SEFANYA

Giriş

“Eğer peygamberlerin gizli önbildirilerinin kısaca özetlenmesi istenirse, yapılacak şey Sefanya’nın bu küçük kitabını okumak olmalıdır.”

– Martin Bucer (1528)

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Pek çok kişi kraliyet üyelerini ve soyluları izlemekten zevk alır. İyi bir kral olan Hizkiya’nın büyük torunu^1 ve tanrısayar kral Yoşiya’nın uzaktan kuzeni olan Sefanya, soylular grubunun bir üyesi olabilirdi. Bu iki doğru kralın egemenlikleri arasında yarım yüzyıldan fazla bir süre, Amon ve Manaşşe adlı iki kötü kralın egemenlik sürdüğünü üzülerek söylüyoruz. Sefanya’nın, güney krallığı olan Yahuda’nın başkentindeki kral sarayına kolayca girebildiğini sanıyoruz.

II. KİTABIN YAZARI

Kuşi’nin oğlu olan Sefanya hakkında çok az bilgiye sahibiz. Adı, “Rab saklar” ya da “korur” anlamına gelir. Değindiğimiz gibi, soy kaydında kral atalar bulunur. Sefanya, ışığa karşı karanlığı, karanlığa karşı ışığı koymaktan hoşlanmış, Rab’bin gününe ilişkin çok hüzünlü bir resim çizmiş, yine de İsrail’in gelecekteki yüceliği ve ulusların Rab’be dönmeleri hakkında ışıltılı önbildirilerde bulunmuştur. Hewitt’in işaret ettiği gibi, Peygamber Sefanya sözcükleri küçük ve önemsiz göstermemiştir.

Kullandığı dilde ödün vermez. Günah konusunda uyarır ve gelecek yargıyı korkusuzca duyurur. Bin yıllık egemenliğin başlamasını özlemle bekleyen, esin ve umut dolu bir ezgiyle kitabını sona erdirir.2

III. TARİH

Sefanya, Yoşiya’nın krallığı döneminde (İ.Ö. 640-609) görev yaptı. İmanlı araştırmacılar kitabı, İ.Ö. 621’deki Büyük Uyanış’tan önce mi sonra mı yazdığı konusunda fikir ayrılığı içindedirler. Eğer önce yazdıysa, peygamberliği ruhsal uyanışa yardımcı olmuş olabilir. Ancak yeniden keşfedilen yasadan alıntı yapması gibi çeşitli ayrıntılar İ.Ö. 621’den sonraki bir tarihe işaret etmektedir. Sefanya 2:13 Ninova’nın henüz yıkılmadığını gösterdiğinden, İ.Ö. 612’deki, kentin yıkımından önceki bir tarih tercih edilir. Kitap büyük olasılıkla İ.Ö. 621 ve 612 arasında kaleme alınmıştır.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Sefanya büyük olasılıkla Yeruşalim’de peygamberlik etti. Peygamberliğinin tarihi geçmişi 2.Krallar 21-23’de ve Yeremya’nın ilk bölümlerinde bulunacaktır:

Sefanya ufukta beliren, hızla ve gözdağı vererek ilerleyen İskipli kalabalığı gördü... Yahuda çok hassas ve zor bir durumdaydı, çünkü küçük kaynaklarıyla büyük güçlere karşı üstün gelmeyi bekleyemezdi. Yahuda’nın kuzeyinde ve güneyindeki daha büyük uluslar dünyanın yönetimini ele geçirmek için uğraştıklarında, zayıf uluslar bu büyük ulusların ortalarında kalıp genellikle harap oluyorlardı. Çevresindeki huzursuzluğun farkında olan Sefanya doğruluk vaat etti ve yaşadığı çağdaki kötülükleri acımasız sözcüklerle dile getirmekten kaçınmadı.3

Kısa kitabında, Rab’bin günü ifadesini yedi kez kullanır. Bu ifade kitabın konusunu oluşturur: Tanrı yargısı, itaatsizliği nedeniyle Yahuda’nın üzerine gel-mektedir. Diğer anahtar ifadeler kıskançlık ve ortasında sözcükleridir. Tanrı, halkının putperestliğine gücendiği için kıskançtır. Tanrı, adil bir yargıç olarak hâlâ kentte, ortalarındadır (3:5). O, düşmanlarını kovar (3:15).

