YEŞAYA

Giriş

“Yeşaya... İbrani peygamber ve vaizlerin en büyüğü. Sözcükleri kullanma tarzındaki göz kamaştırıcılık, betimleme konusundaki keskin zekası, tarzındaki çok yönlülük ve güzellik açısından eşi bulunmaz. ‘Eski Antlaşma peygamberlerinin Prensi’ olarak anılmaya layıktır.”

– Merrill F. Unger

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

İrlanda’nın sevimli başkentini ziyarete gelen, Hıristiyan kültürünü takdir eden konuklara, en büyük müzik bestelerinden birinin ‘dünya galası’nın yapıldığı özel bir evi gezdirmek gelenek haline gelmiştir. Handel’in Mesih adlı eserinin 13 Nisan 1742’de sahnede ilk kez çalındığı yer Dublin’di.1 Handel’in bestesinin müzik açısından üstünlüğünü bu konuda bilgili hiç kimse asla sorgulamamıştır. Bütün oratoryoların en ünlüsünün opera metni Tanrı’nın sözünden, özellikle Eski Antlaşma’daki Mesih’le ilgili ön bildirilerden alınmıştır. Opera metnine^2 en çok katkıda bulunan peygamber, Mesih beden almadan 700 yıl önce yaşamış olan İbrani bir yazardı.

Yazarın Mesih’i, Handel’in, sizin ve benim Mesih’imizdi. Yazarın adı Yeşaya’dır. Eski Antlaşma peygamberliklerinin Mesih’le ilgili en uzun ve en güzel bölümünü yazmıştır.

II. KİTABIN YAZARI

Amots oğlu Yeşaya (Rab Kurtarır ya da Rab’bin kurtarışı), Yeşaya Kitabı’nı yazmasına yol açan bir görüm görmüştü. Eleştiriler yoğun olduğu için, bu kitabın giriş bölümünü diğerlerinden daha kapsamlı bir biçimde ele alacağız.

Yeşaya’nın Birliği

Sözde “seçkin eleştirmenler” tarafından bir yüzyıl süreyle, varsayım değil, neredeyse bir gerçek olarak öğretilmiş olan çeşitli kuramlar vardır. Bu kuramlar, bazı çevrelerde neredeyse sömürülmüştür. Örnek olarak şunları gösterebiliriz: Musa Eski Antlaşma’nın ilk beş kitabını, Daniel de Daniel Kitabı’nı yazmadı. Petrus, Petrus Kitabı’nın yazarı değildir. Pavlus (büyük olasılıkla) imanlılara mektupları^3 yazmadı. Yeşaya kendisine ait olduğu söylenen 66 bölümün ilk kısmını yazdı.

Yeşaya Kitabı büyük bir çalışma olduğundan, Mesih’e ilişkin ön bildirilerle doludur (özellikle eleştirmenlerin başkalarına atfettiği bölümlerde). Yeni Antlaşma’da Yeşaya’dan yapılan pek çok alıntı görürüz. Bu nedenle, bu kritik konuya daha fazla yer ayırmamız gerektiğini düşünüyoruz.

Yaklaşımımız, Yeşaya’nın bütün kitabın yazarı olduğu konusunda kesin kanıtlar göstermek olacaktır. Sonra yazarın tekliğine karşı gösterilen kanıtları tek tek yanıtlayacağız.

1. Tarih ve geleneğin tanıklığı

1700’lü yılların sonuna kadar bütün Yahudi ve Hıristiyan araştırmacılar Yeşaya adlı uzun peygamberlik kitabının Amots oğlu Yeşaya adlı yetenekli yazar tarafından kaleme alındığını kabul ettiler.

Ama 1795’de J. C. Doederlein, 40-66. bölümlerin yazarı olan “ikinci bir Yeşaya” iddiasında bulundu. 1-39 ve 40-66. bölümler arasındaki içerik ve görünüş farklılığı, yüzyıllar boyunca bütün dikkatli okuyucular tarafından fark edildi. Ama bu durum yazarların da farklı olmasını gerektirmez. 1892’de B. Duhm, 40-66. bölümlerin birliğini inkâr etti ve kanıt göstermeden, 55-66. bölümleri yazan bir “üçüncü Yeşaya” iddiasını ortaya attı. Hatta bazıları daha da ileri gittiler. Ama özgür düşünce çevrelerinde genellikle kabul edilen, iki ya da üç “Yeşaya” iddiası oldu.

Eski geleneklerin hiçbiri iki ya da daha fazla yazar iddiasına sıcak bakmadı; aslında Yeşaya’nın tek bir yazarı olduğu eski, değişmez ve tartışılmaz bir inançtır.

2. Yeni Antlaşma’nın tanıklığı

Yeşaya, Mezmurlar’dan sonra Yeni Antlaşma’da, Eski Antlaşma’dan en çok alıntı yapılan bölümdür ve daima yazarının tek olduğu düşünülmüştür. Peygamberlik kitabının ikinci bölümünden yapılan alıntılarda Vaftizci Yahya Yeşaya-nın adını verir (Mat.3:3; Luk.3:4; Yu.1:23); Matta tarafından (8:17; 12:18-21); Yuhanna tarafından (12:38-41) ve Pavlus tarafından (Rom.9:27-33; 10:16-21). Bu durum Yuhanna 12:38-41’de dikkat çekici bir hal alır. Çünkü burada yal-nızca kitaba değil, kitabın yazarına da işaret edilir: “Bunları söyleyen Yeşaya, İsa’nın yüceliğini görmüş ve O’nun hakkında konuşmuştu” (41. ayet). “Söyle-nenler” Yeşaya 53:1’dedir. Bu ayet kitabın ikinci kısmındadır (38. ayet). Yeşa-ya 6:10 (Yeşaya’nın Mesih’in yüceliğini gördüğü yer [39-40. ayetler]) kitabın ilk kısmında yer alır.

3. Tasarı ve düzen birliği

Yeşaya Kitabı değişmez bir tasarı ve düzeni ortaya koyar. Bu, iki ya da daha fazla sayıdaki farklı yazarın metinlerinin bir araya getirilmesi kuralıyla uyuşmaz.

4. Şiirin saf güzelliği

Kitabın ikinci kısmındaki dikkat çekici güzellik, İ.Ö. 500’lerde yaşadığı söylenen böyle harika bir yazarın tamamıyla unutulduğuna inanmayı güçleştirir. Çünkü çok kısa yazılmış olsalar da, kısa peygamberlik kitaplarının hepsi yazarlarının adlarıyla anılmaktadır.

5. Ölü Deniz Tomarları

Yeşaya’nın Ölü Deniz Tomarları (İ.Ö. 2. yüzyıl) 40’ncı bölümün bütünlüğünün bölünmüş olduğuna ilişkin imada bulunmazlar.

Yeşaya’nın Tek Bir Yazar Tarafından Yazılmadığı İddialarının Yanıtlanması

Kitabın birliğine karşı üç temel iddia sıralanır: Tarihi görüş açısı, dilbilime ait iddia ve teolojik iddia.

1. Tarihi görüş açısı

Yeşaya’nın iki ana kısımdan oluştuğu düşüncesi hemen herkes tarafından kabul edilir (1-39 ve 40-66). 36-39’uncu bölümler bir tür tarihi ara olaylardır. 1-39’uncu bölümlerin Eski Antlaşma’yı yansıtmaları ve 40-66’ncı bölümlerin Yeni Antlaşma’yla rakamlara varana dek paralellik taşıması ilginçtir – her Eski Antlaşma ve Yeni Antlaşma kitabı için bir bölüm. Bölüm ayrımları, vahiyle yazılmış metnin bir parçası olmadıklarından, bu durum bir rastlantı da olabilir.

1-39’uncu bölümlerin sürgünden önce, 40-66’ncı bölümlerin ise sürgünden sonra yazıldıklarına şüphe yoktur. Yeşaya geleceğe giderek gelecekteki bir görüş açısından yazabilir miydi? Pek çok eleştirmenin bu soruya yanıtı, “hayır”dır. Yine de Yeremya, Daniel ve hatta Rabbimiz (Mat.13), ara sıra böyle yapmışlardır.

Eğer 40-66’ncı bölümler İ.Ö. 500’lerde yazılmış olsaydı, kitapta Filistin yerine Babil’den söz edilirdi.

2. Dilbilime ait iddia

“İkinci Yeşaya’nın” tarzı eleştirmenlerin iddialarına göre Yeşaya’nınkinden farklıdır. Başlangıçtaki “‘Avutun halkımı’ diyor Tanrınız, avutun” (40:1) ifadesinde yer alan uzun ara herkesin dikkatini çekmiştir. Ama bu, yazarın yalnızca çok yönlülüğünün kanıtı da olabilir. Plato, Milton ve Shakespeare de yazı tarzlarını, içeriğe göre şaşırtıcı bir şekilde değiştirebiliyorlardı. 40-66’da göze çarpan Mesih’in görkemli tesellisi bu farkı açıklamak için yeterlidir.

Aynı zamanda, kitabın iki (ya da üç) kısmı arasında pek çok tarz benzerliği bulunur. Ayrıntıların çoğu İbranice bilmeyi gerektirir, ama Yeşaya Kitabı boyunca göze çarpan ifadelerinden biri olan, “İsrail’in Kutsalı” tanrısal bir unvandır.

İsrail ve Yahuda’nın Peygamberleri

3. Teolojik iddia

Eleştirmenler “Birinci” ve “İkinci” Yeşaya’nın teolojisi arasında bir zıtlık bulunduğunu söylemezler; yalnızca ‘İkinci Yeşaya’ daha ‘ileri’dir (Bu iddia yalnızca biyolojiye değil, her şeye uygulanan, bütünüyle geçersiz evrim kuramıyla örtüşmektedir. Yeşaya’nın, Tanrı’nın ululuğunu, ‘İkinci Yeşaya’nın ise sonsuzluğunu vurguladığı söylenir. Aslında, Yeşaya’nın çağdaşı olan Mika, sözde ‘İkinci Yeşaya’ ile benzer düşüncelere sahiptir).

Teolojik iddia, üç iddia içinde en zayıf olanıdır, ama ilk plandaki kuramlar için gerçek nedeni önermektedir: Doğaüstü karşıtlığı.

Yeşaya, Koreş doğmadan yüzlerce yıl önce Koreş’ten adıyla söz eder – bu, Yeşaya’nın tek yazarı olduğu görüşünü desteklemektedir. Josephus, Koreş’in Yeşaya 45’i okuduğunda çok etkilendiğini söyler.4

Genelde eklendiği söylenen bölümlerin çoğu, yerine gelmiş olan özel peygamberliklerdir. Tanrı her şeyi bilendir. Tanrı’nın peygamberleri aracılığıyla geleceği ayrıntılı olarak önceden bildirme konusunda sorunu yoktur.

Kitabın tamamı, ilk ayette söylediği gibi Amots oğlu Yeşaya tarafından yazılmıştır.

III. TARİH

Yeşaya, görevine “Kral Uzziya’nın” öldüğü yıl başladı (6:1; İ.Ö. 740). Özellikle Yahuda’da dört kralın egemenlikleri boyunca hizmet etti: Uzziya da Yotam da oldukça iyi krallardı; Ahaz kötü bir kraldı, Hizkiya ise hem çok iyi bir kral hem de peygamberin kişisel bir dostuydu. Sanherib’in ölümünü yazdığı (İ.Ö. 681) ve 60 yıl gibi uzun bir süre boyunca hizmet verdiği için Yeşaya’nın en azından 680’e kadar yaşamış olması olasıdır! Söylentilere göre Yeşaya, Kral Manaşşe’nin egemenliği sırasında öldü.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Yeşaya’nın adının anlamı, aynı zamanda kitabın ana konusunu belirler. Rab Kurtarır. Kurtarmak sözcüğü bu peygamberlikte yirmi altı kez, diğer tüm peygamberliklerde ise yalnızca yedi kez geçer. Bu konu aynı zamanda kitabın bütünlüğünü de göstermektedir. 1-39’uncu bölümler, insanın kurtuluşa duyduğu olağanüstü gereksinimi anlatır. 40-66’ncı bölümler ise Tanrı’nın bu konudaki lütufkâr sağlayışını bildirirler.

Yeşaya, kötülüğünün cezalandırılacağı konusunda İsrail’i uyarmıştı. Ama Tanrı yine de lütfuyla hem Yahudiler hem de diğer uluslar için bir gün bir Kurtarıcı sağlayacaktı.

Politik yönden İsrail’i sık sık kıskacına alan süper güçler arasında kuzeyde yükselmekte olan Asur, güneyde ise zayıflamakta olan Mısır Krallıkları bulunmaktaydı. Kitabın son kısmı peygamberi, süper güç olan Babil Krallığı’nın iki yüzyıl sonraki durumuna götürür.

ANA HATLAR

I. YEŞAYA’NIN ZAMANINDAKİ CEZA VE BEREKETLERE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (1-35. BÖLÜMLER)

A. Yüceliğin Kısa Bir Süre İçin Parladığı Yahuda ve Yeruşalim Üzerindeki Yargı Zamanları (1-5. Bölümler)

1. Tanrı’nın İsrail’e Karşı Davası (1. Bölüm)

2. Temizlenme Aracılığıyla Gelecek Bereket (2-4. Bölümler)

3. İsrail’in, Günahı Nedeniyle Cezalandırılması (5. Bölüm)

B. Yeşaya’nın Çağrısı, Temizlenmesi ve Görevi (6. Bölüm)

C. İmmanuel’in Kitabı (7-12. Bölümler)

1. Mesih’in Mucizevi Doğumu (7. Bölüm)

2. Mesih’in Harika Ülkesi (8-10. Bölümler)

3. Mesih’in Bin Yıllık Egemenliği (11-12. Bölümler)

Ç. Ulusların Yargılanması (13-24. Bölümler)

1. Babil’in Yargılanması (13:1 - 14:23)

2. Asur’un Yargılanması (14:24-27)

3. Filist’in Yargılanması (14:28-32)

4. Moav’ın Yargılanması (15, 16. Bölümler)

5. Şam’ın Yargılanması (17. Bölüm)

6. Afrika’da, Adları Belirtilmeyen Ülkelerin Yargılanması (18. Bölüm)

7. Mısır’ın Yargılanması (19, 20. Bölümler)

8. Babil’in Yargılanması (21:1-10)

9. Duma’nın (Edom) Yargılanması (21:11, 12)

10. Arabistan’ın Yargılanması (21:13-17)

11. Yeruşalim’in Yargılanması (22. Bölüm)

12. Sur’un Yargılanması (23. Bölüm)

13. Bütün Yeryüzünün Yargılanması (24. Bölüm)

D. İlahiler Kitabı (25-27. Bölümler)

1. İsrail’in Krallık Bereketlerine Övgü İlahisi (25. Bölüm)

2. Yahuda’nın Çağların Kayası İçin Söylediği İlahi (26. Bölüm)

3. Tanrı’nın Kurtarılmış İsrail İçin Söylediği İlahi (27. Bölüm)

E. İsrail ve Yeruşalim’in Düşüşü ve Tekrar Yükselişi (28-35. Bölümler)

1. Efrayim/İsrail’e Uyarı (28. Bölüm)

2. Ariel/Yeruşalim’in Vay Haline (29. Bölüm)

3. Mısır’la Anlaşanların Vay Haline (30-31. Bölümler)

4. Adil Kral’ın Egemenliği (32. Bölüm)

5. Yağmacı Asur’un Vay Haline (33. Bölüm)

6. Bütün Ulusların Vay Haline (34. Bölüm)

7. Gelecek Olan Egemenliğin Görkemi (35. Bölüm)

II. TARİHSEL GEÇİŞ: HİZKİYA’NIN KİTABI (36-39. Bölümler)

A. Hizkiya’nın Asur’dan Kurtarılışı (36-37. Bölümler)

1. Asur’un Tanrı’ya Meydan Okuması (36. Bölüm)

2. Tanrı’nın Asur’u Yıkması (37. Bölüm)

B. Hizkiya’nın Hastalığı ve İyileşmesi (38. Bölüm)

C. Hizkiya’nın Günahı (39. Bölüm)

III. GELECEKTEKİ TUTSAKLIK HAKKINDAKİ TESELLİ

ÖNBİLDİRİLERİ (40-66. Bölümler)

A. İsrail’in Yaklaşan Kurtuluşuyla İlgili Teselli Edilmesi (40-48. Bölümler)

1. Tanrı’nın Bağışlaması ve Esenliğiyle Teselli (40:1-11)

2. Tanrı’nın Sıfatlarıyla Teselli (40:12-31)

3. İsrail’in Kutsalı’ndan Teselli (41. Bölüm)

4. Rab’bin Hizmetkârı’ndan Teselli (42. Bölüm)

5. İsrail’in Yenilenmesiyle Teselli (43, 44. Bölümler)

6. Tanrı’nın Meshettiği Koreş’le Teselli (45. Bölüm)

7. Babil’in Putlarının Diz Çöküşüyle Teselli (46. Bölüm)

8. Babil’in Düşüşüyle Teselli (47. Bölüm)

9. İsrail’in Cezalandırıldıktan Sonra Geri Dönüşüyle Teselli (48. Bölüm)

B. Mesih ve İsrail Tarafından Reddedilmesi (49-57. Bölümler)

1. Hizmetkâr Olarak Mesih (49. Bölüm)

2. Gerçek Öğrenci Olarak Mesih (50. Bölüm)

3. Doğru Yönetici Olarak Mesih (51:1 - 52:12)

4. Günahları Yüklenen Kurban Olarak Mesih (52:13 - 53:12)

5. Kurtarıcı ve Yenileyici Olarak Mesih (54. Bölüm)

6. Müjdeci Olarak Mesih (55:1 - 56:8)

7. Kötülerin Yargıcı Olarak Mesih (56:9 - 57:21)

C. İsrail’in Günahı, Yargılanması, Tövbesi ve Yenilenmesi (58-66. Bölümler)

1. Gerçek Ruhsallığın Zevkleri (58. Bölüm)

2. İsrail’in Suçları (59. Bölüm)

3. Siyon’un Gelecekteki Görkemi (60. Bölüm)

4. Mesih’in Görevleri (61. Bölüm)

5. Yeruşalim’in Gelecekteki Zevkleri (62. Bölüm)

6. Öç Günü (63:1-6)

7. Sağ Kalanların Duası (63:7 - 64:12)

8. Rab’bin, Sağ Kalanların Duasına Verdiği Yanıt (65. Bölüm)

9. İyi Sonuç: Bir Nehre Benzeyen Esenlik (66. Bölüm)

YORUM

I. YEŞAYA’NIN ZAMANINDAKİ CEZA VE BEREKETLERE İLİŞKİN ÖNBİLDİRİLER (1-35. BÖLÜMLER)

A. Yüceliğin Kısa Bir Süre İçin Parladığı, Yahuda ve Yeruşalim Üzerindeki Yargı Zamanları (1-5. Bölümler)

1. Tanrı’nın İsrail’e Karşı Davası (1. Bölüm)

1:1   Yeşaya’nın ilk ayeti daha çok bir unvana benzer; tarihi referansları giriş bölümünde sunulmuştur.

