YUNUS

Giriş

“Kitap, peygamberin kendisinden çok peygamberliğiyle ilgili olması nedeniyle eşsizdir. Peygamberin yüreğinin durumu ve Tanrı’nın onu sevecenlikle terbiye etmesi okuyucuya çok şey öğretir ve kişiyi alçakgönüllü yapar.”

– George Williams

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Yunus (İbranice, güvercin), peygamberliği söylediklerinden değil, kendi yaşamı ve deneyiminden oluşan tek peygamberdir. Yunus’un deneyimleri; İsrail ulusunun geçmişini, bugününü ve geleceğini resmeder:

1. Uluslara Tanrı adına tanıklık edecekti.

2. Uluslara bir lütuf duyurusunu ileteceği için kıskanç davrandı.

3. Denize atıldı (ulusların dünyası) ve uluslar tarafından yutuldu, yine de onlar tarafından özümsenmedi.

4. Karaya atıldı (İsrail ülkesine alınarak yenilendi) ve uluslara bereket oldu.

Deneyimiyle uyum sağlamıyor gibi görünen tek kısım 4’üncü bölümde yer alır. Kutsal Kitap’ın hiçbir yerinde, bin yılın bereketleri uluslara ulaştığında İsrail’in somurtup küseceği belirtilmemiştir!

II. KİTABIN YAZARI

Yalnızca Yunus’un büyük balığın karnında söylediği kişiye özgü bir “mez-mur” olan 2’nci bölüm, birinci tekil şahıs kullanılarak yazılmıştır (ben, beni, benim). Diğer üç bölümün Yunus’la ilgili olduğu gerçeği ve üçüncü tekil şahsın kullanılması (o, onu, onun), yine de bütün kitabı onun yazdığı düşüncesini etki-lemez (geleneksel görüş). Diğer Kutsal Kitap yazarları –Musa da dahil olmak üzere– zaman zaman aynı şeyi yapmışlardır. Bu kitabın yazarlığı konusu –tek-nik açıdan yazarı bilinmese bile– inanca sadakatle ilişkilendirilmemelidir.

III. TARİH

Yunus’un Ninova’yla ilgili görevi, kuzey krallığının en güçlü kralı olan II. Yarovam zamanında gerçekleşmiştir (2Kr.14:23); bu kral, İ.Ö. yaklaşık 793’den 753’e kadar egemenlik sürmüştür. Asur yazıtları bu dönem sırasında büyük bir uyanıştan söz etmezken, bir takım olaylar Yunus’un öyküsüyle uyuşmaktadır. Eski putperestlerin kıtlık, güneş ve ay tutulmalarını gelecek olan felaketin tanrısal kanıtları olarak gördükleri herkes tarafından bilinir. Rab, İ.Ö. 765 ve 759’daki Asur’daki kıtlıkları ve İ.Ö. 15 Haziran 763’deki tam güneş tutulmasını, Ninovalılar’ın yüreklerini Yunus’un müjdecilik görevine hazırlamak için kullanmış olabilir. Kraliçe Semiramis’in egemenliği sırasında tek tanrıcılığa doğru küçük bir hareket olmuştu ve kendisiyle birlikte egemenlik süren oğlu III. Adad-Nirari (İ.Ö. 810-782), Yunus’un görevi için önceden hazırlanmış olabilirdi.

Asur İmparatorluğu, İ.Ö. 650

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Yunus, Ammitay’ın ([Tanrı’ya] sadık) oğluydu. 2.Krallar 14:25’de, Yunus’un evinin, Celile’de, Gat-Hefer’de olduğunu öğreniyoruz.

Yunus, Asur’un İsrail’in kuzey krallığını tehdit ettiği günlerde peygamberlik etti. Tanrı onu Asur’un başkenti olan Ninova’ya, kenti tövbe etmeye çağırması için yolladı. Bu görevi yerine getirme konusunda isteksizdi, kentin tövbe edip esirgeneceğinden korkuyordu. Asur çok zalim bir ulustu. Eğer yazıtlarındaki ifadelere inanacak olursak, düşmanlarının derilerini diri diri yüzmüş, kafataslarından yığınlar oluşturmuş ve daha birçok korkunç şey yapmışlardı. Sanherib’in Asurlu komutanı Rabşake’nin aşağılayıcı sözleri, 2.Krallar 18:19’da kayıtlıdır.

Yunus, Asur komutanının sözlerinden korkarak Tarşiş’e kaçmaya kalkıştı ve yolda giderken büyük bir balık tarafından yutuldu. Özgür bırakıldıktan sonra Ninova’ya giderek vaaz etme görevine itaat etti. Kent tövbe etti ve esirgendi; Yunus’un hoşuna gitmese bile!