ANA HATLAR

I. TANRI’NIN YARGI KONUSUNDAKİ KARARLILIĞI (1. Bölüm)

A. Bütün Yeryüzünde (1:1-3)

B. Putperestlikleri Nedeniyle Yahuda ve Yeruşalim’de (1:4-6)

C. Rab’bin Günü İçin Hazırlanan Kurban (1:7-13)

1. Konuklar – Yahuda’nın Düşmanları (1:1-7)

2. Kurbanlar – Yahuda’nın Kötü Halkı (1:8-13)

Ç. Rab’bin Gününün Dehşeti (1:14-18)

II. YAHUDA TÖVBEYE ÇAĞRILIR (2:1-3)

III. ULUSLARIN SONU (2:4-15)

A. Filistliler (2:4-7)

B. Moavlılar ve Ammonlular (2:8-11)

C. Etiyopyalılar (2:12)

Ç. Asurlular ve Özellikle Ninova Kenti (2:13-15)

IV. Yeruşalim’in Uğrayacağı Felaketin Duyurulması (3:1-7)

A. İtaatsizlik, Karşılık Vermemek, İmansızlık, Pişmanlık Duymamak (3:1, 2)

B. Önderlerin ve Yargıçların Açgözlülüğü (3:3)

C. Peygamberlerin Düşüncesizlikleri ve İhanetleri, Kâhinlerin Kutsal Olana Saygısızlığı (3:4)

Ç. Rab’bin Yargılayan Varlığı (3:5-7)

V. RAB’BE SADIK KALAN İSRAİLLİLER’E TESELLİ HABERİ (3:8-20)

A. Kötü Ulusların Yıkımı (3:8)

B. Geri Kalan Ulusların Tövbesi (3:9)

C. Dağıtılmış İsrail’in Yenilenmesi (3:10-13)

Ç. Mesih’in İkinci Gelişi Nedeniyle Duyulan Sevinç (3:14-17)

D. Tanrı’nın, Halkı İçin Yapacakları (3:18-20)

YORUM

I. TANRI’NIN YARGI KONUSUNDAKİ KARARLILIĞI (1. Bölüm)

A. Bütün Yeryüzünde (1:1-3)

Peygamberler genellikle babalarının adlarını da bildirirler. Yahudiler köklerine çok bağlı olduklarından, bazen büyükbabalarının adlarını da belirtirlerdi. Ama soyunu belirtme konusunda altı kuşak geriye giden Kuşi oğlu Sefanya, hiç kuşkusuz bu davranışıyla bize Kral Hizkiya’nın atası olduğunu duyurmak istediğini göstermektedir.

Bölüm bir bütün olarak bütün ülkenin yıkımını tanımlar ve özellikle Yeruşa-lim ve Yahuda’dan söz eder. Tanrı bütün ülkeyi viraneye çevirecektir.

B. Putperestlikleri Nedeniyle Yahuda ve Yeruşalim’de (1:4-6)

Yahuda’da yaşayanlar putperestlikleri nedeniyle –Baal’a, yıldızlara ve Ammonlular’ın tanrısı Milkom’a taparlardı– cezalandırılacaktı.

C. Rab’bin Günü İçin Hazırlanan Kurban (1:7-13)

1. Konuklar – Yahuda’nın Düşmanları (1:1-7)

RAB bir kurban hazırlamıştı; Yahuda kurban, Babilliler konuklardır.

2. Kurbanlar – Yahuda’nın Kötü Halkı (1:8-13)

Tanrı, Yahuda’yı putperestlikleri, zorbalık ve hilekârlıkları nedeniyle cezalandıracaktır. O gün istilacılar halkı öldürüp ganimetleri götürürken, kentin Balık Kapısı’ndan çığlıklar, İkinci Mahalle’den feryatlar ve tepelerden çatırtılar yükselecektir.

Ç. Rab’bin Gününün Dehşeti (1:14-18)

Kutsal Kitap’taki Rab’bin gününe ilişkin en canlı resim burada verilendir; kötülükleri nedeniyle Tanrı gazabının insanların, özellikle Yahuda halkının üzerine döküldüğü gündür. Bu, savaş, sıkıntı ve katliam günüdür. Klasik ilahilerden biri, 15 ve 16’ncı ayetleri temel almıştır:

Celanolu Thomas, 1250’de ünlü yargı ilahisini 15’inci ayeti kullanarak yazmıştı. “O gün bir gazap günüdür.” O gün gazap, üzüntü, sıkıntı, perişanlık, viranelik günüdür [İbranice perişanlık (şo’a) ve viranelik (umeşo’a) sözcükleri, yıkımın tekdüzeliğini ifade etmek için benzer seslere sahiptir]. O gün, surlu kentlere ve yüksek kulelere karşı boru çalınarak tehlike bildirilecektir.4

Tanrı, halkının oynaşlarını kıskanır, bütün rakiplerini cezalandıracaktır.

