KUTSAL KİTAP YORUMU

YENİ ANTLAŞMA SERİSİ

William MacDonald

Elçilerin İşleri  · Romalılar  · 1.2.Korintliler

Galatyalılar  · Efesliler · Filipililer

KUTSAL KİTAP YORUMU

YENİ ANTLAŞMA SERİSİ

William MacDonald

Elçilerin İşleri  · Romalılar  · 1.2.Korintliler

Galatyalılar  · Efesliler · Filipililer

Yeni Yaşam Yayınları

Yeni Yaşam Yayınları

Serasker Cad. Sakız Sokak,

Aytaç 2 İşhanı; No: 40/1

Kadıköy – İSTANBUL

Tel.: (0216) 414 20 61 - 414 16 15

Faks: (0216) 348 05 26

www.yyyayinlari.com

ISBN 975-8318-18-7

(Tk.no) 975-8318-20-9

Bu kitabın Türkiye’deki yayın hakları

Yeni Yaşam Yayınları’na aittir.

“Believers Bible Commentary, New Testament”

©1989, William MacDonald

Basım: Anadolu Ofset – İstanbul

Tel: (0212) 567 13 89

1. Basım, Ağustos 2002

Dizgi: Yeni Yaşam Yayınları

İÇİNDEKİLER

Yazarın Önsözü 6

Editörün Önsözü 7

Yeni Antlaşma’ya Giriş 9

Kitapta Kullanılan Kısaltmaların Listesi 14

Elçilerin İşleri 15

Romalılar 153

1.Korintliler 257

2.Korintliler 357

Galatyalılar 437

Efesliler 481

Filipililer 557

Yazarın Önsözü

Kutsal Kitap Yorumu, Mesih İmanlılarının Tanrı Sözü’nün ciddi bir öğrencisi olmasına yardım etmek için hazırlanmıştır. Ancak hiçbir açıklama kitabı, Kutsal Kitap’ın yerini tutamaz. Yapmayı umabildiğimin en iyisi, genel anlamı anlaşılır bir biçimde açıklamak ve okuru daha derin bir inceleme için yeniden Kutsal Kitap’a yöneltmektir.

Açıklama, basit ve teknik olmayan bir dille yazılmıştır. Bilgince ya da derin teolojik içerikler taşımak iddiasında değildir. İmanlıların çoğu Eski Antlaşma’nın (Tevrat ile Zebur) ve Yeni Antlaşma’nın (İncil) yazıldıkları özgün dilleri bilmezler, ama bu onları Tanrı Sözü’nün pratik yararlarından mahrum etmez. Kutsal Kitap’ı sistematik bir şekilde inceleyen her imanlının gerçeğin bildirisini doğru kullanarak, “Tanrı’ya makbul ve alnı ak bir işçi” olabileceğinden eminim (2Ti.2:15).

Açıklamalar kısa, öz ve esasa yöneliktir. Okur bir bölüm hakkında ihtiyaç duyduğu yardımı almak için sayfalarca açıklama okumak zorunda değildir. Çağ-daş yaşamın hızı, gerçeğin sindirilebilir porsiyonlarda servise sunulmasını ge-rektirmektedir.

Notlar zor bölümlerden uzak durmamaktadır. Birçok durumda hangisinin metne ve diğer ayetlere uyduğuna karar vermeyi okura bırakan alternatif açıklamalar verilmiştir.

Kutsal Kitap bilgisi yeterli değildir. Tanrı Sözü, yaşama pratik bir biçimde uygulanmalıdır. Bu yüzden elinizdeki kitap, Kutsal Kitap ayetlerinin Tanrı halkının yaşamında nasıl uygulanabileceğini önermeye çalışmaktadır.

Kutsal Kitap Yorumu, başlıbaşına bir hedef olarak kullanılırsa yardımcı olmaktan çok zararlı olacaktır; kutsal ayetleri kişisel olarak incelemek ve Rab’bin ilkelerine hemen itaat etmek için kişiyi gayretlendirecekse o zaman amacına ulaşacaktır.