Rab İsa Yunus’un hikayesini ölümünün, gömülmesinin ve dirilişinin bir belirtisi olarak kullandı (Mat.12:40; 16:4).

Kitap, Romalılar 3:29’un bir yorumdur:

“Yoksa Tanrı yalnız Yahudiler’in Tanrısı mı? Öteki ulusların da Tanrısı değil mi? Elbette öteki ulusların da Tanrısı’dır.”

Kitap, aynı zamanda, Romalılar 11:12, 15’in de bir örneğidir. Yunus denize atıldığında, uluslara ait olan bir gemi dolusu canı da kurtardı. Ama karaya bırakıldığında, bir kentin kurtuluşu gerçekleşti. Bu nedenle İsrail’in düşüşü ulusların dünyasına bereket getirdi, ama İsrail yenilendiğinde dünyaya akacak olan bereket çok daha büyük olacaktır!

ANA HATLAR

I. PEYGAMBERİN İTAATSİZLİĞİ (1. Bölüm)

A. Yunus’a Görev Çağrısı (1:1, 2)

B. Yunus’un Tarşiş’e Kaçışı (1:3)

C. Denizdeki Fırtına (1:4-10)

Ç. Yunus Denize Atılması ve Büyük Bir Balık Tarafından Yutulması (1:11-17)

II. PEYGAMBERİN KURTARILIŞI (2. Bölüm)

A. Yunus’un Duası (2:1-9)

B. Tanrı’nın Yanıtı (2:10)

III. PEYGAMBER ARACILIĞIYLA TANRI’NIN BİLDİRİSİNİN

DUYURULMASI (3. Bölüm)

A. Yargı Tehdidi (3:1-4)

B. Bütün Kentin Tövbe Etmesi (3:5-9)

C. Yön Değiştiren Yargı (3:10)

IV. PEYGAMBERİN HOŞNUTSUZLUĞU (4. Bölüm)

A. Yunus’un Alıngan Duası (4:1-3)

B. Tanrı’nın Sorusu (4:4)

C. Kent Dışında Somurtarak Oturan Yunus (4:5)

Ç. Tanrı’nın Merhametinden Çıkarılacak Ders (4:6-11)

YORUM

I. PEYGAMBERİN İTAATSİZLİĞİ (1. Bölüm)

A. Yunus’un Görev Çağrısı (1:1, 2)

Tanrı Yunus’u İsrail’in en büyük düşmanı olan Asur’un başkenti Ninova’ya vaaz etmeye gönderdi. Peygamberin oraya gitmekten neden korktuğunu anlamak güç değildir (Bk. Ön Olaylar ve Konular).

B. Yunus’un Tarşiş’e Kaçışı (1:3)

Yunus, itaatsizlik ederek Tarşiş’e giden bir gemiye bindi (büyük olasılıkla İspanya’nın güney kıyısında). H. C. Woodring, peygamberin görevine başkaldırışını şöyle yorumlar:

Tanrı onun Ninova’ya, Filistin’in sekiz yüz kilometre kuzeybatısındaki Asur’un başkentine gitmesini istedi. Yunus, doğuya gitmek yerine, 3.200 kilometre batıya gitti. Tanrı, Yunus’un bir kara yolculuğu yapmasını istemişti. Bunun yerine Yunus tatsız bir deniz yolculuğu yaptı (Yahudiler deniz yolculuğundan nefret eder-di). Tanrı, onu o zamanın en büyük başkentine gönderdi. Yunus ise, bunun aksini yaparak uygarlıktan uzak bir ticaret merkezine yöneldi. Rab, peygamberiyle birlikte gitmek istedi. Yunus ise Tanrı’nın varlığından ve gücünden kaçmayı de-nedi.1

C. Denizdeki Fırtına (1:4-10)

Tanrı şiddetli bir rüzgar ve korkunç bir fırtına gönderdi, öyle ki gemi ve içindekiler ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kaldılar. Tanrısız denizciler (büyük olasılıkla Fenikeliler) bu sıkıntının sorumlusunu bulmak için kura çektiler. İbrani Yunus suçlu olarak açıklandı; Rab’bin huzurundan kaçıyordu.

