KUTSAL KİTAP YORUMU

- CİLT 1 -

Matta, Markos, Luka ve Yuhanna

KUTSAL

KITAP

YORUMU

CİLT 1

(MATTA - YUHANNA)

WILLIAM MACDONALD

Editör:

Arthur Farstad

Yeni Yaşam Yayınları

Serasker Cad. Sakız Sokak,

Aytaç 2 Han; No: 40/1

Kadıköy – İSTANBUL

Tel.: (0216) 414 20 61 - 414 16 15

E-mail: 101555.3011@Compuserve.com

Faks: (0216) 348 05 26

ISBN 975-8318-18-7

(Tk.no) 975-8318-19-5

Bu kitabın Türkiye’deki yayın hakları

Yeni Yaşam Yayınları’na aittir.

“Believers Bible Commentary, New Testament”

©1989, William MacDonald

Basım: Gökçen Matbaacılık - İstanbul

Tel: (0216) 463 08 45

1. Basım, Kasım 2000

Kapak Tasarım ve Film:

OS Productions: (0212) 513 06 89

Dizgi: Yeni Yaşam Yayınları

İÇİNDEKİLER

Yazarın Önsözü 6

Editörün Önsözü 7

Yeni Antlaşma’ya Giriş 9

Kitapta Kullanılan Kısaltmaların Listesi 14

Müjdelere Giriş 15

Matta

Giriş 23

Yorum 27

Dipnotlar 181

Bibliyografya 183

Markos

Giriş 187

Yorum 191

Dipnotlar 258

Bibliyografya 259

Luka

Giriş 263

Yorum 267

Dipnotlar 419

Bibliyografya 421

Yuhanna

Giriş 425

Yorum 430

Dipnotlar 572

Bibliyografya 574

Yazarın Önsözü

Kutsal Kitap Yorumu, Mesih İmanlılarının Tanrı Sözü’nün ciddi bir öğrencisi olmasına yardım etmek için hazırlanmıştır. Ancak hiçbir açıklama kitabı, Kutsal Kitap’ın yerini tutamaz. Yapmayı umabildiğimin en iyisi, genel anlamı anlaşılır bir biçimde açıklamak ve okuru daha derin bir inceleme için yeniden Kutsal Kitap’a yöneltmektir.

Açıklama, basit ve teknik olmayan bir dille yazılmıştır. Bilgince ya da derin teolojik içerikler taşımak iddiasında değildir. İmanlıların çoğu Eski Antlaşma’nın (Tevrat ile Zebur) ve Yeni Antlaşma’nın (İncil) yazıldıkları özgün dilleri bilmezler, ama bu onları Tanrı Sözü’nün pratik yararlarından mahrum etmez. Kutsal Kitap’ı sistematik bir şekilde inceleyen her imanlının gerçeğin bildirisini doğru kullanarak, “Tanrı’ya makbul ve alnı ak bir işçi” olabileceğinden eminim (2Ti.2:15).

Açıklamalar kısa, öz ve esasa yöneliktir. Okur bir bölüm hakkında ihtiyaç duyduğu yardımı almak için sayfalarca açıklama okumak zorunda değildir. Çağ-daş yaşamın hızı, gerçeğin sindirilebilir porsiyonlarda servise sunulmasını ge-rektirmektedir.

Notlar zor bölümlerden uzak durmamaktadır. Birçok durumda hangisinin metne ve diğer ayetlere uyduğuna karar vermeyi okura bırakan alternatif açıklamalar verilmiştir.

Kutsal Kitap bilgisi yeterli değildir. Tanrı Sözü, yaşama pratik bir biçimde uygulanmalıdır. Bu yüzden elinizdeki kitap, Kutsal Kitap ayetlerinin Tanrı halkının yaşamında nasıl uygulanabileceğini önermeye çalışmaktadır.

Kutsal Kitap Yorumu, başlıbaşına bir hedef olarak kullanılırsa yardımcı olmaktan çok zararlı olacaktır; kutsal ayetleri kişisel olarak incelemek ve Rab’bin ilkelerine hemen itaat etmek için kişiyi gayretlendirecekse o zaman amacına ulaşacaktır.

Kutsal Kitap’ın yazılmasını esinleyen Kutsal Ruh’un, Kendi Sözü aracılığıyla Tanrı’yı tanıması için okurun düşüncelerini aydınlatmasını dilerim.

Editörün Önsözü

“Yorum kitaplarını küçümsemeyin.” Bu, Emmaus Bible School’daki (şimdi Üniversite) bir Kutsal Kitap öğretmeninin 1950’li yılların sonlarında öğrencilerine verdiği öğüttü. En azından bir öğrenci, bu sözleri otuz yıl sonra hatırladı. Öğretmen, Kutsal Kitap Yorumu’nun yazarı William MacDonald’dı. Öğrenci ise o zamanlar toy bir üniversite birinci sınıf öğrencisi olan editör Arthur Farstad’dı. Hayatında bir tek yorum okumuştu: Harry A. Ironside tarafından yazılmış olan In The Heavenlies (Efesliler). Yeni yetme bir gençken yorumu bir yaz boyunca her gece okuyup bitiren Arthur Farstad yorumun ne olduğunu öğrenmişti.

Yorum Nedir?

Yorum tam olarak nedir ve neden onu küçümsemememiz gerekir? Geçenlerde Mesih İnancı hakkında kitaplar basan ünlü bir yayıncı Kutsal Kitap’la ilgili on beş tür kitap olduğunu söyledi. Bazı insanların, bir yorum kitabının herhangi bir rehber kitap, bir atlas, bir Kutsal Kitap sözlüğünden ne bakımdan farklı olduğunu bilmemeleri şaşırtıcı olmamalıdır.