II. YAHUDA TÖVBEYE ÇAĞRILIR (2:1-3)

Tanrı, istenmeyen (ya da utanmaz) ulusu tövbeye çağırır. 3’üncü ayet, doğru Yahudiler’den oluşan küçük bir gruba işaret ediyor gibi görünmektedir. Eğer Rab’bi ararlarsa, O’nun öfke gününde kurtulabileceklerdi.

III. ULUSLARIN SONU (2:4-15)

A. Filistliler (2:4-7)

4-15’inci ayetlerde doğu, güney ve kuzeyi çevreleyen ulusların yargıyla karşılaşacakları önceden bildirilir. Keretliler olarak da tanımlanan Filistliler yargıyla karşılaşacak olan ilk ulustur. Kentleri Gazze, Aşkelon ve Aşdot terk edilecek ve ıssız kalacaktır. Yıkıma uğrayacaklar ve Yahuda, ülkelerini otlak olarak kullanacaktır.

B. Moavlılar ve Ammonlular (2:8-11)

Sıra Moav ve Ammon’a gelir. Tanrı onların küstah sözlerini duymuş ve Tanrı halkına karşı övüngen sözlerini işitmiştir. Bu iki ulus ıssız bırakılacak ve Tanrı’nın sağ kalan halkı orada yaşayacaktır. 11’inci ayette, bin yıllık dönemin gelişinin –Rab yeryüzünün bütün ilahlarını yok ettiğinde– beklendiği görülmektedir.

C. Etiyopyalılar (2:12)

Etiyopya (Kûş), Tanrı’nın kılıcı (Babil Kralı) tarafından cezalandırılacaktır. Feinberg gibi bazı kişiler, Etiyopyalılar’ın Mısırlılar olduğunu düşünür:

Etiyopya’nın kaderi, Etiyopya hanedanlarının yönetimi altında olan Mısırlılar’a bağlıydı. Yeremya 46:9 ve Hezekiel 30:5, 9 ayetlerine dikkat edin. Etiyopyalılar ifadesiyle Mısır’ın kastedildiğine inanmak için yeterli neden bulunmaktadır.5

Ç. Asurlular ve Özellikle Ninova Kenti (2:13-15)

Nebukadnessar Asur’u da yok edecektir. Ninova kuşlar ve hayvanlar için bir sığınak olacak, yoldan geçen herkes Ninova’yı ıslıkla yuhalayarak ona karşı yumruğunu sallayacaktır.

IV. Yeruşalim’in Uğrayacağı Felaketin Duyurulması (3:1-7)

A. İtaatsizlik, Karşılık Vermemek, İmansızlık, Pişmanlık Duymamak

(3:1, 2)

Bir kadın olarak betimlenen Yeruşalim Kenti isyankâr, kirli ve zalim olmakla suçlanır. Söz dinlememiş ve Rab’be güvenmemiş, O’na sığınmamıştır.

B. Önderlerin ve Yöneticilerin Açgözlülüğü (3:3)

Yöneticileri kükreyen aslanlar gibi, önderleri akşam dolaşan aç kurtlar gibidir.

C. Peygamberlerin Düşüncesizlikleri ve İhanetleri, Kâhinlerin

Kutsal Olana Saygısızlığı (3:4)

Peygamberleri güvenilmezdir, kâhinleri kutsala saygı göstermezler. Fein-berg şu yorumu yapar:

4’üncü ayette, kitaptaki peygamberlerle ilgili tek bir uyarıya rastlarız. Düşüncesizlik ve önemli konuları hafife almakla suçlanırlar. Yaşamları ya da öğretişleri ciddi ve dengeli değildir. Tanrı’yı temsil ettiklerini ileri sürdükleri halde, O’na ihanet ettiler ve sadık kalmadılar. Üstelik, Rab’den ayrılan halkı teşvik ettiler. Kutsal olmayan işleriyle kutsal yeri kirlettiler; kutsal olanı murdar ettiler. Halka öğretirken, Yasa’nın amacını ve anlamını çarpıtarak onu ihlal ettiler.6

Ç. Rab’bin Yargılayan Varlığı (3:5-7)

Bu günah ve çürümeye rağmen, Rab adaletle yargılamak için halkının arasındadır. Diğer ulusları Yahuda’nın bunu görüp korkacağını düşünerek cezalandırmıştı, ama Yahuda halkı buna rağmen daha da yozlaştı.