Kutsal Kitap’ın yazılmasını esinleyen Kutsal Ruh’un, Kendi Sözü aracılığıyla Tanrı’yı tanıması için okurun düşüncelerini aydınlatmasını dilerim.

Editörün Önsözü

“Yorum kitaplarını küçümsemeyin.” Bu, Emmaus Bible School’daki (şimdi Üniversite) bir Kutsal Kitap öğretmeninin 1950’li yılların sonlarında öğrencilerine verdiği öğüttü. En azından bir öğrenci, bu sözleri otuz yıl sonra hatırladı. Öğretmen, Kutsal Kitap Yorumu’nun yazarı William MacDonald’dı. Öğrenci ise o zamanlar toy bir üniversite birinci sınıf öğrencisi olan editör Arthur Farstad’dı. Hayatında bir tek yorum okumuştu: Harry A. Ironside tarafından yazılmış olan In The Heavenlies (Efesliler). Yeni yetme bir gençken yorumu bir yaz boyunca her gece okuyup bitiren Arthur Farstad yorumun ne olduğunu öğrenmişti.

Yorum Nedir?

Yorum tam olarak nedir ve neden onu küçümsemememiz gerekir? Geçenlerde Mesih İnancı hakkında kitaplar basan ünlü bir yayıncı Kutsal Kitap’la ilgili on beş tür kitap olduğunu söyledi. Bazı insanların, bir yorum kitabının herhangi bir rehber kitap, bir atlas, bir Kutsal Kitap sözlüğünden ne bakımdan farklı olduğunu bilmemeleri şaşırtıcı olmamalıdır.

Bir yorum kitabı, yorum ya da metin üzerinde ya ayet ayet ya da paragraf paragraf yardımcı olacak gözlemlemelerde bulunur. Bazı imanlılar yorum kitaplarına dudak bükerler ve, “Ben sadece vaizin vaazını dinlemek ve Kutsal Kitap’ın kendisini okumak isterim” derler. Bu sözler kulağa dindarmış gibi gelir, ama değildirler. Bir yorum kitabı sadece, en iyi (ve en zor) Kutsal Kitap yorumu olan Tanrı Sözü’nün ayet ayet öğretisi ve bildirisini yayımlar. Ironside’ınki gibi bazı yorumlar, aslında basılmış vaazlardır. Dahası, bütün çağların ve dillerin en iyi Kutsal Kitap yorumları İngilizce’de mevcuttur. Ne yazık ki, çoğu o kadar uzun, o kadar eski, kullanılmayan ve zor bir dildedir ki, normal bir imanlının cesareti kırılır, hatta bunalır. Kutsal Kitap Yorumu bu yüzden kaleme alınmıştır.

Yorum Türleri

Teorik olarak Kutsal Kitap’la ilgilenen herkes bir yorum kitabı yazabilir. Bu yüzden yorum kitapları çok fazla liberalinden çok muhafazakâr olanına kadar değişirler. Bunların arasında bütünüyle farklı fikirler içerenleri de vardır. Kutsal Kitap Yorumu, çok muhafazakâr bir yorum kitabıdır. Kutsal Kitap, Tanrı’nın esinlenmiş ve hatasız Sözü olarak iman ve uygulamada tamamıyla yeterli kabul edilir.

Bir yorum kitabı, çok teknik olandan (örneğin, Yunanca ve İbranice söz diziminin çok ince detaylarından) çok kısa tariflere kadar değişik içerikler taşıyabilir. Kutsal Kitap Yorumu bu ikisinin arasında bir yerlerdedir. Gerekli olan teknik ayrıntılar çoğunlukla dipnotlara konulmuştur, ama zor bölüm ve uygulamalardan söz etmekten kaçınmadan metnin ayrıntılarına ciddi bir şekilde inilmiştir. Sayın MacDonald’ın yazıları yorumda zengindir. Kitabın amacı, sadece sıradan, hiçbir özelliği olmayan Mesih İnanlıları değil, İsa için yanıp tutuşan havariler yetiştirmektir.

