YEREMYA

Giriş

“En etkileyici yanı... İsa Mesih’in Yeremya’yla birlikte halkın düşüncelerine sahip olmasıdır. Mesih, öğrencilerine ilk kez kendisiyle ilgili düşüncelerini sorduğunda, bazıları onu, İ.Ö. 7. yüzyılın önde gelen peygamberlik figürüyle özdeşleştirdiler. Acılar Adamı’nın aynı zamanda yüreği kırık peygamber olduğunu düşünmeleri çok da şaşırtıcı değildi. Çünkü hem Yeremya hem de Mesih, çağdaşları olan insanlar için yas tutup ağlamışlardır” (9:1 ve Luk.19:41 ile karşılaştırın).

– R. K. Harrison

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Yeremya daha çok, “ağlayan peygamber” olarak tanınır. Yazılarının anahtar noktası budur, çünkü bunu ve ağlama nedenini hatırladığımızda, çağrısını anlamamız da mümkün olacaktır.

Bu peygamber, yüreğini ve kişiliğini Eski Antlaşma’daki diğer peygamberlerin tümünden daha iyi açıkladığı için, eşsizdir.1 Yeremya, doğası itibariyle duyarlı ve çekingendi. Ama Tanrı tarafından, kendi döneminde imandan dönenlere suçlarını açıklamaya çağrılmıştı. Dünya yönetimi için Babil, Mısır ve Asur arasında süregelen uluslararası gerginlik, Yahuda’nın Yoşiya’nın egemenliğindeki son canlanışından sonra İsrail’de ciddi ruhsal gerilime neden olmuştur. Tanrı’nın sözüyle yetişmiş inançlı kişilerin putperestliğe dönmeleri gibi, bu olaylar bize bugün Batı’daki Hıristiyanlık’ı anımsatır.

II. KİTABIN YAZARI

Kitap Yeremya tarafından yazıldı. Yeremya adı büyük olasılıkla, “Rab fırlatır” ya da “atar” anlamına gelir; belki de, Rab inşa ettiği için bu, temel atma anlamında da kullanılmış olabilir. Bir başka olası anlam ise “Rab’bin yücelttiği”dir. Yeremya, Peygamber Hilkiya’nın oğluydu; Hilkiya Anatot’lu bir kâhindi. Anatot, Benyamin’in memleketinde, Yeruşalim’e yaklaşık 5 km. uzaklıkta bir kentti.

Tanrı’ya sadık, konumlarını ve ekonomik güvencelerini, insanların duymayı arzulamadıkları bir bildiriyi vaaz etmek için tehlikeye atmaya hazır pek çok vaize yapıldığı gibi, Yeremya’ya da iftira atıldı ve düşmanları onun yalancı olduğunu düşündüler. Yeremya’nın kendisinin kâhinlik yaptığına ilişkin hiçbir kanıt yoktur.

III. TARİH

Yeremya, bütün kitabına serpiştirilmiş olan ve tarih sırasına göre düzenlenmiş birçok nota yer verir. Görevine yaklaşık İ.Ö. 627’de başladı (Yoşiya’nın 13’üncü yılı, 1:2). Yeremya’nın görevi, Sidkiya’nın 11’inci yılına kadar devam etti. Bu oldukça uzun bir süredir. Yahuda’nın son kırk yılında peygamberlik etti: Yeruşalim düştüğünde ve Yahudiler Babil’e götürülmek üzere sınır dışı edildiklerinde (İ.Ö. 586).2 Yeruşalim düştükten sonra, Yeremya vali Gedalya-nın koruması altına girdi. Gedalya fanatikler tarafından öldürüldüğünde, pey-gamber bazı Yahudiler’le birlikte Mısır’a gitti ve hayatının sonuna kadar orada yaşadı. İ.Ö. 582’ye kadar görevini sürdürdüğü düşünülür. (40-44. bölümler).

Yeremya Kitabı’nı incelerken, önbildirilerin tarih sırasına göre verilmediklerini hatırlamamızda yarar var.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Yeremya Yahuda’daki görevine, İsrail’in kuzey krallığı Asurlular’ın eline geçtikten sonra başladı. Yahuda Krallığı sona ermeden birkaç yıl önce, peygam-berliği zamanında, Asur, Mısır ve Babil birbirleriyle çekişiyordu. Tanrı’nın, Ba-bil’in Yahuda’yı tutsak edeceğine ilişkin uyarısıyla, Yeremya Mısır’la yapılacak her tür birleşmeye karşı geldi. Asur, Yahuda’nın haraç ödemesini istedi, ama başkent Ninova korkunç bir kuşatmanın ardından yirmi yıl içinde çökmüştü. Mısır, Filistin’den geçerek kuzeye yürüdü ve Haran’a geldi; Kral Yoşiya öldü-rüldü (İ.Ö. 609). Mısır ordusunun başındaki Firavun Neko ve Asur’dan sağ ka-lanlar, rakipleri Nebukadnessar’la karşılaştılar; Nebukadnessar, ünlü Karkamış savaşında Yahuda’yı bozguna uğrattı. Yahuda böylece Babil’in eline geçmiş oldu. Neko, daha önce Yoşiya’nın yerine geçen Yehoahaz’ı tahttan indirmiş ve Mısır’ın gözüne girmek umuduyla Yehoyakim’i tahta geçirmişti. Nebukad-nessar, Yahuda’nın bağımsızlığına yardımcı olması için Yehoyakim’e şans tanı-yarak bir süre Yahuda’yla ilgilenmemişti. İ.Ö. 598’de Nebukadnessar Yeru-şalim’e saldırdı. Başkaldıran Yehoyakim’in yerine geçen oğlu Yehoyakin’i esir aldı ve kralla birlikte halktan birçok kişi tutsak edildi. Nebukadnessar, tahta Sid-kiya’yı geçirdi.

Babil’e karşı müttefik arayan, büyük olasılıkla Neko’nun yerine geçen firavun II. Psamtik’ti. Yeremya, Yahuda’nın bu konudaki yandaşlığına şiddetle kar-şı çıktı (28. bölüm) ve bunu önerenlerin sahte peygamberler olduğunu söyledi.

Sidkiya, Mısır entrikaları aracılığıyla, bu önderi Yeruşalim’i kuşatması için getirerek Babil’e verdiği sözü tutmadı. Bu, İ.Ö. 588’de gerçekleşti ve Mısır orduları kuşatmayı kaldırdı. Kuşatma çok geçmeden yeniden başladı. Yine de Yeremya’ya, Mısır’ı “kırılmış bir kamış” olarak görüp ona güvenilmeyeceği görünüşünde haklı olduğu gösterildi. Yeremya, yıkım ve tutsaklıkla ilgili önbil-dirilerinin yerine geldiğini gördüğünde kişisel olarak büyük üzüntü çekti.

Tanrı peygambere, Yahuda’nın günahlarının, halkı Babil tutsaklığı altına sokacağını ve yetmiş yıl sürgünde kalacaklarını açıkladı. Yeremya’nın hoşlanmadığı görevi, bunu halkına duyurmak ve onlara Babil gücüne boyun eğmelerini öğütlemekti. Onu kendilerini ele veren kişi olarak suçladılar ve öldürmek istediler.

Yeruşalim sonunda tamamen yabancı istilacıların eline düştüğünde, ülkede kalmasına izin verilenlerden biri de Yeremya’ydı. Halkın büyük bölümü Babil’e götürüldü. Yeremya geride kalanlara yardım için Mısır’a kaçmamalarını öğütledi, ama onlar bu öğüde kulak asmayarak peygamberi de birlikte sürüklediler. Peygamber orada öldü. Babil tutsaklığını önceden bildiren Yeremya aynı zamanda yetmiş yılın sonunda bu imparatorluğun yıkılacağını ve Yahudiler’in ülkelerine geri döneceklerini de önceden görmüştü.

ANA HATLAR

I. GİRİŞ: PEYGAMBER YEREMYA’NIN ATANMASI VE GÖREVİ         (1. Bölüm)

II. YEREMYA’NIN HALK ARASINDAKİ GÖREVİ (2-10. Bölümler)

A. Yahuda’nın Sadakatsizliğine İlişkin Vaaz (2:1 - 3:5)

B. Yahuda’nın Tövbeye Bağlı Geleceği (3:6 - 6:30)

1. Geçmişteki Günahı ve Gelecekteki Yüceliği (3:6-18)

2. Tövbeye Duyulan Gereksinim (3:19 - 4:4)

3. Kuzeyden Gelecek Yıkım (4:5-31)

4. Yahuda’nın Yargılanacak Olan Günahları (5. Bölüm)

5. Yeruşalim’in Önceden Bildirilen Düşüşü (6. Bölüm)

C. Yeremya’nın Tapınak Kapısındaki Görevi (7-10. Bölümler)

1. Yahuda’nın İkiyüzlülüğü (7. Bölüm)

2. Yahuda’nın Günah Karşısındaki Duyarsızlığı (8. Bölüm)

3. Ağlayan Peygamberin Ağıtları (9. Bölüm)

4. Zinanın Kötülüğü (10:1-18)

5. Ağlayan Peygamberin Duası (10:19-25)

III. YEREMYA’NIN KİŞİSEL DENEYİMLERİ (11-19. Bölümler)

A. Yeremya ve Anatot’lu Adamlar (11, 12. Bölümler)

B. Yeremya ve Çürüyen Kuşak (13. Bölüm)

C. Yeremya’nın Kıtlık Konusundaki Aracılığı (14, 15. Bölümler)

Ç. Yeremya’nın Tek Başına Yürüttüğü Hizmet (16:1-18)

D. Yeremya’nın Sarsılmayan Yüreği (16:19 - 17:18)

E. Yeremya’nın Şabat Vaazı (17:19-27)

F. Yeremya Çömlekçinin Evinde (18. Bölüm)

G. Yeremya ve Kırılan Çömlek (19. Bölüm)

IV. YAHUDA’NIN SİVİL YÖNETİCİLERİ VE DİN ÖNDERLERİNE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (20-23. Bölümler)

A. Paşhur’a İlişkin Önbildiri (20:1-6)

B. Yeremya’nın Tanrı’ya Yakınması (20:7-18)

C. Kral Sidkiya’ya İlişkin Önbildiri (21:1 - 22:9)

Ç. Kral Şallum’a İlişkin Önbildiri (22:10-12)

D. Kral Yehoyakim’e İlişkin Önbildiri (22:13-23)

E. Kral Yehoyakin’e İlişkin Önbildiri (22:24-30)

F. Doğruluk Kralı’na İlişkin Önbildiri (23:1-8)

G. Yahuda’daki Sahte Peygamberlere İlişkin Önbildiri (23:9-40)

V. YERUŞALİM’İN YIKIMI VE BABİL TUTSAKLIĞINA İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (24-29. Bölümler)

A. İncir Belirtileri (24. Bölüm)

B. Önceden Bildirilen, Babil’deki Yetmiş Yıllık Sürgünlük (25:1-11)

C. Yargılanacak Olan Babilliler (25:12-38)

Ç. Yeremya’nın Halkı Uyarması (26. Bölüm)

D. Boyunduruk Belirtisi (27. Bölüm)

E. Sahte Peygamber Hananya ve Ölümü (28. Bölüm)

F. Yeremya’nın Babil’deki Yahudi Tutsaklara Bildirisi (29. Bölüm)

VI. YENİLENMEYE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (30-33. Bölümler)

A. Tekrar Bir Araya Getirilecek Olan Tutsaklar (30. Bölüm)

B. Yenilenecek Olan Ülke (31:1-30)

C. Yeni Antlaşma’nın Açıklanması (31:31-40)

Ç. Yeniden İnşa Edilecek Olan Kent (32. Bölüm)

D. Kabul Edilen Antlaşma (33. Bölüm)

VII. TARİHSEL KISIM (34-45. Bölümler)

A. Yahuda ve Yeruşalim’in Düşüşü (34-39. Bölümler)

1. Sidkiya’nın Önceden Bildirilen Tutsaklığı (34. Bölüm)

2. Rekavlılar’ın Ödüllendirilen İtaati (35. Bölüm)

3. Kral Yehoyakim Yeremya’nın Tomarını Yakar (36. Bölüm)

4. Tutuklanan Yeremya’nın Sidkiya’yla Görüşmesi (37, 38. Bölümler)

5. Yeruşalim’in Düşüşü (39. Bölüm)

B. Yeruşalim’in Düşüşünden Sonra Yahuda’daki Olaylar (40-42. Bölümler)

1. Yeremya Vali Gedalya’nın Yanında Kalıyor (40. Bölüm)

2. Vali Gedalya’nın Öldürülmesi (41. Bölüm)

3. Tanrı Mısır’a Kaçılmasını Yasaklar (42. Bölüm)

C. Yeremya ve Mısır’da Sağ Kalanlar (43, 44. Bölümler)

Ç. Rab’bin Baruk’a Gönderdiği Haber (45. Bölüm)

VIII. DİĞER ULUSLARA İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (46-51. Bölümler)

A. Mısır’a İlişkin Önbildiriler (46. Bölüm)

B. Filistliler’e İlişkin Önbildiriler (47. Bölüm)

C. Moav’a İlişkin Önbildiriler (48. Bölüm)

Ç. Ammon’a İlişkin Önbildiriler (49:1-6)

D. Edom’a İlişkin Önbildiriler (49:7-22)

E. Şam’a İlişkin Önbildiriler (49:23-27)

F. Kedar ve Hasor’a İlişkin Önbildiriler (49:28-33)

G. Elam’a İlişkin Önbildiriler (49:34-39)

Ğ. Babil’e İlişkin Önbildiriler (50, 51. Bölümler)

IX. SONUÇ: YERUŞALİM’İN DÜŞÜŞÜ (52. Bölüm)

YORUM

I. GİRİŞ: PEYGAMBER YEREMYA’NIN ATANMASI VE GÖREVİ      (1. Bölüm)

1:1-10   İlk ayetlerde, Hilkiya oğlu Yeremya’nın tanıtılması, çağrılarak görevlendirilmesi anlatılır. Babası, Benyamin topraklarında bulunan Anatot Kenti’ndeki kâhinlerden biridir. Doğumundan önce peygamber olarak ayrılmış ve atanmıştır (5. ayet). Bir insan olarak isteksizdir (6. ayet). Tanrı tarafından güçlendirilmiş (8, 9. ayetler), yıkımı ve yenilenmeyi bildirmekle görevlendirilmiştir (10. ayet). William Kelly, peygamberin kişiliğini ve işini şöyle özetler:

Yeşaya’yla karşılaştırıldığında, Yeremya’nın farklı karakteri ve üslubu dikkatli hiçbir okuyucunun gözünden kaçmaz. Burada, Tanrı’nın, İsrail’in merkezi olduğu o zamanki yeryüzü hakkındaki amaçlarının görkemli ayrıntılarını değil, Tanrı halkının ahlaksal davranışlarına ait önbildirileri görüyoruz. Hiç kuşkusuz tanrısızlar üzerine gelecek yargılar duyurulur. Amaç, hâlâ Yahudiler’in vicdanlarına seslenmektir. Bunun gerçekleşmesi için Tanrı’nın Ruhu’nun Yeremya’ya yaşattığı deneyimleri görüyoruz. Bütün peygamberler içinde, kendi duygularını, düşüncelerini, yollarını ve ruhunu böylesine analiz eden bir başkası olmamıştır.3

1:11-19   Rab, peygamberine, daha sonra görsel araçlar kullanarak öğretir: Badem ağacı ve kaynayan bir kazan. İlkbaharın belirtisi olan badem ağacı, Tanrı sözünün gerçekleşmesinin ne kadar yakın olduğunu gösterir (11, 12. ayet-ler). Kuzeyden bu yöne bakan kaynayan kazan, Babil’dir. Yahuda üzerinde kaynamaya hazırdır, çünkü halk zina ederek Tanrı’yı terk etmiştir (13-16. ayet-ler). Yeremya, hoşa gitmeyen bu mesajı Yahuda krallarına, prenslerine, kâ-hinlerine ve halkına bildirmek zorundadır, ama Tanrı kendisine yardım edecektir. Bütün bu kişiler Yeremya’ya karşı gelecekler, ama Tanrı onu kurtarmak için onunla beraber olacaktır (17-19. ayetler).