1:2,3   Bütün evren yargıç olan Tanrı’nın mahkemesine çağrılır. Davalılar Yahuda ve Yeruşalim’dir. İddianamede halk, Tanrı’ya başkaldıran inatçı oğullar olarak suçlanır. Bir ev hayvanından beklenebilecek şükran ve bağlılığı bile göstermeyi başaramamışlardır!

1:4,6   Halk, sırtını Kutsal Olan’a dönerek ağır günah işlemiştir. Tanrı’nın verdiği dersler izlenmemiş, bu nedenle beden çürümüş, kokuşmuş yara ve eziklerle dolmuştur.

1:7-9   7’nci ayetten başlayarak peygamber, geleceği daha şimdiden gerçekleşmiş gibi tanımlar.5 Düşman istilacılar Yahuda’yı harap etmiş, Siyon kızı olan Yeruşalim derme çatma bir kulübe, kuşatılmış bir kent gibi kalakalmıştır. Ancak, Tanrı’nın lütfu küçük bir bakiyeyi sağ bıraktığından, tam olarak Sodom ve Gomora’ya benzeyen bir yıkım olmamıştır.

1:10-15   Yeruşalim’in (Sodom ve Gomora) yöneticileri ve halkı, Tanrı’nın anlamsız törenler, itaat edilmeden sunulan kurbanlar, sahibi olmayan armağanlardan tiksindiğini fark etmelidirler. İnsanlar günah içinde yaşamayı sürdürdükçe, tapınak hizmetlerine katılmaları, Tanrı’nın avlularını hakaretle çiğnemelerinden farksızdır. Tanrı kötülüğün ve kutsal toplantıların bir araya gelmesinden nefret eder. Onların el açıp yakarmalarına kulak asmayacaktır.

W. E. Vine, imanlıları bugün de aynı tehlike konusunda uyarır:

Yalnızca şekilciliğe dayalı din, kötülüğü gizlemek kullanılan bir perde gibidir. Rab bütün bunları Matta 23’teki güçlü uyarılarıyla açıklar. Musevilik’teki suçluluk bileşimi, Hıristiyanlık’ta daha da belirginleşmiştir. Bir imanlının vicdanı öylesine körlenebilir ki, günah içinde yaşarken bile inancının uygulamalarını yerine getirebilir.6

1:16,17   Yapmaları gereken şey, tövbe ederek ve kötülüğü terk ederek kendilerini temizlemeleri, sonra da doğruluğu ve toplumsal adaleti yerine getirmeleridir.

1:18-20   Eğer bu yolu izlerlerse, günahları onları kana boyamış bile olsa temizlenecek ve Tanrı’nın kendileri için sağladığı bereketlerin tadını çıkaracaklardır. Adı “Rab kurtarır” anlamına gelen peygamberin Müjde çağrısını ilk bölümde vermesi önemlidir:

“RAB diyor ki, ‘Gelin şimdi davamızı görelim. Günahlarınız sizi kana boyamış bile olsa, kar gibi ak pak olacaksınız. Elleriniz kırmız böceği gibi kızıl olsa da yapağı gibi bembeyaz olacak.’”

Bu, günahtan temizlenmenin insan çabasının ürünü olmadığını, bu işin yalnızca Rab İsa’nın çarmıhta kanının dökülmesiyle gerçekleştiğini öğretir. Yeşaya 1:18’in çağrısına kimlerin karşılık verdiğini kim bilebilir? Bu çağrı bugün hâlâ yüksek sesle duyurulmaktadır!

Ama halk reddeder ve başkaldırırsa, o zaman kendilerini savaş ve yıkım bekliyordu.

1:21-23   Yeruşalim artık sadık, adaletle dolu ve doğruluğun barındığı bir kent değildi. Fahişelerin barınağı olmuş, katillerin sığınağı haline dönmüştü. En iyi ürünleri bozulmuştu. Alçak ve hain kişiler tarafından yönetiliyordu. Rüşvet ve adaletsizlik almış yürümüştü.

1:24-31   Tanrı bu nedenle, günah işleyerek kendisine düşman olduklarını gösterenlerin üzerine gazabını gönderecekti. Yargıları, tüm kötülükleri arıtacak ve Yeruşalim’i eski gönencine kavuşturacaktı. Tanrı’nın doğruluğu, tövbe eden kişilerin kurtuluşunu güvence altına alacaktı.

Rab’bin yargısının kaçınılmazlığı kesindir.

Günahkârlar yok edilecekti. Zina edenler altında tapındıkları yabanıl fıstık ağaçlarından ve bahçelerden utanacaklar, yaprakları solmuş yabanıl fıstık ağacına ve susuz bahçeye döneceklerdi. Kendi güçlerine güvenen önderler, kötülüklerinin kıvılcımıyla tutuşarak kav gibi çabucak yanacaklardı.

2. Temizlenme Aracılığıyla Gelecek Bereket (2-4. Bölümler)

2:1-3   Amots oğlu şimdi içinde bulunduğu karışık günlerin ötesine, Mesih’in görkemli krallığına bakar. O gün, Yeruşalim dünyanın inanç ve politik başkenti olarak yeniden inşa edilecektir. Diğer uluslar tapınmak ve tanrısal öğretiş almak için Siyon’a yolculuk yapacaklardır.

2:4   Kral uluslararası sorunlar çıktığında taraflar arasında hakem olarak karar verecek ve tartışmaları sonuçlandıracaktır. Bunun sonucu olarak evrensel bir silah bırakma eylemi gerçekleşecek,7 daha önce silah için harcanan fonlarla zirai donanımlar satın alınacaktır. Bu açılış ayetleri Mika 4:1-3’e benzer. Bunun nedeni ya Kutsal Ruh tarafından aynı şekilde esinlenmiş ya da bir peygamberin diğerinden alıntı yapmış olmasıdır.

2:5   Mesih’in egemenliğinin amacı, Yeşaya’nın Yahuda halkını hemen tövbe etmeye çağırmasını sağlar.

2:6-9   Sonra doğrudan Tanrı’ya hitap eden Yeşaya ulusun felaketine neden olan günahları anlatır. Halk, Rab’bi izlemek yerine Doğu’daki falcılara danışmış ve Filistliler gibi kâhinler olmuştu. Tanrısızlarla yasak beraberlikler kurmuştu. Tanrı’nın yasasına itaatsizlik ederek hazineler biriktirmiş ve sayısız atlara, savaş arabalarına sahip olmuştu; halk, bu sayılanları güvenceleri haline getirmişti. Elleriyle yaptıkları putlara tapınmışlardır. Tanrı’nın onları alçaltma nedeni budur. Onları bağışlamaz. “Doğu kökenli inançlarla dolu” ifadesi, Batı ülkelerinde, Doğu kökenli inançların rağbet görüşünü ima eder.

2:10,11   Peygamber şimdi halka döner ve insanın küstah bakışlarını alçaltacak olan Rab’bin yaklaşan dehşetinden kaçmaları için onları uyarır.

2:12-18   Yeşaya, birdenbire Mesih’in egemenliğinden önce gelecek olan Rab’bin Günü’ne ilişkin yargılardan söz etmeye başlar. Her Şeye Egemen RAB insan gururunu kıracak, bireyleri (sedir ve meşe ağaçları), yönetimleri (yüksek dağ ve tepeler), askeri güçleri (kule ve surlar) ya da ticareti (gemiler ve güzel tekneler^8) alçaltacaktır. İnsanın kibri kırılacak, yalnızca Rab yüceltilecektir. Putlar tümüyle terk edilecektir.

2:19-22   İnsanlar saklanabilecekleri sığınaklar arayacaklar, ölümlü insanın güvenilmeye layık olmadığı ortaya çıkacaktır. Yalnızca Rab, halkının güvenine layıktır.

3:1-5   2:20’de okuduğumuz o günde Rab, insanları güvendiği önderlerden mahrum bırakacaktır. Ekmek ve suyun yokluğu, kıtlığı belirtiyor olabilir. Ama büyük olasılıkla bir sonraki ayette belirtilen önderleri simgelemektedir. Yaşamın her alanında yetenekli ve olgun önder sıkıntısı çekilecektir. Bir baskı, karmaşa, küstahlık, saygısızlık ve başkaldırma zamanı yaşanacaktır.

3:6-8   İnsanlar, bu harabeler nedeniyle bir akrabayı önder yapmayı deneyecekler, ama evinde ne yiyeceği ne de giyeceği olduğundan bu kişi önder olmayı reddedecektir. Yeşaya, bu felaketin sorumluluğunu insanlara yükler.

3:9-12   9’uncu ayette peygamber sekiz “felaket”i anlatmaya başlar. Bu felaketlerin ikisi bu bölümde, diğer altısı ise 5’inci bölümde ele alınır. İlki, halkı taraf tutmak ve utanmazlıkla suçlar. İkincisi onları kötülükleri nedeniyle azarlar, ama doğru bakiye için bereket vaat eder. Günahlarının sonuçlarından biri olarak, deneyimsiz ve olgun olmayanlar (çocuklar), güçsüzler (kadınlar) ve aldatıcılar tarafından yönetilecekleridir.

3:13-15   Bu ayetlerde Rab, İsrail’in davasına bakmak için yerini alır. Suçlarını sıralar. Rüşvet ve zorbalık aracılığıyla evlerini yoksullardan aldıkları mallarla zenginleştiren önderleri azarlar. Varılan hüküm, önderlerin “suçlu” olduğudur. Bu nedenle yargı bildirilir.

3:16-24   Sonra gururlu Yahuda kadınlarına ağır suçlamalar yöneltilir. Burunları bir karış havada, pahalı giysiler giyen, mücevherler takarak gezen kadınlar azarlanır. Pahalı kozmetik ürünler sürdükleri yüzleri dağlama izleriyle dolacaktır. Güzel giysileri çıkartılacaktır. Zarif hanımlar olmak yerine, kötü kokular yayan, iplerle bağlanmış, kafaları kel, çul giyinmiş ve dağlanmış kişiler olacaklardır.

3:25–4:1   Tüm bu felaketlere bir de erkeklerini savaşta kaybetmeleri eklenecektir. Erkek nüfusunun katliamı, yedi kadının bir erkekle evlenmesine yol açacak, erkeğin adını taşıdıkları sürece, erkeğe kendi ihtiyaçlarını sağlayacaklarını vaat ederek, evlenmemek ve çocuksuz ölmek gibi korkunç bir utançtan kaçınmak isteyeceklerdir.

4:2-6   4’üncü bölümün sonunda Mesih’in görkemli egemenliğinden söz

edilir. O, 2. ayette adı geçen Dal’dır. Güzelliği ve görkemi eşsizdir. Matthew Henry şu yorumda bulunur:

O, Rab’bin Dalı’dır; bu O’nun önceden bildirilmiş adlarından biridir. Dal adındaki Kulum (Zek.3:8; 6:12), doğruluk Dalı (Yer.23:5; 33:15), İşay’ın kütüğünden çıkan Filiz (11:1) ve bazılarının düşündüğü gibi, Matta 2:23’de “O’na Nasıralı denecektir” ifadesiyle bildirilmiştir. Burada Rab’bin Dalı olarak anılır, çünkü O’nun gücüyle ekilmiş ve O’nun övülmesi için büyümektedir. Eski Kildani deyimi bunu şöyle yorumlar: “Mesih, ya da Rab’bin Mesihi.”9

O, aynı zamanda yenilenmiş İsrailliler’in övündüğü ülkenin ilk meyvesidir. İmansızlar, Rab İsa Mesih’in ikinci gelişinde yok edileceklerdir. Yeruşalim-deki yaşam için adları kaydedilen kurtulmuş Yahudiler’e kutsal denilecektir. Dördüncü ayette söz edilen temizlik Müjde değil, yargı aracılığıyla gerçek-leşecektir. Siyon Dağı gündüz bulutların gölgesiyle örtülecek, gece parlak alevle sarılacaktır. Bu, Tanrı’nın korumasını simgeler.

3. İsrail’in, Günahı Nedeniyle Cezalandırılması (5. Bölüm)

5:1,2   Yeşaya’nın, sevgilisi (RAB) için söylediği ezgide, Rab’bin üzüm bağına gösterdiği ilgi anlatılır. Tanrı, üzüm bağı için en iyi yeri seçmiş, toprağı sürüp ekmiş, seçme asmalar dikerek bağı korumuş ve iyi bir hasat umuduyla üzüm sıkmak için çukur kazmıştır. Beklediği iyi hasadın (itaat, teşekkür, sevgi, tapınma, hizmet) yerine kötü kokan yabanıl üzümlerle (itaatsizlik, başkaldırı, zina) karşılaşmıştır.

5:3-6   Rab kızgınlıkla Yahuda’ya bağı için yapmadığı ne kaldığını sorar. Neden yabanıl üzüm vermiştir? Sonra yakında gerçekleşecek olan cezayı duyurur. Yahuda’nın çevresindeki koruma çitini söküp atacaktır. Ülke istila edilecek ve viraneye dönecektir. Her yanında fundalar ve dikenli çalılar bitecek, yağmur yağmayacaktır. Tüm bu ifadeler elbette gelecekteki tutsaklığı tanımlamaktadırlar.

5:7   Nedeni açıktır: Tanrı, İsrail’de ve Yahuda’da adalet ve doğruluk ararken, bulduğu yalnızca cinayet ve ezilen kişilerin feryatları olmuştur.

5:8-10   8-23’üncü ayetlerde altı sıkıntı yer alır ve bunlar 3’üncü bölümden bu yana anlatılmaktadır. Bu felaketler aşağıda ifade edilen biçimde duyurulmuştur:

Birinci Felaket: Açgözlü toprak sahipleri gayrimenkul pazarını ele geçirmeye çalışmaktadırlar. Ev ve toprak konusunda sıkıntılar vardır, ancak mal sahipleri yine de gösteriş içinde oturmaktadırlar. Kuraklık pek çok evin boşalmasına neden olmuştur. On dönümlük bir bağ yalnızca 22 litre şarap vermektedir. 220 litrelik bir ölçek tohum ancak 22 litrelik bir ölçek tahıl üretmektedir.

5:11-17   İkinci Felaket: Sabahtan akşama kadar içki içen alkolikler, Tan-rı’ya ve işlerine saygı duymaksızın şölenler vermektedirler.

Bu düşüncesizlikleri nedeniyle sürgün zamanı yaklaşmaktadır. Saygın kişiler de kıtlıktan etkilenerek öleceklerdir. Hiçbir insan sınıfı bu felaketten kaçamayacaktır. Ama Tanrı, çobanlar İsrail’in yıkıntıları arasında sürülerini otlatırken, doğru yargısı aracılığıyla haklı çıkacaktır.

5:18-19   Üçüncü Felaket: Yüzsüz yalancılar ve Tanrı’ya meydan okuyanlar, günahları nedeniyle cezalandırılacaktır. Bir an önce kendilerini cezalandırması için Tanrı’yı kışkırtmaya çalışmaktadırlar.

5:20   Dördüncü Felaket: Ahlâklı bir yaşam sürmeyenler, iyi ve kötü arasındaki farkı inkâr ederler.

5:21   Beşinci Felaket: Kendilerine hiçbir şey söylenemeyen kibirli insanlar.

5:22,23   Altıncı Felaket: Şarap içmekte sınır tanımayan ve rüşvet alarak adaleti saptıran yargıçlar.

5:24,25   Tanrı sözüne saygı duymayan bu kötü kişiler alevin içindeki kuru ot gibi tutuşup yok olacaklardır. Tanrı, halkını yargılayacak, dağları titretecek ve cesetler çöp gibi sokaklara serilecektir. Ama Rab’bin öfkesi dinmemiştir!

5:26-30   Rab, Babilliler’i ıslık sesiyle çağıracaktır. Yaklaşan Babil orduları fiziksel olarak çok güçlüdür, giysileri ve silahları mükemmeldir. Atları ve arabaları hızla ve hiddetle yaklaşmaktadır. Askerler halkın üzerine bir aslan gibi saldırarak onları kapıp sürgüne götüreceklerdir. Yahuda için karanlık bir gündür.

B. Yeşaya’nın Çağrısı, Temizlenmesi ve Görevi (6. Bölüm)

6:1   Kral Uzziya’nın öldüğü yıl^10, Yeşaya krallar Kralı’na ilişkin bir görüm gördü. Gördüğü Kral’ın, Yuhanna 12:39-41’de yapılan açıklamaya göre Rab İsa Mesih olduğunu öğreniyoruz. F. C. Jennings şu yorumu yapar:

Patmos’daki Yuhanna gibi, Ruh’un etkisinde kalarak Her Şeye Egemen Rab’bi görür. Romalılar 9:5’de olduğu gibi burada Mesih’ten “Her şeyin üzerinde hüküm süren” olarak söz edilir. Kendisine eşlik eden kraliyet görkemi içinde, yüceltilmiş olarak tahta oturmuştur. Giysisinin etekleri tapınağı doldurmaktadır.11

6:2-5   Seraf^12 olarak anılan göksel varlıklar O’na eşlik etmektedir. Her birinin altı kanadı vardır; dört kanatla saygı, iki kanatla hizmet sunarlar. Tanrı’nın kutsallığını kutlamaktadırlar. Tanrı’nın hizmetkârlarının O’na hizmet etmeden önce temizlenmelerini beklerler.

Bu görüm, peygamberde derin bir günah bilinci oluşmasına yol açar ve onu tövbe noktasına getirir.

6:6-8   Bu tövbeyi temizlenme izler. Yeşaya Rab’bin çağrısını ancak temizlendikten sonra duyar. Kendisini hemen Rab’be ve verilen göreve adar.

6:9-10   Tanrı çağrıyı reddettikleri için yürekleri sertleşen bir halka sözünü duyuracaktır. 9 ve 10’ncu ayetlerde Yeşaya’nın görevi tanımlanmaz, ama kaçınılmaz sonucundan söz edilir. Bu ayetlere Yeni Antlaşma’da İsrail’in Mesih’i reddedişini açıklamak için yer verilmiştir. Vine şunları yazar:

İnsanlar yollarından öylesine ısrarla sapmışlardı ki, tövbe etme ve şifa bulmaları olanaksızlaşmıştı. Bir insan, yüreğini kötülükle o kadar sertleştirebilir ki, durumu çaresizleşebilir ve bu çaresizliği Tanrı’nın gönderdiği cezalandırıcı yargıdır.13

6:11-13   “Ne vakte kadar?” sorusu, yargının daha ne kadar süreceği anlamına gelir. Yanıt şudur: “Kentler viraneye dönüp kimsesiz kalıncaya, evler ıpıssız oluncaya, toprak büsbütün kıraçlaşıncaya kadar insanları çok uzaklara süreceğim.” Tanrı bakiyenin kalmasını sağlayacak (onda bir), ama bu bakiye bile büyük sıkıntılar çekmek zorunda kalacaktır. Bu kutsal tohum, devrildiği zaman kütüğü kalan yabanıl fıstık ve meşe ağacı gibi, kutsal soy kütüğünden çıkacaktır.