Yorumlar, muhafazakâr ya da liberal, Protestan ya da Katolik, İsa Mesih’in barış ve huzurun hüküm süreceği bin yıllık dönemden önce geleceğine inananlar ya da böyle bir şeyin olmayacağına inananlar olmak üzere teolojik kamplar bakımından birbirlerinden farklıdırlar. Kutsal Kitap Yorumu, muhafazakâr, Pro-testan ve Mesih’in hüküm süreceği bin yıllık dönemden önce geleceğine inanan bir çizgidedir.

Bu Kitabı Nasıl Kullanmalı?

Kutsal Kitap Yorumu’nu kullanırken birkaç yaklaşım olabilir. Biz aşağıdaki yaklaşımı mümkün olduğu kadar aynı sırada öneriyoruz:

Gözden Geçirmek - Kutsal Kitap’tan hoşlanıyor ya da onu seviyorsanız, bu kitabın sayfalarını karıştırmak, bütün kitabın tadına şöyle bir bakmak için, biraz oradan biraz buradan okumaktan hoşlanacaksınız.

Belirli Bir Bölüm - Bir ayet ya da bir paragraf hakkında herhangi bir sorunuz veya bir yardıma ihtiyacınız olabilir. Metinde bununla ilgili yere bakın ve iyi bir şeyler bulabileceğinizden emin olun.

Bir Öğreti - Sept günü, vaftiz, seçilmişlik ya da Üçlü Birlik konusunu inceliyorsanız bunlarla ilgili bölümlere bakın. İçindekiler, bu konuların çoğu hakkında deneme yazıları ya da “arasöz” listelerlerini kullanabilirsiniz. Otuz yedi arasözden başka konular hakkındaki en önemli bölümlere yol gösteren anahtar sözcükleri bulmak için bir “ABC Dizini” kullanın.

Kutsal Kitap Kısmı - Belki topluluğunuz Yeni Antlaşma’nın bölümlerinden birini incelemektedir. Her hafta işlenecek olan bölümü önceden okursanız hem kendinizi bu konuda zenginleştirecek hem de bölüm üzerinde tartışma olursa ekleyebilecek bir şeyleriniz olacaktır (Tabii eğer incelemeyi yürüten önder de Kutsal Kitap Yorumu’nu kullanıyorsa. Belki iki farklı yorum kitabı kullanmayı isteyebilirsiniz!).

Kitap’ın Tamamı - Her imanlı için Kutsal Kitap’ın tamamını okuduğu bir gün gelmelidir. Kutsal Kitap boyunca serpiştirilmiş zor metinler bulunmaktadır ve Kutsal Kitap Yorumu gibi dikkatli ve güvenilir bir kitap, incelemenizde size büyük ölçüde yardımcı olacaktır.

Kutsal Kitap çalışması başlangıçta yulaf ezmesi gibi “besleyici ama kuru” olabilir, ilerledikçe “çikolatalı turta” tadı alacaksınız!

Sayın MacDonald’ın otuz yıl önce bana verdiği öğüt, “Yorumları küçümseme” idi. Kendisinin yazdığı Yeni Antlaşma Yorumu’nu baskıya hazır hale getirirken çok dikkatli bir şekilde okuduktan sonra ben bu öğüdü bir adım daha ilerletip size “Zevkine varın!” öğüdünü veriyorum.

YENİ ANTLAŞMA’YA GİRİŞ

“Bu yazıların tarihsel ve ruhsal değerleri sayı ve uzunluklarıyla oran-tılı değildir ve insanların yaşamlarıyla tarihte bıraktıkları etki ölçüle-meyecek derecede büyüktür. Burada Aden Bahçesinde tanla başlayan günün öğlen vaktini görüyoruz. Eski Antlaşma’da Kendisi hakkında peygamberlik edilen Mesih, ‘Müjdeler‘de Tarihteki Mesih; Mektuplarda Yaşanılan Mesih ve Esinleme’de Yüce Mesih olmaktadır.”