Bir yorum kitabı, yorum ya da metin üzerinde ya ayet ayet ya da paragraf paragraf yardımcı olacak gözlemlemelerde bulunur. Bazı imanlılar yorum kitaplarına dudak bükerler ve, “Ben sadece vaizin vaazını dinlemek ve Kutsal Kitap’ın kendisini okumak isterim” derler. Bu sözler kulağa dindarmış gibi gelir, ama değildirler. Bir yorum kitabı sadece, en iyi (ve en zor) Kutsal Kitap yorumu olan Tanrı Sözü’nün ayet ayet öğretisi ve bildirisini yayımlar. Ironside’ınki gibi bazı yorumlar, aslında basılmış vaazlardır. Dahası, bütün çağların ve dillerin en iyi Kutsal Kitap yorumları İngilizce’de mevcuttur. Ne yazık ki, çoğu o kadar uzun, o kadar eski, kullanılmayan ve zor bir dildedir ki, normal bir imanlının cesareti kırılır, hatta bunalır. Kutsal Kitap Yorumu bu yüzden kaleme alınmıştır.

Yorum Türleri

Teorik olarak Kutsal Kitap’la ilgilenen herkes bir yorum kitabı yazabilir. Bu yüzden yorum kitapları çok fazla liberalinden çok muhafazakâr olanına kadar değişirler. Bunların arasında bütünüyle farklı fikirler içerenleri de vardır. Kutsal Kitap Yorumu, çok muhafazakâr bir yorum kitabıdır. Kutsal Kitap, Tanrı’nın esinlenmiş ve hatasız Sözü olarak iman ve uygulamada tamamıyla yeterli kabul edilir.

Bir yorum kitabı, çok teknik olandan (örneğin, Yunanca ve İbranice söz diziminin çok ince detaylarından) çok kısa tariflere kadar değişik içerikler taşıyabilir. Kutsal Kitap Yorumu bu ikisinin arasında bir yerlerdedir. Gerekli olan teknik ayrıntılar çoğunlukla dipnotlara konulmuştur, ama zor bölüm ve uygulamalardan söz etmekten kaçınmadan metnin ayrıntılarına ciddi bir şekilde inilmiştir. Sayın MacDonald’ın yazıları yorumda zengindir. Kitabın amacı, sadece sıradan, hiçbir özelliği olmayan Mesih İnanlıları değil, İsa için yanıp tutuşan havariler yetiştirmektir.

Yorumlar, muhafazakâr ya da liberal, Protestan ya da Katolik, İsa Mesih’in barış ve huzurun hüküm süreceği bin yıllık dönemden önce geleceğine inananlar ya da böyle bir şeyin olmayacağına inananlar olmak üzere teolojik kamplar bakımından birbirlerinden farklıdırlar. Kutsal Kitap Yorumu, muhafazakâr, Pro-testan ve Mesih’in hüküm süreceği bin yıllık dönemden önce geleceğine inanan bir çizgidedir.

Bu Kitabı Nasıl Kullanmalı?

Kutsal Kitap Yorumu’nu kullanırken birkaç yaklaşım olabilir. Biz aşağıdaki yaklaşımı mümkün olduğu kadar aynı sırada öneriyoruz:

Gözden Geçirmek - Kutsal Kitap’tan hoşlanıyor ya da onu seviyorsanız, bu kitabın sayfalarını karıştırmak, bütün kitabın tadına şöyle bir bakmak için, biraz oradan biraz buradan okumaktan hoşlanacaksınız.

Belirli Bir Bölüm - Bir ayet ya da bir paragraf hakkında herhangi bir sorunuz veya bir yardıma ihtiyacınız olabilir. Metinde bununla ilgili yere bakın ve iyi bir şeyler bulabileceğinizden emin olun.

Bir Öğreti - Sept günü, vaftiz, seçilmişlik ya da Üçlü Birlik konusunu inceliyorsanız bunlarla ilgili bölümlere bakın. İçindekiler, bu konuların çoğu hakkında deneme yazıları ya da “arasöz” listelerlerini kullanabilirsiniz. Otuz yedi arasözden başka konular hakkındaki en önemli bölümlere yol gösteren anahtar sözcükleri bulmak için bir “ABC Dizini” kullanın.

Kutsal Kitap Kısmı - Belki topluluğunuz Yeni Antlaşma’nın bölümlerinden birini incelemektedir. Her hafta işlenecek olan bölümü önceden okursanız hem kendinizi bu konuda zenginleştirecek hem de bölüm üzerinde tartışma olursa ekleyebilecek bir şeyleriniz olacaktır (Tabii eğer incelemeyi yürüten önder de Kutsal Kitap Yorumu’nu kullanıyorsa. Belki iki farklı yorum kitabı kullanmayı isteyebilirsiniz!).

Kitap’ın Tamamı - Her imanlı için Kutsal Kitap’ın tamamını okuduğu bir gün gelmelidir. Kutsal Kitap boyunca serpiştirilmiş zor metinler bulunmaktadır ve Kutsal Kitap Yorumu gibi dikkatli ve güvenilir bir kitap, incelemenizde size büyük ölçüde yardımcı olacaktır.

Kutsal Kitap çalışması başlangıçta yulaf ezmesi gibi “besleyici ama kuru” olabilir, ilerledikçe “çikolatalı turta” tadı alacaksınız!

Sayın MacDonald’ın otuz yıl önce bana verdiği öğüt, “Yorumları küçümseme” idi. Kendisinin yazdığı Yeni Antlaşma Yorumu’nu baskıya hazır hale getirirken çok dikkatli bir şekilde okuduktan sonra ben bu öğüdü bir adım daha ilerletip size “Zevkine varın!” öğüdünü veriyorum.