II. YEREMYA’NIN HALK ARASINDAKİ GÖREVİ (2-10. Bölümler)

A. Yahuda’nın Sadakatsizliğine İlişkin Vaaz (2:1 - 3:5)

2:1-3   2’nci bölümden 19’uncu bölüme kadar Yahuda hakkında genel bir açıklamaya yer verilir. Yahuda bir zamanlar Rab’bi tutkuyla sevmekteydi. O’nun gözünde kutsaldı ve Yahuda’ya sıkıntı veren herkesin başına felaket gelirdi. Ama şimdi durum, Kyle Yates’in aşağıda belirttiği gibidir:

Balayı sona ermiştir. Tanrı başkaldıran İsrail’e, eski günlerdeki yoğun arzusunu, sevgisinin sıcaklığını ve saflığını hatırlatır. Yahuda bütünüyle Sevgili’sine aşıktır ve bu sevgi dolu yaşamı müzik, sevinç ve umutla doldurmuştur. Yahuda saf, temiz ve kutsaldı. Herhangi bir sadakatsizlik ya da murdar düşünce, adanmışlığının güzelliğini bozmuyordu. Ancak şimdi durum yürekleri parçalar. Tanrı’nın yüreği üzüntü ve hayal kırıklığıyla doludur. İsrail şimdi günah içinde yaşamaktadır. Antlaşma sözlerine sadık kalmamıştır. Diğer tanrılar sevgisini çalmışlardır. Yahve’yi sevmekten vazgeçmiş ve utanç verici davranışlar sergilemektedir.4

2:4-19   RAB Yahuda’ya neden değiştiğini sorar. Halk, kâhinler, önderler ve peygamberler, Tanrı’nın kendileri için yaptıklarını unutmuşlardır. Kittim (Kıbrıs) ve Kedar (İsrail’in doğusundaki ülkeler) gibi tanrılarına sadık olan putperest ülkelere benzemeyen Yahuda, Rab Tanrısı’nı değersiz putlar için terk etmiştir. Bunu neden yapmışlardı? Neden Asur ve Mısır’la birleşerek özgürlüklerini tutsaklıkla değiştirmişlerdi?

2:20-25   20’nci ayette şunlar yazılıdır: “Boyunduruğunu çok önce kırdın, bağlarını kopardın.” Bunun anlamı, Tanrı’nın kendilerini Mısır’daki tutsaklıktan kurtarmasıdır. Ancak, şu anlama da gelebilir: “Çünkü uzun zaman önce boyunduruğunu kırdın ve bağlarını kopardın; ‘Hizmet etmeyeceğim’ dedin.” Yahuda yasanın getirdiği kısıtlamaları reddetmişti. Her iki durumda da, metin, halkın zina ederek nasıl yozlaştığını tanımlayana dek devam eder. Tanrı onları seçme asma olarak dikmiştir, ama onlar yozlaşan yabanıl asma köklerine dönmüşlerdir; günahları çamaşır sodasıyla yıkanamaz; cinsel ilişki için yanıp tutuşan, umutsuzca yabancı sevgililerin peşine düşen, ayağı tez bir dişi deve ya da yaban eşeği gibidirler.

2:26-37   İsrail, günahı ortaya çıktığında ve kurtarılması için feryat ettiğinde, sayısız tanrıları İsrail’i kurtarma konusunda çaresiz kalacaktır. Rab bu arada İsrail’i cezasına gösterdiği sorumsuzluktan dolayı paylar. Tanrı’dan bağımsız olmak istediği, O’nu unuttuğu, bir fahişenin ustalığını geçtiği, zavallı ve yoksul masumları mahvettiği için Tanrı tarafından paylanır. Tanrı, kendisinin reddettiği uluslara güvendikleri için sürgüne göndererek onları cezalandıracaktır.

3:1-5   Yasa’nın Tekrarı 24:1-4’e göre, bir erkek boşadığı karısını, eğer karısı daha sonra bir başka erkekle evlendiyse tekrar eş olarak alamazdı. Yahu-da’nın pek çok sevgilisi vardı, ama Rab onu geri dönmeye davet ediyordu. Yahuda’nın rasgele cinsel ilişkileri ülkeye kirlilik ve kuraklık getirmişti, ancak Yahuda bir fahişe kadar utanmazdı. Yahuda sözde tövbe sözcükleriyle Tanrı’yla konuşur, ama Tanrı onun kötü söz ve işlerinin farkındadır.

B. Yahuda’nın Tövbeye Bağlı Geleceği (3:6 - 6:30)

1. Geçmişteki Günahı ve Gelecekteki Yüceliği (3:6-18)

3:6-14   Kuzey krallığı fahişelik yapmış ve Rab’be geri dönmeyi reddetmişti. Yahuda İsrail’in Asurlular tarafından tutsak edildiğini görmesine rağmen yine de günah işlemeye devam ediyor ve Rab’be geri dönmeyi reddediyordu. Günaha sapmış on İsrail oymağı, hain Yahuda’dan daha doğru olduğu için Tanrı onları tövbe ederek kendisine dönmeye çağırır, öyle ki onları Siyon’a geri götürebilsin.

8’inci ayette Tanrı’nın İsrail’i boşadığına ve bunun nedeninin zina olduğuna dikkat edin. Kurtarıcı’nın, Matta 19:9’daki sözleri bu ayetle uyumludur. Rab İsa, eşlerden biri cinsel ahlâksızlık yaptığı taktirde masum tarafın boşanabileceğini bildirdi. Malaki 2:16’da, Tanrı’nın boşanmaktan nefret ettiğini okuduğumuzda, bunun Kutsal Kitap’a aykırı bir boşanmayı kastettiğini anlıyoruz. Ma-laki’de yazılanlar, bütün boşanma nedenlerini kapsamaz.

3:15-18   Bu ayetlerde bin yıllık dönemin gelişinin beklendiği görülmektedir. Tanrı onların yüreğine göre çobanlar verecek ve bu çobanlar onları bilgi ve sağduyuyla güdeceklerdir. O zaman Rab’bin Antlaşma Sandığı’na ihtiyaç duyulmayacaktır, çünkü Mesih’in kendisi orada olacaktır. Yeruşalim dünyanın başkenti olacak ve Rab’bin tahtı olarak adlandırılacaktır. İsrail ve Yahuda dağıtıldıkları dünyanın her köşesinden toplanarak yenilenecek ve bir araya getirileceklerdir.

2. Tövbeye Duyulan Gereksinim (3:19 - 4:4)

Burada Rab ve halkı arasında gelecekte yapılacak bir diyalogu okuruz. Tan-rı, halkı için en iyisini istemekte, ama halkının günahları onları bereketten yok-sun bırakmaktadır. Pişmanlıkla ağlayarak karşılık verirler. Onları bir kez daha geri dönmeye çağırır. Putların aldatıcı olduğunu itiraf ederler. Tanrı tek kutru-luşlarıdır, sadakatsizlikleri onlara çok pahalıya mal olmuştur. Şimdi utanç ve paylamayla karşı karşıyadırlar.

3. Kuzeyden Gelecek Yıkım (4:5-31)

4:5-13   RAB’be dönecek olanlar için Mesih gelecek ve uluslar O’nda bereketleneceklerdir. Rab şimdi Yahuda ve Yeruşalim’deki insanları, tekrar pişman olmaları ve putlarını terk etmeleri konusunda uyarır. Aksi taktirde Tan-rı, düşmanı (Babil) bir aslan, kuru sıcak rüzgar, bulutlar, kasırga ve kar-tallar olarak gönderecektir. 10’uncu ayet, Yeremya’nın, Tanrı’nın daha önceki esenlik vaatleriyle şimdiki yargı tehditleri arasında bağlantı kurma konusun-daki yetersizliğini ifade eder. Peygamber, Tanrı’nın sadık olduğunu biliyordu, ama ışıkta bildiği şeyden, karanlıkta kuşkulanma hatasını yaptı. Sıkıntı ve hayal kırıklığı zamanlarında, kesin olan şeyleri sorgulamaya eğilim gösteririz. Hıristi-yanlar için izlenmesi gereken en iyi yol, inançlarımıza inanmak ve kuşkuları-mızdan da gerçekten kuşkulanmaktır. İnançlarımızdan kuşkulanmak ve kuşkula-rımıza inanmak zarar verir.

4:14-18   Yahuda, kötülüğünden dönmek için acele etmelidir, çünkü kuzeydeki Dan ve Efrayim dağlarından kötü haberler gelmeye başlamıştır bile. Kuşatmacılar Yeruşalim’in tepesine binmeye hazırdır. Çünkü Yahuda başkaldırmıştır ve günahı büyüktür.

4:19-22   19-21’inci ayetlerde, peygamberin halkına olan sevgisi ifade edilir: “Ah, içim, içim!” ifadesinin anlamı “acıdan kıvranıyorum”dur. Yaklaşmakta olan savaşı, yıkım ve perişanlığı düşündüğünde yüreği çarpmaktadır. 21’inci ayetteki, “ne zamana dek düşman sancağını görmek, boru sesini duymak zorunda kalacağım?” sorusuna Rab, 22’nci ayette şöyle karşılık verir, “Hal-

kım akılsızdır, beni tanımıyor.”

4:23-31   Yeremya burada bir görümünü anlatır. Yahuda’nın üzerine gelen felaketi görür. RAB her yerin harap edileceği konusunda uyarır, yine de bu yıkım son olmayacaktır. Tanrı’nın cezalandırma konusundaki değişmez amacı, Yeruşalim’in yapmacık güzelliği ya da ilk çocuğunu doğuran bir kadının çektiği acının feryatlarıyla engellenmeyecektir.

4. Yahuda’nın Yargılanacak Olan Günahları (5. Bölüm)

5:1-9   Eğer Rab kentte adil davranan, gerçeği arayan bir kişi bile bulunursa Yeruşalim’i bağışlayacaktır. Yoksul ve akılsızlar arasında hiç kimseyi bulamayan Yeremya önemli kişilere yönelir, ama aynı şekilde başarısız olur. Bu nedenle bir aslanın, çöl kurdunun ve leoparın yırtıcı işleriyle resmedilen yargının gelmesi kaçınılmazdır. Rab bir zamanlar kendisiyle antlaşma yapmış olan, ama şimdi diğer tanrılara ant içen ve zina eden bu halkı nasıl bağışlayabilirdi?

5:10-13   Düşmana istila etmesi ve yok etmesi buyrulur (ama tamamen değil), çünkü halk, RAB’bi ve yaklaşan tehlikeyi inkâr etmektedir. Peygamberleri de Tanrı sözüne sahip değildir.

5:14-19   Yeremya’nın sözleri, odunu andıran halkı yakıp tüketen ateş gibidir. Babilliler yutmak ve yıkmak için gelmektedirler, ama tamamen değil... Yahuda, kendi ülkesinde yabancı tanrılara hizmet ettiği için, yabancı bir ülkede kölelikle cezalandırılacaktır.

5:20-31   Tanrı akılsız halkının duygusuzluğuna şaşar. Deniz O’na itaat etmektedir, ama halkı itaat etmez. Yağmur esirgendiğinde bile, yağmurları zamanında yağdırandan korkma isteği duymuyorlardı. Tanrı böylesine küstah ve isyankâr, günah konusunda böylesine bilgili bir ulusu cezalandırmadan nasıl durabilirdi? Kelly bu konudaki görüşünü şöyle açıklar:

Ulusun yaptığı kötülüğün en çirkin yanı, halkın yalnızca belirli bir bölümünün suçlu olması değildi. Bütün ülkede korkunç ve dehşet verici bir şey olmuştu: “Peygamberler yalan peygamberlik ediyor, halkı başına buyruk kâhinler yönetiyor, halkım da bunu benimsiyor. Ama bunun sonunda ne yapacaksınız?’” (30, 31. ayetler).

Böylelikle ahlâksal doğruluğun bütün kaynakları çürümüştü. Sonuç olarak, Tanrı’nın kendilerini yargılaması kaçınılmazdı.5

5. Yeruşalim’in Önceden Bildirilen Düşüşü (6. Bölüm)

6:1-8   Uyarmak için çalınan bir boru ve bir yangın alarmı Benyamin’in çocuklarına Yeruşalim’den kaçmalarını söyler, çünkü Babil çobanları ve sürüleri (askeri önderler ve askerleri) saldırmaya hazırlanmaktadır. Kildaniler’in savaş planları yaptıkları işitilir. Tanrı Yahuda’nın sürgününü buyurmuştu, çün-kü Yahuda’da şiddet, yıkım ve yağma vardı. Ama Tanrı bu son saatte bile, hal-kını kendi yollarından vazgeçip kendisine dönmeleri konusunda uyardı.

6:9-15   Her Şeye Egemen RAB, Babilliler’in üzüm toplayan biri gibi, İsrail halkından geriye kalanları toplayacaklarını söyler. Yeremya kulak asmayacak olan halka konuşmak zorunda olduğu için cesareti kırılmıştır, ama yine de kendini tutamaz. Rab ona, yaklaşmakta olan ölümün haberini duyurmasını söyler. Son, açgözlülükleri, peygamber ve kâhinlerin sahtekârlıkları ve utanmazlıkları nedeniyle yaklaşmaktadır. Ruhsal çöküş zamanında refah vaat etmek, sahte peygamberlere özgüdür.

6:16-21   Halk, Tanrı’nın kendilerini doğruluğun eski yollarında yürümeye çağırmasını ve uyarmasını reddeder. Bu nedenle, getirdikleri hoş kokulu kurbanlara rağmen, felakete uğrayacaklardır. Halk sendeleyecek ve perişan olacaktır.

6:22-26   Kuzeydeki ülkeden gelen düşman istilası, büyük korku, yas ve acı ağıtlara neden olacaktır.

6:27-30   Rab, Yeremya’yı metaller için değer biçmesi ve denemesi için görevlendirir. Yahuda halkı tunç ve demir kadar inatçı metallerdir, cürufu arınmayan kurşun, gümüş artığı gibidir. Yates şu yorumu yapar:

Belki bir gün, günahlı insanların kutsal Tanrı’nın önünde ne kadar itici, iğrenç ve yararsız olduklarını anlayabiliriz. Tanrı için çok açık olan bu sefil boşluğu, kendimize yansızca bakarak görmeye nasıl da ihtiyacımız var! Gümüş artığını saklamanın yararı yoktur, çünkü hiçbir değeri yoktur. Kendilerini yararlı sanan pek çok kişinin, Tanrı tarafından işe yaramaz olarak belirlenmiş olması mümkün mü?6

C. Yeremya’nın Tapınak Kapısındaki Görevi (7-10. Bölümler)

1. Yahuda’nın İkiyüzlülüğü (7. Bölüm)

7:1-4   7. bölüm “tapınak vaazı” olarak adlandırılır. Yahudalılar güvenlikte olduklarını düşündüler, çünkü Tanrı tapınağın yıkılmasına asla izin vermezdi. Düşünceleri yanlıştı! Tapınakta konut kurmuş Olan’a güvenmek yerine binaya güveniyorlardı.

7:5-15   Gerçek güvenceleri yalnızca günahtan dönmek ve dürüstlükle yaşamaktı. Tapınağa gelerek “kurtarıldık” demekle günahlarından kurtulacaklarını düşünüyorlardı. Dışsal inançları konusundaki görüşleri Yeremya’nınkiyle aynı olan Rabbimiz, 11’inci ayette peygamberin tapınak hakkındaki sözlerini “haydut ini” olarak, babasının evini temizlediğinde kullanmıştır (Mat.21:13; Mar.11:17; Luk.19:46). Yahuda tapınağı kirlettiği ve ona saygısızlık ettiği için, aynı Şilo’da olduğu gibi mahvedilecektir. Şilo’nun yıkımının Hakimler ya da 1.Samuel zamanında gerçekleştiğine inanılır.7

7:16-26   Yeremya, Yahuda için dua etmemelidir. Çünkü onlar Gök Kraliçesi’ne^8 ve diğer tanrılara tapmaktadırlar. Yakmalık sunularını öbür kurbanlarına ekleyip et yiyebilirlerdi. Tanrı’nın arzuladığı, törenler değil, itaattir. 22’nci ayet, 23’üncü ayetin ışığında okunmalıdır: Tanrı’ya adanmaksızın sunulan kurbanlar değersizdir.

7:27-34   Yahuda düzeltilmeyi ısrarla reddettiği için Yeremya yas tutmalıdır. Tapınağı kirlettikleri ve insanları kurban olarak sundukları için korkunç bir yıkıma uğrayacaklar ve ülke ıssız bırakılacaktır.

2. Yahuda’nın Günah Karşısındaki Duyarsızlığı (8. Bölüm)

8:1-7   Gök cisimlerine tapanların kemikleri Babilliler tarafından mezarlarından çıkarılacak ve gök cisimlerinin önüne serilecektir. Yaşayanlar, ölümü yaşama yeğleyeceklerdir. Düşen ve tekrar kalkanların, günah işleyen ve tövbe edenlerin aksine, Yahuda Rab’be geri dönmeyi reddetmiştir. Buyrukları dinlemeyen halk leylek, kumru, kırlangıç ve turnayla karşılaştırılır. Gökteki bu hayvanlar bile göç etme yasalarına itaat ederler.

8:8-12   Halk Rab’bin yasasına sahip olduğunu ve bilge kişiler olduklarını düşünmektedir. Ama bilginlerin, peygamber ve kâhinlerin hepsi yasayı kötüye kullanmakta ve onu reddetmektedirler. Açgözlü ve yalancıdırlar, sorunlarla üstünkörü ilgilenirler. Utanmazlıkları nedeniyle cezalandırıldıklarında sendeleyip düşeceklerdir.