(W. Graham Scroggie)

I. “Yeni Antlaşma” İsmi

Yeni Antlaşma’nın derin denizlerine açılmadan ya da belirli bir kitabı incelemenin buna kıyasla daha küçük alanına girmeden önce adına, “Yeni Antlaşma” dediğimiz kutsal İncil hakkında bazı genel gerçeklerin kısaca ana hatlarını vermenin yararlı olacağına inanıyorum.

“Antlaşma” sözcüğü Yunanca bir sözcükten (diathéké) gelmektedir. Tan-rı’nın kendisine çağırdığı imanlı insanlarla yaptığı antlaşmaları kastetmektedir.

Eski (ya da “Daha Eski”) olanıyla arasındaki farklılığı göstermek için kendisine Yeni Antlaşma denilmiştir.

Eski ve Yeni Antlaşma’ların her ikisi de Tanrı tarafından esinlenmiştir ve bu yüzden de bütün Mesih İnanlıları için yararlıdır. Ama doğal olarak Mesih’e inanan kişinin Rabbimizi, O’nun İmanlılar Topluluğu’nu ve öğrencilerinin nasıl yaşamalarını istediğini anlatan bölümü (Yeni Antlaşma) açması daha olasıdır.

Eski ve Yeni Antlaşma’lar arasındaki ilişki Augustine tarafından çok güzel bir biçimde anlatılmıştır:

“Yenisi Eskisinde saklıdır;

Eskisi Yenisinde açıklanmıştır.”

II. Yeni Antlaşma’nın Derlenmesi

Yeni Antlaşma, Mesih’in gelişinden sonra yazılmış olan 27 kitapçıktan oluşur. Bu kitaplar Mesih İnanlıları tarafından Tanrı esini olarak kabul edilirler. Bu kitapların Yeni Antlaşma’da bulunması gereken  kitaplar olduğunu ya da bu 27 kitapçığın orada olmasının gerekip gerekmediğini nereden biliyoruz? Hıristiyanlığın ilk günlerinden beri başka mektuplar ve yazılar da olduğundan (ki bun-lardan bazıları kabul edilmiş öğretilere ters düşüyorlardı) bunların doğru yazılar olduklarından nasıl emin olabiliriz?

İnanlılar Topluluğu konseyinin M.S. 300’lü yılların sonlarında, kabul edilmiş kitapların bir listesini çıkarttığı sık sık söylenir. Aslında bu kitaplar yazılırken de gerçekten Tanrı Sözü idiler. Petrus’un, Pavlus’un yazılarını Kutsal Kitap ayetleri olarak kabul ettiği gibi (2Pe.3:15-16), Tanrı yolunda yürüyen anlayışlı öğrenciler, esinlenmiş ayetleri başlangıçtan itibaren kabul ettiler. Ancak bir süre için bazı kitaplar hakkında (örneğin Yahuda, 2. ve 3. Yuhanna hakkında) tartışmalar olmuştu.

Genel olarak, bir kitap Matta, Petrus, Yuhanna ya da Pavlus gibi havarilerden biri ya da Markos ve Luka gibi havarilerin grubundan olan biri tarafından yazılmışsa, kitabın Tanrı Sözü olduğu hakkında bir şüphe yoktu.

Tanrısal vahiy sayılan yazılar listesini resmen kabul eden konseyler, aslında uzun yıllar genel olarak kabul edilmiş olan bir şeyi onaylıyordu. Konsey kitapların esinlenmiş listesini çıkartmadı, esinlenmiş kitapların bir listesini çıkarttı.