YENİ ANTLAŞMA’YA GİRİŞ

“Bu yazıların tarihsel ve ruhsal değerleri sayı ve uzunluklarıyla oran-tılı değildir ve insanların yaşamlarıyla tarihte bıraktıkları etki ölçüle-meyecek derecede büyüktür. Burada Aden Bahçesinde tanla başlayan günün öğlen vaktini görüyoruz. Eski Antlaşma’da Kendisi hakkında peygamberlik edilen Mesih, ‘Müjdeler‘de Tarihteki Mesih; Mektuplarda Yaşanılan Mesih ve Esinleme’de Yüce Mesih olmaktadır.”

(W. Graham Scroggie)

I. “Yeni Antlaşma” İsmi

Yeni Antlaşma’nın derin denizlerine açılmadan ya da belirli bir kitabı incelemenin buna kıyasla daha küçük alanına girmeden önce adına, “Yeni Antlaşma” dediğimiz kutsal İncil hakkında bazı genel gerçeklerin kısaca ana hatlarını vermenin yararlı olacağına inanıyorum.

“Antlaşma” sözcüğü Yunanca bir sözcükten (diathéké) gelmektedir. Tan-rı’nın kendisine çağırdığı imanlı insanlarla yaptığı antlaşmaları kastetmektedir.

Eski (ya da “Daha Eski”) olanıyla arasındaki farklılığı göstermek için kendisine Yeni Antlaşma denilmiştir.

Eski ve Yeni Antlaşma’ların her ikisi de Tanrı tarafından esinlenmiştir ve bu yüzden de bütün Mesih İnanlıları için yararlıdır. Ama doğal olarak Mesih’e inanan kişinin Rabbimizi, O’nun İmanlılar Topluluğu’nu ve öğrencilerinin nasıl yaşamalarını istediğini anlatan bölümü (Yeni Antlaşma) açması daha olasıdır.

Eski ve Yeni Antlaşma’lar arasındaki ilişki Augustine tarafından çok güzel bir biçimde anlatılmıştır:

“Yenisi Eskisinde saklıdır;

Eskisi Yenisinde açıklanmıştır.”

II. Yeni Antlaşma’nın Derlenmesi

Yeni Antlaşma, Mesih’in gelişinden sonra yazılmış olan 27 kitapçıktan oluşur. Bu kitaplar Mesih İnanlıları tarafından Tanrı esini olarak kabul edilirler. Bu kitapların Yeni Antlaşma’da bulunması gereken  kitaplar olduğunu ya da bu 27 kitapçığın orada olmasının gerekip gerekmediğini nereden biliyoruz? Hıristiyanlığın ilk günlerinden beri başka mektuplar ve yazılar da olduğundan (ki bun-lardan bazıları kabul edilmiş öğretilere ters düşüyorlardı) bunların doğru yazılar olduklarından nasıl emin olabiliriz?

İnanlılar Topluluğu konseyinin M.S. 300’lü yılların sonlarında, kabul edilmiş kitapların bir listesini çıkarttığı sık sık söylenir. Aslında bu kitaplar yazılırken de gerçekten Tanrı Sözü idiler. Petrus’un, Pavlus’un yazılarını Kutsal Kitap ayetleri olarak kabul ettiği gibi (2Pe.3:15-16), Tanrı yolunda yürüyen anlayışlı öğrenciler, esinlenmiş ayetleri başlangıçtan itibaren kabul ettiler. Ancak bir süre için bazı kitaplar hakkında (örneğin Yahuda, 2. ve 3. Yuhanna hakkında) tartışmalar olmuştu.

Genel olarak, bir kitap Matta, Petrus, Yuhanna ya da Pavlus gibi havarilerden biri ya da Markos ve Luka gibi havarilerin grubundan olan biri tarafından yazılmışsa, kitabın Tanrı Sözü olduğu hakkında bir şüphe yoktu.

Tanrısal vahiy sayılan yazılar listesini resmen kabul eden konseyler, aslında uzun yıllar genel olarak kabul edilmiş olan bir şeyi onaylıyordu. Konsey kitapların esinlenmiş listesini çıkartmadı, esinlenmiş kitapların bir listesini çıkarttı.

III. Yazarlığı

Yeni Antlaşma’nın ilahi yazarı Kutsal Ruh’tur. Matta, Markos, Luka, Yu-hanna, Pavlus, Yakup, Petrus ve İbraniler’in kim olduğu bilinmeyen yazarını (bakınız İbraniler’e Giriş) yazmaları için, O esinlendirmiştir. Yeni Antlaşma’daki kitapların nasıl yazıldıkları sorusuna en iyi ve en doğru anlayış “iki yazarlı-lıktır.” Yeni Antlaşma kısmen insansal, kısmen tanrısal değildir, aynı anda hem tamamen insansal, hem de tamamen tanrısaldır. Tanrısal öğe insansal öğenin hatalar yapmasını önlemiştir. Bunun sonucu olarak, orijinal elyazmalarında ya-nılmaz ve hatasız bir kitap ortaya çıkmıştır. Yazılı Söze benzetme olarak, Diri Söz olan Rabbimiz İsa Mesih’in ikili doğasını kullanabiliriz. O, Yunan mitolojisindeki bir tanrı gibi kısmen insan kısmen tanrı değil, aynı anda hem tamamıyla insan hem de tamamıyla Tanrı’dır. Tanrısal doğa insansal doğanın herhangi bir şekilde hata yapmasını ya da günah işlemesini imkânsız kılmıştır.