8:13-17   Tanrı onları büsbütün yok edecektir. Üzerinde üzüm kalmayan asmaya, incir kalmayan incir ağacına döneceklerdir. Halk kentte mahvolmaya terk edilmiştir. Büyüden etkilenmeyen engereklere benzeyen Babil ordusu yaklaşmaktadır.

8:18-22   Yüreği baygın peygamber, sürgündeki Yahudiler’in “Tanrı nerede” dediklerini duyar gibidir. Tanrı buna, kendisini neden putlar ve yabancı ilahlar için terk ettiklerini sorarak karşılık verir. Halk kurtuluşa asla kavuşamayacağını düşünerek yas tutar. Yeremya, halkının umutsuz ricası nedeniyle ağlar. 22’nci ayet ünlü bir ilahinin kaynağıdır: “Gilat’ta merhem vardır.”

Gilat’ta yaralıları iyileştirecek olan merhem var;

Günahtan hastalanmış cana şifa olacak merhem, Gilat’ta!

3. Ağlayan Peygamberin Ağıtları (9. Bölüm)

9:1-11   İlk iki ayetteki konuşmacı, Yeremya’dır. “Ağlayan Peygamber” unvanı, birinci ayette çok güzel ifade edilmiştir:

Keşke başım bir pınar, gözlerim bir gözyaşı kaynağı olsa!

Halkımın öldürülenleri için ağlasam gece gündüz!

Pek çok vaiz ve müjdeci, Yeremya’nın 2’nci ayetteki duygularını anlar. Kyle Yates şöyle yazar:

Bu ayet, bize bir an için yorgun, tükenmiş ve cesareti kırılmış peygamberi en üzgün anlarından birinde gösterir. Bunu, “büyük bir canın üzerinden geçmekte olan gölge” olarak adlandırabiliriz. Sinirlendiği zamanlarda, kendisine layık olmayan bu halktan uzaklaştırılmayı hayal eder. Bütün sorumluluk ve sıkıntılardan kurtarılmak ne hoş olurdu! Kelimenin tam anlamıyla boş, tanrısız ve şekilci inançları izlemekten bıkmıştır. Yaşamı boyunca her gün dua etmesine, sevmesine, vaaz

etmesine ve uyarmasına rağmen, aldığı karşılık yalnızca canını dağlayan, tepki göstermeyen bir tavır olmuştur.9

Halkının günahları ve bunun sonucunda alacakları ceza için yas tutar. Günahlarını sıralar, yargının kaçınılmazlığını tartışır. Tanrı’nın Yeruşalim’i bir çakal barınağı haline getirip Yahuda kentlerini viraneye çevirmesine ağlar.

9:12-22   Felaket, bütünüyle Yahuda’nın zinasıyla ilişkilidir ve bu günah nedeniyle halk sürgüne gönderilecektir. Rab, ağıt yakan kadınların en ustalarını (yas tutanlar) çağırtarak, korkunç katliam ve yıkım için ağıt yakmalarını ister. Halkın bilgelik, kudret ya da zenginlikle övünmesinin hiçbir yararı yoktur; önemli olan, Rab’bi tanımaktır.

9:23,24   Bu ayetler, Yeremya’daki en ünlü iki ayettir. G. Herbert Livingston düşüncesini şöyle aktarır:

Bu iki ayeti ezberlemek gerekir. İnsanlar bilgelik, güç ve zenginliklerin peşinde koşarlar. Oysa Tanrı iyilik yapmaktan, adaleti ve doğruluğu sağlamaktan zevk alır. Rab’bin hoşlandıklarından hoşlanan ve O’nu tanıyanlar mutludur.10

9:25,26   Yahuda’nın kâsesine eklenen bir başka acılık ise, uluslarla birlikte cezalandırılacak oluşudur, çünkü Yahuda’nın yüreği sünnetsizdir. Tapınaklarda sakalların ucunun kesilmesi,11 Yahudiler’e yasaklanmış olan putperest bir uygulamaydı (Lev.19:27).

4. Zinanın Kötülüğü (10:1-18)

10:1-5   Bu bölüm, putların boşluğu ve Tanrı’nın yüceliği arasında bir sıra izler. Tanrı halkı, ulusların yolunu öğrenmemelidir.

Yates, putlar konusunda şu yorumu yapar:

Yeremya’nın, insanların Tanrı’nın yerine koyarak kullandıkları zavallı savunmasız putlara davranışı zalimcedir. Putlar tepki vermeyen yalnızca ölü odunlar oldukları gerçeğini örtmek için süslenmeleri gereken sopalardır. Taşımak yerine taşınmak zorundadırlar. Kendilerine şekil verilmelidir; Tanrı, şekil verendir. Putlar konuşamazlar, güçleri, solukları, zekaları, değerleri, etkileri yoktur ve kalıcı değildirler. Rab ise sonsuz, diri, etkin ve güçlüdür.12

10:6-9   Tanrı, ulusların büyük Kralı’dır, korkulmaya layıktır. Putlara tapınanlar budala ve akılsızdırlar, insan elinin işleri önünde eğilirler.

10:10-16   Rab, gerçek ve yaşayan Tanrı’dır. Elle yapılan tanrılar yok olacaklardır. Rab yaradılış ve lütuf Tanrısı’dır. Put yapanlar budaladır. Yaptıkları putlar boş ve yararsızdır. Yakup’un Tanrısı (payı), Her Şeye Egemen RAB’dir.

10:17,18   Ülkede oturanlara taşıyabilecekleri eşyaları toplamaları söylenir, çünkü Rab onları sürgüne göndermektedir.

5. Ağlayan Peygamberin Duası (10:19-25)

Ulusu adına konuşan Yeremya, kuşatmanın ve sürgünün getirdiği dehşetler karşısında ağıt yakar. İnsanın kayıtsızlığını itiraf ederek Tanrı’dan halkını terbiye etmesini ve düşmanlarının üzerine öfkesini boşaltmasını ister. Çünkü düş-manlar halkını yiyip bitirmektedirler.

III. YEREMYA’NIN KİŞİSEL DENEYİMLERİ (11-19. Bölümler)

A. Yeremya ve Anatot’lu Adamlar (11, 12. Bölümler)

11:1-10   Rab Yeremya’ya, Sina Dağı’nda yaptığı antlaşmayı halka hatırlatmasını buyurur. Yasa’ya itaat etmeyenler lanet altında kalacak, itaat edenler ise bereketlenecektir. Geçmişte, Tanrı’yı hatırlatanlar reddedilmişlerdi. Şimdiy-se Yahuda halkı, Tanrı’yı başka tanrılar için bırakmakla Yasa’yı hiçe sayı-yordu.

11:11-13   Tanrı, yargı zamanı onların dualarını dinlemeyecektir. Yahuda’nın tanrıları, kendilerini kurtaracak güce sahip değildir.

11:14-17   Peygambere üç kez, bu insanlar için dua etmemesi söylenir (7:16; 11:14; 14:11). Halk sunduğu sunularla suçlarının bağışlanmasını sağlamak için tapınağa geliyordu. Ama buna hakları yoktu. Bir zamanlar Tanrı tarafından yaprağı bol zeytin ağacı olarak adlandırılan Yahuda, şimdi zina ettiği için yakılmaya mahkûmdur.

11:18-23   RAB peygambere, Anatotlular’ın kendisini öldürmek için plan-lar kurduklarını bildirir. Yeremya dua ettiğinde, Rab kendisine düşmanlarının cezalandırılacağı güvencesini verir.

12:1-6   Yeremya Rab’be, kötülerin (Anatotlu hainler gibi) işlerinin iyi gitmesine neden izin verdiğini sorar. Neden kendisi gibi doğru kişilerin acı çekmesine izin vermektedir? Tanrı Yeremya’yı, bundan daha büyük bir direnişle karşılaşacağını söyleyerek yanıtlar. Kendi kardeşleri bile kendisine ihanet edecektir. Yeremya oldukça sakin olan bu koşullarla (insanlarla yarışa girmek) başa çıkmakta zorlanıyorsa, daha ciddi denemeler geldiğinde (atlarla yarışmak) ne yapacaktır?

12:7-14   Yahuda’yı tanımlamak için pek çok sevgi sözcüğü kullanan Tanrı, Yahuda’nın kendi üzerine getirdiği yıkım nedeniyle duyduğu üzüntüyü ifade eder. Sürüde farklı görünen bir kuş genellikle saldırıya uğrar. Yahuda, yırtıcı kuş olarak tanımlanmıştır. Tanrı ulusları cezalandıracak ve Yahuda’yı ülkesine getirerek yenileyecektir.

12:15-17   Ama daha sonra uluslar ülkelerinde yenilenecekler ve eğer putlarını bırakıp Tanrı’ya dönerlerse, Tanrı halkının arasında Tanrı’nın bereketlerine paydaş olacaklardır. Aksi taktirde sökülüp atılacaklardır.

B. Yeremya ve Çürüyen Kuşak (13. Bölüm)

13:1-11   Yahuda bele bağlanan keten bir kuşağa benzetilir, Yeremya’ya bu kuşağı Perat’a götürerek orada saklaması söylenir. Yahuda kuşak gibi alınıp götürülecek ve ‘saklanacaktır’. Yahuda günahı nedeniyle 375 km. uzağa taşınır ve Perat’ın (Babil) yanında tutsaklıkta ‘gizlenir’. Yeremya gizlediği yeri kazarak kuşağı aldığında kuşağın çürümüş olduğunu gördü. Artık hiçbir işe yaramazdı. Yeremya’nın gerçekten Perat’a gidip gitmediği konusunda Scofield şu yararlı dipnotu yazmıştır:

Bazıları, fiziksel uzaklık ve savaş koşullarını göz önüne alarak, Yeremya’nın kuşağını gerçekten Perat’a yakın bir yere gizlediği olasılığını sorgularlar. Ama Yeremya’nın, bütün bölge barış içindeyken yaşadığı ve hizmet ettiği dönemler de oldu. Yeremya’nın gerçekten Babil’e bir ziyaret yapmış olabileceği olanaksız değildir. Bunu doğru kabul edersek, Babil’e giderken yolda kuşağını gömmüş ve dönerken onu tekrar almış olması olasıdır. Aynı zamanda İbranice sözcüğü Perat olarak değil, Yeruşalim’in birkaç kilometre kuzeyinde bulunan Farah Vadisi olarak yorumlamak da mümkündür. Bu durumda, kuşağı son Babil saldırısından önce herhangi bir zaman içinde gömmüş olabilir. Böylece, bu bölümün gerçek bir olayı tanımladığını varsaymak için yeterli neden mevcuttur; bölüm yalnızca bir görüm ya da hayal ürünü bir öykü değildir. Yeremya’nın çürümüş kuşağı, İsrail’in yetersiz iman yaşamı ve hizmetini belirten bir simge olarak açıklanabilir.13

13:12-14   Her tulum şarapla dolacak. Burada şarap sözcüğü, Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’nın gazabını işaret eder. Yeruşalim’de yaşayanların tümü, sarhoş olana dek şarapla doldurulacaktır. Tanrı’nın gazabı, onları birbirine çarpacaktır. Harrison şu yorumu yapar:

Yeremya, alkolün yargıyı etkilemesi ve özgür davranışa zarar vermesi gibi, gelecek bunalım günlerinde insanların, dostu düşmandan ayıramayacak ya da kendilerini savunamayacak kadar sarhoş olacaklarını vurgular.14

13:15-23   Tövbe etmeleri için ısrar edilir, aksi taktirde sürgün kaçınılmazdır. İnsanlar Tanrı’yı yüceltmezlerse, karanlıkla ve ölümün gölgesiyle karşılaşacaklardır. Kral ve ana kraliçe tahttan indirilecek ve Güney’deki kentler işgal edilecektir. Babilliler ülkeyi viraneye çevirecektir; bunların nedeni Yahuda-nın günahıdır. Yahuda ve günahları birbirlerinden ayrılmaz hale gelmiştir.

13:24-27   Yahuda’nın inançtan dönüşünü tanımlamak için hepsi de ahlâksızlığı çağrıştıran zina, şehvetle kişneme, uçarılık ve fahişelik gibi sözcükler kullanılır.

Harrison bunu şu örnekle açıklar:

Bütün çağlardaki sözde imanlılar gibi, halk da bu felaketlerle karşılaşacağına inanmıyordu. Ancak, Yeremya utancı onların omuzlarına yükler ve fahişelerle ilişki kurdukları için herkesin önünde rezil olacaklarını vaat eder. Burada, bütün bu felaketlerin, başlarına Yahuda’nın bir zamanlar dalkavukluk ettiği insanlar tarafından getirileceği ima edilmektedir. Yahuda, yaptıkları nedeniyle herkesin önünde şehvet düşkünü olarak sergilenecektir. Bunları gerçekleştirecek olan, bir zamanlar Yahuda’yı antlaşma sevgisiyle kabullenmiş Olan’dır.15

C. Yeremya’nın Kıtlık Konusundaki Aracılığı (14, 15. Bölümler)

14:1-6   14-39. bölümlerdeki mesajlar Yeruşalim düşmeden önce verilmişti. Yahuda kuraklık ve kıtlıkla karşılaşmıştı.

O dönemde kuraklığın önemi son derece büyüktü. Filistin antlaşmasında önceden bildirilen belirtilerden biriydi (Yas.28:23-24) ve Ahav’ın krallığı sırasında bir bölümü gerçekleşmişti (1Kr.17:1). Uzun bir aradan sonra bile, kuzey krallığının Asurlular tarafından tutsak edilmesinden sonra gelen bu belirti, Yahuda tarafından uyarıların en büyüğü olarak kabul edilmeliydi.16

14:7-16   Halk için itirafta bulunan peygamber kurtarılmak ister, ama Rab kurtuluş olmayacağını söyler; bunun yerine halk kılıç, kıtlık ve salgın hastalıkla yok edilecektir. Sahte peygamberler güvenlik vaat etmişlerdi. Ama yalan söylüyorlardı ve peygamberlik ettikleri kişilerle birlikte yok olacaklardı. Ye-remya’ya, kentte ve kent dışında, Yahuda’nın korkunç yıkımı için yas tutması buyuruldu.

14:17-22   Peygamber halk için Tanrı’ya yalvarmayı sürdürür. Yalvarışları bize İbrahim (Yar.18:23-33), Musa (Çık.32:11-13) ve Samuel’in (1Sa.7:5-9) ettiği duaları hatırlatır. Peygamber halkın kötülüğünü kabullenerek halkın yağmur ve bereketi sağlayan tek Tanrı’ya feryat edeceğine dair söz verir.

15:1-4   Halk için aracılık etmek yararsızdır; yazgıları ölüm, kılıç, kıtlık ve tutsaklıktır. Kendisinden önceki Musa ve Samuel gibi aracılar da yargıyı önleyememişlerdi. Nedeni, Manaşşe idi; Yeruşalim’de iğrenç biçimde zina etmiş, Molek’e bile tapınmıştı (Bk. 2Kr.2:1-16).

15:5-9   Yeruşalim’in acınacak durumu, Rab’bin terbiyesine karşılık vermeyişlerinin sonucudur. İdeal bir aileye sahip olan kadın, çocuklarına doyacak kadar yaşamayacaktı.

15:10-18   Yeremya kendi halkı tarafından nedensiz yere reddedilir. Ama Tanrı, düşmanlarının ona yardım etmek için döndükleri zaman, haklı çıkarılacağını vaat eder. Yahuda kuzeyden gelen demiri (Kildaniler) kıramayacaktır. Tam aksine, Kildaniler Yahuda’nın hazinelerini alıp götüreceklerdir. Peygamber çektiği zulüm ve sıkıntı nedeniyle şaşkındır, özellikle Rab’be sadık olmasına rağmen başına gelenleri anlayamaz. Yine de Tanrı’nın sözüne döner ve yüreğindeki sevincin kaynağı olarak Tanrı sözünü görür.

15:19-21   Tanrı peygambere, Kendisi hakkında yanlış düşüncelere sahip olduğunu söyler. Bu değersiz düşünceleri zaman zaman ifade etmiştir. Bunlardan arınmalıdır. Nasıl biri değerli madenden pis cürufu uzaklaştırırsa, bu değersiz düşünceler de temizlenmelidir. Düşmanları ona geri dönebilirler, ama o onlara geri dönmemelidir. G. Campbell Morgan şu yorumu yapar:

Yüreğimizi bu cüruftan temizleyelim ve kendimizi yalnızca Tanrı hakkındaki altın gerçeğe adayalım. Ancak bu şekilde Tanrı’nın bildirilerini iletecek ağza sahip olunabilir.17

Tanrı, peygamberi düşmanlarının yıkamayacağı tunç bir duvar olarak sağlamlaştıracaktır. Hizmetkârını kurtaracaktır.