III. Yazarlığı

Yeni Antlaşma’nın ilahi yazarı Kutsal Ruh’tur. Matta, Markos, Luka, Yu-hanna, Pavlus, Yakup, Petrus ve İbraniler’in kim olduğu bilinmeyen yazarını (bakınız İbraniler’e Giriş) yazmaları için, O esinlendirmiştir. Yeni Antlaşma’daki kitapların nasıl yazıldıkları sorusuna en iyi ve en doğru anlayış “iki yazarlı-lıktır.” Yeni Antlaşma kısmen insansal, kısmen tanrısal değildir, aynı anda hem tamamen insansal, hem de tamamen tanrısaldır. Tanrısal öğe insansal öğenin hatalar yapmasını önlemiştir. Bunun sonucu olarak, orijinal elyazmalarında ya-nılmaz ve hatasız bir kitap ortaya çıkmıştır. Yazılı Söze benzetme olarak, Diri Söz olan Rabbimiz İsa Mesih’in ikili doğasını kullanabiliriz. O, Yunan mitolojisindeki bir tanrı gibi kısmen insan kısmen tanrı değil, aynı anda hem tamamıyla insan hem de tamamıyla Tanrı’dır. Tanrısal doğa insansal doğanın herhangi bir şekilde hata yapmasını ya da günah işlemesini imkânsız kılmıştır.

IV. Tarihler

Tamamlanması aşağı yukarı bin yıl süren Eski Antlaşma’dan (M.Ö. 1400-400) farklı olarak, Yeni Antlaşma’nın yazılması sadece yarım yüzyıl sürmüştür (M.S. 50-100).

Yeni Antlaşma kitaplarının günümüzdeki düzeni İnanlılar Topluluğu için en uygun olanıdır. Yeni Antlaşma, Mesih’in yaşamıyla başlar, sonra İnanlılar Top-luluğunun oluşmasından söz eder, İnanlılar Topluluğuna talimatlar verir ve son olarak İnanlılar Topluğunun ve dünyanın geleceğini bildirir. Ancak kitapçıklar yazılış sırasına göre düzenlenmemişlerdir. Kendileri için ihtiyaç ortaya çıktıkça yazılmışlardı.

İlk kitaplar, Philips’in “Genç İmanlılar Topluluklarına Mektuplar” diye adlandırdığı yazılardı. Bunlar arasında Yakup’un Mektubu ile Pavlus’un Galatya-lılara ve Selaniklilere Mektupları ilk yüzyılın ortalarında yazılmış olan mektup-lardı.

Yazılış sırasında bunlardan sonra ilk olarak Matta, Markos, Luka ve Yuhan-na ve en son olarak da M.S. birinci yüzyılın sonuna yakın Esinleme gelir.

V. İçerikleri

Yeni Antlaşma’nın içeriği genel olarak şöyle özetlenebilir:

Tarihsel

· “Müjdeler” (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna)

· Elçilerin İşleri

Mektup tarzında

· Pavlus’un Mektupları (Rom. - Filimun)

· Genel Mektuplar (İbr. - Yahuda)

Gelecekte olacaklarla ilgili vahye ait

· Esinleme

Bu kitapları iyice kavrayan bir imanlı “her iyi iş için donatılmış olarak yetkin olur” (2Ti.3:17).

Duamız, Kutsal Kitap Yorumu’nun birçok imanlıya, bu konuma gelmekte büyük bir yarar sağlamasıdır.

VI. Dil

Yeni Antlaşma, Yunancada koine ya da “konuşma dili” olan günlük dilde yazılmıştı. Bu dil, İ.S. ilk yüzyılda günümüzde İngilizce’nin bilindiği gibi çok iyi bilinen ve her yerde kullanılan neredeyse evrensel bir dildi.

İbrani dilinin sıcak ve renkli stili, Eski Antlaşma’nın peygamberlik, şiir ve anlatımına kusursuz bir biçimde uyduğu gibi, Yunanca da Yeni Antlaşma için Tanrı tarafından harika bir araç olarak verilmişti. Yunan dili, Büyük İskender’in fetihlerinden ötürü çok uzak diyarlara kadar yayılmış, askerleri de bu dili kalabalıklar için basitleştirmiş ve popüler kılmışlardı.