IV. Tarihler

Tamamlanması aşağı yukarı bin yıl süren Eski Antlaşma’dan (M.Ö. 1400-400) farklı olarak, Yeni Antlaşma’nın yazılması sadece yarım yüzyıl sürmüştür (M.S. 50-100).

Yeni Antlaşma kitaplarının günümüzdeki düzeni İnanlılar Topluluğu için en uygun olanıdır. Yeni Antlaşma, Mesih’in yaşamıyla başlar, sonra İnanlılar Top-luluğunun oluşmasından söz eder, İnanlılar Topluluğuna talimatlar verir ve son olarak İnanlılar Topluğunun ve dünyanın geleceğini bildirir. Ancak kitapçıklar yazılış sırasına göre düzenlenmemişlerdir. Kendileri için ihtiyaç ortaya çıktıkça yazılmışlardı.

İlk kitaplar, Philips’in “Genç İmanlılar Topluluklarına Mektuplar” diye adlandırdığı yazılardı. Bunlar arasında Yakup’un Mektubu ile Pavlus’un Galatya-lılara ve Selaniklilere Mektupları ilk yüzyılın ortalarında yazılmış olan mektup-lardı.

Yazılış sırasında bunlardan sonra ilk olarak Matta, Markos, Luka ve Yuhan-na ve en son olarak da M.S. birinci yüzyılın sonuna yakın Esinleme gelir.

V. İçerikleri

Yeni Antlaşma’nın içeriği genel olarak şöyle özetlenebilir:

Tarihsel

· “Müjdeler” (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna)

· Elçilerin İşleri

Mektup tarzında

· Pavlus’un Mektupları (Rom. - Filimun)

· Genel Mektuplar (İbr. - Yahuda)

Gelecekte olacaklarla ilgili vahye ait

· Esinleme

Bu kitapları iyice kavrayan bir imanlı “her iyi iş için donatılmış olarak yetkin olur” (2Ti.3:17).

Duamız, Kutsal Kitap Yorumu’nun birçok imanlıya, bu konuma gelmekte büyük bir yarar sağlamasıdır.

VI. Dil

Yeni Antlaşma, Yunancada koine ya da “konuşma dili” olan günlük dilde yazılmıştı. Bu dil, İ.S. ilk yüzyılda günümüzde İngilizce’nin bilindiği gibi çok iyi bilinen ve her yerde kullanılan neredeyse evrensel bir dildi.

İbrani dilinin sıcak ve renkli stili, Eski Antlaşma’nın peygamberlik, şiir ve anlatımına kusursuz bir biçimde uyduğu gibi, Yunanca da Yeni Antlaşma için Tanrı tarafından harika bir araç olarak verilmişti. Yunan dili, Büyük İskender’in fetihlerinden ötürü çok uzak diyarlara kadar yayılmış, askerleri de bu dili kalabalıklar için basitleştirmiş ve popüler kılmışlardı.

Yunanca’daki fiil zamanlarının, isim hallerinin, sözcüklerin ve diğer ayrıntıların kesinliği, onu Mektuplarda, özellikle de Romalılara Mektup gibi bir yazıda bulunan önemli öğretisel gerçekleri iletmekte ideal kılar.

Koine, en seçkin edebiyat Yunancası olmamakla birlikte “sokak dili” ya da bozuk bir Yunanca da değildi. Yeni Antlaşma’nın birkaç kısmı – İbraniler, Ya-kup ve II. Petrus – edebi olma sınırına yaklaşırlar. Luka da zaman zaman neredeyse klasik bir üslupla yazar. Pavlus bile ara sıra çok güzel bir yazım tarzı kullanmıştır (örn. 1Ko.13, 15).

VII. Çeviri

İngiliz dili birçok (belki de fazlasıyla çok!) çeviriye sahip olduğu için şanslıdır. (İncil’in Türkçe çevirileriyle ilgili bilgi için aşağıdaki “Yayıncının Notu”na bakınız.) Bu çeviriler dört genel türde toplanırlar:

1. Harfi Harfine

J. N. Darby’nin “Yeni” Çevirisi (1871) ve English Revised Version (1881) ve onun Amerikan şekli olan American Standart Version (1901) tümüyle harfi harfinedir. Bu özellik, çevirileri incelemek için yararlı, ama tapınma, halk önün-de okuma ve ezberleme için zayıf kılar. İngilizce konuşan Mesih İnanlılarının büyük bir çoğunluğu King James Version’un görkemi ve güzelliğini bu çeviriler için asla terk etmemişlerdir.

2. Tamamıyla Eşdeğer Sözcükler Kullanma

Büyük çapta harfi harfine ve İngilizce’nin izin verdiği yerlerde İbranice ve Yunanca’ya çok yakın bir biçimde çevirilen, buna karşın iyi bir stil ve deyimlerin gerektirdiği yerde daha serbest bir çeviriye izin veren çeviriler; KJV, Re-vised Standart Version, New American Standard Bible ve New King James Version’u (NKJV) içerirler. Ne yazık ki, RSV Yeni Antlaşma konusunda genelde güvenilir olduğu halde, Mesih’le ilgili birçok peygamberlikleri zayıflatan bir şekilde Eski Antlaşma’ya bağlıdır. Bu tehlikeli eğilim, günümüzde daha önce sağlam olan bilginlerde de gözükmektedir. Kutsal Kitap Yorumu, güzel fakat modası geçmiş KJV ile günümüzde kullanılan İngilizce arasında en uygun posizyona sahip olan NKJV’e göre hazırlanmıştır. Ayrıca içinde çoğu modern Kutsal Kitap çevirilerinin dahil etmedikleri birçok ayet ve sözcük bulunmaktadır (bkz. Kutsal Kitap Yorumu boyunca metindeki notlar).