Ç. Yeremya’nın Tek Başına Yürüttüğü Hizmet (16:1-18)

16:1-9   Yeremya’ya, yakında gerçekleşecek olan yıkım nedeniyle evlenmemesi buyurulur. Yeremya, Kutsal Kitap’ta evlenmesi yasaklanan tek erkektir. Yas ve kutlamalar da yasaklanmıştır; ölüm kol gezmektedir. Bu felaketleri hazırlayan, RAB’dir.

7’nci ayetten anlaşıldığı gibi, akraba ve dostlarının ölenin evinde toplanması, birlikte yemek yerken aralarından ayrılan kişinin hayranlık uyandırıcı özelliklerini anlatmaları ve bir bardak şarap içmeleri adetti. Bu şekilde yas tutanları teselli etmiş olurlardı. Kelly, bu eski Yahudi geleneğinin, Rabbimiz tarafından nasıl değiştirildiğini gösterir:

Bu ekmek bölme uygulaması, Rab İsa’nın Kendisinin hatırlanması için yapılmasını istediği sofraya benzer. “Ölene yas tutanı avutmak için kimse onunla yemek yemeyecek. Anne babasını yitirene kimse avunç kasesini sunmayacak.” Bu, Yahudiler arasında uygulanan bilinen bir uygulamaydı, ama Rab buna eşsiz bir önem verdi ve bu olayı yeni bir gerçek olarak mühürledi. Fısıh Bayramı’yla ilişkiliydi, çünkü bildiğimiz gibi, Fısıh’ın kutlanacağı zamandı. Bu bayramın kutlanması için özel bir neden vardı. İsrail’in büyük temel şenliğindeki etkileyici değişikliği işaret ediyordu. Hıristiyanlar için yeni ve farklı bir şenlik başlamıştı.18

16:10-18   Tanrı’nın önceden bildirdiği bu büyük felaketin nedeni sorulduğunda, Yeremya onlara hem kendilerinin hem de babalarının itaatsizliğini ve zinasını hatırlattı. Tanrı bir gün halkı sürgünden geri getirecekti, ama ilk balıkçılar ve avcılar (Babilliler) onların peşine düşecek ve Tanrı’nın, günahları nedeniyle kendilerini cezalandıracağı yere taşıyacaklardı.

D. Yeremya’nın Sarsılmayan Yüreği (16:19 - 17:18)

16:19-21   Peygamber, diğer ulusların putlardan Tanrı’ya dönecekleri günü önceden görür. 21’nci ayette, verdiği ceza aracılığıyla Yahuda’ya kudretini gös-termek için kararlılığını ifade eder.

17:1-11   Yahuda’nın demir kalemle oyularak yazılan zinası sürgüne gönderilmesiyle sonuçlanacaktır. Tanrı’nın Dağı, Yeruşalim’dir. İnsana güvenen lanetli, Tanrı’ya güvenense bereketlidir. Tanrı, insanın aldatıcı yüreğini bilir. Haksız servet edinen kişiyi, “yumurtlamadığı yumurtaların üzerinde oturan ve sonra yavrularının yuvayı terk ettiğini gören keklik”19 gibi cezalandırılacaktır.

9’uncu ayet, insan yüreğini değerlendirir. İnsan yüreği kötüdür; bu hoşa gitmese de, gerçektir. R. K. Harrison, yüreğin “iyileşemeyecek kadar kötü” ve “ağır hasta” olduğunu yazan çevirileri şöyle yorumlar:

Yozlaşmış insan doğası, Tanrı lütfu olmaksızın umutsuz bir durumdadır; iyileşemeyecek kadar çürük ifadesiyle tanımlanır. Her kuşak, Kutsal Ruh ve Tanrı lütfu tarafından canının yenilenmesine ihtiyaç duyar (Yu.3:5; Tit.3:5 ile karşılaştırın).20

Bu ifadenin, yürek hakkında sert bir suçlama olduğunu düşünenler için Matthew Henry’den bir alıntı yapalım:

Yüreklerimizde farkında olmadığımız o kötülük vardır; hatta, insanoğullarının sık sık yaptığı hata, kendi yüreklerinin diğerlerinden daha iyi olduğunu düşünmeleridir. Yürek, insan vicdanı çürük ve düşmüş durumdayken her şeyden daha aldatıcıdır. Kurnaz ve aldatıcıdır; sözcüğün uygun anlamını şu ifade belirler: “Ayağını kaydırıp yerine geçmek eğilimindedir.” Yakup’a da bu ad verilmişti: Hileci. Kötüyü iyi, iyiyi ise kötü diye adlandırır, gördüklerine sahte renkler verir ve esenliğe sahip olmayanlara esenlik içinde olduklarını söyler. İnsana yüreklerinde Tanrı’nın olmadığını, görmediğini ya da istekte bulunmayacağını veya günahlarını sürdürseler de esenlik içinde yaşayacaklarını söylediğinde, yüreğin aldatıcılığı açığa çıkar. Yürek insanları yıkıma sürükler; yürek iyileşemeyecek kadar kötüdür; ölümcüldür. Durum gerçekten kötü ve acıklıdır. Hataları düzeltmesi gereken vicdan sahtekârlığın başıysa aldanma ne denli büyüktür! Rab’bin ışığını yansıtması gereken kişi sahte bir ışık yansıtırsa ve Tanrı’nın vekili olmasına rağmen ihanet ederse ne olur? İşte yüreğin aldatıcılığı böylesine büyüktür. Öyle ki, “bunu kim bilebilir?” diyebiliyoruz. Yüreğin ne kadar kötü olduğunu kim bilebilir?21

17:12-18   Yeremya, Yahuda’nın güvenlikte olduğu yerin Tanrı’nın görkemli yüce tahtı olduğu için sevinir. Sonra Tanrı’dan başkasına güvenmenin ne kadar akılsızca bir davranış olduğundan söz eder ve halk adına dua ederek şifa ve kurtuluş ister. İnsanlar ona Tanrı’nın vaat ettiği yargının nerede kaldığını sorarlar. Yeremya, Tanrı’ya, O’nun bir çobanı olmaktan kaçmayı düşünmediğini, Yeruşalim’in yıkımını hazırlayan felaket gününü arzulamadığını hatırlatır; yalnızca Tanrı’nın sözlerini söylemiştir. Tanrı’dan, Tanrı sözüyle alay edenleri cezalandırarak kendisini haklı çıkarmasını ister.

E. Yeremya’nın Şabat Vaazı (17:19-27)

Yahuda kralları, bütün Yahuda ve Yeruşalim’de oturanlar Fısıh konusunda uyarılırlar. İtaat ettikleri taktirde kendilerine Davut’un hanedanından gelecek krallar ve tapınaktaki uygulamaların sürekliliği vaat edilmişti. İtaat etmeyi reddederlerse cezalandırılacaklardır (Yeruşalim’in yıkımı).

Irving L. Jensen, Şabat Günü’nün İsrail için önemini açıklar:

Yüreğin Tanrı’yla olan ilişkisini belirleyen, Tanrı sözüne itaattir. İsrail’e verilen yasalardan biri, o gün çalışmayarak Şabat Günü’nü tutmaktı (17:21-22). Tanrı halkı dahil olmak üzere, herkesin yaşamı üzerinde hüküm süren maddeciliğin bitmek bilmez baskısı, bu buyruğu yerine getirmeyi zorlaştırdı ve bu nedenle On Buyruk’tan biri, yürekteki geçici öncelikler ya da sonsuzluğun ortaya çıkması için gerçek bir deneme oldu. Yahuda için Şabat Günü’yle ilgili yasayı tutmak bu kadar önemli miydi? Yeremya’nın simgesel eylemi ve bildirmesi söylenen olum-lu sözler, bu soruya olumlu bir yanıttır.22

Benzeri ilkeler, Hıristiyanlar için Rab’bin Günü’ne uyarlanabilir. Ruhsal ve fiziksel tazelenme için Kurtarıcı’yı hatırlamalı, O’na tapınmalı ve Rabbimiz’in haftanın ilk günü gerçekleşen diriliş zaferini anmalıyız.

F. Yeremya Çömlekçinin Evinde (18. Bölüm)

18:1-12   Rab çömlekçi, Yahuda (burada İsrail olarak adlandırılır) çömlektir.

Çömleğin bozulması Tanrı’nın değil, İsrail’in hatasıdır. Tanrı, elindeki balçığa istediği biçimi verir: Yargı ya da bereket. Halk tövbe etmediği taktirde başlarına felaket getirmekle tehdit eder. Halkın davranışına göre O da tavrını belirler.

18:13-17   Rab, halkın davranışlarına şaşırır. Zinaları nedeniyle ülkenin viraneye dönmesine yol açanlar, yıkımı kendileri davet ettiler. 14’üncü ayet şu anlama gelmektedir: “Lübnan’ın karı bayırlardan eksik olur mu, dağdan akan soğuk sular hiç kesilir mi?” Doğadaki olaylara güvenebilirsiniz, ama Tanrı ken-di halkına güvenemiyordu! “Kar Lübnan’ı terk etmese de, İsrail yaşam sularının aktığı diri suların kaynağını unutmuştu.”23

8:18   Halk bunu duyunca Yeremya’ya karşı düzen kurdu. Kendi kâhin ve peygamberlerine güvendiğini bildirdi ve iftira ederek Yeremya’ya saldırmayı tasarladı.

18:19-23   Yeremya, Tanrı’dan onları esirgemesini istediği için duyduğu pişmanlığı ifade eder. Bu tür bir dua, yaşadığımız lütuf çağındaki imanlılar için uygun değildir.

G. Yeremya ve Kırılan Çömlek (19. Bölüm)

19:1-9   Yeremya’ya çömlekçiden bir çömlek satın alması söylenir. Yahuda krallarına ve Yeruşalim’de oturanlara Tanrı’nın yargısının yaklaştığını duyurmalıdır. Çünkü zina etmekte ve insanları kurban olarak sunmaktadırlar. Ben-Hinnom Vadisi, Kıyım Vadisi’ne dönüşecektir. Yeruşalim kuşatıldığında kentte insan eti yenecektir.

19:10-15   Peygamber çömleği kırmakla Babilliler’in neden olacağı zarar ve yıkımı belirtmektedir. Ölülerine yer kalmayacak ve putperestliğin uygulandığı evler kirli sayılacaktır. Yeremya Rab’bin Tapınağı’nın avlusuna geri döner ve yardımın çok yakında geleceğini bildirir, ama halk Tanrı’nın sözlerini dinlemeyi ve tövbe etmeyi reddeder.

IV. YAHUDA’NIN SİVİL YÖNETİCİLERİNE VE DİN ÖNDERLERİNE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (20-23. Bölümler)

A. Paşhur’a İlişkin Önbildiri (20:1-6)

Rab’bin Tapınağı’nın baş görevlisi Paşhur, Yeremya’nın dövülmesine ve tomruğa vurulmasına neden oldu. Ertesi gün özgür bırakılan peygamber, Paşhur’a kendisinin, ailesinin, bütün Yeruşalim ve Yahuda’nın yıkımını duyurdu. Babil Kralı kendilerini tutsaklığa taşıyacaktı. Paşhur’un adı Magor- Missaviv (her yer dehşet içinde) olarak değiştirildi.

B. Yeremya’nın Tanrı’ya Yakınması (20:7-18)

7-18’inci ayetlerde Yeremya hoşa gitmeyen görevinden pişmanlık duyar. Görevine ilişkin kendisini ikna eden, Tanrı’dır. Hoşa gitmeyen Babil tutsaklığına ilişkin çağrıyı duyurmaktan vazgeçmek ister, ama yapamaz. Tanrı’nın sözü içindedir, ateş gibi yanmaktadır. Arkadaşlarının kendisine karşı düzen kur-duklarını işitir, ama davasını Rab’be bırakır. Bazen Rab’bi över, bazen de doğ-duğuna pişman olacak kadar yüreksizleşir.

C. Kral Sidkiya’ya İlişkin Önbildiri (21:1 - 22:9)

21:1-7   Kral Sidkiya, Paşhur’u (20’nci bölümde adı geçen Paşhur değil) ve Sefanya’yı (Peygamber değil) Babilliler’in yaklaşmasıyla ilgili Rab’den istekte bulunmaları için gönderdiğinde Yeremya, Rab’bin Yahuda’ya karşı istilacılara yardım edeceğini söyledi. Hayatta kalacak olan kral ve halk tutsak olarak götürülecekti. Krala karşı takınılan bu tutumu göz önünde tutan Kelly şu yorumu yapar:

Sadakat, İsrail tarihinde daima bereket ile sonuçlanırdı. Halk ve peygamberlerin büyük hatalarına rağmen, sadece kral doğru davranmış olsaydı, Tanrı İsrail’i yine de bereketleyecekti. Her şey, Davut’un Tohumu olan Kral’a bağlıydı. Tanrı, peygamberleri, kâhinleri ve halkı cezalandırmış olabilirdi, ama kulu Davut’un uğruna onlara sahip çıkacaktı. Yalnızca onlar değil, kral da kötülüğün önderi olarak Tanrı’ya karşı çıktığında, onları savunmak imkansızlaştı. Tanrı’nın bu kararını duyurmak Yeremya’yı oldukça üzdü.24

21:8-14   Karşı koyanlar mahvolacak; Babilliler’e (Kildaniler) teslim olanlar yaşayacaklardı. Kraliyet ailesi adaletsizlik ve zulme son vermesi için uyarıldı. Yeruşalim halkı, vadide oturanlar, yıkımları konusunda önceden uyarıldılar. “Vadinin üstünde, kayalık ovada oturan” ifadesi büyük olasılıkla alaylı sözcüklerdir; Yeruşalim’i tanımlıyor gibi görünmemektedir.

22:1-9   22’nci bölümde, Yahuda’nın son dört kralından tarih sırasına göre düzenlenmemiş biçimde söz edilir. Tarih sırasına bakacak olursak; Yehoahaz, Yehoyakim, Yehoyakin ve Sidkiya; başka bir deyişle son kral, ilk kraldır ve diğer krallar tarih sırasına göre yer alırlar.

İlk kral Sidkiya, adalet ve doğrulukla yönetme konusunda uyarılır; aksi taktirde Gilat ve Lübnan gibi görkemli olsa da Yahuda köle olarak öldürülecek ve kimsenin yaşamadığı bir kent haline gelecektir. Uyarı, sonları kötü biten üç kralın başlarından geçen olaylar aracılığıyla güçlendirilir.

Ç. Kral Şallum’a İlişkin Önbildiri (22:10-12)

İkinci Kral Şallum’un diğer bir adı Yehoahaz’dı ve Yoşiya’nın oğluydu. Mısır’a tutsak olarak getirilmiş ve orada ülkesini tekrar göremeden ölmüştü.

D. Kral Yehoyakim’e İlişkin Önbildiri (22:13-23)

22:13-19   Üçüncü kral Yehoyakin, sarayını parası ödenmemiş emekle kurmuş, babası Yoşiya’nın izinden gidememiş ve bu nedenle Yeruşalim’den sürgüne gönderilmiş ve bir hendeğe atılarak, ardından yas tutulmadan bir eşek gömülür gibi gömülmüştür.

22:20-23   Halka Lübnan’a ve Başan’a gitmesi ve Nebukadnessar tarafından ezilen oynaşları (yabancı müttefikler) ve çobanları (önderler) için yas tutması söylenir. Tutsaklığın doğum sancılarıyla inleyeceklerdir.