Ç. Yunus’un Denize Atılması ve Büyük Bir Balık Tarafından

Yutulması (1:11-17)

1:11-16   “Denizin dinmesi için sana ne yapalım?” sorusu, bedeli ne olursa olsun insanın kendi canının derdine düştüğünü gösteren tipik bir insan davranışını sergiler. Tanrısız deniz kurtları yine de dürüst davrandılar. Yunus onlara kendisini denize atmalarını öğütledi. Bunu yapma konusunda isteksizdiler ve geri dönmek için küreklere asıldılar. Ama sonunda çaresizlikleri nedeniyle bunu yapmak zorunda kaldılar, çünkü onlara karşı olan deniz giderek kuduruyordu.

1:17   Rab’bin hazırladığı büyük bir balık Yunus’u yuttu ve üç gün üç gece onu tutsak etti (buradaki mucize, bir balığın bir adamı yutabilmesi değil, adamın balığın karnında sindirilmeden kalabilmesidir).

II. PEYGAMBERİN KURTARILIŞI (2. Bölüm)

A. Yunus’un Duası (2:1-9)

Yunus’un balığın karnından Tanrı’ya seslenişi balıktan değil, boğulmaktan kurtarıldığı için şükran ifadeleri içerir. Boğulmaktan kurtarıldı ve dua etti. Duası, Mezmurlar’dan ayetler içermesi açısından dikkat çekicidir. J. Sidlow Baxter, duayı aşağıdaki şekilde analiz eder:

Yunus’un duasında tek bir rica ifadesi yer almaz. Teşekkür (2-6. ayetler), pişmanlık (7, 8. ayetler) ve yeniden adanma (9. ayet) içerir. Gerçek bir övgü mez-muru ve şükran ilahisidir. Bir zamanlar başını boş bir un çuvalının içine sokmuş, Tanrı’nın un göndereceğine duyduğu imanla şükran ilahisi söyleyen bir adam tanımıştım! Ama yine de okyanusun ortasında, büyük bir balığın karnında bir şükran ilahisi söylemek rakip tanımayan sıra dışı bir olaydır.2

Yunus’un duası, İsrail’in gelecekte tövbe edeceğini gösterir. Ulus, Mesih’i kurtarıcı olarak kabul ettiğinde, O’ndan gelen berekete kavuşarak yenilenecektir.

2’nci ayette ölüler diyarının bağrından söz edilmesi, bazılarına Yunus’un balığın karnında gerçekten öldüğünü ve dirildiğini düşündürmüştür. Yine de İbranice Şeol sözcüğü mezar ya da başka anlamlara gelebilir. Burada büyük olasılıkla “derinlikler” için kullanılmış şiirsel bir ifadedir. Ama çağdaş bir deyim olan, “dipsiz derinlikler” anlamına da gelebilir.

Yunus’un gerçekten ölüp tekrar dirildiği düşünülmese de, Rabbimiz’in kendisi peygamberin deneyimini kendi ölümünün, üç gün üç gece gömülmesinin ve görkemli dirilişinin örneği olarak kullanmıştı (Mat.12:40). Bu arada bu, Mesih’in, Yunus’u tarihi bir karakter olarak kabul ettiğini gösterir. Yunus, bazı günümüz vaizlerinin iddia ettiği gibi hayali bir kişi değildir.

B. Tanrı’nın Yanıtı (2:10)

Yunus, kurtuluşun Rab’den geldiğini kabul eder etmez balık onu karaya kustu.

III. PEYGAMBER ARACILIĞIYLA TANRI’NIN BİLDİRİSİNİN DUYURULMASI (3. Bölüm)

A. Yargı Tehdidi (3:1-4)

Rab Yunus’a tekrar Ninova’ya gitme görevini verdi^3 ve bu kez Yunus itaat etti. Büyük kente girdikten sonra, kentin kırk gün içinde yıkılacağını duyurdu.

B. Bütün Kentin Tövbe Etmesi (3:5-9)

Balık tanrısı Dagon’a tapınan Ninovalılar, görünüşe göre Yunus’un başına gelenlerden haberdardı. Tarihte benzeri deneyimler yaşamış ve halen hayatta olan diğer kişiler, sindirim sıvılarının neden olduğu benekli bir cilde sahiplerdi; bulundukları her yerde fark edilirlerdi. Bu, Ninovalılar için bir belirtiydi. Bütün kent tövbe etti ve en küçüğünden en büyüğüne kadar herkes Tanrı’ya inandı. İnsan ve hayvanlar için oruç ilan edildi ve kraldan hayvanlara kadar herkes çula sarınarak oturdu.

C. Yön Değiştiren Yargı (3:10)

Tövbenin sonucu olarak Ninova felaketten esirgendi. Tarihsel bilgilerimize göre, Asurlular daha sonra yine kötü yollarına geri döndüler ve yaklaşık yüz elli yıllık lütuf döneminden sonra başkentleri yıkıldı.