3. Dinamik Eşdeğerli Sözcükler Kullanma

Bu tür çeviri, tamamıyla eşdeğerli sözcükler kullanma konusunda daha serbesttir ve bazen çevirmektense başka kelimelerle açıklamaya başvurur. Bu, okura ne yapıldığı bildirilirse geçerli bir teknik olabilir. The Moffatt Trans-lation, New English Bible, New International Version ve Jerusalem Bible hep bu kategoriye girerler. Yuhanna ve Pavlus düşüncelerinin bütününü günümüzde İngilizce yazıyor olsalardı, kullanabilecekleri yapıya koymak için bir çaba gösterirlerdi. Muhafazakâr bir biçimde yapıldığında bu metodoloji yararlı bir araç olabilir.

4. Başka Sözcüklerle Açıklama

Başka sözcüklerle açıklamada bulunmak, metni düşünce düşünce iletmeyi arzular, buna karşın eklemelerde bulunurken bunu büyük bir serbestlik içinde yapar. Sözcükler bakımından orijinal metinden çok uzakta olduğundan her zaman çok fazla yorum yapılması tehlikesi vardır. Örneğin, The Living Bible, müjdeyi yayma çabası içinde olsa da, tartışma konusu olan birçok yorumsal kararlar almıştır.

J.B. Phillips’in başka sözcüklerle açıklamada bulunarak yaptığı çeviri (kendisi buna çeviri adını vermektedir) edebi bakımdan çok iyi hazırlanmıştır. Genellikle, Petrus’la Pavlus’un söylemek istedikleri olduğuna inandığı şeyleri kendi sözcükleriyle söyler.

Kıyaslama amacıyla bu kategorilerden en az üçünden oluşan bir Kutsal Kitap’a sahip olmak iyidir. Ancak bizler, Kutsal Kitap Yorumu’nda sunulduğu gibi ayrıntılı bir Kutsal Kitap incelemesi için tamamıyla eşdeğerli bir çevirinin en emin çeviri olduğuna inanıyoruz.

Yayıncının Notu:

Yukarıdaki çeviriler hakkındaki bölüm Türk okurları için büyük bir ilgi kaynağı oluşturmasa da, yazarın yoruma yaklaşımını açıklamak için kitabımıza dahil ettik. Sayın MacDonald yorumlarına temel olarak tamamıyla eşdeğerli çeviriyi almıştır. Ancak bu Türkçe kitaptaki Yeni Antlaşma’dan alınan alıntılar için dinamik eşdeğerli bir çeviri olan “Müjde” çevirisi kullanılmıştır. Bazı bölümlerde yazarın anlatmak istediği şeyi, Kutsal Kitap ayetlerinin sadece dinamik eşdeğerli çevirisini okumakta olan kişi çok açık bir biçimde anlayamaz. Türk-çe’de çok sayıda çeviri olmamakla birlikte, birkaç tane bulunmaktadır. Okurun, zor bölümleri anlamaya çalışırken birden fazla çeviriyi kullanması kendisi için yararlı olabilir.

Kitapta Kullanılan Kısaltmaların Listesi

ESKİ ANTLAŞMA (“Tevrat” ve “Zebur”)

Tek. Tekvin/Yaratılış

Çık. Çıkış

Lev. Levililer

Say. Sayılar

Tes. Tesniye

Yşu Yeşu

Hak. Hakimler

Rut Rut

1Sa. 1. Samuel

2Sa. 2. Samuel

1Kr. 1. Krallar

2Kr. 2. Krallar

1Ta. 1. Tarihler

2Ta. 2. Tarihler

Ezr. Ezra

Neh. Nehemya

Est. Ester

Eyü. Eyüp

Mez. Mezmurlar

Sül. Süleyman’ın Meselleri

Vai. Vaiz

Neş. Neşideler Neşidesi

Yşa. Yeşaya

Yer. Yeremya

YM. Yeremya’nın Mersiyeleri

Hez. Hezekyel

Dan. Daniel

Hoş. Hoşeya

Yoe. Yoel

Amo Amos

Oba. Obadya

Yun. Yunus

Mik. Mika

Nah. Nahum

Hab. Habakuk

Sef. Sefanya

Hag. Hagay

Zek. Zekeriya

Mal. Malaki

YENİ ANTLAŞMA (İNCİL)

Mat. Matta

Mar. Markos

Luk. Luka

Yu. Yuhanna

Elç. Elçilerin İşleri

Rom. Romalılar

1Ko. 1. Korintliler

2Ko. 2. Korintliler

Gal. Galatyalılar

Ef. Efesliler

Flp. Filipililer

Kol. Koloseliler

1Se. 1. Selanikliler

2Se. 2. Selanikliler

1Ti. 1. Timoteyus

2Ti. 2. Timoteyus

Tit. Titus

Flm. Filimun

İbr. İbraniler

Yak. Yakup

1Pe. 1. Petrus

2Pe. 2. Petrus

1Yu. 1. Yuhanna

2Yu. 2. Yuhanna

3Yu. 3. Yuhanna

Yah. Yahuda

Esi. Esinleme

MÜJDELERE GİRİŞ

“Müjdeler tüm yazıların ilk ürünleridir.” - Origen

I. Görkemli Müjdelerimiz

Edebiyatla ilgilenen herkes, öykü, roman, oyun, şiir, biyografi ve diğer yazı türlerini bilir. Ama Rabbimiz İsa Mesih yeryüzüne geldiğinde, edebiyatta adına Müjde dediğimiz yeni bir kategoriye gereksinim duyuldu. İçeriklerinde çokça biyografi bulunsa da Müjdeler biyografi değildirler. Edebiyattaki diğer öyküler kadar, hatta daha da ilginç olan Kaybolan Oğul, İyi Samiriyeli gibi bölümler benzetmeler içerdikleri halde öykü değildirler. Benzetmelerin bazılarından romanlar ya da kısa öyküler yazılmıştır. Bunlar, Rabbimizin insanlarla olan konuşma ve vaazlarını kısa, öz ve doğru olarak içerdikleri halde, belgesel raporlar değildirler.