E. Kral Yehoyakin’e İlişkin Önbildiri (22:24-30)

Dördüncü kral Koniya (Yehoyakin olarak da anılır) Babilliler tarafından esir alınacak ve Babil’de ölecekti. Soyundan hiç kimse Davut’un tahtında oturmayacaktı. Bu önbildiri gerçekleşti. Son Yahuda kralı olan ve yerine geçen Sidkiya, amcasıydı. Charles H. Dyer şu yorumu yapar:

Bu önbildiri, Matta 1 ve Luka 3’teki soy kütüğünün açıklanmasına da yardımcı olur. Matta, üvey babası Yusuf aracılığıyla Mesih’in yasal soyunu sunmuştur. Yine de Yusuf’un soyu, Yehoyakim’in oğullarından biri olan Şealtiel’di (Yeho-yakim, Mat.1:12; 1Ta.3:17). Eğer Mesih Yusuf’un soyundan fiziksel olarak gelip bir bakireden doğmamış olsaydı, İsrail’in kralı olarak yetkisi elinden alınacaktı. Luka, Mesih’in Natan oğlu Davut’tan gelen Meryem’den doğduğunu belirtir (Luk.3:31). Mesih bu nedenle, Yehoyakim’in “laneti” altında değildi.25

F. Doğruluk Kralı’na İlişkin Önbildiri (23:1-8)

Önderler (çobanlar) Tanrı’nın halkıyla ilgilenmedikleri için yargılanırlar. Ama Tanrı, halkından sağ kalanları yenileyecek ve onlara sadık çobanlar verecektir. Mesih’i, onların Kral’ı olması için diriltecektir. Bu bölüm hakkında Hıristiyanlar’a Kelly tarafından, hoşa gitmeyen, ama gerekli olan bir önem verilir:

Bu önbildirinin Mesih’e, Rab İsa’ya işaret ettiği açıktır. Ama İsrail’in Mesih’le ilişkisi, bizim Rab İsa’yla olan ilişkimizden farklıdır. Bunun kavranması önemlidir. Böyle yapmakla kaybetmeyiz. Pek çok kişi, bu önbildiriler Hıristiyanlar’a ve kiliseye uyarlanmadıkça bir şeyler kaybettiğimiz düşüncesindedirler. İzlenecek en iyi yol her zaman dürüstlüktür. Komşunuzdan bir şey aldığınızda komşunuzun kaybettiğinden daha fazlasını kaybedersiniz. Hiç kuşkusuz küçük bir kaybı olabilir, ama sizinki korkunç olacaktır. Bu, doğal konular için gerçekse, ruhsal konular için çok daha gerçektir. Kendinizden daha fazlasını vermeksizin, İsrail’i, payının bir parçasından yoksun bırakamazsınız.26

5’inci ayette Mesih, Davut’un Dalı (ya da Oğlu) olarak anılır. Zekeriya 3:8’de İsa, “Dal adındaki kulum” olarak geçer. Zekeriya 6:12’de Mesih, “Dal adındaki Adam’ ifadesiyle betimlenir. Yeşaya 4:2’de, ‘Rab’bin Dalı’dır. Bunlar, Müjdelerde sunulan Mesih’in dört unvanıyla örtüşmektedir: Kral, Kul, İnsanoğlu ve Tanrı Oğlu.

“RAB DOĞRULUĞUMUZDUR” ya da Yahve sidkenu (6. ayet) Rab’bin yedi bileşik adından biridir.27 M’Cheyne, Rab’bin bu unvanını taktir eden harika bir ilahi yazmıştır:

YAHVE SIDKENU

–RAB Doğruluğumuzdur–

Bir zamanlar lütfa ve Tanrı’ya yabancıydım,

İçinde bulunduğum tehlikenin ve sırtımdaki yükün farkında değildim;

Arkadaşlarım coşkuyla çarmıhtaki Mesih’ten söz ederken,

Yahve sidkenu benim için hiçbir şey ifade etmezdi.

Sık sık rahatlamak ya da ilgimi çektiği için okudum,

Yeşaya’nın vahşi, Yuhanna’nın ise basit ifadesinde gezindim;

Ama kan serpilmiş çarmıhı resmettiklerinde

Yahve sidkenu benim için hiçbir şey ifade etmez gibiydi.

Siyon kızlarının gözlerinden dökülen yaşlarla,

Sular, O’nun canını aştığında ağladım;

Ama yine de O’nu çarmıha çivileyenin günahlarım olduğunu düşünmedim.

Yahve sidkenu benim için bir anlamı yoktu.

Karşılıksız lütuf beni uyandırdığında, yukarıdan gelen ışıkla aydınlandım,

O zaman yasal korkularla sarsıldım,

Ölürcesine sendeledim;

Kendime sığınamazdım, kendimde güvenliğim yoktu

Kurtarıcım Yahve sidkenu olmalıydı.

O’nun tatlı adıyla bütün korkularım yok oldu;

Suçluluk duygularım kayboldu,

Yaşam veren, karşılıksız çeşmeden cesaretle içmeye geldim

Yahve sidkenu benim için her şeydi.

Yahve sidkenu! Hazinem ve övüncüm,

Yahve sidkenu! Ben asla kaybolamam;

Seninle sularda ve ateşte galibim

Güvencem, gemi demirim, göğsümdeki doğruluk zırhı ve kalkanım!

Ölüm gölgesinin düştüğü vadiden geçerken bile,

Yahve sidkenu sözcüğü düzensizleşen soluğumu düzenleyecek;

Tanrı beni yaşamın sıkıntısından özgür kılarken,

Yahve sidkenu benim ölüm ezgim olacak.

– Robert Murray M’Cheyne

Tanrı, halkı ülkeye geri getiren olarak tanınacaktır.

G. Yahuda’daki Sahte Peygamberlere İlişkin Önbildiri (23:9-40)

23:9-22   23’üncü bölümün geri kalan kısmında hem İsrail hem de Yeruşa-lim’deki yalancı peygamberlere ağır uyarılarda bulunulur. Esenlik vaat etmeyi sürdürdüler, ama Tanrı’nın sözünü dinlemiş olsalardı, yargının kaçınılmaz oldu-ğunu ve O’nun amaçlarının mutlaka gerçekleşeceğini bileceklerdi. Tanrı’dan görev almadan konuştular.

23:23-29   Varlığı bütün evreni kaplayan ve her şeyi bilen Tanrı, peygamberleri, halkı putperestliğe sürükleyen düşleri nedeniyle suçlar ve bu suçlarını açıklar. Düşleri, besleyici buğday ve aynı zamanda ateş ve balyoz gibi olan Tanrı sözüyle karşılaştırıldığında, samandan farksızdılar.

23:30-32   Rab bu yalancı peygamberlere karşıdır. Yates bu kişileri şöyle tanımlar:

Tanrısal yetkiyle konuştuklarını ileri süren profesyonellerdi, ama aslında ağızlarından yalan sözler çıkıyordu. Yeremya onları üç konuda suçlar: Ahlâksızdırlar, Tanrı’yı tanımazlar ve halka verebilecekleri mesajları yoktur. Kutsal sorumluluklar konusunda özen göstermezler ve günaha katılarak halkın ahlâk ölçülerini düşürürler. Tanrı hakkındaki bilgileri azdır. O’nun kutsal doğasını anlamadıklarından, İsrail’i terk edemeyeceğini düşünüp böyle vaaz ederler.28

Bu tür kişileri hâlâ aramızda görebiliriz.

23:33-40   Görünüşe göre halk, Yeremya’nın, “Rab’bin bildirisi (kehanet)29 nedir?” sorusuyla alay etmekteydiler. Peygamberin yanıtı, halkın kendisinin O’nun yükü olduğu ve onları fırlatıp atacağı olmalıydı. Tanrı onlara, “yük” (kehanet) sözcüğünü şaka yollu tekrarlamalarını yasaklamıştı. İtaatsizlik ederlerse onlara ağır bir ceza verecekti.

V. YERUŞALİM’İN YIKIMI VE BABİL TUTSAKLIĞINA İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (24-29. Bölümler)

A. İncir Belirtileri (24. Bölüm)

24:1-7   Rab, Yeremya’ya tapınağın önüne konmuş iki sepet inciri gösterdi. Sepetin birindeki incirler iyi, diğerindekiler ise çok kötüydü.

İyi incirler bütün yürekleriyle Tanrı’ya döneceklerinden, ülkeye geri getirilecek olan Babil’deki sürgünleri simgeliyordu.

24:8-10   Kötü incirler ise Yahuda Kralı Sidkiya, önderleri ve Yekoni-ya’nın egemenliği sırasında sınır dışı edildikten sonra ülkede kalanları simge-liyordu. Sürgündekiler ülkeye geri getirilecek, ama diğerleri kılıç, kıtlık ve sal-gın hastalıkla dağıtılacak ve yok edilecekti.

B. Önceden Bildirilen, Babil’deki Yetmiş Yıllık Sürgünlük (25:1-11)

Yeremya, Yahuda halkını yirmi üç yıl boyunca uyarmış, diğer Tanrı adam-ları da onları sürekli tövbeye çağırmışlardı. Dinlemedikleri için Tanrı, kulu Nebukadnessar tarafından tutsak edilecek ve yetmiş yıl boyunca sürgünde ka-lacaklardı.

Sürgünlüğün yetmiş yıl süreceği ve Tanrı’nın bunu Yahudiler’e önceden bildirdiği, 2.Tarihler 36:20, 21’de belirtilmiştir:

Kılıçtan kaçanları, kendisine kul olacakları Babil’e taşıdı ve oğulları Pers Krallığı’nın egemenliğine kadar Yeremya tarafından iletilen Tanrı sözünün yerine gelmesi için tutsak düştüler. Virane olarak yaşadığı sürece, yetmiş yıl dolana kadar Şabat’ı yerine getirdi.

Levililer 25:3-5’de, toprağın her yedi yılda bir ekilmeyip dinlendirilmesi gerektiği öğretilir. Halk bu yasayı yerine getirmedi.

C. Yargılanacak Olan Babilliler (25:12-38)

25:12-29   Sürgünden çabuk dönüş umudu, bu nedenle bir yalandı. Yetmiş yıl sonra, Tanrı gazabını Kildaniler’e (Babilliler’e) yönlendirecekti. Tanrı, Ye-remya’ya, Yahuda’ya ve Nebukadnessar tarafından ezilecek olan diğer uluslara duyduğu öfkeyi bildirmesi için bir şarap kasesi verir. Tanrı’nın gazabı, so-nunda Nebukadnessar’ın (Şeşak Kralı) üzerine de inecektir. Yeremya peygam-berlik sözleriyle, bu uluslara Tanrı gazabının kasesinden içmeleri gerektiğini anlatmalıdır. Eğer Tanrı önce Yeruşalim’i cezalandırırsa, ulusların cezadan kaç-mayı beklemeleri saçmalıktır.

25:30-38   Bu ayetler, Tanrı’nın şiddetli öfke kasesinin korkularını kükremek, gürlemek gibi ifadelerle güçlendirir. Yahudi sürüsünün önderleri feryat edeceklerdir, çünkü Rab onların otlaklarını yok etmiştir.

Ç. Yeremya’nın Halkı Uyarması (26. Bölüm)

26:1-11   Yeremya’ya tapınağın avlusunda durması ve halk tövbe etmediği taktirde Rab’bin Tapınağı, Şilo’yu sarstığı gibi sarsacağını söylemesi buyurulur (insan, koşullara uymadığı taktirde, Tanrı’nın koşullu vaatlerinin merhametine bağlı kaldığına dikkat edin [3. ayet]). Tanrı, koşulsuz vaatleri konusunda asla merhamet gösteremez. Kâhinler, sahte peygamberler ve halk öfkelenerek peygamberi tehdit etti.

26:12-19   Yeremya korkusuzca çağrısını tekrarladı. Sonra önderler ve bütün halk onu savundu. Yaşlılar kalabalığa, Mika’nın iyi krallardan biri zamanında cesaretle peygamberlik ettiğini ve öldürülmediğini hatırlattılar.

26:20-24   Bu ayetler, karşıt görüşün sunduğu kanıtlar ya da Yeremya’nın sözlerinin aynısını bildiren Uriya isimli bir peygamberin öldürülmesini buyuran Yehoyakim’den söz ediyor olabilir. Yine de, Şafanoğlu Ahikam, Yeremya’yı ölümden kurtarma konusunda başarılı oldu.

D. Boyunduruk Belirtisi (27. Bölüm)

27:1-11   Bu önbildiri Yehoyakim dönemiyle ilişkilidir (1. ayet). Ama bölümün diğer kısmı bu önbildiriyi Sidkiya’nın egemenliğine dahil eder. Bazıları bunu bir yazım hatası olarak açıklarlar. Beş ulusun kralının gönderdiği elçiler Yeruşalim’e gelmişlerdir; belki de Babil’e karşı birleşmeyi düşünmektedirler. Kendilerine, Babil, Med-Persler tarafından fethedilinceye kadar Babil boyunduruğunu taşıyacakları gösterilir ve eğer boyunduruğa boyun eğmezlerse, yok edileceklerdir. Bütün bunlar bu ulusların kâhinlerinin sözlerine rağmen gerçekleşecektir.

27:12-22   Ryrie’nin, eski bir geleneğe göre Yahudi tapınağına uyguladığı sözleri, bu bölümü açıklığa kavuşturacaktır:

Bir ülkeyi fetheden, genellikle o ülkenin putlarını kendi tanrısının tapınağına götürür. Yahudilik puta yer vermeyen bir inanç olduğundan, putlar yerine tapınağın katları alınıp götürülmüştü.30

Yeremya, Babil’e teslim olması ve Rab’bin Tapınağı’nın kaplarının kısa bir süre sonra Babil’den geri getirileceğini bildiren yalancı peygamberlere inanmaması için Sidkiya’ya yalvarır. Rab’bin Tapınağı’nın eşyalarının yakında Babil’den geri getirileceğini söyleyen peygamberlere kulak asılmamasını bildirir. Ama boşunadır! Bu kaplar Babil’e götürülecek ve orada yetmiş yıllık tutsaklık sona erinceye kadar kalacaktır.

E. Sahte Peygamber Hananya ve Ölümü (28. Bölüm)

28:1-9   Azzur oğlu Hananya, Babil tutsaklığının iki yıl içinde sona ereceğine ilişkin sahte bir duyuru yapar. Yeremya bunun doğru olmasını arzuladığını söyler, ama bildirinin gerçekleşmeyeceğini bildirir. Gerçek peygamberler bir ağızdan felaket, sahte peygamberler ise esenlik bildirdiler.

28:10-17   Hananya, Yeremya’nın boynundaki boyunduruğu çıkartıp kır-dı ve sahte peygamberlikte bulundu. Peygamber Yeremya ise yoluna gitti (11. ayet). Kelly, peygamberin kendisini nasıl tuttuğuna ilişkin şu yorumu yapar:

Rab’bin hizmetkârı çekişmemelidir. Tunç bir duvara benzeyen, krallara, peygamberlere ve kâhinlere karşı direnen aynı kişi, şimdi peygamber Hananya’yı desteklemeyi reddeder.

Davranışının nedeni açıktır. Tövbe umudu varken ya da lütuf sayesinde dayanılması söylendiğinde Yeremya paylamamış ve uyarmamıştı, ama Rab’bin adıyla yapılan bildiriler sahte olduğunda, yanlarından ayrılarak yoluna gitti. Peygamberleri yargılamayı Tanrı’ya bıraktı. Yeremya doğruyu söylüyorsa, Hananya yalan söylüyordu.31

Tanrı, ulusların boynuna Babil Kralı Nebukadnessar’a hizmet etmeleri için demirden bir boyunduruk takacaktı. Hananya yalan söyleyen peygamber olarak suçlanır ve o yıl öleceği bildirilir; iki ay sonra da ölür (1. ayet, 5. ay; 17. ayet, 7. ay).

F. Yeremya’nın Babil’deki Yahudi Tutsaklara Bildirisi (29. Bölüm)

29:1-9   Bu, Yeremya’nın Babil’deki tutsaklara orada uzun süre kalmaları için hazırlanmalarını, sahte peygamberlere ve kâhinlere kulak asmamalarını öğütleyen mektuptur.

29:10-14   Rab, Babil’deki tutsaklığın yetmiş yıl sonra sona ereceğini ve halkın ülkeye geri döneceğini vaat eder.

13’üncü ayet, bazen başarısız gibi gözükse de, Rab’bi arayan herkese verilen bir teşviktir:

Tanrı’nın, Yeremya’nın gününde halkına verdiği söz, hâlâ günah işleyen ve Sonsuz Olan’la ilişkiyi yitirenler için geçerlidir. Bütün altınlardan daha değerli olan zengin hazine, hiçbir kazançla elde edilemez. O her zaman hazır bekler. Özlemi, bütün insanların O’na bakmaları ve yaşamalarıdır. Kolları, O’na dönecek olan herkesi sevecen bir davetle kucaklamak için beklemektedir. Aynı zamanda gayretli bir arayışın da olması gereklidir. İhtiyacının farkına varan kişi, Tanrı’nın armağanını hisseder ve O’nu aramaya koyulur. Bütün yüreğiyle ararsa zaferli olacağı kesindir. Temizlenme, esenlik, sevinç, zafer, çocuklarının eve dönmesinden hoşlanan sevecen bir Tanrı’nın elinden kendisine verilecektir.32

29:15-32   Babil’deki sahte peygamberlerin söylediklerinin aksine, Ye-ruşalim’de kalan kral ve halk kılıç, kıtlık ve salgın hastalıkla sıkıntı çekecekti, çünkü Tanrı’nın sözlerini dinlemeyi reddetmişlerdi. Kolaya oğlu Ahav ve Maaseya oğlu Sidkiya adlı iki sahte peygamber için ve Yeruşalim’de Yerem-ya’yı hapse atmayarak görevini yerine getirmeyen kâhini azarlayan mektuplar yazan Nehelamlı Şemaya adlı biri için yıkım bildirilir. Kâhin Sefanya mek-tubu Yeremya’ya okur. Daha sonra Yeremya, Şemaya’nın ailesinin mahvola-cağını ve tutsaklığın sonunu göremeden öleceğini bildirir.