C. İmmanuel’in Kitabı (7-12. Bölümler)

1. Mesih’in Mucizevi Doğumu (7. Bölüm)

7:1,2   7-12’nci bölümler, İmmanuel’in Kitabı olarak anılır, çünkü Mesih hakkında çok açık önbildiriler içerir.

6 ve 7’nci bölümler arasında Yeşaya, Yotam’ın egemenliğini atlayarak Ahaz’ın zamanındaki olayları anlatır. Suriye ve İsrail’in (Efrayim) Yahuda’ya karşı birleşerek Yeruşalim’i tehdit ettikleri zamanda yaşanmaktadır.

7:3   Yeşaya ve oğlu Şear-Yaşuv^14 Yukarı Havuz’un su yolunun sonuna, Çırpıcı Tarlası’na giden yola, Ahaz’ı karşılamak için çıkarlar. Kral oraya kentin su stoklarını denetlemek için gitmiş olabilirdi. Çırpıcı Tarlası, insanların yeni yıkanmış giysilerini güneşte ağartmak için serdikleri bir yerdi.

7:4-9   Rab, peygamber aracılığıyla Ahaz’a korkmaması gerektiğini bildirir. Suriye ve İsrail kralları (Resin ve Pekah), tüten iki yanık odun parçasından başka bir şey değildirler. Her ne kadar birleşerek Yahuda’ya saldırmayı planlasalar ve Taveal’ın oğlunu kral ilan etmeyi tasarlasalar da, bu planları suya düşecektir (Suriye ve İsrail, Yahuda’yı kuşattı, ama Asurlular yaklaştığında baskı kalktı). Suriye’nin başkenti nasıl Şam, kralı da Resin ise, İsrail’in de aynı şekilde 65 yıl içinde fethedileceğine şüphe yoktu (Bu bildiri 2.Krallar 17’de gerçekleşecektir). Nasıl İsrail’in başkenti Samiriye, kralı da Pekah ise, Ahaz da Tanrı sözüne inanmadığında aynı şekilde kesilip atılacaktır.

7:10-13   RAB, Ahaz’a kendisinden bir işaret istemesini söyler; bu işaret göklerde ya da yeryüzünde olabilirdi. Bu işaret, Suriye ve İsrail birliğinin Yahuda’yı yenemeyeceğinin belirtisi olacaktı. Ahaz kendisini koruyan Asur’a güvenmeyi sürdürmek istediğinden işaret istemeyi reddeder. Dindarlığı da alçakgönüllülüğü de sahtedir. Rab, kralın tutumundan hoşnut olmaz, ama belirtiyi yine de verir. Vine şu yorumda bulunur:

Ahaz bir belirti istemeyi reddettiğinde, Tanrı ona kendi seçimine göre bir belirti verecek ve bu belirti Ahaz’ın yaşadığı zamanın çok ötesindeki döneme de yayılacaktır. Bu belirti, “Davut’un evi” hakkındaki en yüksek önbildiri ve vaatler düzeyine ulaşacaktır. Ahaz ve onun gibi adamlar, bu belirtinin bereket ve yücelikleri gerçekleştiğinde onlardan pay alamayacaklardır.15

7:14   Pek çok önbildiri gibi, bu da zamanından önce (Ahaz’ın günlerinde) yerine gelmişe benzer ve daha sonra tam olarak yerine gelmiştir (Mesih’in ilk gelişinde). 14’üncü ayet Mesih’e işaret eder; bakirenin Oğlu’nun^16 adı İm-manuel’dir. İmmanuel, “Tanrı bizimledir” anlamına gelir. Yine Vine’dan alıntı yapalım:

Yeşaya’daki, “işte” ifadesi, daima gelecekteki koşullara ilişkin bilgiler sunar. Burada almah sözcüğünün seçimi önemlidir, bethulah (anne babasıyla yaşayan ve yakında evlenecek olan bakire) sözcüğünden farklıdır; olgun ve evliliğe hazır kişiyi belirtmektedir.17

7:15-17   15 ve 16’ncı ayetler, 8:18’de bir belirti olacağı söylenen Yeşa-ya’nın Maher-Şalal-Haş-Baz adlı ikinci oğlunu işaret ediyor olabilir. Bakireden doğan bu çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçecek yaşa gelince tereyağı ve bal yiyecektir. Ama bu yaşa ulaşmadan önce, Asur ve İsrail ülkeleri, kralları tara-fından terk edilecek ve böylece Yahuda’nın korktuğu müttefikler başarılı ola-mayacaklardır. Ama Tanrı, Asur Kralı’nın saldırılarıyla Yahuda’yı da cezalan-dıracaktır.

7:18-22   Tanrı, sinekleri (Mısır) ve arıları (Asur) ıslıkla çağıracak, onlar da gelip Yahuda’ya saldıracaklardır. Tanrı’nın kiraladığı ustura olan Asur Kralı onları utandırıp rezil edecektir. Jennings şöyle yazar:

Yahuda gerçekten yoksullaşacaktır, çünkü o günlerde bir insanın bütün zenginliği yalnızca bir inek ve bir çift koyun ya da keçiyle sınırlanacaktır. Yine de ekilmemiş topraklarda beslenen bu üç yaratık sayesinde Yahuda ihtiyacı olan yiyeceğe sahip olacaktır.18

7:23-25   Bir zamanlar bol ürün veren toprak, dikenli çalılarla kaplanacaktır. Toprak işlenemez hale gelecek, yalnızca sığırların gezindiği, davarın çiğnediği bir yer olacaktır.

2. Mesih’in Harika Ülkesi (8-10. Bölümler)

8:1-4   Rab, Yeşaya’ya büyük bir levha alıp üzerine okunaklı harflerle, “Maher-Şalal-Haş-Baz” yazmasını ve kahin Uriya’yla Yeverekya oğlu  Zekeriya’yı kendisine güvenilir tanık seçmesini söyler. Bu kişiler daha sonra çağrıyı onaylayacaklardır. Yazılan sözcükler, “Hemen çapulla, çabuk yağmala” anlamına gelir. Bu, Suriye ve İsrail’in Asur tarafından yıkılacağına işaret eder. Rab, Yeşaya’ya bu adı yeni doğan çocuğuna vermesini söylediğinde bu adın anlamını da yorumlar.

8:5-10   Rab’bin İsrail hakkında da söyleyecekleri vardır. Kuzey Krallığı, halkı usul usul akan Şiloah sularını reddettiği için Fırat Irmağı’nın kabaran güçlü suları altında kalacaktır. Şiloah (Yu.9:7), Yeruşalim’in gizli su kaynağıydı. Burada Rab’bin lütfuna ve kendisine güvenmeyi simgeler. Fırat, İsrail’le Suriye’yi fethedecek olan Asur’u işaret eder. Asur aynı zamanda Yahuda’yı da istila edecek, İmmanuel’in ülkesini boydan boya dolduracaktır. Ama tam olarak başarıya ulaşamayacaktır; sular yalnızca Yahuda’nın boynuna kadar yükselecektir. Yahuda’nın düşmanları tasarılarına ve hazırlıklarına rağmen, sonunda bozguna uğrayacaklardır.

8:11-15   Yeşaya, Rab tarafından halkın tuttuğu yoldan gitmemesi ve yalnızca kendisine güvenmesi için uyarılır. Rab kendisine güvenenler için tapınak, diğerleri içinse sürçme taşı olacaktır.

8:16-18   Yeşaya Tanrı sözünün, sadık öğrencileri tarafından tarih bu sözün yerine geldiğini kaydedene kadar korunmasını ister. Halkına yabancılaşan peygamber, şimdi Rab’bi bekleyecek ve umudunu O’na bağlayacaktır. Yeşaya (Rab kurtarır), Şear-Yaşuv (sağ kalanlar dönecek) ve ‘Maher-Şalal-Haş-Baz (hemen çapulla, çabuk yağmala), Tanrı’nın sonunda İsrail’e göstereceği merhameti ve düşmanlarının üzerine getireceği yargıyı simgeleyen belirti ve harikaların adlarıdır.

8:19   Peygamber, halkını medyum ve ruh çağıranlara danışmamaları için uyarır. İnsanlar diri Tanrı’ya dönmelidirler, yaşayanlar için ölülere danışılmaz. İnsanların büyüye olan bağlılıkları bugün de sürmektedir:

İnsanların yaşadıkları her büyük krizin öncesinde büyücülükle ilgilendikleri bir gerçektir. Aynı şey sürgüne gitmeden önce Yahuda ve İsrail için de geçerliydi. Mesih’in beden aldığı ve yerimize öldüğü dönemde de aynı şeyler oluyordu. Büyücülük günümüzde de sürmektedir. Tanrı, ruhsal ihtiyaçlarımız ve bize rehberlik etmesi için gerekli her şeyi, gerçeği bildiren Kutsal Kitap’ında sunmuştur (2Ti.3:16, 17).19

8:20-22   Kutsal Kitap öğretmenleri Tanrı sözü tarafından denenmelidir. Eğer öğretişleri Kutsal Kitap’ın ayetleriyle uyuşmuyorsa, “onlarda ışık yoktur.” Tanrı’nın öğretisine uymayanlar, ülkede aç ve çaresiz olarak dolanacak, öfkelenip krallarına, Tanrıları’na lanet edecekler, yukarıya da dünyaya da baksalar sıkıntıdan ve korkunç karanlıktan başka bir şey görmeyecekler.

9:1-5   Bu ayetlerde Mesih’in gelişi aktarılır. İsrail’in kuzey bölgesi (Naftali bölgesi) daha önce Tanrı tarafından alçaltıldıysa da şimdi onurlandırılacaktır (Ulusların yaşadığı Celile, Kurtarıcı’nın büyüdüğü yer ve halk arasındaki görevinin bir bölümünün geçtiği bölgeydi). Mesih’in İlk Gelişi Celile’ye ışık getirmişti. İkinci Gelişi ulusa sevinç getirecek, köleliğe ve savaşa son verecektir.

9:6   İlk Geliş, 6a ayetinde tanımlanır: “Çünkü bize bir çocuk doğacak, bize bir Oğul verilecek.” İlk cümle O’nun insanlığından, ikincisi ise Tanrılığı’ndan söz eder. Ayetin diğer bölümü, İkinci Gelişine işaret eder:

Yönetim onun omuzlarında olacak – krallar Kral’ı ve rablerin Rab’bi olarak egemenlik sürecek. Ayetin sonu ise O’nun kişisel yüceliğini tanımlar:

Onun adı Harika Öğütçü olacak – Harika sözcüğü sıfat olarak değil, isim olarak kullanılır. O’nun kimliğinden ve işinden söz eder. Öğütçü sözcüğü de O’nun bilgelikle yöneteceğini gösterir.

Güçlü Tanrı – Her Şeye Gücü Yeten.

Ebedi Baba – ya da sonsuzluğun Babası (ya da “Kaynağı”). Kendisi sonsuz olduğundan, O’na iman edenlere sonsuzluk verir. Vine şu yorumu yapar: “Bu açıklama çift yönlüdür: (1) O sonsuzlukta yaşar ve sonsuzluğa sahiptir (57:15); (2) sevecendir, yumuşak huyludur, şefkatlidir, bilge Öğretici, Eğiten ve Sağlayan’dır.”20

Esenlik Önderi (Sar-Şalom) – sıkıntı dolu bu dünyaya sonunda esenlik getirecek Olan.

9:7   Yönetimi, her yerde esenlik sağlayan, sonsuz bir yönetim olacaktır. Davut’un tahtında oturarak adalet ve doğrulukla egemenlik sürecektir. Tüm bunları Rab’bin gayreti gerçekleştirecektir.

9:8-12   Peygamber tekrar yargı konusuna döner. Çağrısı dört kıtaya ayrılır. Çağrıların her biri bir nakaratla sona ermektedir. “RAB’bin öfkesi dinmedi, eli hâlâ kalkmış durumda” (12, 17, 21, 10:4).

Daha önce cezadan ders almayan İsrail, eskisinden daha büyük bir kibir ve gururla tehdidini sürdürür. Ama Rab Doğu’dan gelen Asurlular ve Batı’dan gelen Filistliler’in İsrail’e saldırdıklarını bildirir.

9:13-17   Rab, ileri gelen saygın kişiden sahte öğretişler veren peygambere kadar tüm halkın yıkıma uğrayacağı konusunda uyarıda bulunur. Tanrısızlık yaygın olduğundan, Rab’bin öfkesi dinmemiştir, eli hâlâ kalkmış durumdadır – eli merhametle değil, yargıyla kalkmıştır.

9:18-21   Genel kötülük nedeniyle, ülke sivil savaş ateşi, karmaşa, kıtlık, yağmacılık ve insan eti yeme felaketleriyle tükenmektedir.

10:1-4   Düşkün halkın hakkını elinden alan, yoksullara zulmeden ve haksız kararlar çıkartan önderlerin vay haline! Tanrı’nın yargısı üzerlerine geldiğinde, rüşvet ve zorbalık aracılığıyla kazandıkları tüm serveti yitireceklerdir.

10:5-11   Tanrı, Asur’u Yahuda’yı cezalandırmak için kullanacaktır. Ama Asur’un planları daha büyüktür! Amacı, fetihlerin sonunda bir dünya imparatorluğu kurmaktır. Bütün önder ya da komutanlarının kral olmalarıyla övünür, yolunun üzerindeki kentler daha önce fethettiklerinden daha büyük değildir. İsrail ve Yahuda’nın putları, daha önce ele geçirdikleri krallıkların putlarıyla karşılaştırılamaz.

10:12-19   Tanrı Asur Kralı’nı kibri nedeniyle cezalandıracaktır. Her şeyi kendi bileğinin gücüyle ve bilgeliğiyle başardığını söylemektedir. Rab’bin ellerindeki değnek ve sopa, kendilerini kaldıran Rab’be karşı büyüklenebilir mi? Korkunç bir felaket, Asur’un gururlu savaşçılarını vuracaktır. Asur’un görkemli ormanıyla verimli tarlaları tümüyle harap olacaktır. İsrail’in ışığı Rab’dir, dikenli çalılar ise Asurlu askerler. Bu askerlerden hayatta kalacak olanlar bir çocuğun sayabileceği kadar az olacaktır.

10:20-23   O gün İsrail’in sağ kalanları, bir daha asla Ahaz’ın yaptığı gibi Asurlular’a güvenmeyecek, yalnızca Rab’be güveneceklerdir. Bu önbildirinin çoğu, İkinci Geliş hakkındadır.

10:24-27   Asur Kralı Yeruşalim’e karşı kuzeyden harekete geçecek olmasına rağmen, Yahuda halkının korkması gerekmiyordu. Çünkü Orduların Rabbi, Midyan ve Mısır’da olduğu gibi savaşa müdahale edecek ve Yahuda’yı Asur baskısının korkusundan özgür kılacaktı.

10:28-34   İstilacılar yaklaştıkça her yerde panik içinde önlerinden kaçışan halk resmedilir. Sonunda Yeruşalim Tepesi’nin görüş alanına girerler. Sonra RAB müdahale eder. Orduyu, subayları ve insanları ormandaki çalılıkları baltayla keser gibi kesip devirir.

3. Mesih’in Bin Yıllık Egemenliği (11, 12. Bölümler)

11:1   Yeşaya 11’inci bölüm, Kutsal Kitap’taki Bin Yıllık dönem hakkında en geniş bilgi veren kısımlardan biridir. Peygamberlerde sık sık görülen çabuk geçişlerden birinde, şimdi Mesih’in ikinci gelişine dikkatimiz çekilmektedir.

Önce Davut’un Oğlu’nun soyunu görürüz, Davut’un babası olan İşay’ın kütüğünden bir filiz^21 çıkacaktır (1Sa.17:12).

11:2   Mesih’in Rab’bin Ruhu’yla meshedilmesi, üç çift ruhsal nitelikle ifade edilir. W. E. Vine bu nitelikleri şöyle açıklar:

Bilgelik ve anlayış ruhu zihinsel güçlerle ilgilidir: Bilgelik, olanların doğasını, anlayış ise olanların farklılıklarını birbirinden ayırt eder. Öğüt ve güç ruhu pratik eylemlerle ilgilidir: Öğüt, doğru sonuçlara uyarlanma yeteneğidir, güç ise bunları uygulamak için kullanılır. Bilgi ve Rab korkusu ruhu RAB’le paydaşlıkla ilgilidir; buradaki bilgi Rab hakkındaki bilgidir (Bu özelliklerin her ikisi de Rab’be aittir). Mesih şöyle dedi: “Siz O’nu tanımıyorsunuz (ginosko; O’nu tanımaya başlamadınız), ama ben O’nu tanıyorum (oida; ben O’nu sezgiyle ve tam olarak biliyorum)” (Yuhanna 8:55).22

11:3-5   Daha sonra Mesih’in egemenliğindeki adalet görkemli bir şiirsellikle tanımlanır; kötüleri cezalandıracağından, kişisel doğruluğundan, esenlik ve güvenlik içinde egemenlik süreceğinden söz eder.

11:6-9a   Yabanıl hayvanlar bile Mesih’in egemenliğine boyun eğeceklerdir. Emzikteki bebek, kobra yuvasının üzerinde oynayabilecektir.23

11:9b   Kutsal Yazılar’ın tümündeki en görkemli vaatlerden biri, dokuzuncu ayetin ikinci yarısında yer alır. Bin yıllık egemenlik sırasındaki ideal koşulların nedenini bildirir. Jennings bunu kafiyeli sözlerle şiirsel olarak ortaya koymuştur:

Sular denizi nasıl dolduruyorsa

Dünya da O’nun bilgisiyle dolu olacak...

11:10-16   Mesih, ulusları kendisine çeken bir sancak olacaktır. Kaldığı yer görkemli olacaktır. Rab halkının sağ kalanlarını dünyanın her yerinden tekrar bir araya toplayacaktır. Yahuda ve İsrail (Efrayim) birlikte esenlik içinde yaşayacak ve düşmanlarına boyun eğdireceklerdir: Filistliler, Edomlular, Moav-lılar ve Ammonlular. Süveyş Körfezi tamamıyla kurutulacak, Fırat Irmağı, Yahudiler’in ülkeye geri dönebilmeleri için yedi dereye bölünecektir. Asur ve İsrail’i, kuzeyden dönüşün kolaylaştırılması için bir çıkış yolu birbirine bağ-layacaktır.

12:1-6   Bin yıllık dönemde İsrail Rab’be şükran ve güven ezgileri söyleyecektir. Sağ kalanlar sevinçle kurtuluş kuyularından su çekerek susuzluklarını bastıracaklardır. İsrail aynı zamanda ulusları Mesih’e gelip doymaları için çağıracak, Tanrı’nın uluslara gönderdiği görevlisi olarak ezgiler söyleyecektir.