“Müjde” kendine özgü, bambaşka bir edebi yere sahip olmakla kalmamış, dört müjde yazarı Matta, Markos, Luka ve Yuhanna, bölümlerini yazdıktan sonra kanonik kalıp kırılmıştır. Sağlam öğretişe sadık Mesih İnanlıları tarafından iki bin yıla yakın bir süredir yalnızca ve yalnızca bu dört müjde kabul edilmiştir. Doğru öğretişten sapmış bazı kişiler, adına müjde dedikleri kitapçıklar yazmışlardır, ama bunlar Gnostisizim (Hıristiyanlığın başlangıcında ruhsal sırları ve yaratılışın sırrını bilmek iddiasında olan bir mezhep) gibi bazı yanlış inançların tutunmasını sağlamak için başvurulan araçlardı.

Peki ama neden dört Müjde vardır? Neden bir Hıristiyan “Tevrat”ı (“Torah”) oluşturmak için, Eski Antlaşma’nın başında yer alan, Musa’nın beş kitapçığıyla uyum sağlamak için beş müjde değil? Daha çok mucizeler ve benzetmelere yer açmak için bütün tekrarlar çıkartılıp neden bir tek uzun müjde yazılmamış? Aslında, müjdelerin “uyumunu sağlama” ya da dördünü bir araya getirme çabaları, Tatyan’ın ikinci yüzyıldaki, Yunanca “dördünün içinden” anlamına gelen Diatessaron’a kadar dayanır.

İrenyus, evrenselliğin sayısı olduğundan dünyanın dört bucağı ve dört rüzga-rına uysun diye dört Müjde olduğu hakkında bir teori ileri sürmüştür.

II. Dört Sembol

Birçokları, özellikle de sanatçılar, dört Müjde kitapçığıyla, Hezekyel ve Esinleme kitapçıklarındaki dört sembol arasında olduğu ileri sürülen paraleli takdir ederler: aslan, öküz (ya da dana), insan ve kartal. Ancak bunlar, farklı Mesih İnanlıları tarafından, Müjdelerle çok farklı biçimlerde benzeştirilirler. Bu sıfatlar eğer geçerli iseler, ki sanatta öyle olduğu söylenir, aslan en iyi biçimde, Yahuda Aslanı’nın kraliyet Müjdesi olan Matta’ya uyar. Öküz bir yük hayvanı olduğundan, Hizmetkâr’ın Müjdesi olan Markos’a iyi uyar. İnsanoğlunun Müjdesi olan Luka’da anahtar kişilik kesinlikle insandır. Standart Handbook of Synonyms, Antonyms & Prepositions (Anlamdaş ve Zıt Anlamlı Sözcükler ve Edatların Standart El Kitabı) bile, “yüksek ruhsal görümün bir amblemi olarak Yuhanna’nın sıfatının kartal olduğunu söyler.”[1]

III. Dört Okuyucu Tipi

Neden dört Müjde sorusuna herhalde en iyi yanıt, Kutsal Ruh’un, dört farklı insan grubuna ulaşmak istemesidir. Bu dört eski insan tipinin günümüzdeki çağ-daşları bulunmaktadır.

Herkes Matta’nın, Yahudilerin Müjdesi olduğu konusunda görüş birliği içindedir. Eski Antlaşma’dan alıntılar, ayrıntılı tartışmalar, Rabbimizin soy ağacı ve geneldeki Yahudi tarzı, yeni bir okur tarafından bile hemen fark edilir.

Markos, Roma İmparatorluğunun başkenti olan Roma’da, Romalıları ve Romalılar gibi, etkinliği düşünceden daha fazla seven insanları hedef alarak yazmıştı. Bu yüzden, Müjdesinde mucizelere çok, benzetmelere ise az yer verir. Bu Müjdenin soy ağacına ihtiyacı yoktur, çünkü hangi Romalı, bir Yahudi’nin soy ağacıyla ilgilenirdi?

Luka’nın Müjdesi belli ki, Yunanlılar ve Yunan edebiyatı ile sanatını sevip onlarla rekabet içinde olan birçok Romalı için yazılmıştır. Bu tür insanlar, güzellik, insanlık, kültürel stil ve edebi üstünlükten hoşlanırlar. Dr. Luka bunların hepsini sağlar. Çağdaş Yunanlıların yanı sıra, onların en belirgin kopyaları Fransızlardır. Luka’nın, “dünyadaki en güzel kitap” olduğunu söyleyenin, bir Fransız olması şaşırtıcı bir şey değildir (bkz. Luka’ya Giriş).

Yuhanna için hangi okuyucu grubu kalmıştır? Yuhanna, içinde herkes için bir şeyler olan, evrensel Müjdedir. Tanrı’nın müjdesini bildiricidir (Yu.20:30), ancak buna karşın derin Mesih İnanlı düşünürler tarafından da çok üstün tutulur. Belki anahtar budur: Yuhanna, “üçüncü ırk” içindir – Ne Yahudi ne de diğer uluslardan olmadıkları için ilk Mesih İnanlılarına tanrısaymazların verdiği ad.

IV. Diğer Dörtlü Motifler

Eski Antlaşma’da, dört Müjdenin vurguladıklarıyla çok güzel bir uyum sağlayan, birkaç dörtlü motif daha vardır.