V. RAB’BE SADIK KALAN İSRAİLLİLER’E TESELLİ HABERİ (3:8-20)

A. Kötü Ulusların Yıkımı (3:8)

Tanrı halkından sadık kalan az sayıda kişiye, O bütün düşmanlarını kıskançlık ateşiyle yok edinceye kadar beklemeleri öğütlenir.7

B. Geri Kalan Ulusların Tövbesi (3:9)

9’uncu ayette söz edilen pak dudaklar büyük olasılıkla evrensel bir dile değil, putperestlik tarafından kirletilmemiş dudaklara ya da Rab’bi öven saf konuşmalara işaret etmektedir. Bütün insanlar O’na uyum içinde hizmet edeceklerdir.

C. Dağıtılmış İsrail’in Yenilenmesi (3:10-13)

Bin yıllık dönemin o gününde uluslar, Rab’be bir sunu olarak dağıtılmış Ya-hudiler’i ülkelerine geri getireceklerdir. Böbürlenen kötü insanlar Yahuda’dan kesilip atılacaklarından, bundan sonra İsrailliler’den Rab’be tapan az sayıda kişi korkutulamayacaktır. Geriye kalanlar alçakgönüllü olacak, Rab’bin adı-na güvenerek dürüstlük içinde yaşayacaklardır.

Ç. Mesih’in İkinci Gelişi Nedeniyle Duyulan Sevinç (3:14-17)

14-20’nci ayetlerde, güçlü kurtarışı ve kendisine ait olanlara duyduğu sevgiyi kutlamak için Rab’bi öven, yenilenmiş İsrail’in ezgisi yazılıdır. Siyon kızının ezgi söylemek, haykırmak ve sevinmek için çok nedeni vardır; yalnızca düşmanları kovulmamış, aynı zamanda Mesih olan Kralı Rab, kendisiyle birliktedir. Artık güçsüzlük ya da korku için neden kalmamıştır, çünkü Gücü Her Şeye Yeten Tanrı, Siyon kızını sevgisiyle yenileyecektir.

D. Tanrı’nın, Halkı İçin Yapacakları (3:18-20)

Yargı çok yakında halkın üzerine ineceğinden, RAB peygamberliği, tanrısa-yar halkın tam dönüşü konusunda güçlü bir vaatle bitirir. Utanç içinde kaldık-ları bütün ülkelerde artık yüceltilip onurlandırılacaklardır.

DİPNOTLAR

1 (Giriş) 1:1’deki “Hizkiya”, özgün İbranice metindeki Hezekiya ile aynı şekilde he-celenmiştir.

2 (Giriş) J. B. Hewitt. Outline Studies in the Minor Prophets, s.45.

3 (Giriş) A.g.e., s.44.

4 (1:14-18) Charles Lee Feinberg, Habakkuk, Zephaniah, Haggai, Malachi, s.50.

5 (2:12) A.g.e., s.59.

6 (3:4) A.g.e., s.64.

7 (3:8) Sefanya 3:8, İbrani alfabesinin bütün harflerini içeren Eski Antlaşma’nın öz-gün metnindeki tek ayettir.

BİBLİYOGRAFYA

Feinberg, Charles Lee. Habakkuk, Zephaniah, Haggai and Malachi. New York: Ame-rican Board of Missions to the Jews, Inc., 1951.

–––––. The Minor Prophets. Chicago: Moody Press, 1976.

Hewitt, J. B. Outline Studies in the Minor Prophets. West Glamorgan, U.K.: Precious Seed Publications, n.d.

Keil, C. F. “Zephaniah.” Biblical Commentary on the Old Testament, 26.cilt. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1971.

Kelly, William. Lectures Introductory to the Study of the Minor Prophets. London: C. A. Hammond Trust Bible Depot, n.d.

Morgan, G. Campbell. The Minor Prophets. Old Tappan, N.J.: Fleming H. Revell Com-pany, 1960.

Tatford, Frederick A. The Minor Prophets. 3.cilt. Yeni basım (3 cilt). Minneapolis: Klock & Klock Christian Publishers, 1982.

Table of Contents

Start