Ç. Ulusların Yargılanması (13-24. Bölümler)

1. Babil’in Yargılanması (13:1 - 14:23)

13:1-5   Bundan sonraki 11’inci bölüm diğer uluslar hakkındaki önbildirileri içerir. İlki, Asur’u ezen Babil hakkındadır (Yaklaşık İ.Ö. 609’da). 13’üncü bölümde, Babil’in Medler ve Persler tarafından fethedildiğini görürüz (İ.Ö. 539). Yine de, önbildirilerin bazıları bu olayın ötesine geçerek, Büyük Sıkıntı’nın sonunda Babil’in yıkımına işaret ederler (Va.17, 18).

Tanrı, Med-Pers ordusunu toplar. Ordu, soylulara ayrılan kapılardan (Babil) içeri girecek ve bütün ülkeyi yıkıma uğratacaktır.

13:6-13   Bu ayetlerde felaketin yol açtığı unsurlar tanımlanır: Korku ve üzüntüler, korkunç göksel belirtiler ve halkın cezalandırılması. Bu ayetlerin bazıları, Med-Pers zaferinin ötesine uzanarak tüm dünyayı etkileyecek ve göklerde büyük değişikliklere yol açacak olan Rab’bin gününü açıklamaktadır.

13:14-22   Babil’den topluca çıkış olacak, yabancılar kendi ülkelerine dönecekler. Geride kalanlar, sözle anlatılamaz bir zulümle ezileceklerdir. 19-22. ayetler kısmen gerçekleşmiştir.24 Ancak bu ayetlerde açıklananların tamamı gelecekte gerçekleşecektir.

Babil’in hem kent hem de kırsal kesiminin yıkımına ilişkin önbildirilerde bağlantılı olarak bazı zorluklar bulunur (Yşa.13:6-22; 14:4-23; 21:2-9; 47:1-11; Yer.25:12-14; 50; 51). Örneğin, kentin Medler tarafından ele geçirilmesi (Yşa.13:17) İ.Ö. 539’da gerçekleşti. Sodom ve Gomora’daki gibi bir yıkımla sonuçlanmadı (Yşa.13:19); kenti sonsuza kadar ıssız bırakmadı (Yşa.13:20-22); yıkım kuzeyden gelen bir ulus tarafından yapılmadı; Med-Pers doğudaydı (Yer.50:3). İsrail ve Yahuda halkından sağ kalanlar Rab’bi arayarak Siyon’a geri döneceklerdi (Yer.50:4,5). Duvarları yerle bir edilmedi, kapıları ateşe verilmedi (Yer.51:58).

Bunun gibi bir zorlukla karşılaştığımızda öncelikle Tanrı sözüne olan güvenimizi tazeleriz. Eğer bir zorlukla karşılaşıyorsak, bunun nedeni bilgi eksikliğidir. Ancak peygamberler sık sık yakın ve uzak geleceği birleştirmişlerdir. Diğer bir deyişle, bir önbildiri yerel, kısmen ve gelecekteki gerçekleşmeyi kapsayabilir. Bu, Babil için geçerli olan durumdur. Önbildirilerin tamamı yerine gelmemiştir. Bazıları halen gerçekleşecekleri zamanı beklemektedir.

Babil’in, Sıkıntı Dönemi’nde önemli bir rolü vardır. Ama yıkımı Vahiy 17 ve 18’de canlı ve renkli örneklerle anlatılmıştır. Mesih’in İkinci Gelişi’nden önce Babil’in yıkımına ilişkin önbildirilerin tümü gerçekleşecektir. Bugün bizim için belirsiz olan, o tarihte yaşayanlar için çok belirgin olacaktır.

14:1,2   Rab merhamet edecek ve İsrail’i yine seçip topraklarına yerleştirecektir. Diğer uluslar bu dönüşe yardımcı olacak ve Tanrı halkıyla esenlik

içinde yaşayacaklardır. Önceleri İsrail üzerinde egemenlik sürenler, şimdi İsrail’e hizmet edeceklerdir.

Yakup soyu ve İsrail halkı, Babil sürgünündeki Yahudiler’i temsil eder. Rab onları kölelik ülkesinden kurtararak kendi ülkelerine yerleştirdi. Yakup soyuna katılan bu yabancılar, inançlarından dönen Babilliler’dir. İsrail’i, kendi topraklarına götüren uluslar, onlara lütufkarca arka çıkan Koreş ve geri dönüşlerinde yardımcı olan diğerleridir.

14:3-11   Zulüm ve ağır işlerden özgür kılınan İsrail, Babil Kralı’nı alaya alan ezgiler söyleyecekti. Rab onun gücünü kırmış ve baskısını sona erdirmişti. Yeryüzü seviniyordu. Babil Kralı’nın orduları tarafından artık çıplak bırakılmayacak olan ormanlar bile sevinç içindeydi. Sonunda esenlik gelmişti! Ölüler diyarında oturanlar, Babil Kralı’nın gücünün kırılmasından zevk alarak onu karşılamak için sabırsızlanmaktadırlar. Babil Kralı’nın debdebeli dönemi bitmiş, sarayında çalınan müzik sona ermişti. Üzerinde uyuduğu çarşafı kurtlar, üzerine örttüğü battaniyesini ise kurtçuklar kaplayacaktı.

14:12-17   Kralı alaya alan ezgi sürerken, konu Babil Kralı’nın düşüşünden, ona güç veren Şeytan’ın (Lüsifer^25) düşüşüne yönelir. Ryrie, bunun, Şeytan’a ait bir referans olduğunu yazar, çünkü Mesih’in de buna benzer bir tanımı bulunur (Luk.10:18). Ayrıca, Yeşaya 14:13-14’teki ifadelerin yalnızca Şeytan’ın dudaklarına yakıştığı şüphesizdir (1Ti.3:6).26 Bu parlak yıldız, seherin oğlu, kendi isteğini Tanrı’nın isteğinden üstün tutarak gururlandığından, göklerden atıldı. 13 ve 14’üncü ayetler, Tanrı’ya meydan okuyan Şeytan’ın ‘benim isteklerim’ gibi kötülüğüyle ün salmış ifadelerini içerir. Sonunda ölüler diyarına gönderilecek ve orada oturanlar, bir zamanlar çok büyük bir güce sahip olanın nasıl olup da bu kadar alçaldığına şaşıracaklardır.

14:18-21   Bu ayetlerde yeniden Babil Kralı’na dönülür. Ezgi, kralların çoğu görkemli mezarlarında yatarken, Babil Kralı’nın normal bir mezardan bile yoksun bırakıldığından söz eder. Kendisini hatırlatacak hiçbir şey yoktur ve soyu (çocukları) kesilip atılacaktır.

14:22,23   Babil Kenti ıssız bırakılacak ve Tanrı’nın süpürgesiyle temizlenecektir.

2. Asur’un Yargılanması (14:24-27)

Ayetlerde, o tarihlerde Babil üzerinde baskı kuran Asur’un yıkımına dönülür. Asur orduları, İsrail dağlarında ezilecektir.27 Bu önbildirinin gerçekleşmesi için, Büyük Sıkıntı Dönemi’nde Asur, Kuzey Kralı İmmanuel’in ülkesini yok etmeye çalışırken yenildiğinde gerçekleşecektir.

3. Filist’in Yargılanması (14:28-32)

14:28-31   Filist, Filistliler’i vuran (2Ta.26:6, 7), Uzziya’nın torunu (burada değnek olarak anılır) Ahaz’ın ölümüne sevinmemelidir. Onun soyundan gelen Hizkiya, onlara yılanın kökünden gelen bir engerek ve ateşli, uçan bir yılan olarak saldıracaktır (Bk. 2Kr.18:8). Tanrı’nın yoksulları ve çaresizleri güvende olacaklardır, ama Rab Filistliler’i kıtlıkla ziyaret edecek ve hayatta kalanları öldürecektir. İstilacı Asurlular kuzeyden tozu dumana katarak gelecek, ama Tanrı’nın halkı Yeruşalim’de güven içinde oturacaktır.

14:32   Eğer ulusların elçileri neler olup bittiğini sorarlarsa, kendilerine RAB’bin Siyon’a vermiş olduğu vaatleri yerine getirdiği ve Yeruşalim halkını koruduğu söylenecektir.

4. Moav’ın Yargılanması (15, 16. Bölümler)

15:1-7   Yeşaya Moav’ın sonu hakkında etkili ve güzel bir ifadeyle ağıt yakar. Moav’ın güçlü surlara sahip iki kenti olan Ar ve Kîr aniden yok edilirler. Kentler ve küçük köyler yasa boğulur. Yeşaya bile ülkelerinden kaçan insanlara şefkat besler. Kırlık yerler ıssızlaşır ve insanlar, kazanıp biriktirdikleri ne kadar mal varsa yanlarına alarak sınıra akın ederler.

15:8-9   Feryat, Moav sınırlarına kadar yayılır. 2. ayetteki Divon Kenti’nin adı, 9’uncu ayette Dimon’a dönüşür. Bu belki de bir sözcük oyunudur, çünkü Dimon İbranice’de dam (kan) sözcüğüyle benzerdir. Bu nedenle “Dimon suları kanla dolacaktır.” Kaçanların üzerine ise aslan salınacaktır.

16:1,2   Moav’ın harap edilişinin anlatılması 16’ncı bölümde de sürer. Sela’ya (Petra, Edom’un başkenti) sığınmak için kaçan Moavlılar’a, Siyon Kenti’nin kurulduğu dağa (Yeruşalim), ülkenin önderine (Yahuda Kralı), daha önce Samiriye’ye gönderilen kuzular gibi (2Kr.3:4), armağan olarak kuzu göndermesi öğütlenir. Halk başlarına gelecek felaket yakın olduğu için heyecanlı ve sinirlidir.

16:3-5   RAB Moav’a, Tanrı’nın kovulmuş Yahudileri’ni karanlık bir gölge içinde saklamasını, onlara tapınma yeri ve güvenlik sağlamasını öğütler. Kırıp geçiren, yıkan, baskı yapanlar durdurulacak ve RAB, Davut’un tahtında merhamet, gerçek, adalet ve doğrulukla egemenlik sürecektir.

16:6-12   Moav’ın düşüşünün nedeni gururudur. Ülkenin her yanında yas tutulur. Verimli Heşbon tarlaları kısırlaşmış ve Sivma’nın verimli asmaları harap olmuştu. Peygamber yine bu yaygın yıkım nedeniyle yas tutar. Moav, putlarına dua ettiğinde kendisine yardım gelmeyecektir.

16:13,14   Tanrı’nın, Moav’ın düşüşüne ilişkin önceki önbildirilerine, bunların üç yıl içinde gerçekleşecekleri bilgisi de eklenir. Öngörülen zaman bir dakika bile uzamayacaktır.

5. Şam’ın Yargılanması (17. Bölüm)

17:1-3   Üçüncü önbildiride, Şam’ın enkaz yığınına döneceği belirtilir. Şam, Suriye’nin şehir devletinin ve uydu kentlerinin başıdır. Suriye’yle yaptığı antlaşma yüzünden, Efrayim (İsrail) de benzeri bir yıkıma uğrayacaktır. Efrayim’i destekleyenler yok edilecek, Şam’ın egemenliği bitecek ve sağ kalan Suriyeliler’in onurları kırılacaktır. Şam, İ.Ö. 732’de Asur orduları tarafından yok

edildi, Samiriye de bu olaydan 10 yıl sonra düştü.

17:4-6   İsrail, yargı gününde rezil edilecek ve açlıktan ölecektir. Refaim Vadisi’nde hasattan sonra başakların toplandığı bir tarla gibi olacak, çok az kişi sağ bırakılacaktır.

17:7-11   İnsanlar bundan sonra gerçek ve diri Tanrı’ya, Yaratıcıları’na, İsrail’in Kutsalı’na geri dönecekler ve zinanın her çeşidini reddedeceklerdir. Güçlü kentler, İsrailliler’in, Hiv ve Amor kentlerini istila ederek fethettiklerinde olduğu gibi ıssız kalacaktır. Tanrı halkı, Tanrı’sını unutmuş, yabancı fidelere dönmüş, yabancı müttefikler, inançlar ve adetlerin peşinden gitmiştir. Hasat dramatik olacaktır.

17:12-14   12. ayetle başlayıp 18’inci bölüm boyunca devam eden ve her ikisi de bir felaketle başlayan iki olay arasında kısa bir ara olay yer alır. İlk olayda, modern savaşın korkunç gürültüsüyle İsrail’e karşı harekete geçen diğer uluslar resmedilir. Ancak Rab tarafından aniden geri döndürülürler ve İsrail’e yaşattıkları korku, Asur ordusunun yıkımında olduğu gibi, bir gece içinde kaldırılır.

6. Afrika’da, Adları Belirtilmeyen Ülkelerin Yargılanması (18. Bölüm)

Bu bir ‘felaket’28 değil, bir ‘hayret’ ünlemidir. İsrail halkına (2, 7. ayetler) elçiler gönderen tanımlanmamış, dost bir ulusa çağrıdır. “Kanat vızıltılarının duyulduğu” ifadesi, bu dost ulusun Yahudi halkını koruma arzusunu belirtebilir.

Diğer uluslar Tanrı halkına sıkıntı verecek ve Tanrı bu durumu ses çıkarmadan izleyecektir. Ama Tanrı sonunda diğer ulusların leşlerini yabanıl hayvanlara ve kuşlara atarak onları yok edecektir.

İsrail, o zaman Siyon Dağı’na, Rab’be... bir armağan olarak gelecektir. 7’nci ayeti şöyle yorumlayabiliriz: “O gün dağıtılmış olan halk, Rab’be armağan olarak getirilecektir.” İsrail’in bu yenilenmesi, Mesih’in ikinci gelişinde gerçekleşecektir.

7. Mısır’ın Yargılanması (19, 20. Bölümler)

19:1-3   Rab Mısır’ı ve putlarını yargıladığında hepsi sendeleyecek ve halk dehşete düşecekti. Savaş çıkacak ve en iyi yöneticiler putlarına ve medyumlarla ruh çağıranların yardımına başvuracaktı. Ama elbetteki bunlar hiçbir yarar sağlamayacaktı.

19:4-10   Ülkeyi zalim bir önder yönetecek. Ciddi bir kuraklık suları kurutacak ve ürünleri yok edecek, balıkçılık endüstrisini ortadan kalkacaktır. Ayrıca tekstil sektörü büyük yıkıma uğrayacaktır.

19:11-15   Soan ve Nof’ta yaşayan, firavunun en iyi danışmanları bile bu durumla başa çıkacak bilgeliğe sahip olamayacaklardır. Aslında Mısır üzerine gelen felaketin nedeni, onların öğütleridir. Durumları umutsuzdur.

İlk 15 ayetteki önbildiriler gerçekleşmiştir. Yeşaya’nın peygamberliği sırasında Mısır’ı yöneten Tirhakah’ın ölümünden sonra ülke toplum içindeki çekişmelerle bölündü. Mısır, her biri Asur’a bağlı olan 12 krallığa ayrıldı. Ülke, sonunda 4’üncü ayetteki “acımasız efendi” olarak geçen, katı yürekli bir kral olan ‘Psametikus’ önderliğinde bir araya getirildi. Bölümün geri kalan kısmı henüz gerçekleşmemiştir.

19:16,17   Tanrı’nın kendilerine kalkan elini gördüklerinde, halk korkuyla sarsılacaktır. Yahuda sözcüğünü duymaları bile Mısırlılar’ın yüreklerinin dehşetle sarsılmasına yetecektir.

19:18-20   Ama Mısır ülkesine de yenilenme vaat edilir. Beş kent Rab’be tapınma merkezi olacaktır. Bunların arasında Güneş Kenti olarak adlandırılan ve aynı zamanda Yıkım Kenti olarak da anılan Heliopolis de bulunmaktadır. Ülkenin ortasında Rab için bir sunak, sınırında da bir sütun dikilecektir; sunak ve sütun Rab’bin tanıkları olacaktır. Yosefus bize 19’uncu ayetteki önbildirinin, Yeruşalim’den kaçan başkâhin Oniyas’ın Mısır’da bir sunak dikme iznini elde ettiği yıl olan, İ.Ö. 1’de gerçekleştiğini söyler. Ama bu önbildiri hiç kuşkusuz bin yıllık dönemde gerçekleşecektir.

19:21,22   Tanrı’nın Mısır’ın üzerine gönderdiği yargılar amacına ulaşacak ve Mısır halkının O’na tapınmasını sağlayacaktır.

19:23   O gün Mısır’la Asur arasında sınırsız bir yol olacaktır. Uluslar Rab’be tapınmak için birleşeceklerdir.

19:24,25   O gün Mısır ve Asur’un yanı sıra İsrail üçüncü ülke olacaktır. Mesih’in egemenliğinin bereketlerinden zevk almak için bir üçlü oluşturacaklardır. Burada, “O gün” deyişinin tekrarı dikkat çekicidir (16, 18, 19, 21, 23, 24. ayetler).

20:1-6   İ.Ö. 711’de Tartan ya da Asur Kralı Sargon’un başkomutanı, Filist’in Aşdot şehrini fethetti. Rab aynı anda Yeşaya’ya Asur tarafından fethedilen Mısır ve Etiyopya’nın üç yıl süreyle alçaltılacaklarının bir işareti olarak, çıplak (yarı çıplak) ve yalınayak yürümesini söyledi. O zaman Yahuda halkı, Asur’a karşı kendilerini koruması için Mısır’a güvenmelerinin ahmaklık olduğunu anlayacaktı (Bazı yorumcular, 5 ve 6’ncı ayetlerin Filistliler’e ya da hem Yahuda’ya hem Filist’e, yani tüm Filistin ülkesine işaret ettiğini düşünürler).29

8. Babil’in Yargılanması (21:1-10)

21:1-4   21’inci bölümdeki üç peygamberlik, Babil, Edom ve Arabistan için kötü haberler verir.

Deniz kıyısındaki çöl, Babil’dir. Belki de Babil’in Pers Körfezi’ne yakın olan kısmıdır. Yıkım, Babil’in üzerine çöl fırtınaları gibi üst üste gelecektir. Yağma ve soygunu sürdürdüğü için, Persler (Elam) ve Medler tarafından alçaltılacaktır. Babil artık Yahudi esirleri inlettiği gibi, hiç kimseyi inletmeyecektir. Görüm öylesine korkunçtur ki, Yeşaya dehşete kapılır.

21:5   Önderler, sözde güvenlik içinde eğlenceye dalmışken, aniden ordulara çağrı gelir (“kalkanları yağlayın!”). Referans, elbette Belşassar’ın verdiği şö-

lene işaret etmektedir (Daniel 5’inci bölüm).

21:6-10   Rab, Yeşaya’dan savaş arabalarını ve atlıları bildirmesi için bir gözcü dikmesini ister. Günler ve gecelerce bekledikten sonra gözcü atlıların ilerlediklerini bildirir. Burada sözü edilen ordu Medler ve Persler olabilir. Sonra, bir aslan gibi kükreyerek Babil’in düşüşünü ve putperest inancını duyurur. Duyuru, Babil tarafından, harmanda ayrılmaları için dövülen buğday taneleri gibi ezilmiş bir ülke olan İsrail’e verilen bir teselli çağrısıdır. Bu önbil-dirinin, Babil’in düşüşünden yaklaşık iki yüzyıl önceye ait olduğunu hatırlamak yararlı olacaktır.