Yunanca’daki fiil zamanlarının, isim hallerinin, sözcüklerin ve diğer ayrıntıların kesinliği, onu Mektuplarda, özellikle de Romalılara Mektup gibi bir yazıda bulunan önemli öğretisel gerçekleri iletmekte ideal kılar.

Koine, en seçkin edebiyat Yunancası olmamakla birlikte “sokak dili” ya da bozuk bir Yunanca da değildi. Yeni Antlaşma’nın birkaç kısmı – İbraniler, Ya-kup ve II. Petrus – edebi olma sınırına yaklaşırlar. Luka da zaman zaman neredeyse klasik bir üslupla yazar. Pavlus bile ara sıra çok güzel bir yazım tarzı kullanmıştır (örn. 1Ko.13, 15).

VII. Çeviri

İngiliz dili birçok (belki de fazlasıyla çok!) çeviriye sahip olduğu için şanslıdır. (İncil’in Türkçe çevirileriyle ilgili bilgi için aşağıdaki “Yayıncının Notu”na bakınız.) Bu çeviriler dört genel türde toplanırlar:

1. Harfi Harfine

J. N. Darby’nin “Yeni” Çevirisi (1871) ve English Revised Version (1881) ve onun Amerikan şekli olan American Standart Version (1901) tümüyle harfi harfinedir. Bu özellik, çevirileri incelemek için yararlı, ama tapınma, halk önün-de okuma ve ezberleme için zayıf kılar. İngilizce konuşan Mesih İnanlılarının büyük bir çoğunluğu King James Version’un görkemi ve güzelliğini bu çeviriler için asla terk etmemişlerdir.

2. Tamamıyla Eşdeğer Sözcükler Kullanma

Büyük çapta harfi harfine ve İngilizce’nin izin verdiği yerlerde İbranice ve Yunanca’ya çok yakın bir biçimde çevirilen, buna karşın iyi bir stil ve deyimlerin gerektirdiği yerde daha serbest bir çeviriye izin veren çeviriler; KJV, Re-vised Standart Version, New American Standard Bible ve New King James Version’u (NKJV) içerirler. Ne yazık ki, RSV Yeni Antlaşma konusunda genelde güvenilir olduğu halde, Mesih’le ilgili birçok peygamberlikleri zayıflatan bir şekilde Eski Antlaşma’ya bağlıdır. Bu tehlikeli eğilim, günümüzde daha önce sağlam olan bilginlerde de gözükmektedir. Kutsal Kitap Yorumu, güzel fakat modası geçmiş KJV ile günümüzde kullanılan İngilizce arasında en uygun posizyona sahip olan NKJV’e göre hazırlanmıştır. Ayrıca içinde çoğu modern Kutsal Kitap çevirilerinin dahil etmedikleri birçok ayet ve sözcük bulunmaktadır (bkz. Kutsal Kitap Yorumu boyunca metindeki notlar).

3. Dinamik Eşdeğerli Sözcükler Kullanma

Bu tür çeviri, tamamıyla eşdeğerli sözcükler kullanma konusunda daha serbesttir ve bazen çevirmektense başka kelimelerle açıklamaya başvurur. Bu, okura ne yapıldığı bildirilirse geçerli bir teknik olabilir. The Moffatt Trans-lation, New English Bible, New International Version ve Jerusalem Bible hep bu kategoriye girerler. Yuhanna ve Pavlus düşüncelerinin bütününü günümüzde İngilizce yazıyor olsalardı, kullanabilecekleri yapıya koymak için bir çaba gösterirlerdi. Muhafazakâr bir biçimde yapıldığında bu metodoloji yararlı bir araç olabilir.

4. Başka Sözcüklerle Açıklama

Başka sözcüklerle açıklamada bulunmak, metni düşünce düşünce iletmeyi arzular, buna karşın eklemelerde bulunurken bunu büyük bir serbestlik içinde yapar. Sözcükler bakımından orijinal metinden çok uzakta olduğundan her zaman çok fazla yorum yapılması tehlikesi vardır. Örneğin, The Living Bible, müjdeyi yayma çabası içinde olsa da, tartışma konusu olan birçok yorumsal kararlar almıştır.