IV. PEYGAMBERİN HOŞNUTSUZLUĞU (4. Bölüm)

A. Yunus’un Alıngan Duası (4:1-3)

Yunus İsrail’in düşmanlarının esirgenmesinden dolayı kızgındı. Umutsuzluk içinde ölebilmeyi diledi; belki de Asur’un İsrail’i tekrar tehdit edeceğinden korkuyordu.

İsrail’in düşmanlarının çoğu Tanrı tarafından ciddi biçimde cezalandırıldılar. İsrail halkı düşmanlarının kurtuluşunu değil, yıkımını bekledi. Yunus bir vaiz olarak Tanrı’nın lütuf ve merhametini kavradı. Aynı zamanda Asur gibi ülkelerin genellikle Tanrı tarafından yok edilmek üzere bir kenarda tutulduklarını biliyordu. Tanrı’nın Asur’a merhamet etmesi (İsrail’in Eski Antlaşma’daki en kötü düşmanları), sıradan bir İsrailli için yanlış görünüyordu.

B. Tanrı’nın Sorusu (4:4)

Rab, peygamberin vicdanını denemek için şu soruyu sordu: “Ne hakla öfke-leniyorsun?”

C. Kent Dışında Somurtarak Oturan Yunus (4:5)

Yunus Ninova’nın içinden geçerek kentten çıktı ve neler olacağını görmek için kentin doğusundaki bir yerde durdu.

Ç. Tanrı’nın Merhametinden Çıkarılacak Ders (4:6-11)

4:6-8   Rab Tanrı orada, Yunus’u güneşten koruması için bir bitki sağladı.4 Yunus, buna çok sevindi. Ancak ertesi gün, Tanrı bu bitkinin kurumasına neden olan bir kurtçuk hazırladı. Rab, aynı zamanda güneşle birlikte yakıcı bir doğu rüzgarı estirdi; bunlar peygamberin bayılmasına ve ölmek istemesine neden oldu.

4:9-11   Tanrı sonra peygambere, bitkiye acıdığını hatırlattı; Tanrı’nın yüz yirmi bini aşkın insan ve çok sayıda hayvana acıyarak kenti esirgeme hakkı yok muydu?

Bu küçük kitabın verdiği ders, Tanrı’nın dünyaya olan sevgisidir. Tanrı yalnızca Yahudiler’i değil, diğer ulusları da aynı şekilde sever.

DİPNOTLAR

1 (1:3) H. Chester Woodring, “Easter Challenge” Lectures on Yonah, Emmaus Bible School, 1960.

2 (2:1-9) J. Sidlow Baxter; Explore the Book. s.169.

3 (3:1-4) “Ninova, çevresinde daha küçük kent ve köylerin toplandığı bir başkentti. Böylece geniş başkent bölgesi, çevresinde yolculuk edildiğinde, üç günde gezilebi-liyordu (80/100 km)” Montague, S. Mills. The Minor Prophets, A Survey, s.55.

4 (4:6-8) Rab, boyun eğmeyen peygamber için dört şey hazırlamıştı: 1) Büyük bir balık (1:17), 2) Bitki - keneotu; 3) Bitki kurdu (4:7); ve 4) Şiddetli bir doğu rüzgarı (4:8).

BİBLİYOGRAFYA

Banks, William L. Jonah, the Reluctant Prophet. Chicago: Moody Press, 1966.

Blair, J. Allen. Living Obediently: A Devotional Study of the Book of Jonah. Neptune, N.J.: Loizeaux Brothers, 1963.

Draper, James T., Jr. Jonah: Living in Rebellion. Wheaton, IL: Tyndale House Publishers, 1971.

Feinberg, Charles L. Jonah, Micah, and Nahum. New York: American Board of Missions to the Jews, 1951.

Gaebelein, Frank E. Four Minor Prophets: Obadiah, Jonah, Habakkuk and Haggai. Chicago: Moody Press, 1977.

Keil, C. F. “Jonah.” Commentary on the Old Testament. 25.cilt. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. 1971.

Kleinert, Paul. “The Book of Jonah.” Lange’s Commentary on the Holy Scriptures. Yeni basım (24.cilt). Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1960.

Mills, Montague S. “Jonah.” The Minor Prophets: A Survey. Dallas: 3E Ministries, n.d.

Tatford, Frederick A. The Minor Prophets. 2.cilt, Yeni basım (3.cilt) Minneapolis: Klock & Klock Christian Publisher, 1982.

Yayınlanmamış Eserler

Woodring, H. Chester. “Easter Challenge” Lectures on Jonah. Emmaus Bible School, 1960.

Table of Contents

Start