Bizler de Tanrı’nın egemenliğindeki gözcüler olabiliriz:

Gözcü, Tanrı’nın öğüdüne uyan kişidir, neler olacağını bilir ve olacakları bekler. Bu nedenle, Kutsal Yazılar’ı kurgu yorumlarla değil, ayetleri birbiriyle karşılaştırarak ve orada açıklananları kabul ederek öğrenen kişi, diğerlerini uyararak öğüt verebilir. Gözcü, gözcü kulesinin üzerinde (7. ayet) Tanrı’yla paydaşlık ederek durmaktadır.30

9. Duma’nın (Edom) Yargılanması (21:11, 12)

Duma, Edom’un diğer adıdır. Kaygılı bir Edomlu, geceden geriye ne kaldığını gözcüye sorar. Bunun anlamı, Asur tehdidinin kalkıp kalkmadığıdır. Aldığı yanıt şöyledir:

Karışıklık gecesi sona erecek ve onu yeni bir gün izleyecektir. Ama çok yakında başka bir gece gelecektir. Eğer kaygı dolu sorularınıza teselli edici yanıtlar arıyorsanız, öncelikle tövbe etmelisiniz. Ancak o zaman yanıt, umduğunuz gibi olacaktır; sıkıntılı gece sona erecek, kurtuluş güneşi üzerinize doğacaktır.31

10. Arabistan’ın Yargılanması (21:13-17)

Arabistan da sıkıntılı günler yaşayacaktır. Kervanlar, Asur ordusundan kaçarak ormanda saklanacak, katliamdan kaçanlar aç ve susuz bırakılacaklardır. Rab, Arabistan’ın görkeminin bir yıl içinde yok olacağını, savaşçılarından yalnızca birkaçının hayatta kalacağını söylemişti. ‘Ücretli adamın bir yılı’ ifadesinin anlamı, belirlenen sürenin bir yıldan bir gün bile daha uzun olmayacağıdır.

11. Yeruşalim’in Yargılanması (22. Bölüm)

22:1-5   Görüm Vadisi, Yeruşalim’i işaret eder (Bk. 9-11. ayetler). Kent kuşatılmıştır. Halk kapılardaki düşmanı görmek için damlara çıkmıştır. Bir zamanlar eğlenceler düzenlenen kent sokakları, şimdi sıkıntı kurbanlarıyla karmakarışık bir durumdadır. Uzağa kaçtıkları halde eve getirilen önderler ve halk esir edilmiştir. Yeşaya, Tanrı’nın Yeruşalim üzerine gelen korkunç yargısını gördüğü için, avutulamayacak durumdadır.

22:6-11   Elam ve Kir, Babil ordusunun güney ve kuzeydeki birlikleridir. Savaş arabaları ve atlıları kentin çevresindeki vadileri doldurmuştur. Yahudiler, kuşatmayı yarmak için ayrıntılı planlar yaparlar. Orman Sarayı’ndaki silahlara güvenirler. Surları tamir etmek için yıktıkları evlerinin taşlarını kullanır, su depolamak için geçici önlemler tasarlarlar. Başlarına bu felaketi getiren ve bunu çok önceden tasarlamış olan Yaratıcıları’na bakmanın dışında kendi güçleriyle her şeyi yapmayı denerler.

22:12-14   Rab’bin, kendilerini tövbe etmeye çağırdığı bir zamanda, karmaşa içinde umursamazca yaşarlar. Bu nedenle bağışlanmayacaklardır.

22:15-19   Saray sorumlusu Şevna kendisine gösterişli bir mezar hazırlamaktadır. Tanrı, Yeşaya aracılığıyla Şevna’ya çabalarının boş olduğunu bildirir. Rab onu esaret içine, savrulan bir top gibi fırlatacaktır. Bir daha adı anılmasın diye yabancı bir ülkede ölecektir. Şevna belki de Mısır’la birliği savunan grubu yönetiyordu.

22:20-24   Şevna görevinden alındıktan sonra, Elyakim (Tanrı inşa edecektir) onun yerine geçecekti. Rab İsa’nın bir örneği olan Elyakim, tam yetkiyle egemenlik süren sorumlu ve şefkatli bir önder olacaktı. Kendisine Davut Ken-ti’nin anahtarı^32 verilecek, kraliyet odalarını denetleyecek ve kraliyet ailesin-deki hizmetkârları seçecekti (Vahiy 3:7’de Rab İsa’nın Davut’un Kenti’nin anahtarına sahip olacağı söylenir). Elyakim’in konumu sağlam temeller üzerinde inşa edilecek ve hizmetinde tam yetkiye sahip olacaktı.

22:25   Elyakim’in 23a ayetindeki “sağlam yere çakılmış çadır kazığı” olduğu açıkça belli olduğundan, Elyakim’in uzaklaştırılması ve düşüşü, kendisini temsil ettiği Yahuda halkının esaretine işaret edebilir.

12. Sur’un Yargılanması (23. Bölüm)

23:1-5   Büyük olasılıkla burada, Tarşiş’ten (İspanya) dönen Surlu denizciler Kıbrıs’a ulaştıklarında kentin düştüğü haberini alırlar. Evleri yıkıldığı ve geri dönecek limanları kalmadığı için dehşetle inlerler. Saydalı tüccarlar, Surlu komşularının Şihor’un tahılı ve Nil’in ürününü getirmek için nasıl denizleri aştıklarını hatırladıklarında şaşırarak susarlar. Dalgalar, kentin yasını yankılarcasına Sur’un harabelerini döverken, Sayda utanç içindedir. Sanki Sur’un, içinde oturacak çocukları hiç doğmamış gibidir. Mısır ise en iyi müşterisini kaybetmiş olduğu haberiyle vurulmuştur.

23:6-9   Surlular’a sığınak aramaları için Tarşiş’e (İspanya) geçmeleri söylenir. Bu dehşeti, bir zamanlar güçlü, zengin ve görkemli Sur Kenti’nin üzerine kim getirmişti? Orduların Rabbi, insan gururunu yok etmeye kararlıdır.

23:10-17   Halka, Sur Kenti’ne saldıran Nebukadnessar’dan kaçmaları için diğer ülkelere gitmeleri söylenir. Kendi topraklarına Nil gibi basıp geçmelidir (Nil Nehri birçok ülkede akar). Tanrı, Babil’i tüccar kentini (Kenan) yıkması için harekete geçirmiştir. Halk Kıbrıs’a kaçsa bile huzur bulamayacaktır. Peygamber, Asur tarafından kurulmuş olan, tanınmamış bir ülkenin Sur’u yıkmasına şaşırmıştır. Sur, Kildan Krallığı’nın yetmiş yılı boyunca unutulacaktır.

Bu sürenin sonunda, dünyanın bütün krallıklarıyla yeniden fahişelik edecektir.

23:18   “Sur halkı armağan getirecek” (Mez.45:12) ifadesi, “Sur’un kazanç ve payının”, Mesih’in İkinci Gelişi’nde Rab’bin önünde yaşayanlara verileceğini belirtir.

13. Bütün Yeryüzünün Yargılanması (24. Bölüm)

24:1-3   Tanrı’nın yargıları İsrail ülkesiyle başlamış gibi görünür. Ama bütün yeryüzünü, hatta göklerdeki kötü varlıkları cezalandıracak biçimde genişler. “Yeryüzü” sözcüğü “ülke” olarak da çevrilebilir. 2. ayetteki kâhin referansının, 1-3’üncü ayetlerde İsrail ülkesini işaret ettiği düşünülebilir. Metnin, ülke ve halk arasında nasıl gidip geldiğine dikkat edin. Yıkım, dünyanın sonudur ve herkesi etkiler.

24:4-13   4’üncü ayetteki “dünya” sözcüğü, yargının geleceği alanının büyüklüğünü ifade eder. Dünyadaki kirliliğin nedeni, insanların sonsuz antlaşmayı bozmuş olmalarıdır. Bazıları bunun Nuh’la yapılan antlaşmaya işaret ettiğini düşünürler (Yar. 9:16), ancak bu koşulsuz antlaşma bütünüyle Tanrı’ya bağlıdır. Bazıları ise Musa’nın Yasası’na işaret ettiğini düşünürler, ama bu, yalnızca İsrail’e verilmişti ve sonsuz bir antlaşma olacağı söylenmemişti. Bir yorum kitabında şöyle yazılıdır: “Antlaşma halkının Tanrı’nın sözüne tamamıyla uyması gerekiyordu.”33 Kargaşa kenti ile kastedilen Yeruşalim olabilir, ama daha geniş bir anlam taşıyarak bütün ülkeleri kapsaması da olasıdır.

24:14-20   Sağ bırakılmış az sayıda kişinin, kurtaran lütfu için Rab’be övgü ilahileri söylediği işitilir.

Peygamber sonra, Büyük Sıkıntı’nın dehşeti nedeniyle yas tutar. Bu, bir ihanet zamanı olacaktır. Kaçış imkansızdır. Yeryüzü bir sarhoş gibi yalpalayacak, bir kulübe gibi sallanacak ve bir daha kalkamayacaktır.

24:21-23   Kötülüğün göksel yerlerdeki orduları da yargılanacaktır. Bu, Vahiy 19:19, 20; 20:1-3 ayetleriyle örtüşür. Gökteki güçlere hizmet etmiş olan yeryüzündeki krallar, Mesih’in ikinci gelişindeki yargıdan paylarını alacaklardır. Rab’bin yüceliği, güneş ve ayı utandıracaktır.

D. İlahiler Kitabı (25-27. Bölümler)

1. İsrail’in Krallık Bereketlerine Övgü İlahisi (25. Bölüm)

25:1-5   25-27’nci bölümler, “Ezgiler Kitabı” olarak adlandırılır. Burada Yahudiler’den geriye kalan yenilenmiş kişiler, Büyük Sıkıntı sırasındaki kurtarışı için Rab’bi överler. Düşman kentler (hangi kent olduğu belirtilmemiştir), ulusların Rab’bin gücünü kabullenmeleri için ezilip toz haline getirilmişlerdir. Tanrı, halkının ihtiyaç duyduğu her şey olmuştur.

25:6-9   Rab Siyon Dağı’nda, en büyük ruhsal zevkleri sunan zengin bir şölen verir. Şeytan’ın, bütün ulusların üzerine onları körleştirmek için örttüğü peçeyi, bilgisizlik örtüsünü kaldırır. Ölümü yener (sıkıntı döneminde ölmüş olan kutsalları dirilterek), üzüntüyü kaldırır ve Yahudi halkının utancını siler. Sağ kalanlar şöyle diyecektir: “İşte bizim Tanrımız budur; O’nu beklemiştik; O’nun kurtarışıyla sevinip coşacağız.”

25:10-12   Moav’ın temsil ettiği İsrail’in düşmanları utanç içinde çiğneneceklerdir. 11’inci ayette Tanrı, Moavlılar’ın ortasında ellerini yargılamak için uzatan bir yüzücüye benzetilmiştir.

2. Yahuda’nın, Çağların Kayası İçin Söylediği İlahi (26. Bölüm)

26:1-4   Geriye kalan az sayıda kişi ülkeye geri döndüğünde, iman ve bağımlılık yaşamını kutlar. Tanrı’nın kenti ile insanın kenti birbirine karşıttır (24:10). Doğru ulus (kurtarılmış İsrail), Rab’be güvenmenin getirdiği esenliği yaşamaktadır. 3’üncü ayetle ilgili olarak ilahi yazarı Philip P. Bliss şöyle der: “Bu ayeti Kutsal Kitap’taki diğer ayetlerden daha çok seviyorum. ‘Sana güvendiği için düşüncelerinde sarsılmaz olanı tam bir esenlik içinde korursun.’”34

Moody, 3 ve 4’üncü ayeti şu sözlerle birbirlerine bağlar: “Esenlik ağacının kökleri, Çağların Kayası’nın oyuğundadır.”35 Sonunda, Rab anlamına gelen ismin “sonsuz güç” ya da “Çağların Kayası” olduğunu anlarlar. Augustus Toplady İngilizce olarak yazdığı “Çağların Kayası” adlı ünlü ilahisindeki fikri bu ifadeden almıştır. Şiddetli bir fırtına sırasında bir kayanın kovuğunda sığınak ararken şunları yazmıştır:

Kovuğuna sığındığım Çağların Kayası,

Sende gizleneyim; yarılmış göğsünden akan su ve kan,

Günahımı kaldırırsın,

Beni günahımın suç ve gücünden kurtar.

Bu fani soluğu alırken,

Gözlerim ölümle kapandığında,

Bilinmeyen dünyalara kanat açtığımda,

Seni yargı tahtında gördüğümde,

Çağların Kayası, benim için yarıl

Kendimi Sen’de gizleyeyim.

26:5,6   İnsanların böbürlendikleri uygarlıkları, mazlumların ve yoksulların ayakları altında çiğnenecektir.

26:7-15   7-19’uncu ayetler, Sıkıntı Dönemi’nden geçerek sağ kalan Yahudiler’in dualarını anlatır gibidir. Rab onlar için yolu düzleştirmiş, onlar da Rab’bin kendilerine açıklama yapmasını sabırla beklemişlerdir. Kötüler, Tanrı yalnızca yargıyla hareket ettiğinde, doğruluğu öğreneceklerdir. Tanrı’nın eli yükselmiştir. Hiddetle indiğinde ise utanacaklardır. O zaman İsrail için esenlik olacaktır. Sağ kalanlar, diğer uluslardan pek çok önder tarafından yönetilmiştir, ama Tanrı onların tek gerçek Rabbi’dir. İsrail’e sıkıntı veren uluslar artık Tanrı’nın halkına sıkıntı veremeyeceklerdir. Bu ayette, kötülerin bedenlerinin dirilişi yadsınmaz; yalnızca ulusların güçlerinin yenilenmeyeceği vaat edilir.

26:16-19   Ama İsrail, hiçbir sonuç vermeyen doğum sancıları çektikten sonra, diriliş sevinci yaşayacaktır. Rab, halkının dualarını, tazeleyici sabah çiyini (Kutsal Ruh) ülkenin üstüne döktüğünde, kesin bir ulusal yenilenme olacağına söz vererek yanıtlar.

26:20,21   Bu arada Rab, halkının geri kalanlarına, Kendisi dünyada yaşayanları cezalandırmak için üzerlerine öfkesini dökerken, iç odalarına gizlenmelerini öğütler.

3. Tanrı’nın Kurtarılmış İsrail İçin Söylediği İlahi (27. Bölüm)

27:1   Rab o gün, Livyatan’ı, o kaçan (Asur), kıvrıla kıvrıla giden yılanı (Babil) cezalandıracak ve denizdeki canavarı (Mısır) öldürecektir. Bazı yorumcular canavarların üçünün de Babil’i simgelediğini düşünürler. Bazıları ise, bunların dünya güçlerini harekete geçiren Şeytan’ı resmettiği görüşündedir; Şeytan, yılan ve canavar olarak adlandırılır (Yar.3:1; Va.12:3; 13:2; 16:13).

27:2-6   O gün, Tanrı kurtardığı asma bağı (İsrail) için ezgiler söyleyerek sevinecek, onu gece gündüz koruyacaktır. Artık halkına karşı öfkeli değildir. Geri kalan halkına karşı düşmanlık edenleri dikenli çalılar gibi ateşe verecektir. Bu kişilerin yapacakları en akılıca şey, kendilerini koruması için Rab’be dönmek ve esenlikte olmaktır. Bin yıllık dönemde İsrail kök salacak, filizlenip çiçeklenecek ve yeryüzünü meyvesiyle dolduracaktır.

27:7-9   Tanrı, İsrailliler’i kendilerini cezalandıran ulusların önderleri gibi cezalandırmamıştır! İsrail’e verdiği ceza ölçülüdür. Halkını putperestlik günahından arındırmak için sürgüne göndermiştir. Bu sonuca İsrail, putları iz kalmayacak şekilde yok ettiğinde ulaşılacaktır.

27:10-11   Burada Yeruşalim’in harabelerini görürüz. Danalar ıssız kentte otlayıp uzanmakta, kadınlar kuruyan dalları koparıp yakmaktadırlar. Bütün bu olanların nedeni, halkın ruhsal doğruları ayırt etme konusundaki eksikliğidir.

27:12,13   O gün Rab, İsrail’in içindeki gerçek ve sahte olanı, harman döver gibi ayıracaktır. Sonra Asur ve Mısır gibi diğer uluslara dağıtılmış olan bu Yahudiler’i tekrar bir araya toplayacaktır. Ülkeye geri dönenler, Rab’be tapınmak için Yeruşalim’e geleceklerdir.

E. İsrail ve Yeruşalim’in Düşüşü ve Tekrar Yükselişi (28-35. Bölümler)

1. Efrayim/İsrail’e Uyarı (28. Bölüm)

28:1-4   Samiriye, İsrail (Efrayim) sarhoşlarının gurur tacı ve solmakta olan çiçeğiydi. Tepenin üstündeki kent, yaşamlarını şarap, eğlence, materyalizm ve cinsellikle geçiren halkın verimli vadilerine yukarıdan bakan bir tacı andırıyordu. Asurlu askerler, Haziran ayında olgunlaşmış bir incir misali kenti yutmaya hazır bekliyordu.

28:5,6   Orduların Rabbi, egemenliğini kurmak için geri döndüğünde, sadık kalan halkı için solmayan bir yücelik tacı olacaktır. Yargı kürsüsünde otu-

ran önderleri güçlendirecek ve kent kapılarındaki saldırıları geri püskürtenleri cesaretlendirecektir.

28:7,8   Peygamber, Yahuda’ya geri döner. Yahuda da İsrail gibi sarhoştur. Kendi kusmuk ve pisliğinde yuvarlanmaktadır. Kâhin ve peygamber bile ahlâksızlaşmıştır.

28:9,10   Din bilginleri bile Tanrı’yla alay eder ve O’nun kendilerine küçük çocuk muamelesi yapmasından yakınırlar. Rab küçük çocuklarını eğitmeyi mi düşünüyor, onlara tek heceli sözcüklerle mi öğretiyor?36

28:11,13   Tanrı, “Öyle olsun” der, “benim sade, anlaşılır sözlerimi dinlemek istemediğiniz için, aranıza yabancı bir istilacı (Asur) göndereceğim.” Onların konuştukları yabancı dil, kendilerine huzur sunan ve yorgunların rahat etmelerini söyleyen Tanrı’yı reddeden halk için bir yargı işareti olacaktır. Rab’be gelince, Jennings’in söylediği gibi:

En basit, en açık sözcüklerle konuşmayı sürdürecektir; ama bunu, suçun tüm sorumluluğunu çağrısının belirsizliğine değil, kendisini reddedenlere yüklemek için yapacaktır.37

28:14,15   Yahuda önderleri, Asur saldırısına karşı kendilerini özgür kılacak olan, Mısır’la yaptıkları anlaşmayla övünmektedirler. Ama birleşmelerinin sonucu ölüm... ve ölüler diyarıdır. Yalanlara ve hilelere güvenmektedirler (Ölüm ve ölüler diyarıyla yapılan antlaşma, elbette gerçek bir antlaşma değildi. Buradaki düşünce, Yahuda’nın ölüm ve ölüler diyarıyla antlaşmasıdır. Korkacak hiçbir şeyi yoktu, çünkü Mısır’la birleşmişti. Bazı yorumcular, bu antlaşmayı, gelecekte İsrail ve Canavar arasındaki ittifakın resmedilişi olarak görürler [Dan.9:27]).