J.B. Phillips’in başka sözcüklerle açıklamada bulunarak yaptığı çeviri (kendisi buna çeviri adını vermektedir) edebi bakımdan çok iyi hazırlanmıştır. Genellikle, Petrus’la Pavlus’un söylemek istedikleri olduğuna inandığı şeyleri kendi sözcükleriyle söyler.

Kıyaslama amacıyla bu kategorilerden en az üçünden oluşan bir Kutsal Kitap’a sahip olmak iyidir. Ancak bizler, Kutsal Kitap Yorumu’nda sunulduğu gibi ayrıntılı bir Kutsal Kitap incelemesi için tamamıyla eşdeğerli bir çevirinin en emin çeviri olduğuna inanıyoruz.

Yayıncının Notu:

Yukarıdaki çeviriler hakkındaki bölüm Türk okurları için büyük bir ilgi kaynağı oluşturmasa da, yazarın yoruma yaklaşımını açıklamak için kitabımıza dahil ettik. Sayın MacDonald yorumlarına temel olarak tamamıyla eşdeğerli çeviriyi almıştır. Ancak bu Türkçe kitaptaki Yeni Antlaşma’dan alınan alıntılar için dinamik eşdeğerli bir çeviri olan “Müjde” çevirisi kullanılmıştır. Bazı bölümlerde yazarın anlatmak istediği şeyi, Kutsal Kitap ayetlerinin sadece dinamik eşdeğerli çevirisini okumakta olan kişi çok açık bir biçimde anlayamaz. Türk-çe’de çok sayıda çeviri olmamakla birlikte, birkaç tane bulunmaktadır. Okurun, zor bölümleri anlamaya çalışırken birden fazla çeviriyi kullanması kendisi için yararlı olabilir.

Kitapta Kullanılan Kısaltmaların Listesi

ESKİ ANTLAŞMA (“Tevrat” ve “Zebur”)

Yar. Yaratılış

Çık. Mısır’dan Çıkış

Lev. Levililer

Say. Çölde Sayım

Yas. Yasa’nın Tekrarı

Yşu Yeşu

Hak. Hakimler

Rut Rut

1Sa. 1.Samuel

2Sa. 2.Samuel

1Kr. 1.Krallar

2Kr. 2.Krallar

1Ta. 1.Tarihler

2Ta. 2.Tarihler

Ezr. Ezra

Neh. Nehemya

Est. Ester

Eyü. Eyüp

Mez. Mezmurlar (Zebur)

Özd. Süleyman’ın Özdeyişleri

Vai. Vaiz

Ezg. Ezgiler Ezgisi

Yşa. Yeşaya

Yer. Yeremya

Ağı. Ağıtlar

Hez. Hezekiel

Dan. Daniel

Hoş. Hoşea

Yoe. Yoel

Amo Amos

Ova. Ovadya

Yun. Yunus

Mik. Mika

Nah. Nahum

Hab. Habakuk

Sef. Sefanya

Hag. Hagay

Zek. Zekeriya

Mal. Malaki

YENİ ANTLAŞMA (İNCİL)

Mat. Matta

Mar. Markos

Luk. Luka

Yu. Yuhanna

Elç. Elçilerin İşleri

Rom. Romalılar

1Ko. 1.Korintliler

2Ko. 2.Korintliler

Gal. Galatyalılar

Ef. Efesliler

Flp. Filipililer

Kol. Koloseliler

1Se. 1.Selanikliler

2Se. 2.Selanikliler

1Ti. 1.Timoteos

2Ti. 2.Timoteos

Tit. Titus

Flm. Filimon

İbr. İbraniler

Yak. Yakup

1Pe. 1.Petrus

2Pe. 2.Petrus

1Yu. 1.Yuhanna

2Yu. 2.Yuhanna

3Yu. 3.Yuhanna

Yah. Yahuda

Va. Vahiy

Table of Contents

Start