Rabbimizin unvanlarından biri olan “Filiz” aşağıdaki metinlerde bulunur:

“... Davut’a...bir kök sürgünü (Filiz) ...bir Kral” (Yer.23:5,6)

“Hizmetkârım FİLİZ” (Zek.3:8)

“Adı FİLİZ olan Adam” (Zek.6:12)

“Rab’bin Filizi” (Yşa.4:2)

Eski Antlaşma’da aynı zamanda, Müjdelerin ana temalarına tam olarak uyan, dört tane “İşte” vardır:

“İşte, Kralın” (Zek.9:9)

“İşte, Hizmetkârım” (Yşa.42:1)

“İşte, Adam” (Zek.6:12)

“İşte, Tanrı’nız” (Yşa.40:9)

Son paralel biraz daha az bellidir, ama birçokları için bereket kaynağı olmuştur. Tapınaktaki kumaşların dört renkli oluşu, Müjde yazarlarının Rabbimi-zin sıfatlarını, dörtlü sunuş biçimlerine benzer:

Mor’un, Kralın Müjdesini yazan Matta için seçilmiş olduğu bellidir. Hakim-ler 8:26, bu rengin krallara uygun olduğunu göstermektedir.

Al renkli boya, antik zamanlarda kırmızı renkli solucanı ezerek elde edilirdi. Bu, Markos müjdesindeki “insan değil solucan” denilen (Mez.22:6) Hizmetkârın Müjdesini işaret eder.

Beyaz, kutsalların adil işlerini simgeler (Esi.19:8). Luka, Mesih’in kusursuz insanlığını vurgular.

Mavi, adına gök dediğimiz safir kubbeyi simgeler (Çık.24:10), bu da Yuhan-na’daki temel düşünce olan, Mesih’in Tanrılığının çekici bir şekilde sunuluşu-dur.

V. Sıra ve Vurgu

Müjdelerde, olayların her zaman geliştikleri sırada sıralanmadıklarını görüyoruz. Baştan itibaren, Tanrı Ruhu’nun olayları, sık sık ahlaksal öğretilerine gö-re grupladığını bilmekte yarar var. Kelly şöyle der:

İncelemenizde ilerledikçe, Luka’nın Müjdesinin özde ahlaksal bir sıra izlediğini görürüz. Rabbimizin gerçeklerini, konuşmalarını, sorularını, yanıtlarını ve tartış-malarını, sadece belgelemenin en kaba ve gelişmemiş biçimi olan, olayların dışa yönelik gelişimine göre değil, içe yönelik bağlantılara göre sınıflandırdığı kanıt-lanır. Ama, olayları, nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte ahlaksal sıralarıyla grup-lamak, tarihçiler için çok daha zor bir iştir. Tanrı bunu kusursuz bir biçimde yapması için Luka’yı seçmiştir.

Bu değişik vurgular ve yaklaşımlar, neden değişik Müjdeler olduğunu açıklamaya yardımcı olurlar. Adına, ortak görüşe sahip anlamına gelen, “Sinop-tikler” denilen ilk üç Müjde, Mesih’in yaşamına yaklaşımlarında birbirlerine benzerler, ama Yuhanna farklıdır. O daha sonra yazmıştır ve daha önce, çok iyi bir şekilde yazılmış olan şeyleri tekrarlamak istememiştir. Onunkisi, Rabbimi-zin yaşamı ve sözlerini daha çok yansıtan teolojik bir sunuştur.

VI. Sinoptik Sorun

İlk üç Müjdede birçok benzerliğin bulunması ve hatta bazı bölümlerin kelimesi kelimesine aynı olmakla birlikte birçok farklılığın da olmasına “Sinoptik Sorun” adı verilir. Bu, tutucu Mesih İnanlılarından çok, Kutsal Kitap’ın esinini inkâr edenler için genellikle bir sorun oluşturmaktadır. Bunu açıklamak için, birçok karmaşık teoriler oluşturulmuştur ve bunlar sık sık da yazılı biçimde elimize geçmemiş olan, teoride kaybolmuş belgelerle ilgilidirler. Bunlardan bazıları Luka 1:1’e uyarlar ve gerçek Mesih İnancına göre en azından olasıdırlar. Ancak bu teorilerden bazıları, ilk yüzyıldaki kilisenin, İsa Mesih hakkında “mit”ler oluşturduğunu söyleme noktasına kadar uzanmıştır. Bu “eleştirisel biçimde” iddia edilen teorilerin, bütün Hıristiyan Kutsal Yazılarına ve kilise tarihine küfür etmelerinin yanı sıra, hiçbirini kanıtlayacak belge de yoktur. Ayrıca, hiçbir bilgin bu teorilerin Sinoptik Müjdeleri nasıl kategorilere ve parçalara ayırdığı konusunda görüş birliğine varamazlar.

Buna daha iyi bir çözüm yolu, Yuhanna 14:26’daki Rab’bimizin sözlerinde bulunmaktadır: “Ama Baba’nın benim adımla göndereceği Yardımcı, Kutsal Ruh, size her şeyi öğretecek, bütün söylediklerimi size hatırlatacak.”

Bu, görgü tanıkları oldukları için Matta ve Yuhanna’yı ve belki de kilise tarihinin söylediği gibi, Petrus’un hatırladıklarını kaydettiğini varsaydığımız Mar-kos’u da içerir. Bunlara, Luka 1:1’de sözü edilen yazılı belgelere Kutsal Ruh’un dolaysız yardımını, Yahudi halkının hayret verici bir doğrulukla aktarılan sözel geleneklerini ekleyince Sinoptik soru yanıtlanır. Bu kaynakların ötesinde olan gerekli gerçeklerin, ayrıntıların ya da yorumların hepsi, Kutsal Ruh’un öğrettiği “sözlerle” doğrudan doğruya açıklanmıştır (1Ko.2:13).