28:16,17   Tanrı, Mesih’i tek değerli güven kalesi ve sağlam bir temel olarak inşa etmiştir. O’na güvenenlerin asla korkuyla kaçmaları gerekmez. Mesih’in egemenliğinde her şey doğruluk ve adaletle yönetilecek; yargısı, onların güvendikleri her şeyi silip süpürecektir.

28:18-22   Yahuda’nın güç politikaları, istilacılar geldiğinde kendisini koruyamayacaktır. Düşman akınlarının tümü başarılı olacaktır. İnsanlar, Tanrı’nın belirttiği gerçeğin farkına çok geç varacaklardır. Yatak çok kısa, örtü çok dardır. Bunun anlamı, antlaşmanın, arzu edilen teselli ve korumayı sağlayamayacağıdır. Rab Tanrı daha önce düşmanlarına yaptığı gibi, şimdi kendi halkına karşı yargıyla kalkacaktır. Alay ettikleri taktirde, esaretleri daha da uzayacaktır.

28:23-29   Herbert Vander Lugt’un işaret ettiği gibi, peygamber şu örneği verir:

Tanrı, bir çiftçinin çalışmasından aldığı üç örneği kullanarak onları eğitir. İlki, saban süren kişinin toprağı sürekli eşeleyip tırmıklamadığıdır. Toprak ekime hazır olduğunda durur (24. ayet). Tıpkı bunun gibi, denemelerimiz, Tanrı’nın yaşamlarımızdaki amaçlarını tamamlar tamamlamaz son bulur. Sonra Peygamber, çiftçinin tohumu anlayışla ektiğini, kimyonu serptiğini, ama buğdayı sıra sıra ektiğini söyler (25, 26. ayetler). Bu, Rab’bin söz konusu ihtiyacımıza uyan bir disiplini özenle seçtiğinden bizi emin kılar. Yeşaya, sonunda çiftçiyi ürününü harmanda döverken resmeder. Çörek otunu hafif değnek kullanarak büyük özenle döverken, kimyon için daha ağır bir çubuk kullanır. Buğdayı ezmekten kaçınmak için uygun ağırlıktaki bir tekerlekle çalışır (27, 28. ayetler). Her Şeye Gücü Yeten Tanrı, böylelikle duruma uygun olan en yumuşak dokunuşu kullanır. O, taşıyabileceğimizden daha büyük bir sıkıntıya asla izin vermez.38

2. Ariel/Yeruşalim’in Vay Haline (29. Bölüm)

29:1-4   Ariel, Davut’un ordugah kurduğu Yeruşalim’in ayrıcalıklı kentidir. Orada yaşayan halk her yıl dinsel törenler yapmasına rağmen Tanrı, kenti sıkıntıya sokacaktır. Ariel iki anlama gelir: “Tanrı’nın aslanı” ve “Sunak ocağı” (Bk. Hezekiel 43:15, 16). Ariel sözcüğü burada “sunak ocağı” olarak çevrilmiştir. Bir zamanlar “Tanrı’nın aslanı” olan kent, şimdi yanan bir sunak, halkı ise sunulan kurbanlardır.

29:5-8   Ancak yine de Tanrı aniden müdahale edecek ve düşmanları ince toz ve saman ufağı gibi geri püskürtecektir. Tam düşmanların Yeruşalim’i tamamıyla yutacaklarını düşündükleri anda, bir rüyadan uyanırcasına düşmanın işleri bozulacaktır.

29:9-12   Halkın istekli körlüğü, üzerlerine yasal körlük getirmiştir. Sarhoş gibi sendelemektedirler. Tanrı sözü onlar için anlaşılmaz olmuştur. Bazıları için mühürlenmiş, bazıları içinse okunmaz bir kitaptır. Herkesin bir bahanesi vardır.

29:13-14   İnançları yüzeysel ve Tanrı’dan korkuları yalnızca ezberledikleri iman ikrarlarından ibaret olduğundan, Tanrı doğaüstü bir yargılamada bulunarak, onların akıllarını durduracaktır. 14’üncü ayetteki “harika iş” Sanherib’in istilasına işaret eder. W. E. Vine şöyle yazar:

Yahuda önderleri yardım için Mısır’a güvendiler. Bu, doğal bakış açısından politik bilgeliğin bir parçasıydı; Tanrı’nın gözündeyse bir başkaldırı. Bu nedenle Tanrı izledikleri yolu yok etti. Yahuda’yı çaresizliğe düşürdü, öyle ki yalnızca Tanrı’ya bağımlı olsunlar...39

Bu “harika iş”, bugün Müjde tarafından tamamlanır (Bk. 1Ko.1:18-25).

29:15,16   Tanrı kendilerini görmüyormuşçasına Mısır’la birlikte gizli tasarılar yapan hilekâr önderler felakete uğrayacaktır. Her şeyi altüst etmişlerdir. Balçığı çömlekçinin yerine, çömlekçiyi ise balçığın yerine koyarak Tanrı’nın güç ve bilgisini inkâr etmişlerdir.

29:17-21   Ama Tanrı’nın her şeyi tersine çevireceği bir kurtuluş günü gelecektir. Şimdi yabanıl bir orman (Lübnan) olan yer, verimli bir tarla olacak; verimli bir tarla sayılansa ormana dönüşecektir. Körler görecek, sağırlar işitecek, yoksullar Rab’de sevinerek coşacaklardır. Acımasızlar yok olacak,  kötülük için fırsat kollayanların hepsi kesilip atılacaktır.

29:22-24   Son ayetlerde, iman edip sağ kalanlar, “Yakup soyu” olarak adlandırılır. Utanç ve korku geçmişte kalacaktır. Yakup soyu, Tanrı’nın kendileri adına nasıl müdahale ettiğini fark edecek ve bu nedenle Tanrı’yı onurlandıracaktır. Yoldan sapmış olanlar ve yakınanlar, kavrayış ve bilgiye kavuşacaklardır.

3. Mısır’la Anlaşanların Vay Haline (30, 31. Bölümler)

30:1-7   Sözü edilen dik başlı çocuklar, Asur’a karşı Mısır’la birleşen Yahuda önderleridir. Böyle bir birleşme henüz gerçekleşmediğinden, bunun gelecekte olacağını düşünmek yanlış olmaz. Yahuda, Mısır’ın güvenilmeye değer olmadığını öğrenecektir. Negev’deki (Güney) tehlikeli bölgelerden geçerek Yahuda’dan Mısır’a armağanlar taşıyan kervanlar görülür, ama Yahudi elçiler Soan ve Hanes kadar uzak noktalara ulaşsalar da, tüm plan başarısızlıkla sonuçlanır. Tanrı Mısır’a, “Haylaz Rahav” adını verir.

30:8-14   Mısır’la yapılan antlaşmanın (ve yanlış kişiye güvenmenin), gelecek kuşaklar için kaydedilmesi istenir. O’nun peygamberleri aracılığıyla Rab-bin yasası açıkça reddedilmiştir. Yahuda, Mısır’ın zayıf bir savunma suru ol-duğunu anlayacaktır. Yüksek görünen sur sırt vererek yıkılacaktır. Bir toprak çömlek gibi, basit günlük işlerde kullanmak için tek bir parçası bile kalmayacak biçimde, bütünüyle parçalanacaktır.

30:15-17   Tanrı Yahuda’ya şöyle seslendi: “Kurtuluşun bana dönmene ve bende huzur bulmana bağlı. Çılgınca Mısır’a kaçmakla değil, sessizce bana güvenerek güçlü olursun.” Ama Yahuda şöyle dedi: “Hayır, biz düşmandan kaçacağız.” Tanrı’nın yanıtı şöyle oldu: “Evet kaçacaksınız, ama panik içinde kaçmak zorunda kalacaksınız! Az sayıda kişinin tehdidinden kaçacak, dağ başındaki kuru bir direk gibi kalana dek kaçacaksınız.”

30:18-25   Yine de Rab size lütfetmeyi bekleyecek. “Tanrı, seçimimizin akılsızlığını öğretene kadar bekler.” Yahuda Rab’be döndüğünde, Rab onun Öğretmeni, Rehberi, Bereketi, Verimliliği ve Refahı, İyileştireni, Kayası ve Savunanı olacaktır. Halkı, “putlarını kirli ilan ederek terk edecektir.”

30:26-33   26’ncı ayette söz edilen yoğun ışık, yücelik ve doğruluğu simgeler. Tanrısız uluslar yıkım eleğinden geçirileceklerdir. Asur Rab tarafından vurulacak ve her ceza vuruşuna Yahuda’dan kutlama müziği eşlik edecektir. Tofet’in (cehennem) alevleri kötü kralı karşılamaya hazırdır.

31:1-3   Tanrı, yardım için Mısır’a başvuranlara, atlara, savaş arabalarına ve zafer için atlılara güvenenlere karşıdır. Kötülük yapan soya (Yahuda) karşı çıkacak, suç işleyenlere (Yahuda) yardım edenlere (Mısır) karşı eli kalkacaktır. Yardım eden (Mısır) tökezleyecek, yardım gören (Yahuda) düşecektir.

31:4-9   Tanrı, bir çobanlar topluluğunun (Asur) korkutmaya çalıştığı bir aslan gibidir. O, bir kuş sürüsü gibidir; Yeruşalim’in üzerine kanat germiştir; kenti savunmaya ve kurtarmaya hazırdır. İsrail Rab’be geri döndüğünde, putları reddedip atacaktır. Asurlular Rab’bin doğrudan müdahalesiyle perişan olacaklardır. Sanherib’in yıkımı, bu ayetleri tamamlamadığından, önbildiri sıkıntı zamanında gerçekleşecektir.

4. Adil Kral’ın Egemenliği (32. Bölüm)

32:1-8   İlk beş ayet, Mesih’in bin yıllık egemenliğini tanımlar. O, adaletle egemenlik süren Kral’dır; prensler 12 elçiyi simgeliyor olabilir (Bk. Mat. 19:28). “Her biri, rüzgara karşı bir sığınak olacaktır...” Bu adam; sığınak, korunma, tazeleme ve gölgelik sağlayan Rab İsa’dır. Körlük artık halka sıkıntı vermeyecek, kulaklar itaatle dinlemeye açık olacaktır. Şimdi çabuk kararlar alan kişiler anlayışlı olacaklar ve şimdi kekeleyenler kendilerini duraksamadan ifade edeceklerdir. Artık farklı ahlâk algılayışları olmayacaktır. Akılsız kişi onurlandırılmayacaktır. Mesih’in gelişi insanların gerçek kimliklerini açığa çıkaracaktır. Akılsız ve hilekârlar açıklanacak ve cezalandırılacaktır. Cömert kişiler de bilinecek ve bereketlenecektir. 6-8’inci ayetler, yaşamı, Yeşaya’nın yaşadığı döneme göre tanımlar.

32:9-15   Ama Krallık henüz gelmemiştir. Yahuda kadınları kaygı duymadan hâlâ bolluk ve gönül rahatlığı içinde yaşamaktadırlar. Çok yakında yargıyla karşılaşacaklardır; bağbozumu olmayacak, devşirecek meyve bulunmayacaklardır. Saray ıssız, kalabalık kent bomboş kalacaktır. Yahuda’nın sıkıntıları, Mesih’in ikinci gelişinde Kutsal Ruh dökülünceye kadar sürecektir. Çöl verimli tarlaya dönecektir. Şimdi verimli bir tarla olarak görülen ise, bir orman kadar bereketli olacaktır.

32:16-20   Sosyal adalet ve doğruluk yaşamın her alanına yayılacak, bunun sonucu ise huzur, sükunet ve güvenlik olacaktır. Düşman (orman) Tanrı yargısının gönderdiği doluyla harap edilecek ve kent (başkent) yerle bir olacaktır. İnsanların su kenarlarında güvenlik içinde tohum ekecekleri, sığırların da eşek-lerin de çayırda güvenle otlayabilecekleri mutlu bir dönem gelecektir.

5. Yağmacı Asur’un Vay Haline (33. Bölüm)

33:1-6   Yıkıp yok eden, ama kendisi yıkılmayan Asur yıkılacaktı (1, 2. ayet-ler). Daha sonra Tanrı halkı sıkıntıdan kurtarılmak için Rab’be dua edecekti. Tanrı harekete geçtiğinde, kükreyişinden halklar kaçışacaktır. Yahudiler kaçan düşmanın malının üzerine çekirge sürüsü gibi saldıracaklardır. Mesih yüksek-lerde oturur, Siyon’u adalet ve doğrulukla doldurur. Böylece yaşadıkları sü-renin güvencesi olur ve halkını ruhsal hazineyle zenginleştirir.

33:7-9   Bu ayetlerde, Hizkiya’nın Sanherib’e barış elçileri gönderdiği zamana geri dönülür. Hizkiya’ya üç yüz gümüş, otuz altın talant ödeme cezası verilmişti (2Kr.18:13-16). Ama bu bile Asur’u satın almaya yetmemiştir. Asur, Yahuda’ya saldırmış, ardında utancın izlerini bırakmıştı.

Yahuda elçileri acı acı ağlıyordu, çünkü görevlerini yerine getirememişlerdi. Asurlular, Yahuda’yı istila ederek sözlerini bozmuşlardı. Görünen tek manzara, harabelerdi.

33:10-12   Rab düşmana yüceliğini göstermek için harekete geçer. Asurlular’ı, “samana gebe kalıp anız doğuracaksınız” diyerek küçümser. Düşmanların yaptığı planlar hiçbir işe yaramayacaktır. Asur’u tamamen yıkacaktır. “Kesilip yakılan dikenli çalı”, yıkımın büyüklüğüne işaret etmektedir.

33:13-16   Tanrısız uluslara (uzaktakiler) ve Siyon’da inanç değiştiren Yahudiler’e (yakındakiler) seslenilir. Tanrı yargısının yangını ve gazabının alevlerinden kurtulup hayatta kalacak olanlar yalnızca doğru yolda yürüyüp kendilerini kötülüklerden uzak tutanlardır.

33:17   Sağ kalan imanlılar, güvenlik içinde Kral’ın güzelliğini ve sınırları genişletilen ülkeyi göreceklerdir.

1. J. Gordon, bu ayeti, ilahilerinden birine uyarlamıştır:

Uzaklardaki ülkede, Rab’bi güzelliği içinde göreceğim,

Gölgeler kalktığında ve karanlık güne döndüğünde.

Bir zamanlar boğazlanmış olan Kuzu’yu,

Yüceliği içinde göreceğim.

Fidye ile kurtarılmış toplulukla birlikte,

Öyküyü herkese yayacağım!

Haleluya haleluya!

Boğazlanmış Kuzu’ya.

Haleluya haleluya

Haleluya! Amin.

33:18,19   Asurlular haraç olarak ödenen altını tartmış, casusları kentteki kuleleri saymış ve Yahudiler aralarında Asurlular’ın anlaşılmaz dilini işitmişlerdi. Geçmişteki tüm bu dehşet verici olaylar şimdi zararsız anılara dönüşmekteydi.

33:20-22   Bin yıllık dönemde Siyon’da yine kutsal bayram törenleri düzenlenecektir. Kent sağlam ve kalıcı olarak kurulmuş bir çadıra benzeyecektir. Bir nehir, bir kent için nasıl koruma, tazeleme ve güzellik ifade ediyorsa, Rab de Siyon için öyle olacaktır. Düşmanın kürekli tekneleri ve büyük gemileri artık oradan geçemeyecektir, çünkü Rab oradadır.

33:23,24   Yorumcular arasında, 23a ayetinin Yeruşalim’e mi yoksa düşmanlarına mı işaret ettiği konusunda görüş birliği sağlanamamıştır. Belirtilen, Siyon’un düşmanlarıysa, o zaman şehre saldırmaya cüret edecek olan gemilerin yazgısı resmedilmektedir. Eğer 23’üncü ayet Yeruşalim’i belirtiyorsa:

Halkın zayıflık ve yetersizliğinden söz etmektedir. Halk ya gemiye rehberlik edemeyecek ya da gerekli ip, çadır direği ve çadır beziyle çadırlarını, konutları olarak kuramayacakları şekilde resmedilmiştir.40

Krallıkta topallar bile yağmaya katılabilecektir. Hastalık olmayacak, halkın suçları bağışlanacaktır.

6. Bütün Ulusların Vay Haline (34. Bölüm)

34:1-4   34’üncü bölümde Tanrı’nın bütün uluslara olan genel öfkesini ve özellikle Edom’a olan hiddetini görürüz. Edom burada büyük olasılıkla diğer ulusları temsil etmektedir. Rab ulusları yargıladığında, çürüyen cesetlerin kokusu yeryüzünü dolduracak, dağlar sel gibi akan kanlarıyla sulanacaktır. Gök cisimleri bile şiddetle sarsılacaktır.

34:5-7   Rab’bin “kana doyan” kılıcı öfkeyle, hem sıradan insanların (kuzular, keçiler, koçlar) hem de soylu ya da önderlerin (yaban öküzleri, körpe boğalar, güçlü boğalar) üzerine inecektir.

34:8   Rab’bin öç alma günüdür.

“Öç” sözcüğü çok önemlidir. Bizim kullandığımız anlama gelmez. Tanrı’nın, yargıç olarak adilce verdiği hükmü yerine getirme eylemine işaret eder (Daily Notes of the Scripture Union).

34:9-17   Bu bölüm Edom’un yazgısını tanımlar; kimsenin yaşamadığı ıssız yer, baykuşların ve yabanıl hayvanların mülkü olacaktır. Edom şekilsiz ve boş^41 kalana kadar Tanrı durmayacaktır. Krallık, kral, soylular ve önderlerin sonu gelecektir. Edom’un harabelerinde dikenler yetişecek, tanımlanamayan garip yaratıkların sığınağı haline gelecektir. Tekin olmayan her yaratık bir eşe sahip olacak ve böylece çoğalacaklardır. Tanrı onlara, Edom’un harabelerini mülk olarak kuşaklar boyu orada yaşamaları için vermiştir. Bu bölümde geçen sonsuza dek ifadesi (10, 17. ayetler) kuşaktan kuşağa anlamına gelir.