VI. YENİLENMEYE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (30-33. Bölümler)

30-33’üncü bölümler, umut ve kurtuluş mesajı içerirler ve yargı konusuna yoğunlaşmış bir kitabı aydınlatır. Clyde T. Francisco, bu mesajları şöyle tanımlar:

Yeremya’nın hiçbir bölümünde böylesine canlılık veren kısımlara rastlayamayız. Bildirilerinin çoğu yargı ve felaket içerse de, geleceği düşlediğinde gerçekten yeğlediği biçimde vaaz edebilirdi. Bu vaazlarına bütün yüreğini koymuştu.33

Tutsaklıktan dönüş, yalnızca kısmî bir gerçekleşmeydi; bu bölümlerde çağların sonu ve yenilenme sabırsızlıkla beklenmektedir.

İsrail ulusunun yenilenmesini önceden bildiren ünlü Yeni Antlaşma bölümünü içerdiğinden, bu kısım çok önemlidir. Bu, yalnızca “Yakup’un soyu” için sıkıntı dönemi’nden (büyük sıkıntı) sonra gerçekleşebilir (30:4-17). Bazılarının düşündüğünün aksine, Tanrı antlaşmalarına sadıktır. Yenilenmenin kaçınılmaz olduğunu göstermek için Yeremya’ya bir tarla satın almasını söyler.

A. Tekrar Bir Araya Getirilecek Olan Tutsaklar (30. Bölüm)

30:1-11   Hem İsrail hem Yahuda bir araya getirilecektir. Önce Yakup soyu için sıkıntı zamanı (büyük sıkıntı) olacak, sonra Tanrı ulusların, halkı üzerindeki gücünü kıracaktır. Tanrı’nın Davut’u başlarına Kral olarak atayacağı vaadi genellikle, Davut’un soyundan gelen Rab İsa olarak anlaşılır. Ancak bazı kişiler bunu, ölümden dirilen Davut’un kendisi olarak kabul ederler.

30:12-17   Ulusların verdiği sıkıntı şimdi iyileşmez görünse de, Tanrı yaralarını saracak ve düşmanlarını yağmalayacaktır.

30:18-24   Bu ayetler, bin yıllık dönem sırasında yürürlükte olacak olan saf ve sevimli koşulları tanımlar. Bölümün son iki ayeti Tanrı’nın kötüleri yargılayacağını resmeder; bir sonraki ayette görüleceği gibi bu, İsrail’i bereketleme-sinden önce gerçekleşecektir.

B. Yenilenecek Olan Ülke (31:1-30)

31:1-20   Rab, sevgi sözcükleriyle, İsrail’e kuzeydeki ırmakları yenileyeceğine dair söz verir; halk dünyanın her yerinden geri dönecektir; yas tutmak yerine ezgiler söyleyeceklerdir; ağlayan Rahel, sürgüne giden tutsakları izleyenleri simgelemektedir. Ağlayış İsrail tövbe ettiğinde ve Tanrı bağışladığında son bulacaktır. Matta, 15’inci ayetten Hirodes’in çocukları öldürmesiyle ilgili olarak alıntı yapar (Mat.2:18). Kelly şu yorumu yapar:

Kutsal Ruh’un, bu olaya sevinç değil de üzüntüyle ilgili bölümü uyarladığını görmek güzeldir. Yalnızca yerine gelmiş olan belirtilir. Sadakatin doğduğu yerde bile acı ve üzüntü vardı. En büyük sevincin bulunması gereken yerde derin ıstırap bulunuyordu. Mesih’in doğumu İsrail’de evrensel sevincin belirtisi olmalıydı. Eğer Tanrı’ya ve vaadine iman etselerdi bu mümkün olabilirdi, ama iman etmediler. Bunun da ötesinde, halk utanç verici bir imansızlık yaşadığından, baş-larında tahtı zorla ele geçirmiş olan Edomlu bir zorba vardı. Ülke vahşet ve al-datmacayla yönetildiğinden, Rahel çocukları için ağladı ve avutulamadı, çünkü onlar artık yoktu... Kutsal Ruh böylece önbildirinin ilk kısmını uyarlamış, ama daha fazla ileri gitmemiştir.34

31:21,22   Tövbekâr İsrail, işaretler konulmuş ve direkler dikilmiş yollardan geri dönecektir. Sadakatsizlik günleri sona ermiştir, çünkü şimdi Rab yeni bir şey yaratmıştır – kadın erkeği koruyacaktır. Buradaki kadın İsrail, erkekse Rab’dir. Williams şöyle yazar: “Peygamberlik, İsrail’in erden kızının artık putların peşinden koşmaktan vazgeçeceğini ve İmmanuel’i arayarak O’na yapışacağını bildirir.”35

Güvenilirliğinden kuşku duyulmayan adanmış bir araştırmacı olan Kelly, 22b ayeti hakkında hoşa giden bir yorumun neden geçerli olmadığını açıklar:

Kilise babaları ve kutsallar arasında, bu bölümü, Meryem’in Rabbi’nin doğumuna uyarlamak alışılagelmiştir, ama peygamberliğin bununla uzaktan yakından ilgisi yoktur. Bir kadının bir erkeği korumasıyla, bir oğul taşıyan bakire aynı şey değildir. Bir adamı korumak, bir çocuğun doğumuna işaret etmez.36

31:23-30   Yahuda yenilenecek ve kentleri yeniden inşa edilecektir. Ye-remya bu noktada hoş bir uykudan uyanır. Hem Yahuda hem İsrail yeniden insanlarla dolacaktır. İnsanlar babalarının günahı için değil, kendi günahları için cezalandırılacaklardır.

C. Yeni Antlaşma’nın Açıklanması (31:31-40)

Tanrı’nın İsrail ve Yahuda’yla, yasayla ilgisi olmayan, yeni bir lütuf antlaşması yapacağı günler geliyor. İnsanlara yeni bir ahlâksal doğa verilecek ve Rab bilgisi evrenselleşecektir (İbr.8:8-13; 10:15-17).

Tanrı yeni antlaşmayı öncelikle İsrail ve Yahuda’yla (31. ayet) yaptı. Musa’nın Yasası’nın aksine, bu antlaşma koşulsuzdu. İnsanın değil, Tanrı’nın yapacaklarını vurguluyordu; 33’üncü ayette yer alan, “yapacağım” ifadesine

dikkat edin. İsa, Yeni Antlaşma’nın Aracısı’dır, çünkü bereketlerin güvence altına alınması O’nun sayesindedir (İbr.9:15). Antlaşma O’nun kanıyla onaylanmıştır (Luk.22:20). Antlaşma, bir ulus olarak İsrail için, Mesih’in ikinci gelişine kadar etkin olmayacaktır. Ancak bu arada imanlılar bireysel olarak bu antlaşmadan yararlanacaklardır. Örneğin, itaatlerini yönlendiren yasa değil, lütuf olacaktır. Tanrı onların Tanrısı, onlar da Tanrı’nın halkıdır. Tanrı artık onların günahlarını ve fesatlarını anmaz. Bütün evrende Rab’bin tanınması (34.a. ayet) bin yıllık dönemde gerçekleşecektir.

İsrail’i yeryüzünden silmek isteyenler 35 ve 36’ncı ayetleri öğrenseler iyi olur. İsrail’in bir ulus olarak yok olması ancak güneş, ay, yıldızlar ve denizin düzeni ortadan kalktığı taktirde mümkündür. Yeruşalim gelecekte bir gün yeniden inşa edilecek ve şimdi kirli olarak bilinen yerler, “Rab için kutsal” olacaktır.

Ç. Yeniden İnşa Edilecek Olan Kent (32. Bölüm)

32:1-5   Babilliler kenti kuşatırlar. Sidkiya Yeremya’yı Babilliler’in zaferini bildirdiği için muhafız avlusunda tutuklatmıştır. 4’üncü ayette Sidkiya’ya ilişkin üç bildiri bulunur. Babil Kralı’nı yüz yüze göreceği söylenir. Hezekiel 12:13’de Sidkiya’nın Babil’i görmeyeceğini ve Babil’de öleceğini okuruz. Birbirine karşıt görünen bu peygamberliklerin yerine gelişleri şöyledir: Nebukad-nessar, Hamat ülkesinde, Rivla’da Sidkiya’nın gözlerini oyar (2Kr.25:7). Sid-kiya sonra Babil’e götürülür. Ama Babil’i asla göremez (gözleri oyulduğu için) ve orada ölür.

32:6-25   Peygamber, Rab’be itaat ederek, kuzeni Hanamel’in Anatot’taki tarlasını on yedi şekel gümüşe satın aldı (Bu teklif ona Hanamel tarafından yapılmıştı). Bu, Tanrı’nın, halkını Babil’den geri getireceğine dair verdiği bir güvenceydi. Her iki satış belgesi de toprak bir çömlek içinde korunmak üzere Baruk’a verildi. Babilliler’in Yeruşalim’i kuşatmalarını izlerken Yeremya, Tan-rı’nın kendisine neden Anatot’ta bir tarla satın almasını söylediğini merak eder.

32:26-44   Rab Yeremya’ya sıkça kullanılan bir yanıt verir: “Bütün insanlığın Tanrısı Rab benim. Benim yapamayacağım bir şey var mı?”

Kurtarıcı her sorunu çözebilir,

Yaşamın bütün karışıklıklarını açabilir.

İsa için zor olan hiçbir şey yoktur;

O’nun yapamayacağı hiçbir şey yoktur.

– Yazarı bilinmiyor

Halkın putperestliği nedeniyle Tanrı Yeruşalim’i yıkacak olmasına rağmen, daha sonra kendisine ait olanları toplayacak ve bereketleyecektir. Mülk satın alınıp satılacak ve böylece Anatot’taki tarlanın tapu senedi gelecekte bir gün için geçerliliğini koruyacaktır.

D. Kabul Edilen Antlaşma (33. Bölüm)

33:1-16   Yeremya sarayın muhafız avlusunda tutukluyken, Rab kendisine İsrail ve Yahuda’nın yenilenmesi hakkında teşvik edici vaatlerde bulunmayı sürdürür – ülke tekrar sevinçli insanlarla doldurulacaktır; dağlar sürülerle zenginleşecek ve hepsinden iyisi, Davut’un soyundan gelen “Doğruluk Dalı”, Mesih gelecektir. Yeruşalim, RAB DOĞRULUĞUMUZDUR diye çağrılacaktır. Rab yenilenen İsrail’e kendi adını verir; tıpkı bir erkeğin gelinine, Mesih’in de kilisesine adını vermesi gibi (1Ko.12:12).

33:17-26   Davut’un hanedanının ve Levililer’in kâhinliğinin sürekliliğini bildiren Tanrı vaadi, gece ve gündüzle yaptığı antlaşma gibi bozulmayacaktır. Halktan bazı kişiler, Tanrı’yı, iki evi olan İsrail ve Yahuda’yı terk etmekle suçladılar ve böylece Yahudiler’i küçümsediler. Rab, halkıyla yaptığı antlaşmanın doğa yasaları kadar kesin olduğunu söyledi. Davut’un soyu, gök cisimleri ve denizin kumu kadar çok olacaktır.

VII. TARİHSEL KISIM (34-45. Bölümler)

A. Yahuda ve Yeruşalim’in Düşüşü (34-39. Bölümler)

1. Sidkiya’nın Önceden Bildirilen Tutsaklığı (34. Bölüm)

34:1-7   Yeruşalim Babilliler’in kuşatması altındayken Yeremya’ya, kral Sidkiya’ya gitmesi, sürgüne götürüleceği ve kılıçla olmasa da öldürüleceğini söylemesi buyurulur.

34:8-22   Savaş sırasında Kral Sidkiya, Yeruşalim’deki halkla kölelerin özgürlüğünü ilan eden bir antlaşma yaptı. Belki böylelikle şehrin savunmasına yardım ederlerdi. Daha sonra bir süre için Mısır ordusunun baskısı nedeniyle düşman geri çekildiğinde (37:1-10), halk özgür bırakılmış köleleri tekrar köleleştirdi! Böylece Tanrı önünde yapılan bir vaadi bozmakla Tanrı’nın adına saygısızlık ettiler. Tanrı bu nedenle kılıcın, salgın hastalıklı kıtlığın “özgürlüğünü” yaşacaklarını buyurdu. Tapınak bölgesinde kurban sunarak köleleri özgür bırakan antlaşmayı (15. ayet) onaylayanlar ve sonra bu antlaşmayı bozanlar, öldürülmek üzere düşmanlarının eline verilecekti. Sidkiya ve önderleri tutsak edilecekti. Babilliler geri dönecek ve şehri ateşe vereceklerdi.

2. Rekavlılar’ın Ödüllendirilen İtaati (35. Bölüm)

35:1-11   Yeremya, Rekavlılar’ı Rab’bin Tapınağı’na davet etti ve odalardan birinde onlara içmeleri için şarap sunarak Rab’be itaat etti. Rekavlılar içkiyi nazikçe reddettiler, çünkü atalarından böyle buyruk almışlardı. Aynı şekilde ev yapmıyor, tohum ve asma da dikmiyorlardı (Kildaniler’den kaçmak için Yeruşalim’de yaşamak zorunda kalmışlardı). Gerçek bir yolcunun özelliklerine sahiptiler.

35:12-19   Yahuda halkı ise Rab’bin buyruklarını dinlemiyor ve bu nedenle cezalandırılıyordu. Rekavlılar, daima Tanrı’nın önünde duran bir adama sahip olmakla ödüllendirileceklerdi. İ.Ö. 841’de kuzey krallığında Baal’a tapınmayı kaldırarak Yehu’ya yardım eden Yehonadav’ın babası Rekav’ın adıyla anılı-yorlardı. Ataları, Yahuda’ya bağlanan ve onlarla dost olan, ama yaşam biçimle-riyle özdeşleşmeyen, Kenliler’di (1Ta.2:55) (Daily Notes of the Scripture Union).

Bazı kişiler, Rehavlılar’ın Levi oymağıyla kaynaştığını ve Tanrı’nın vaadinin bu şekilde gerçekleştiğini düşünür. Bugün Rekavlılar’ı tanımlayamasak da, bin yıllık dönemde kimliklerini tanıyacağımıza inanıyoruz.

3. Kral Yehoyakim Yeremya’nın Tomarını Yakar (36. Bölüm)

36:1-10   Yehoyakim’in dördüncü yılında, Rab, Yeremya’ya bildirdiği bütün peygamberlikleri yazmasını buyurdu; bunlar Baruk’a yazdırıldı ve onun tarafından bir yıl sonra tapınakta halkın önünde okundu. Yeremya’nın gidişinin neden engellendiğine ilişkin açıklama yapılmamıştır. O tarihlerde tutuklu değil, kovalanan biriydi.

36:11-19   Mikaya önbildirileri işittiğinde, hemen önderlere bilgi verdi. Önderler Baruk’u çağırdılar ve önbildirileri kendilerine okumasını istediler. Sonra Baruk’a Yeremya’yla  birlikte kaçıp saklanmasını ve nerede olduklarını hiç kimseye söylememesini istediler.

36:20-26   Önderler, konuyu Kral Yehoyakim’e ilettiklerinde kral, tomarı alıp getirmesi için Yehudi’yi gönderdi. Yehudi tomardan üç dört sütun okur okumaz, kral yazman çakısıyla onları kesip mangaldaki ateşe attı; bu, liberallerin ve akılcıların Tanrı’nın sözüne karşı sürdürdükleri uygulamanın aynısıdır. Sonunda tomarın tümü, önderlerin üçünün itirazlarına rağmen yandı. Kral, Baruk ve Yeremya’yı aradı, ama Rab onları sakladı.

36:27-32   Kral tomarı yaktıktan sonra, Yeremya peygamberlikleri tekrar yazdı ve buna Yehoyakim’in korkunç sonuyla ilgili uygun bir bölüm de ekledi! Yehoyakim’in oğlu olduğu ve ondan sonra tahta geçtiği gerçeği (2Kr.24:6), 30a. ayetinin lanetini hükümsüz kılıyor gibi görünür. Genel açıklama, Yehoyakim’in yalnızca üç ay egemenlik sürdüğü, bu nedenle bunun önemli olmadığıdır.

4. Tutuklanan Yeremya’nın Sidkiya’yla Görüşmesi (37, 38. Bölümler)

37:1-10   Kral Sidkiya her ne kadar Nebukadnessar’ın altındaki bir kralsa da, Yeremya’nın sözlerine kulak verdi. Peygamberden, kendisi ve izleyicileri için dua etmesini istedi. Mısır ordusu Yahuda’ya yardım etmek için geldiğinde, Kildaniler (Babilliler) onları geri püskürtmek için Yeruşalim’den ayrıldı. Yeremya, Sidkiya’ya Babilliler’in Yeruşalim’i yıkmak üzere geri gelecekleri haberini yolladı. Sidkiya, bütün Babil ordusunu bozguna uğratsa ve Babilliler’in çadırlarında yalnızca yaralılar kalsa bile, bunlar çadırlardan çıkıp kenti ateşe vereceklerdi.