Böylece, apaçık bir çelişki ya da ayrıntılarda bir değişiklik bulduğumuzda, “Bu Müjde neden bu olayı ya da konuşmayı içermiyor (ya da içeriyor ya da vur-guluyor)?” diye sormakla iyi ederiz. Örneğin, Matta iki kez, iki insanın (kör-lükten ve cinlerden) kurtarıldığını kaydederken, Markos’la Luka sadece birin-den söz ederler. Bazıları bunu bir çelişki olarak görür. Yahudilere yönelik yazıl-dığı kabul edilen Matta’yı, yasa “iki ya da üç şahit” gerektirdiği için, iki adam-dan ve diğerlerini de ün sahibi, meşhur bir adamdan (kör Bartimay) söz ediyor görmek çok daha iyidir.

Aşağıdaki seçilmiş bölümler, Müjdelerdeki aynı şeyin ikinci kez tekrarı gibi görülen kısımların aslında ilgiyi önemli farklılıklara çekmek olduğunu an-latırlar:

Luka 6:20-23, Dağdaki Vaazı tekrarlıyor gibidir, ama Luka 6:20-23 düzlük yerde verilen bir vaazdır (Luk.6:17). Matta 5:2-10, Tanrı Krallığına ait ideal bir vatandaşın karakterini tanımlar, ama Luka, Mesih’in öğrencilerinin yaşam biçimlerini gösterir.

Luka 6:40, Matta 10:24’le aynı gibidir. Ama Matta’da İsa Efendi, bizler de O’nun öğrencileriyiz. Luka’da öğrenciyi yetiştiren Efendidir, eğittiği kişi ise öğrencidir. Matta 7:22 Kral için hizmeti vurgular, Luka 13:25-27 ise Efendiyle paydaşlığı tanımlar.

Luka 15:4-7 Ferisileri suçlamasıdır, Matta 18:12, 13 ise çocuklar ve Tan-rı’nın onlar için olan sevgisi ile ilgilidir.

Yahya, yanında sadece inanlılar varken, “O sizi Kutsal Ruh’la vaftiz edecektir” demiştir (Mar.1:8; Yu.1:33). Etrafta özellikle Ferisileri içeren karışık bir kalabalık olduğunda ise, “O sizi Kutsal Ruh ve (bir yargı vaftizi olan) ateşle vaftiz edecek” demiştir (Mat.3:11; Luk.3:16).

“Hangi ölçekle ölçerseniz” sözü, Matta 7:2’de, diğer insanlara karşı yargılayıcı tavırımızdan, Markos 4:24’de Tanrı’nın Sözünü kendine mal etmekten ve Luka 6:38’de de cömertliğimizden söz etmektedir.

Öyleyse bu farklılıklar çelişki olmayıp Tanrı Sözü üzerinde derin düşünen imanlıların düşüncesine hizmet eden ruhsal gıdadır.

VII. Kitapçıkların Yazarlığı

Müjdeleri –hatta aslında Kutsal Kitap’ın bütün kitapçıklarını– kimin yazdığını tartışırken tanıklıkları iç kanıt (yazının kendisinde bulunan kanıt) ve dış kanıt (yazıdan değil de dışarıdan gelen kanıt) olarak ikiye ayırmak standarttır. Biz de, Yeni Antlaşma’nın yirmi yedi kitapçığından her biri için bunu yapmayı istiyoruz. Dış kanıt denildiğinde, kutsal kitapçıkların yazılış tarihlerine daha yakın dönemlerde yaşayan başka yazarlar – genellikle ikinci ve üçüncü yüzyılda yaşamış kilise önderleri ve yanlış öğretilerde bulunan birkaç kişiden söz edilmektedir. Bu adamlar, bizi ilgilendiren kitapçıklar ve yazarlardan alıntılar yapmışlar, onlardan bazen ima yoluyla bazen de açıkça söz etmişlerdir. Örneğin, Romalı Klement, birinci yüzyılın sonlarına doğru 1.Korintliler’den bir alıntı yapmışsa, 1.Korintliler belli ki ikinci yüzyılda Pavlus’un ismi kullanılarak yazılmış sahte bir mektup olamaz. İç kanıt denildiğinde, kitapçığın dışarıdan gelen başka belge ve yazarların iddia ettiklerini desteklediğini mi yoksa yalanladığını mı görmek için stiline, kullanılan sözcüklere, tarih ve kitapçığın içeriğine dikkat edilmesi anlaşılır. Örneğin, Luka ve Elçilerin İşleri’nin stili, her iki kitapçığın yazarının da kültürlü bir Grek doktoru olduğu görüşünü destekler.

Birçok kitapta, ikinci yüzyılda yaşayan ve doğru olmayan öğretiler yayan Marsiyon’un onayladığı kitapçıkların listesi bulunmaktadır. Marsiyon, Luka’nın kitapçığının bir kısmını ve Pavlus’un Mektuplarından sadece on tanesini kabul etmişti, ama yine de onun zamanında hangi kitapçıkların standart olduğunu gös-termesi açısından yararlı bir tanıktır. Belgeyi bulan İtalyan Kardinal Muratori-nin adıyla anılan Muratoriyan Kanonu Hıristiyanlarca onaylanan Yeni Antlaşma kitapçıklarının bazen eksik de olsa doğru bir listesidir.

Anmerkungen

[←1 ]

James C. Fernald, ed., “Emblem,” Funk & Wagnalls Standart Handbook of Synonyms, Antonyms, and Prepositions, sayfa 175.

Table of Contents

1

←1