7. Gelecek Olan Egemenliğin Görkemi (35. Bölüm)

35:1-7   Başkaldıran uluslar yok edildikten sonra Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih’in görkemli Krallığı ortaya çıkacaktır. Bu dönemin özellikleri, ülkede artan verimlilik ve Rab’bin yücelik ve görkem içindeki kişisel görünümü olacaktır. Kutsallar birbirlerini teşvik edecek, yetersizliğin her şekli uzaklaştırılacak ve çölün iyi sulanan tarlalara dönmesi büyük sevinçle kutlanacaktır.

35:8-10   Sürgünden Yeruşalim’e dönüş yolu olan yüzlerce kilometrelik çöl, “kutsal yol” haline gelecek ve yalnızca Tanrı’nın kurtardığı halka ait olacaktır. İsrail’in dönüşü, İsa tekrar geldiğinde, cennete götürülecek olan imanlıların sevinç ve mutluluğunu simgeler.

Kutsal Kitap’ın bazı baskılarında, Yeşaya Kitabı’nın sayfa üstü bilgilerinde yer alan özet başlıklar şöyle okunacaktır: “Kiliseye gelen bereketler”, “İsrail’e gelen lanetler.” Aslında, tüm bu önbildirilerin (bereketler ya da lanetler) neredeyse hepsi doğrudan doğruya İsrail’i hedef alır; kilise daha sonra buna uyarlanır. Jennings, pek çok Hıristiyan tarafından İsrail’e karşı yapılan bu haksız davranışı kınar:

Eski Antlaşma’nın tüm vaatlerini alıp tehditlerini zavallı Yahudiler’e bırakanları haklı olarak kınarız, çünkü büyük hata yapmaktadırlar; yine de çekişmeleri haklı nedenlere dayanmaktadır. “Tanrı’nın tüm vaatleri Mesih’te ‘evet’ ve ‘amin’dir.” Hataları, bu ifadelerin İsrail’e değil, yalnızca Hıristiyanlar’a uyarlanılabileceğini söylemeleridir. Ruhsal bir karakter taşıyan bu bereketler bizlere uyarlandığı için Tanrı’ya teşekkür etmeliyiz: İsrail’in sahip olacağı maddesel bereketler, lütuf aracılığıyla ruhsal anlamda bize de aittir. Ancak bu durum, Mesih’i İsa ile özdeşleşmiş olan İsrail’e hem doğrudan hem de Tanrı’nın Kilisesi açıklanmadan çok önce verilmiş bu sözleri yerine getirmez.42

II. TARİHSEL GEÇİŞ: HİZKİYA’NIN KİTABI (36-39. Bölümler)

Bazen “Hizkiya’nın Kitabı” olarak anılan 36-39’uncu bölümler, Yeşaya Kitabı’nın tarihsel kısmını oluştururlar. 38:9-20 dışında neredeyse hepsi, 2.Krallar 18:13, 17; 20:19’un tekrarıdır.

A. Hizkiya’nın Asur’dan Kurtarılışı (36, 37. Bölümler)

1. Asur’un Tanrı’ya Meydan Okuması (36. Bölüm)

36:1-3   36’ncı bölümde, Sanherib’in komutanı Rabşake (baş şarapçı, ama bir yönetici ya da grup başı olarak da kullanılır), Asur Kralı’nın bir elçisi olarak Hizkiya’nın üç saray sorumlusuyla Yukarı Havuz’un su yolunun yanında, Çırpıcı Tarlası yolunda buluştu. Bu yer, kendisini Suriye-Efrayim birliğinden kurtarması için Rab yerine Asur’a güvenen Ahaz’ın durduğu yerdi (7:3).

36:4-10   Rabşake, onları Mısır’ın vaatlerine güvenmenin aptallık olduğu konusunda uyarır, çünkü kırık kamış değneğe benzeyen Mısır, kendisine yaslanan herkesi yaralayacaktır. Rab’be güvendiklerini söyleyenlere, Hizkiya’nın tapınma yerlerini ve Rab’bin sunaklarını kaldırdığını söyler. Bu ya bilgisizlik ya da tasarlanmış bir yalandır; Hizkiya putlara tapınma yerlerini kaldırmış ve tapınakta Rab’be tapınılmasını buyurmuştur. Rabşake, alaylarında daha ileri giderek Yahuda Kralı’nın yeterli binici sayısını sağlayamayacağını söyler. Sahne-rib’in iki bin at vereceğine dair bahse girişmek ister. Yahuda’daki adam sayısı bu kadar azken, Mısır’ın yardımıyla bile olsa Asurlular’ı bozguna uğratmayı nasıl umabilirler? Son olarak, Rab’bin Asurlular’a Yahuda’yı yok etmelerini buyurduğunu iddia eder.

36:11-20   Hizkiya’nın elçileri, Rabşake’in İbrani dilindeki küstahça övünme ve tehditlerinden korkarlar. Bu, Yahuda erkeklerinin cesaretlerini yitirmelerine neden olacağından, ondan Aramice konuşmasını isterler. Komutan Rabşake bunu yalnızca reddetmekle kalmaz, daha uzun ve şiddetli bir tacize başlar; Hizkiya’yı, halkına sahte bir güven vererek aldatmakla suçlar. Yahuda erkeklerine kendisine teslim oldukları taktirde bol yiyecek ve verimli bir toprakta yerleşim yeri sağlamayı vaat eder. Tanrıları, kendilerini Asur tanrılarından kurtaracak güçte olmayan, fethedilmiş birçok kentin (Samiriye dahil) adlarını sıralar ve anlamlı bir şekilde Yeruşalim’in şansının ne olabileceğini sorar. Rabşake tekrar küstahça konuşur; Tanrı halkının teslim olması gerektiğine karar vermiştir.

36:21,22   Krallarının buyruğuna uyan Hizkiya’nın adamları onu yanıtla-maz, ama söylediklerini krallarına bildirmek için oradan ayrılırlar.

2. Tanrı’nın Asur’u Yıkması (37. Bölüm)

37:1-4   Rabşake’nin söylediklerini duyan Kral Hizkiya hüzne kapılır. Tapınağa gittikten sonra, Yeşaya’ya bir temsilci kurulu göndererek şöyle der: “Çocukların doğum vakti geldi, ama doğuracak güç yok.” J. A. Alexander, bu mecazı “yoğun acı, yakındaki tehlike, tam zayıflık ve başkalarının yardımına tam bağımlılık” olarak ifade eder.43 Hizkiya imanı bir yana bırakır ve korkar. Rab’bin, Rabşake’nin aşağılayıcı sözlerini duymuş olabileceğini ve onu azar-layacağını düşünür.

37:5-7   Rab daha sonra Yeşaya aracılığıyla krala, Asur kralından korkmasına gerek olmadığını söyler. Rab, Sanherib’in üzerine bir ruh (belki de bir kaygı ruhu) gönderecektir. Öyle ki, Sanherib duyacağı bir söylenti üzerine ülkesine geri dönecek ve orada öldürülecektir.

37:8-13   Sanherib’e katılmak üzere Yeruşalim’den ayrılan Rabşake Sahne-rib’in Lakiş yerine Livna’ya karşı savaştığını görür. Yer, kuzey batıda, 16 km ötededir. Ordunun bir başka bölümü ise Yeruşalim’i kuşatmaktadır. Sonra Mısır’da egemenlik süren Tirhaka isimli bir Etiyopyalı’nın kendisine saldırı hazırlığı içinde olduğu söylentisi nedeniyle korkuya kapılan Sanherib, Hizki-ya’ya elçileri aracılığıyla küfür dolu bir mektup gönderir. Bu mektup Rabşa-ke’nin aşağılayıcı eleştirilerine benzer ifadelerle doludur. Asur Krallığı’nın o güne kadar kazandığı zaferleri sayarak, Rab’be güvenmenin aptallık olacağını kanıtlamaya çalışır.

37:14-20   Hizkiya mektubu alarak tapınağa çıkar ve Rab’bin önünde mektubu yere yayar. Kısa ama dokunaklı bir dua, kralın dev imanını göstermektedir. Tanrı’dan, Yahuda’yı Asur Kralı’ndan kurtarmasını ister. Öyle ki, bütün dünya krallıkları O’nun tek RAB olduğunu anlasın.

37:21-29   Rab, Yeşaya aracılığıyla Yeruşalim’i önce erden bir kız olarak resmeden bir şiirle yanıt verir. Yıkıma uğrayacak olan Sanherib’le alay eder. Sonra da, Kendisiyle alay edip Yahuda ve Mısır’ı şimdiden ele geçirmiş gibi övünen Asurlu’yu azarlar. Sanherib’e, Rab’bin elinde yalnızca bir piyon olduğunu ve Tanrı’nın uzun zaman önce tasarladığını şimdi uyguladığını anlatır. Bu kötü kral hakkında her şeyi bilen Rab, onu burnunda halkası olan bir hayvan gibi Asur’a geri getirecektir.

37:30-32   Rab, sonra Hizkiya’ya döner ve ona Asur istilası nedeniyle iki yıl boyunca yiyecek ihtiyaçlarının sınırlı bir biçimde karşılanacağını söyler. Ama üçüncü yıl ürünler normale dönecektir. Bir kuşatmaya karşı hazırlık yapan ve Yeruşalim’de saklanan halk ortaya çıkacak ve günlük yaşama yeniden başlayacaktır. Rab’bin, halkı için duyduğu gayret, yapacaklarının güvencesidir.

37:33-35   Rab, Hizkiya’ya Asur Kralı’nın Yeruşalim’e giremeyeceğini, hatta saldırmak için bile yaklaşamayacağını vaat eder. Kenti Rab koruyacaktır ve istilacıyı geldiği yoldan geri döndürecektir.

37:36   Söyledikleri harfiyen gerçekleşir. Rab’bin meleği gece boyunca yüz seksen beş bin Asur askerini öldürür.

1815’te İngilizce olarak yazılan önemli şiirlerden biri, bu olayı dramatize eder. Pek çok okuyucunun geniş bir kütüphaneye girme imkanı olmadığından, burada bu şiirin tamamına yer vermeyi doğru buluyoruz:

SANHERİB’İN YIKIMI

Asurlular ağıla saldıran bir kurt gibi geldiler.

Yaya askerleri, eflatun ve altın renkler içinde pırıldıyorlardı.

Gece, suları derin Celile Gölü’nün üzerinde mavi dalgalar yuvarlandığında,

Askerlerin kargıları gölün üzerindeki yıldızlar gibi parlıyordu.

Ordu, yazın yeşeren yapraklar gibi,

Sancaklarıyla birlikte gün batımında göründü:

Aynı ordu, ertesi gün sonbaharın döktüğü yapraklar gibi,

Solmuş ve kurumuş, yerde yatıyordu.

Çünkü ölüm meleği şiddetli rüzgar üzerinde kanat açtı,

Ve yanından geçtiği her düşmanın yüzüne üfledi;

Ve uyuyanların gözleri bir ölününki gibi büyüyerek dondu,

Bir zamanlar büyük bir güçle atan yürekleri sonsuza kadar hareketsizleşti!

İşte küheylan burun delikleri açılmış olarak orada yatıyordu,

Ama artık soluduğu gurur değildi;

Soluğunun köpüğü, çimenlerin üstüne bembeyaz serilmişti ve

Kayalara hızla çarpan köpüklü dalgaların esintisi kadar soğuktu.

Binicisi orada yıkılmış ve solgun,

Alnındaki çiy damlası ve zırhındaki tasla yatıyordu.

Ve tüm çadırlar suskundu, sancaklar,

Mızraklar inikti. Boru çalınmıyordu.

Asur’un dulları feryatlar içinde yas tutuyorlardı,

Baal’ın tapınağındaki putlar kırılmıştı.

Ulusların gücüne kılıçla vurulmamıştı,

Ulusların gücü, Rab’bin parlaklığında bir kar gibi erimişti!44

– George Gordon, Lord Byron (1788-1824)

37:37,38   Sanherib Ninova’ya döndü ve orada putlara tapınırken oğulları Adrammelek’le Şareser tarafından kılıçla öldürülürdü.

2. Hizkiya’nın Hastalığı ve İyileşmesi (38. Bölüm)

38:1-8   38’inci bölüm, 37’nci bölümü, tarihsel sıraya göre izlemez, çünkü 6’ncı ayette Hizkiya’ya Asur tehdidinden kurtarılacağı vaat edilir. Oysa bir önceki bölümün sonunda bu tehdit zaten sona ermişti.

Hizkiya’nın hastalığı ağırlaştığında, Tanrı’ya ömrünü uzatması için yalvarır. Babası Davut’un Tanrısı da ona on beş yıllık bir süre tanır. İyileşeceğinin ve Sanherib’in saldırısının geri püskürtüleceğinin bir işareti olarak Tanrı, batmakta olan güneşin Ahaz’ın inşa ettiği basamakların üzerine düşen gölgesini on basamak kısaltacağını söyler. 8’inci ayetin İbranicesi’ni anlamak güçtür, ama büyük olasılıkla Ahaz, zamanı gösteren basamakları olan bir dikilitaş inşa etmiş ve Tanrı mucizevi bir şekilde Hizkiya kendisini izlerken, gölgeyi on basamak kısaltmıştır.

38:9-15   Hizkiya iyileşmesini kutlamak amacıyla bir şiir ya da bir mezmur yazar. Bu şiir, tarihi bölümün eşsiz bir parçasıdır; 2.Krallar’la benzerliği yoktur. Yaşamının olgunluk döneminde öleceğini hissettiğinde duyduğu üzüntüyü ifade ederek şiire başlar. Rab’bi göremeyecektir, yani Rab’bin iyiliğini tadamayacak ve insanların arasından kesilip alınacaktır. Yaşamı, bir çobanın yıkılan çadırı gibi sona ermekte ya da dokuma tezgahından kesilen bitmiş kumaş gibi yaşayanlar arasından alınmaktadır. Sıkıntısını, duyduğu acıyı ve Tanrı’nın vuruşu altındaki çaresizliğini içten yalvarışlarla tanımlar.

38:16-20   Ama 16’ncı ayette konu değişir. Hizkiya, insanların bu acılarla yaşadıklarını ve bu acıların insan karakteri üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu kabul eder. Tanrı onu, günahlarını bağışladığının bir belirtisi olarak ölümden kurtarmıştır. 18’inci ayet, Eski Antlaşma kutsallarının sahip olduğu, bedenden ayrılmış durumun belirsiz görüşünü yansıtır. Ama şimdi diri olduğu için, Rab’be şükran sunabilir ve çocuklarına Tanrı’nın sadakatini anlatabilirdi. Yaşadığı sürece Rab’bi övmeye kararlıdır.

38:21,22   Bu iki ayetin, tarih sırası açısından 6 ve 7’nci ayetler arasında yer almaları uygundur. Kelly şöyle yazar: Ayetlerin yeriyle Tanrı bize zayıflıkları ne olursa olsun kendisine ait olanlara duyduğu ilgiyi gösterir. Görevlendirdiği araçları ve belirtiyi neden verdiğini açıklar.”45

Matthew Henry, bu bölümden şifa konusunda iki yararlı ders çıkartır:

1) Tanrı’nın vaatlerinin yerini hiçbir şey alamaz. Bunlar canlandırmak ve teşvik etmek içindir. Hizkiya iyileşeceğinden emindir, ama yine de bir incir pestili alarak çıbanın üzerine koyması gerekir (21. ayet). Eğer Tanrı’ya bize yardım etmesi için dua ettiğimizde dualarımızı gayretlerimizle desteklemezsek, Tanrı’ya güvenmiş değil, O’nu denemiş oluruz... 2) Yaşamayı ve sağlıklı olmayı arzularken ulaşmamız gereken nokta, Tanrı’yı yüceltmek, iyilik yapmak, kendimizi bilgide ve lütufta, cennetteki buluşma için geliştirmektir.46

C. Hizkiya’nın Günahı (39. Bölüm)

39:1-7   39’uncu bölüm, Hizkiya’nın yaptığı büyük hatanın, görünürde onun iyileşmesini kutlamak için Babil’den gelen bir kurula bütün kaynaklarını göstermesi olduğunu yazar. Hizkiya büyük olasılıkla, Babilliler’in Asur tehdidine karşı Yahuda’ya yardım edeceklerini umuyordu. Yeşaya olup bitenleri duyduğunda, Tanrı’nın yargısını açıkladı. Yahuda, Babilliler tarafından esir edilecekti. Kralın oğulları Babil sarayında hadım edileceklerdi. Bu önbildiri, olaylar gerçekleşmeden yetmiş yıl önce Yahuda’yı Babil’in değil, Asur’un tehdit ettiği döneme aittir.

39:8   Hizkiya’nın karşılığı şu oldu: “Rab’den ilettiğin bu söz iyi.” Bu sözleriyle boyun eğdiğini ve aynı zamanda bu felaketi görecek kadar yaşamayacağı için duyduğu kişisel rahatlığı yansıtıyordu.

III. GELECEKTEKİ TUTSAKLIK HAKKINDA TESELLİ ÖNBİLDİRİLERİ (40-66. Bölümler)

Eğer ilk 39 bölüm Eski Antlaşma kitaplarına benziyorsa, o zaman sonraki 27 bölüm İsa Mesih’in örnekleriyle dolu olacak ve Yeni Antlaşma kitaplarına benzeyecektir.

Yeşaya’nın bu bölümde (40-66’ncı bölümler) Peygamber, Yahuda’nın Babil esaretinden dönüşünü ve Mesih’in ikinci gelişinde bütün ulusu kapsayacak olan gönencini görür.

A. İsrail’in Yaklaşan Kurtuluşuyla İlgili Teselli Edilmesi (40-48. Bölümler)

1. Tanrı’nın Bağışlaması ve Esenliğiyle Teselli (40:1-11)

40:1,2   40’ncı bölüm sürgünden dönenler için teselli sözcükleriyle başlar. Yeruşalim’in sıkıntıları sona ermiş, suçlarının cezası ödenmiştir, çünkü günahlarının cezasını Rab’bin elinden iki katıyla (tam ve uygun ölçüde) almışlardır. Bu olayın farkına tam anlamıyla Mesih’in ikinci gelişinde varılacaktır. Bu arada, bu yaşlı yeryüzü, hatta kilise bile büyük teselliye ihtiyaç duymaktadır. Her birimiz Tanrı halkını birazcık da olsa teselli etmek için elimizden geleni yapmalıyız:

Tanrı’dan sana teselli ustalığı vermesini iste;

Öyle ki, kişilerin halinden anlayan şefkatli bir yaşam için adanıp ayrılasın.

Çünkü her yürekteki sıkıntı ağırdır;

Ve teselli edenlere, Mesih’in dokunuşu gibi ihtiyaç duyulur.