37:11-21   Yeremya kişisel bir iş için Yeruşalim’den ayrılırken tutuklandı ve bodrumda bir hücreye kapatıldı. Uzunca bir süre sonra Sidkiya, Rab’bin söylediklerini işitmek için onu yanına çağırdı. Yeremya cesurca, Babilliler’in

kenti ve kralı esir alacaklarını duyurdu. Sonra özgür bırakılmayı talep etti; bu isteği kral tarafından olumlu karşılandı. Böylece Yeremya muhafız avlusunda kaldı.

38:1-13   Yeremya, halka şehirden ayrılmalarını ve Babilliler’e teslim olmalarını öğütlediğinden çamurlu, pis bir sarnıca atıldı. Sidkiya zayıflığını açıkça ifade etti: Peygamberi koruyarak önderlerin isteğine karşı gelemezdi. Etiyopyalı bir hadım eski bezler, yırtık pırtık giysiler alıp halatlarla sarnıca, Yeremya’ya sarkıtarak onu çıkardı. Yeremya muhafız avlusuna geri döndü.

38:14-20   Kral Sidkiya, dokunulmazlık vaat ederek Yeremya’ya danıştığında, Yeremya ona Babil Kralı’nın komutanlarına teslim olmasını söyledi ve Kildaniler’in safına geçen Yahudiler’in kendisini rahatsız etmeyeceğine dair güvence verdi.

38:21-23   Sidkiya teslim olmak istemezse Yahuda Kralı’nın sarayında kalan bütün kadınlar Babil komutanlarının önünde ona sataşacak ve kendisine yakın dostlarının onu nasıl yanlış yola sevk ettiklerini ve sonra nasıl terk ettiklerini hatırlatacaklardı. Aynı zamanda kralın eşleri, çocukları ve kendisi tutsak edilecek ve Yeruşalim ateşe verilecekti.

38:24-28   Sidkiya, Yeremya’dan görevlilere hangi konuda konuştuklarını söylememesini, yalnızca zindana geri götürülmemesi için yalvardığını anlatmasını istedi. Önderler geldiğinde, Yeremya Sidkiya’nın kendisine söylediği şe-kilde yanıt verdi. Yeremya’nın yanıtının ahlâka uygunluğu tartışılabilir. Doğru muydu, yarı doğru muydu ya da tamamıyla yanlış mıydı? Büyük olasılıkla söy-lediği doğruydu, ama kendisini bildiği her şeyi söylemek zorunda hissetmedi. Yeremya Yeruşalim’in ele geçirildiği güne dek muhafız avlusunda kaldı.

5. Yeruşalim’in Düşüşü (39. Bölüm)

39:1-10   Yeruşalim Babilliler tarafından ele geçirildiğinde (İ.Ö. 586), Sid-kiya, oğulları ve askerleri kaçmayı denediler, ama yakalanarak Rivla’ya götü-rüldüler. Kralın oğulları öldürüldü, kendisinin gözleri oyuldu ve sürgüne gön-derildi. Kent yıkıldı, sadece yoksullar ülkede kaldı.

39:11-14   Babil Kralı Nebukadnessar, muhafız birliği komutanı Nebu-zaradan aracılığıyla, Yeremya’ya iyi davranılmasını buyurdu. Böylece pey-gamber, muhafız avlusundan ayrılarak Gedalya’ya teslim edildi.

39:15-18   Etiyopyalı Hadım Ebet-Melek^37, daha önce Rab’den güvence vaadi almıştı. O tarihlerde kurtulduğunu tahmin ediyoruz. 15-18’inci ayetler tarihsel sıraya uygundurlar ve 38:13’ten sonraki ayetlerle bu uyumu gösterirler.

B. Yeruşalim’in Düşüşünden Sonra Yahuda’daki Olaylar (40-42. Bölümler)

1. Yeremya Vali Gedalya’nın Yanında Kalıyor (40. Bölüm)

40:1-6   Muhafız birliği komutanı Nebuzaradan Yeremya’ya, Babil’e gitmesi ya da ülkede Gedalya’nın yönetimi altında kalması için seçim hakkı verdi. Yeremya duraksadı. Kararsızlığını fark eden komutan yolculuk için yiyecek ve armağan verip onu Gedalya’ya geri gönderdi. Komutanın, “Tanrın Rab” deyişini kullanması, Yahudi deyişlerine yakınlığının sonucu olabileceği gibi, Tanrı tarafından da yönlendirişmiş olma olasılığı vardır.

40:7-10   Kırdaki ordu komutanlarıyla adamları, Babil’e sürülmemiş sağ kalanların Gedalya’ya emanet edildiğini duyduklarında Mispa’ya geldiler, Mispa, Yahuda’nın Babil eyaletinin başkenti olmuştu. Gedalya onlara Kildani kurallarına uymalarını ve günlük işlerine devam etmelerini buyurdu. Kildani-ler’in önünde onları Gedalya temsil edecekti.

40:11-16   Moav, Ammon, Edom ve öbür ülkelerde yaşayan Yahudiler’in hepsi ülkelerine, Gedalya’nın egemenliğine geri dönerek gündelik işlerine devam ettiler. Yohanan ve diğerleri, Gedalya’yı, İsmail’in Ammon Kralı Baalis tarafından temsilci atandığı konusunda uyardılar. İsmail, Gedalya’yı gizlice öldürmek için gönderilmişti. Ama Gedalya ne yazık ki, Yohanan’ı İsmail hakkında kötü konuşmakla suçladı.

2. Vali Gedalya’nın Öldürülmesi (41. Bölüm)

41:1-9   İsmail ve yanındaki on adam Gedalya’yı ve adamlarını kılıçla öldürdüler. İsmail kraliyet ailesinden geldiği için, belki Gedalya’nın Babilliler’le anlaşmasına gücenmiş, belki de egemenliği eline geçirmek istemişti. İsmail, Şikem’den Rab’bin yıkılmış tapınağında tapınmak için gelen yetmiş kişiyi öldürdü, sonra cesetlerini büyük bir sarnıca attı. Gizli yiyecek stokları olan ve yaşamları karşılığında bunları teklif eden on kişiyi öldürmekten vazgeçti.

41:10-18   Kralın kızlarıyla birlikte rehin alınan diğer tutsaklar Yohanan ve savaşçıları tarafından kurtarılarak Beytlehem’e sığındılar. Oradan Mısır’a kaçmayı tasarlıyorlardı, çünkü Kildaniler’in misillemesinden korkuyorlardı. İsmail ve adamlarından sekizi Ammon’a kaçtılar.

3. Tanrı Mısır’a Kaçılmasını Yasaklar (42. Bölüm)

42:1-6   Yohanan ve yanındakiler korktular ve Yeremya’dan Rab’bin nereye gideceklerini bildirmesi için dua etmesini istediler. Peygamber razı olunca, Rab’bin yanıtı ne olursa olsun itaat edeceklerine söz verdiler.

42:7-22   Yanıt on gün sonra geldi: Mısır’a kaçmayın, ülkede kalın. Eğer kalırlarsa Tanrı onlara sevecenlik gösterecekti. Eğer başlarına felaket geleceğini düşünerek kaçarlarsa, korktukları şey Mısır’da da başlarına gelecekti. Mısır’a kaçmaya kararlı görünüyorlardı, bu nedenle Yeremya onlara Mısır’da felaketle karşılaşacaklarını bildirdi.

Günümüz Hıristiyanları aynı şeyi yaparlar: Tanrı’nın yönlendirişini isterler ve sonra genellikle anne babalarından, öğretmenlerden, ihtiyarlardan, çobanlardan ve diğerlerinden öğüt alırlar. Yine de akıllarına, istediklerini yapmayı koymuşlardır. Öğüt aramanın bu şekli ne yazık ki hiçbir yarar sağlamaz.

C. Yeremya ve Mısır’da Sağ Kalanlar (43, 44. Bölümler)

43:1-7   Yohanan, Yeremya’yı yalan söylemekle ve Baruk tarafından yanlış yönlendirilmekle suçladı... bütün halkı yanına aldı. Yeremya ve Baruk’la birlikle Mısır’a gitti.

Yeremya’nın Mısır’a Yolculuğu

43:8-13   Mısır’da, Tahpanhes’te Rab Yeremya’ya büyük taşlar toplayarak bunları Firavun’un sarayının girişindeki tuğla kaldırımın harcına gömmesini buyurdu. Nebukadnessar’ın Mısır’ı ele geçirip tahtını harca gömülen bu taşların üzerine kuracağını söyledi. Kıtlık, salgın hastalık ya da kılıçla ölmeyenler sürgüne götürüleceklerdi. Mısır’ın ilahları ateşle yok edilecekti.

44:1-14   44’üncü bölüm, Yeremya’nın Mısır’da yazdığı son bölümdür. Ye-remya’nın orada öldüğü düşünülmektedir.

Yeremya halka, felaketlerin başlarına putperest oldukları için geldiğini hatırlattı; ancak onlar Mısır’da hâlâ sahte ilahlara tapmaktaydılar. Bunun bir sonucu olarak bütünüyle yok edileceklerdi; birkaç kişinin dışında Yahuda’ya dönen olmayacaktı.

44:15-30   Ama halk Yeremya’yı dinlemeyi reddetti. Gök Kraliçesi’ne hiz-met ettiklerinde bol yiyecekleri olduğunu, sıkıntı çekmediklerini ileri sürdüler. Kadınların putperest tapınmalarına erkekler de katılmıştı. Peygamber onlara tekrar sıkıntılarının nedeninin putperestlik olduğunu ve günahları nedeniyle Rab’bin adını çağırma haklarını kaybettiklerini söyledi. Korkunç bir yargı! Cezalandırılacaklar ve güvendikleri Mısır Kralı tarafından bozguna uğratılacaklardı.

Ç. Rab’bin Baruk’a Gönderdiği Haber (45. Bölüm)

Bu bölüm Yehoyakim’in egemenliği sırasında yazıldı. Böylece tarih sırasına göre düzenlendiğinde 44’üncü bölümden önce gelir. Belki de 36:1-8’i izler. Yahuda’ya yönelen tehditkâr yargılar nedeniyle cesaretini kaybettiği eli olan Baruk’a bir gönenç mesajı verilir. Hayal kırıklığına uğramasının nedeni,  yüksek bir konumu arzulamasına karşı çıkılması da olabilir. Tanrı’nın yıkmaya da inşa etmeye de hakkı vardır. Baruk kendisi ya da Yahuda için büyük şeylerin ardından gitmemeli, yaşamını kurtardığı için hoşnut olmalıdır. Atandığı her görevi, ne kadar önemsiz olursa olsun yerine getirmelidir. Kelly şu yorumu yapar:

Baruk’a verilen büyük ders, bir yargı gününde kutsal ve Tanrı hizmetkârı olan birinin kendi arzularını aramaması gerektiğidir... Alçakgönüllülük, bir kutsal için özellikle kötü günde tek güvencedir. Alçakgönüllülük ahlâksal yönden her zaman doğrudur, ama aynı zamanda yargıdan koruyan tek şeydir. Tanrı’nın son yargısından söz etmiyorum. Değinmek istediğim, dünyada uyguladığı yargıdır. Şimdi anlıyorum ki, Baruk bu dersi öğrenmemişti. Ama artık öğrenmesi gerekiyordu. Peygamberin ona, daha önceki bir tarihte –Yehoyakim’in dördüncü yılında– söylediği söz buydu.38

VIII. DİĞER ULUSLARA İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (46-51. Bölümler)

Yeremya bu bölümde, şiirsel ve güzel bir üslupla yıkım ve yargı konusunda uyarıda bulunur. Dokuz ulusa ilişkin peygamberlikte bulunur: Mısır, Filist, Moav, Ammon, Edom, Şam, Arabistan (Kedar ve Hasor), Elam ve Babil. Uluslar, coğrafi özelliklerine göre batıdan doğuya doğru sıralanmışlardır. Konusal açıdan bu önbildiriler 25:13’ten sonrasıyla uyum sağlar. Yeruşalim’in yıkımından sonra gerçekleşmişlerdir. Babil yıkılacak ve virane olacaktır, ama İsrail kurtarılacaktır. Babil’e ilişkin bu peygamberlik büyük olasılıkla, bazı araştırmacılar zihinlerinde bir yeniden inşa etme^39 ve ardından yıkımı canlandırsalar da, gerçekleşmiştir. 51:1-24’te Medler’in yükselişi işlenir.

A. Mısır’a İlişkin Önbildiriler (46. Bölüm)

46:1-12   Mısır’dan söz eden bir ezgi olan 46’ncı bölüm, diğer uluslara ilişkin bir dizi önbildiriyle başlar. Savaş için hazırlanan bir ordu görülür, sonra telaşla geri çekilir. Bu Mısır ordusudur, ama çoğunluğu ücretli askerlerden oluşmaktadır: Etiyopyalılar (Kûşlular), Libyalılar (Pûtlular) ve Lidyalılar (Lud-lular). Mısır, İ.Ö. 605’te Karkamış’ta yenilgiye uğradı.

46:13-19   İstila ve sürgüne hazırlık konusunda uyarılması gereken şimdi Mısır’dır. Nebukadnessar ülkeyi istila ettiğinde ücretli askerler birbirlerine saldıracak, sonra eve dönmeye karar vereceklerdir. Firavun, “yaygaracının biri” olarak adlandırılacaktır; çok gürültücü biridir. Kildaniler’in, (Tavor ve Karmel gibi) buyurgan varlığı, Mısırlılar için tutsaklık anlamına gelecektir.

46:20-24   Atsineği olarak tanımlanan Babil, güzel bir düve olan Mısır’ı sokacaktır; besili danalara benzeyen ücretli askerleri kaçacaktır. Düşmandan kaçan Mısır’ın çıkardığı ses bir yılanın tıslamasına benzetilir. İstilacılar savaş baltalarıyla yaklaşırlar. Mısırlılar’ı, gür bir ormanmışçasına keserler. Sayıları çekirgelerden daha çoktur. Mısır utandırılacaktır.

46:25-28   Rab No Kenti’nin ilahı Amon’u (Tevesliler’in güneş tanrısı) cezalandıracaktır. Mısır ve onun ilahları, kralları ve firavununa güvenenler cezalandırılacaktır. Ama daha sonra yine Mısır’da yaşayacaklardır. İsrailliler de  ülkelerime geri götürülecek, huzur ve rahatlığın keyfini çıkaracaklardır.

B. Filistliler’e İlişkin Önbildiriler (47. Bölüm)

Filistliler kuzeyden gelen Babil istilasıyla ezileceklerdir. Sur’dan,  Sayda-dan, büyük Gazze ve Aşkelon adlı büyük kentlerden sürülecekler, Rab’bin kılıcıyla vurularak yas tutacaklardır.

C. Moav’a İlişkin Önbildiriler (48. Bölüm)

48:1-10   Moav da Babil istilasıyla büyük yıkıma uğrayacaktır. Kentleri yıkılacak, yıkım çığlığı bütün ülkede duyulacaktır. Halka yağmacılardan kaçmaları öğütlenir. Kendi işlerine ve hazinelerine boş yere güvenmişlerdir; şimdi ulusal ilahları Kemoş da onlarla sürgüne gidecektir. 10’uncu ayet, istilacıya edilmiş bir lanettir. Bizler için de Rab’bin işini baştan savma yaptığımızda ve Tanrı’nın öğüdünü bildirme konusunda başarısız olduğumuzda, hoşumuza gitmese de bir uyarı niteliğinde olabilir.

48:11-27   Moav, tarihi boyunca güvenlik içindeydi, ama bu onun davranışlarını düzeltmesine yetmedi. Şarap tortusu gibi durgun kaldı, bir kaptan öbürüne boşaltılmadı ve bu nedenle tadını yitirmedi. Şimdi Kildaniler, ulusun güvendiği her şeyi yok edeceklerdir. Moav, İsrail nasıl Beytel’den utandırıldıysa, aynı şekilde Kemoş’tan utanacaktır. Boş övünmeler ağıtlara döndü. Kaleler yıkıldı, insanlar kaçıştı, ülke aşağılandı. Yayladaki kentler harabeye döndü. Moav, İsrail’le alay ettiği için Tanrı tarafından alay konusu edildi.

48:28-39   Bir zamanlar gururlanan insanlar, kentlerden kaçarak kayalara sığındılar. Küstahlık ve kibirleriyle ünlüydüler, ama şimdi Tanrı mahvolan ürünleri, sevinç ve mutluluklarını yitirmeleri nedeniyle onlar için içtenlikle yas tutmaktadır. Tanrı bu putperest ulusu yok etmekle tehdit ederken, Moav-dan bir umutsuzluk çığlığı yükselir. Tanrı, bütün zenginliğini kaybetmiş olan Kîr-Hereset halkı için tekrar yas tutar. Moav halkı bu sırada acıyla feryat etmektedir.

48:40-47   Babil, bir kartal gibi dehşet ve yıkım saçarak kanatlarını Moav-ın üzerine açacaktır. Kaçmak imkansız olacaktır. Halk sürgüne gitse de, daha sonraki günlerde yenileceklerdir.

Ç. Ammon’a İlişkin Önbildiriler (49:1-6)

Ammonlular, Rabba ve Gad oymakları sürgüne gönderildikten sonra onların ülkelerini ele geçirdiler. Gururlanmaları ve kendilerini yeterli görmeleri nedeniyle cezalandırılacaklardır. Ama ulus yok edilmeyecektir.

D. Edom’a İlişkin Önbildiriler (49:7-22)

Edom bilgeliği ve istila edilemez konumuyla (kayanın yarıklarında) gururlanmıştı, ama Tanrı işsiz kalmasını buyurdu. Williams şu yorumu yapar: “12’nci ayetin ilk kısmı İsrail’le ilgilidir; ikinci kısmı Edom’dan söz eder. Eğer Tanrı’nın çocukları günah nedeniyle cezalandırılıyorlarsa, çocukları olmayanların cezalandırılacağı çok daha kesindir!”40 Edom için yenilenme vaadi verilmez.

E. Şam’a İlişkin Önbildiriler (49:23-27)

Şam (Suriye) yıkım nedeniyle sarsılacaktır; gençleri meydanlarda düşecek, bütün askerleri öldürülecek ve Şam yakılacaktır. 25’inci ayet, Rab’bin sözlerinden alıntı yaparak konuşan bir vatandaşın sözleri olabilir; NKJV çevirisi, “benim sevincim” ifadesindeki “benim” sözcüğünü büyük “B” harfiyle yazarak sözcüğün alıntı oluğunu ima etmektedir.41

F. Kedar ve Hasor’a İlişkin Önbildiriler (49:28-33)

49:28-29   Kedar’ın göçebe halkı (Araplar), Babilliler tarafından bozguna uğratılacaktır.

49:30-33   Korunmasız Hasor, Nebukadnessar tarafından istila edilecek, hazineleri alınacak ve bir viraneye dönüşecektir.

G. Elam’a İlişkin Önbildiriler (49:34-39)

Elamlılar (Persler) yeryüzünün dört bir bucağına dağıtılacaklardır, ama Rab onları sonraki günlerde geri getirecektir. Tanrı, tahtını yargıyla egemenlik sürmek üzere Elam’da kuracaktır.

Ğ. Babil’e İlişkin Önbildiriler (50, 51. Bölümler)

50:1-16   Bu ve bundan sonraki bölüm, Tanrı’nın Babil’i yargılamasını işler. Önbildiriler, kısmen Babil’in Medler tarafından tutsak edileceğine işaret eder. Ama bu, gelecekte gerçekleşecektir.

Babil, Kutsal Kitap’ta adı en çok geçen ülkedir; Yeremya’da 174 kez Babil’den söz edilir. Bu ülke kuzeyden gelenler tarafından fethedilecektir. Peygamber, altı kez Babil’e gelecek yargıdan söz ettikten sonra, İsrail ve Yahu-da’nın bereketleneceğini söyler. Sürgündeki Yahudiler’e tutsakların kendi ülke-lerine dönüşüne önderlik etmeleri söylenir, çünkü Babil yağmalanacaktır. Galip

gelen orduda çeşitli ülkeler yer alacaktır. 11’inci ayet Kildani ordusuna hitap eder. “Anne” sözcüğü ulusa işaret etmektedir. Babil’in yıkımıyla ilişkisi olan bazı sorunlar için Yeşaya 13:14-22’nin yorumuna bakınız.

50:17-34   İsrail’in dağılmış sürüsü verimli otlaklarına kavuşturularak yenilenecektir. Tanrı’nın Babil’e karşı olan gazabı 21-32’nci ayetlerde tanımlanır. Sonra Tanrı İsrail ve Yahuda’yı anar.

50:35-46   Babil halkını kılıçla yıkım beklemektedir. İstilacı, kenti yağma edecek ve kentin düşüşüyle ilgili haberler uluslar arasında işitilecektir. 41-43 ve 44-46’ncı ayetler daha önce Yahuda ve Edom’a uyarlanmıştı (6:22-24; 49:19-21), ama burada Babil’e uyarlanırlar.

51:1-19   Tanrı Babil’e bir yok edici gönderecektir (Lev-Kamay şifreli bir sözcüktür ve, ‘Düşmanın yüreği’ anlamına gelir). Yok edici Babil’e her yönden saldıracaktır; bu, Tanrı’nın İsrail ve Yahuda’yı terk etmediğinin kanıtı olacaktır. Tanrı, Babil’i, ulusları sersemletip düşürmek için altın bir yargı kasesi olarak kullanmıştır; şimdi Rab Babil’den öç alacaktır. Babil’deki Yahudi sürgünler, Babil tarafından fethedilmiş bütün uluslar adına, 9 ve 10’uncu ayetlerde konuşurlar. Tanrı’nın yüceliği putlarla karşılaştırılır; gerçek Tanrı, İsrail ve Yahuda’nın Tanrısı’dır.

51:20-37   20-23’üncü ayetler, Medler’e hitap eder; 24’üncü ayet büyük olasılıkla Yahuda’dan söz etmektedir. Sonra 25’inci ayet tekrar Babil’e (yıkıcı dağ) döner. Sonsuza dek, içinde hiç kimsenin oturmadığı, harabelerin yer aldığı, yabanıl hayvanların dolaştığı bir virane olarak kalacaktır. Yahuda ve Yeruşalim halkı 34 ve 35’inci ayetlerde konuşurlar.

51:38-44   Bu ayetler, İ.Ö. 539’da kısmen gerçekleşmiştir. Belşassar ve etrafındakiler yiyip içerlerken Medler Babil’i esir aldı (Dan.5). Yine de, kent o zaman yağmalanmadı. Deniz sözcüğü, gelecekteki istilacılara işaret eder.

51:45-51   Yahudi tutsaklar, saldırıdan önce kentten ayrılmaları ve mümkün olduğu kadar çabuk Yeruşalim’e dönmeleri için önceden uyarılmışlardı.

51:52-58   Mağrur kent düşecek, dökme putları yok olacak, şamatası susturulacak, önderleri kılıçtan geçirilecek ve duvarları yerle bir edilecektir.

51:59-64   Yeremya Seraya’ya, Babil’e ilişkin yazılmış olan bu önbildirile-ri sürgüne giderken beraberinde götürmesini buyurur. Bunları okuduktan sonra tomarı bir taşa bağlayıp Fırat’a atmalıdır – Babil’in sonunun bir örneği. Tarih sırasına uygun olarak düzenlendiklerinde, bu ayetler 29’uncu bölüme aittir.

IX. SONUÇ: YERUŞALİM’İN DÜŞÜŞÜ (52. Bölüm)

Yeremya’nın son bölümü, Yeruşalim’in ve sürgünlerin tutsaklığını anlatan tarihsel bir bölümdür.

52:1-16   Sidkiya’nın son günlerinin öyküsü, 1-11’inci ayetlerde tekrarlanır. Yeruşalim’in yıkımı, 12-16’ncı ayetlerde anlatılır.

52:17-23   Sonra, Babilliler tarafından alınıp getirilen tapınak eşyalarının ayrıntılı bir envanteri verilir.

52:24-27   Muhafız birliği komutanı Yeruşalim’den Babil Kralı’na yetmiş dört adam götürür; Babil Kralı daha sonra bu adamları Rivla’da öldürür.

52:28-34   Diğerleri ise üç ayrı grup halinde sınır dışı edilerek tutsak alınırlar. Kral Yehoyakin, tutsaklığının otuz yedinci yılında Babil Kralı tarafından hapisten çıkartılır ve öldüğü güne kadar kendisine nazik davranılır.

Böylece, yargı ve gözyaşları konusunda yoğun bilgi veren bir peygamberlik kitabı nazik bir ifadeyle son bulur.

Bu kitabın pek çok yerde peygamberlik olarak önceden yazılmış salt bir ‘İbrani tarihi’ olduğunu düşünmemeliyiz. Yeremya Kitabı, Tanrı sözünün her zaman taze kalan bir bölümüdür. Yaklaşık üç yüz yıl önce İngiliz yorumcu Matthew Henry, Yeremya Kitabı’ndaki ruhsal dersleri bizim için şöyle özetlemişti:

Bu kitapta yer alan peygamberlikleri ve tarihini karşılaştırdığımızda, genel olarak öğreneceklerimiz şunlardır: 1) Bu kitap, kiliseler için yeni bir şey değildir ve büyük değer verilen kişiler yozlaşarak çok kötü hale gelirler. 2) Günah, kendisini barındıran kişileri mahvetmeye eğilimlidir; günahtan tövbe edilmez ve terk edilmezse, insanları sonunda mutlaka mahveder. 3) Dünyadaki meslek ve ayrıcalıklar, günah için yalnızca bir bahane olmayıp mahvolma konusunda da bağışıklık kazandırmazlar, her ikisi de çok daha fazla şiddetlendirirler. 4) Tanrı sözü asla boş çıkmayacak, olay önbildiriyi bütünüyle yanıtlayacaktır; insanın imansızlığı Tanrı’nın vaatlerini olduğu gibi tehditlerini de etkilemez. Tanrı’nın adaleti ve gerçeği burada zalim sözlerle yazılmıştır, çünkü O’nun tehditlerini ciddiye almayan herkesin ikna olması gerekir. Aldatılmayalım, Tanrı’yla alay edilmez.42

DİPNOTLAR

1 (Giriş) Bk. 10:23, 24; 1:18 - 12:6; 15:10-21; 17:14-18; 18:18-23; 20:7-18.

2 (Giriş) Bu, Yeremya’nın beş kralın egemenliği sırasında görev yaptığı anlamına ge-lir: Yoşiya, Yehoahaz, Yehoyakim, Yehoyakin (Yekoniya ve Koniya olarak da anı-lır) ve kukla kral Sidkiya.

3 (1:1-10) William Kelly, Jeremiah: The Tender-Hearted Prophet of the Nations, s.9.

4 (2:1-3) Kyle M. Yates, Preaching from the Prophets, s.139.

5 (5:20-31) Kelly, Jeremiah, s.20.

6 (6:27-30) Yates, Preaching, s.141.

7 (7:5-15) “Kazılar, Şilo’nun yaklaşık İ.Ö. 1050’de yok edildiğini ortaya koyar. Bu, Filistliler sandığı ele geçirdikleri zaman gerçekleşmiş olabilir” (1Sa.4:11). (The Wesley Bible, New King James Version. Düzelti: Albert F. Harper, s.1095). Musa’nın yaptığı Tanrı’yla Buluşma Çadırı, Şilo dönemine kadar dayanmış ve daha sonra Givon’a yerleştirilmiştir (2Ta.1:2, 3).

8 (7:16-26) Hıristiyanlık, Roma İmparatorluğu’nun devlet dini haline geldikten sonra, tövbe etmemiş tanrısız kalabalıklar, putperest düşüncelerini beraberlerinde getirerek kiliselere akın etmişlerdir. Bir putperest unvanı olan “Gök Kraliçesi”, Rabbimiz’in bakire annesine uyarlanmıştır; bunun kendisi için büyük bir onur olduğunu düşün-düklerine kuşku yoktur. Ancak, bu tür bir unvan, “Rab’bin Hizmetkârı” olan alçak-gönüllü biri tarafından bütünüyle reddedilirdi (Luk.1:38).

9 (9:1-11) Yates, Preaching, s.143.

10 (9:23, 24) G. Herbert Livingston, “Jeremiah,” Wesley Bible, s.1100.

11 (9:25, 26) Bu, “en uzak köşelerdeki herkes” ifadesinin bir diğer çevirisidir.

12 (10:1-5) Yates, Preaching, s.144.

13 (13:1-11) New Scofield Reference Bible, New King James Version, s.784, 785.

14 (13:12-14) R. K. Harrison, Jeremiah and Lamentations, s.99, 100.

15 (13:24-27) A.g.e., s.101.

16 (14:1-6) New Scofield, NKJV, s.785.

17 (15:19-21) G. Campbell Morgan, Searchlights from the Word, s.243.

18 (16:1-9) Kelly, Jeremiah, s.43, 44.

19 (17:1-11) Burada, diğer kuşların yumurtalarının üstüne oturduğu için, keklik olduğu inancı yaygındır (Harrison, Jeremiah, s.107). Ama aynı sayfanın bir dipnotunda Harrison, bu kuşun “bir tür kaya kuşu”na işaret edebileceğini de belirtir.

20 (17:1-11) A.g.e., s.106.

21 (17:1-11) Matthew Henry, “Jeremiah,” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, IV:519, 520.

22 (17:19-27) Irving L. Jensen, Jeremiah, Prophet of Judgment, s.59.

23 (18:13-17) C. F. Keil. “Jeremiah,” Biblical Commentary on the Old Testament, XIX:300.

24 (21:1-7) Kelly, Jeremiah, s.47.

25 (22:24-30) Charles H. Dyer, “Jeremiah,” Bible Knowledge Commentary, 1:1158.

26 (23:1-8) Kelly, Jeremiah, s.48, 49.

27 (23:1-8) Diğer adları: Yahve Yire (RAB sağlar – Yar.22:13, 14); Yahve Rafa (Şifa veren RAB – Çık.15:26); Yahve Nissi (RAB sancağımdır – Çık.17:8-15); Yahve Şalom (RAB esenliktir – Hak. 6:24); Yahve Roi (RAB çobanımdır – Mez.23:1); ve Yahve Şamma (RAB orada – Hez.48:35).

28 (23:30-32) Yates, Preaching, s.146.

29 (23:33-40) İbranice’de aynı sözcük olan (massā’), “yük” ya da “vahiy” anlamına ge-lebilir. Ryrie bunu, “Ağır bir peygamberlik mesajı için alışılmış bir sözcük” olarak adlandırır (Nah.1:1; Hab.1:1), Ryrie Study Bible, New King James Version, s.1182.

30 (27:12-22) Charles C. Ryrie, The Ryrie Study Bible, New King James Version, s.1187.

31 (28:10-17) Kelly, Jeremiah, s.67.

32 (29:10-14) Yates, Preaching, s.146, 147.

33 (30-33. bölümler: Giriş) Clyde T. Francisco, Studies in Jeremiah, s.107.

34 (31:1-20) Kelly, Jeremiah, s.75, 76.

35 (31:21, 22) George Williams, The Student’s Commentary on the Holy Scriptures, s.552.

36 (31:21, 22) Kelly, Jeremiah, s.77.

37 (39:15-18) “Kralın hizmetkârı” anlamına gelir.

38 (45. bölüm) Kelly, Jeremiah, s.94.

39 (46-51. bölümler: Giriş) Bu yorumun bağımsız basımı sırasında (1990), eski Ba-bil’in bulunduğu yer olan Irak, Saddam Hüseyin’in idaresinde Babil’i yeniden inşa etmeye başlamıştı. Ama 1991’de bu yeniden inşa etme çalışmaları, Kuveyt’in özgür-lüğünü destekleyen Birleşmiş Milletler destekli müttefiklerin Irak’ı bombalamala-rıyla durduruldu.

40 (49:7-22) Williams, Student’s Commentary, s.563.

41 (49:23-27) İbrani alfabesinde büyük ve küçük harfler bulunmadığından, İngilizce çevirilerdeki tüm büyük harflerin yorumlanması konusunda kararı çevirmenler vermelidir.

42 (52:28-34) Henry, “Jeremiah,” IV:711.

BİBLİYOGRAFYA

Dyer, Charles A. “Jeremiah” and “Lamentation” The Bible Knowledge Commentary. Old Testament. Wheaton, II: Victor Books, 1985.

Feinberg, Charles L. Jeremiah: A Commentary. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1982.

Francisco, Clyde T. Studies in Jeremiah. Nashville: Convention Press, 1961.

Harrison, R. K. Jeremiah and Lamentations. The Tyndale Old Testament Commen-taries. Downers Grove, II. InterVarsity Press, 1973.

Henry, Matthew. “Jeremiah,” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 4.cilt. McLean, VA: MacDonald Publishing Company, n.d.

Jensen, Irving L. “Jeremiah and Lamentations,” Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1974.

Keil, C. F. “Jeremiah–Lamentations,” Biblical Commentary on the Old Testament. 19 ve 20.ciltler, Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1971.

Kelly, William. Jeremiah: The Tender-Hearted Prophet of the Nations, Charlotte: Books for Christians n.d.

Von Orelli, Hans Conrad. The Prophecies of Jeremiah. Yeni baskı. Minneapolis: Klock & Klock Christian Publishers, 1977.

Table of Contents

Start