– A. E. Hamilton

40:3-5   Şöyle haykırıyor bir ses: “Çölde RAB’bin yolunu hazırlayın.” Vaftizci Yahya Mesih’in ilk gelişindeki haberci rolünü üstlenmiştir (Mat.3:3). İlyas, bunu ikinci gelişte tamamlayacaktır (Mal.4:5, 6). Mesih’in gelişiyle ilgili hazırlık ruhsaldır, topografik değildir. Morgan şöyle yazar:

Sadık kişiler, O’na bütünüyle sadık kalarak yalnızca O’na güvendiklerinde O’nun yolunu hazırlar ve düzleştirirler.47

Dağlar ve tepeler gururlu, vadiler ise alt sınıftaki insanları simgeler. Düzgün olmayan sert bir karakterin yumuşatılması gerekir. Rab’bin yüceliği (Rab’bin kendisi) görünecek ve bütün insanlar hep birlikte O’nu görecektir (Bk. Va.1:7).

40:6-8   Rab peygambere, insanlara “duyurmasını” buyurur. Onların fani, ama sözünün kalıcı olduğunu anlatmasını ister. Bu ayetler bütün insanların, özellikle de İsrail’de hüküm sürenlerin ölümlü olduğunu belirtmektedir.

“Tanrımız’ın sözü sonsuza dek durur” ifadesi, çok sayıda Hıristiyan okulu tarafından ilke edinilmiştir. Genellikle de Latince olarak kullanılır: Verbum Dei manet in aeternam. William Kelly şöyle yazar:

Son yaklaşırken, Tanrı’nın sözünde dinlenmeye çok ihtiyacımız var. Bu konuda zorluklarla karşılaşabiliriz. Söz, sonsuzluk için yeterince güvenilir görünmeyebilir. Ama gerçekte gökyüzünden de yeryüzünden de daha sağlamdır.48

40:9-11   Siyon, Mesih’in gelişine ilişkin iyi haber getiren müjdeci olabilir. Haber, Siyon’a bazı bayan müjdeciler tarafından getirilmiştir (“Siz” sözcüğü dişildir). 10 ve 11’inci ayetler, Tanrı’nın hem sert hem de çok iyi olduğunu bildirir. Kendisini kabul etmeyi reddedenlere sert, ama uluslar arasına dağıtılan sürüsü ve koyunlarına yumuşak davranır. Bu ayetler, O’nun güç ve yücelik içinde gelişini resmederler.

2. Tanrı’nın Sıfatlarıyla Teselli (40:12-31)

40:12   Bu bölümde, putların ne kadar boş olduğu, Tanrı’nın ise ne kadar büyük olduğu anlatılmaktadır. Rab denizleri avucuyla, gökleri karışıyla ölçtü. Yerin toprağını ölçeğe sığdırdı.

40:13,14   O’nun Ruhu’nu hiç kimse yönlendiremez. Yaratılış, kimsenin yardımı olmadan gerçekleşmiştir.

40:15-17   Uluslar, Rab için kovadaki bir damla su kadar önemsizdir. Lübnan ormanı yakıt sağlamak için yeterli değildir. Ormanın bütün hayvanları bile yakmalık sunu için yetersizdir.

40:18-26   Öyleyse, böylesine büyük Tanrı’yı insanın yaptığı hangi puta benzetebilirsiniz? Zengin adam, putunu değerli madenden, yoksul adam ise tahtadan yapar. Hepsi saçmalıktır! Rab’bin kişiliğinin ve gücünün büyüklüğünü duymamışlar mıdır, bilmezler mi? Yıldızları yaratan Tanrı’nın büyüklüğü hangi putla karşılaştırılabilir? Geceleri her bir yıldızı adıyla çağırır, üstün gücü sayesinde hepsi yerli yerinde durur.

40:27-31   Eğer Yahuda halkının cesareti kırıldıysa ve Tanrı’nın hâlâ kendisiyle ilgilenip ilgilenmediğini merak ediyorsa, Rab’bi bekleyenlerin taze güce kavuşacaklarından emin olmalıdır. Tek bir hata yapmadan rehberlik ettiği yıldızları bile düşünen Tanrı’nın, halkıyla ilgilenmeyeceğini düşünmek saçmadır.

3. İsrail’in Kutsalı’ndan Teselli (41. Bölüm)

41:1   Tanrı, ulusları kendisiyle yüzleşmeye çağırır; güçlerini yenilemeli, öne çıkıp konuşmalıdırlar.

41:2-4   Rab önce doğudan çağırdığı Koreş’ten söz eder. Geçmiş zaman kipi burada gelecekte gerçekleşecek olanın kesinliğini tanımlamak için kullanılmıştır. Bazı yorumcular 2 ve 3’üncü ayetlerin İbrahim’e yapılan çağrıyı kapsadığını savunurlar. Ama buradaki askeri zaferler İbrahim’in başarılarını gölgede bırakır. Bu adam (Pers Kralı Koreş) zaferlerle dolu bir geçmişe sahiptir. İlerlediği yolda karşılaştığı direniş, toz ve saman kadar zayıftır. Daha önce bilmediği yerlerde esenlikle ilerler. Koreş’i harekete geçiren, kuşakları başlangıçtan beri çağıran, Rab’dir. O, ilk ve son Olan’dır. Sonuncularla da birliktedir. O, daima aynıdır.

41:5-7   Uluslar yaklaşan fatihi duyduklarında dehşete düşerler. İnsanlar korkulacak bir şey olmadığına ilişkin birbirlerini teselli etmeye çalışırlar. Sonra telaşla kendilerini yıkımdan kurtarması için bir put yaparlar. Zavallı putun, sallanmaması için yerine çivilenmesi gerekir!

41:8-10   8-20’nci ayetler Tanrı’nın halkına duyduğu kişisel sevgi ve ilgiyi tanımlar. İma edilen soru şudur: “Putlar hiç sana böylesine yakın bir ilgi gösterdi mi?” Tanrı onları Kildaniler’in Ur Kenti’nden hizmetkârı olmaları için çağırdı; Tanrı’nın kendileriyle olduğundan, yardımından ve destekleyen gücünden emindirler. Tanrı’nın koruması, Yeşaya Kitabı’ndaki çok güzel ayetlerinden birinde şöyle açıklanır:

“Korkma, çünkü ben seninleyim, yılma, çünkü Tanrın benim. Seni güçlendireceğim, evet, sana yardım edeceğim; zafer kazanan sağ elimle sana destek olacağım.”

41:11-16   Düşmanları perişan olacak ve gözden kaybolacaktır; Tanrı onların Yardımcısı ve Kurtarıcısı’dır. Rab, İsrail’i uluslara karşı bir harman döveni olarak kullanacak ve İsrail yalnızca Rab’le sevinecektir.

41:17-20   Rab yoksul ve çaresizlerle ilgilenecektir. Bin yıllık dönemdeki yeryüzü bol suya sahip olacak ve çölde her tür ağaç serpilerek gelişecektir. Bunlar, Rab’bin kendisine ait olanlarla gerçekten ilgilendiğini gösterecektir.

41:21-24   21’inci ayette Tanrı uluslarla olan çekişmesine geri döner. Onları gelecekteki olayları önceden bildirecek putlar yapmaları ya da olup bitenlerin nedenini açıklamaları için mücadeleye davet eder. Peygamberlikte bulunmalarını, iyilik ya da kötülük yapmalarını söyler; yani herhangi bir şey yapabildiklerini göstermelerini ister! Ama yapamazlar. Putlar hiçten beterdir; onları tercih eden kişi iğrençtir.49

41:25-28   25’inci ayette tekrar Koreş’ten söz edilmeye başlanır. Koreş’in bu kez, “Kuzeyden biri” olarak tanımlandığını görürüz. Aslında Pers ülkesindendir (Doğu, 2. ayet), sonra Med’i (Kuzey) fethetmiş ve fetihlerini bu noktadan daha da ileriye götürmüştür. Koreş, Tanrı’nın adından, kendisine rehberlik eden ve güçlendiren olarak söz eder (Ezr.1:2). Hiçbir put Koreş’in gelişini önceden bildirememiştir. Tanrı bunu halkına önceden söylemişti, ama putlar arasında yetkiyle konuşan birini bulamaz. Hepsi bir hiçtir ve güvenilir değildirler.

41:29   41’inci bölümdeki son ayet, Tanrı ve değersiz “dökme putlar” arasındaki farkı açıklar. Vine bunu konuda şunları söyler:

Şunlara bir bakın! Boşluk! Yaptıkları hiçliktir; dökme putları yel ve harabeye benzer.50

4. Rab’bin Hizmetkârı’ndan Teselli (42. Bölüm)

42:1-4   Hizmetkâr ya da Kul sözcüğü Yeşaya tarafından Mesih için kullanılmıştır. O, İsrail ulusunun tümünün, sağ kalan tanrısayar halkın (43:10) ve Koreş’in Mesihi’dir. Genellikle hangi ifadenin amaçlandığı, ifadenin geçtiği yer ve koşullara göre belirlenir. 1-4’üncü ayetlerde ifade edilenin Rab İsa Mesih olduğu açıktır; Tanrı tarafından yüceltilmiş, seçilmiş ve Kutsal Ruh’la donatılmıştır. Uluslara adaleti ulaştıracak, iman kıvılcımını söndürmeyecektir. Yeryüzünde adaleti sağlayana dek, umudunu ve cesaretini yitirmeyecektir.

42:5-9   Kudretli Yaratıcı Tanrı, şimdi Mesih’e hitap eder ve doğrulukla çağırdığı bu Kişi aracılığıyla gerçekleştireceği amaçları anlatır. Tanrı, yüceliğini bir başkasıyla paylaşmayacaktır, övgülerini putlara bırakmayacaktır. Önceden bildirdikleri şimdi gerçekleşmiştir. O, şimdi bir kez daha geleceği açıklar.

42:10-13   İsrail, Tanrı’nın, düşmanlarından öç almak için çıkarttığı yiğit savaşçı Mesih’i övmeleri için dünyanın dört bucağındaki ulusları bir araya gelmeye çağırır. Burada, Kedar ve Sela köylerinden söz edilmesi, yeni ezgiye Arapların da katılacağı anlamına gelir.

42:14-17   Bu ayetlerde Rab konuşmaktadır. Kendini tutarak susması geçmişte kalmıştır; şimdi öfkesini düşmanlarının üzerine salacak, İsrail’den sağ kalan az sayıda insana merhamet edecek ve tüm putperestleri utandıracaktır.

42:18-22   19’uncu ayette sözü edilen kul, Mesih değildir. Rab’bin sözlerine ve işlerine sağır ve kör kalan, İsrail’dir. “Kulum kadar kör olan var mı?” ifadesi ayrıcalık açısından mükemmeliyet ya da “güvendiğim kişi kadar kör olan var mı?” veya “benimle barışık olan kadar kör olan kim var?” anlamına gelebilir. İsrail Rab’le esenlik antlaşmasına sahiptir, ama bu dev çağrıya layık olamamıştır. Rab yasayı yüceltti. Yasa, Rab’bi hoşnut etti. Ama İsrail yasayı küçümsedi ve ona itaatsizlik etti. Bunun sonucu olarak, soyulmaya, yağmalanmaya ve cezaevine kapatılmaya terk edildi.

42:23-25   Peygamber Yeşaya şunu sorar: “Hanginiz kulak verecek?... Yakup soyunun soyulmasına, İsrail’in yağmalanmasına kim olur verdi? Kendisine karşı günah işlediğimiz RAB değil mi?” Tanrı, kızgın öfkesini ve savaşın şiddetini İsrail’in üzerine yağdırdı, ancak hiç kimse cezasının boyutunu fark etmişe benzemiyordu. O’nun yasasına kulak asmadılar.

5. İsrail’in Yenilenmesiyle Teselli (43, 44. Bölümler)

43:1-7   Rab, sevgi sözleriyle halkına korkmalarını söyler. Çünkü halkını yaratan, şekil veren, kurtaran ve çağıran Rab, suların ve ateşin içinde onlarla birlikte olacaktır. İsrail’in Kutsalı, halkının fidyesi olarak Mısır’ı verir. Bu, Yahudiler’e tutsaklıktan döndükten sonra gerçekleşmek üzere verilmiş bir vaattir. Vine şöyle yazar:

Rab, Pers Kralı Koreş’i, kendisine ve oğlu Kambises’e Mısır ve çevresindeki krallıklara sahip olmalarına izin vererek ödüllendirmiştir. Seba, Beyaz ve Mavi Nil nehirleri arasında uzanan geniş bölgeydi. Etiyopya’yla sınırı vardır. Bu ülkelere sahip olmak yalnızca bir armağan değil, aynı zamanda bir kefaret bedeliydi (kopher ya da örtü). Uğurlarına bedel ödenen halk bu örtüyle örtülüydü.51

İsrail, Rab’bin gözünde değerli ve saygın olduğu ve sevildiği için, Tanrı onun yerine insanlar verecektir. Bu, Tanrı’nın oğullarının ve kızlarının ülkeye geri getirilmesi için ulusların yargıyla karşılaşacakları anlamına gelmektedir. 5-7’nci ayetler bu yenilenmeyi tanımlar.

43:8-13   Rab bu ayetlerde İsrail’i ve diğer ulusları mahkemede bir davaya çağırır. Yanlarında gelecekteki olayları önceden bildirme yeteneğine sahip putları tanıkları olarak getirmelerini ister. Aksi taktirde, Tanrı’nın gerçek olduğunu kabullenmeleri gerekecektir. Rab, kendisine tanıklık etmesi için İsrail’i çağırır.52 İsrail, O’nun tek gerçek Tanrı olduğuna tanıklık etmelidir. Sonsuzluğunu, ondan başka Kurtarıcı olmadığını ve O’nun hükümlerine ve işlerine karşı gelinemeyeceğini bildirmelidirler.

43:14-21   Rab, İsrail uğruna Babil’i ezmeye kararlıdır. Bu O’nun, İsrail’in Kutsalı, Yaratıcısı ve Kralı olduğunu gösterecektir. Kendilerini izleyen Mısırlılar’ı yok eden ve onları kurtaran O’dur. Ancak Mısır’dan çıkışları bile şimdi yapacaklarıyla karşılaştırıldığında sönük kalacaktır. Halkı Mısır’dan çıkarken, onlar için çölde yol yapacaktır. Yenilenmiş yeryüzündeki ıssız yerler, çöl hayvanlarının minnet duymaları için bol suyla bereketlenecektir. Elbette Tanrı’nın halkı da minnet duyacak ve O’nun adını övecektir.

43:22-24   Bu ayetlerde, İsrail’in tutsaklık öncesi günlerine geri dönülür. O günlerde halk dua etmezdi ve Tanrı’dan usanmıştı. Her ne kadar O’na baştan savma biçimde sunular getirdilerse de, yürekleri Tanrı’dan çok uzaktı. Öyle ki, sanki hiç kurban sunmamış gibiydiler. Tanrı’ya armağanlar yerine suçlarını getirerek O’nu utandırdılar.

43:25-28   Tanrı yine de lütfuyla onların suçlarını siler, günahlarını bağışlar ve anmaz. Tanrı’nın bunu kendi çabalarından ötürü yaptığını savunabilirler mi? Hayır! Geçmişleri, Adem’den bu yana daima günah ve başarısızlıkla doludur. Onları yargılamasının nedeni budur.

44:1-5   Bu ayetlerde Rab’bin halkına duyduğu sevginin yürek atışlarını işitiriz. Günahlarına rağmen sevgisi sönmemiştir. Onları Yakup (topuk tutan ve hileci), İsrail (Tanrı’yla güreşir ve Tanrı Prensi) ve Yeşurun (dürüst) olarak adlandırır. Onları yaratan, şekil veren ve seçen onlara yardım edecektir. Kutsal Ruh vaadi Pentikost Günü’nde kısmen gerçekleşmiştir, ama tam olarak gerçekleşmesi Mesih’in ikinci gelişinde olacaktır. Sonra, susamış toprak hem sözcük hem de mecazi anlamıyla, suya doyacaktır. İsrail soyu gelişecek ve kendilerini İsrail, Yakup ve Rab’bin adıyla özdeşleştirmekten utanmayacaklardır (5’inci ayet aynı zamanda ulusların da kendilerini Rab ve halkıyla özdeşleştirecekleri anlamına gelebilir. Mezmur 87:4, 5’e bakınız).

44:6-8   İsrail’in Kralı olan Rab eşsizdir ve tek gerçek Tanrı’dır. Sözde tanrıları geleceği önceden bildirmeye çağırır. Önbildiriler özellikle İsrail halkıyla ilgili olmalıdır. Halkı O’nun üstünlüğüne uzatılan dillerden korkmamalıdır. Halkı, O’nun geleceği önceden bildirdiğine ve tek Tanrı olduğuna tanıktır. Kendisinden başka kaya tanımaz; O tanımazken İsrail nasıl tanıyabilirdi?

44:9-11   Putlara biçim verenler sonunda utanç içinde kalacak, hayal kırıklığına uğrayacaklardır. Putlar yararsız ve güçsüzdür.

44:12-17   Burada zengin bir adam için put yapan bir demirciyi görürüz.

Arzu edilen biçimi verebilmek için uğraşmaktadır. Ama sonra ara vermek için durması gerekir; yemeğe içmeye ve dinlenmeye ihtiyacı vardır. Eğer bir put yapıcısının gücü böylesine çabuk tükenirse, yaptığı cansız putun gücü ne kadar olabilir?

Ya da yoksul biri için tahta put yapan bir marangozu görürüz. Marangoz, tahta parçasına bir insan figürü biçimi verene kadar uğraşır. Belki de o tahta parçasını sağlayan ağacı kendisi dikmiştir. Ağacın bir bölümünü kendisini ısıtmak için yakıt olarak, bir bölümünü yiyeceğini pişirmek için, bir bölümünü ise bir tanrı yapmak için kullanmaktadır. Sonra da kendi yarattığı bir tanrının önünde yere kapanıp tapınır.

44:18-20   Tanrı, görmeyi reddettikleri için putperestlerin gözlerini kapatmıştır. Efendileri olan ağacın aynı zamanda hizmetkârları olduğunu düşünmezler. Ağacın bir bölümüne tapınırken, bir bölümünü de evlerindeki günlük işler için kullanmaktadırlar! Kül kadar değersiz olanla beslenir, aldanan yürekleriyle saptırılırlar. Kendilerini esaretten kurtaramaz ve ellerinde tuttukları tanrının bir yalan olduğu gerçeğiyle asla yüzleşmezler.

44:21-23   İsrail, kendisini asla unutmayan Tanrı’nın, Yaratıcısı olduğunu hatırlamaya çağrılır. O’nun kulu olduğunu unutmamalıdır. Tanrı, yüzünü onlardan saklamasına neden olan isyanlarını bulut gibi silmiştir; onları tutsaklıktan kurtarmıştır ve kendisine dönmeye davet etmektedir. Bütün yaratılış ezgi söylemeye ve sevinçle bağırmaya çağrılır, çünkü Rab, Yakup’u kurtarmıştır.

44:24-27   Tanrı sadık kalan halka kendisini Kurtarıcı, RAB, Koruyucu ve Yenileyen olarak sunar. Falcılarla alay eder, bilgelerin bilgilerini saçmalığa dö-nüştürür. Kendi peygamberlerinin önbildirileri olan Yeruşalim ve Yahuda’nın yenileneceğini, halkının Koreş’in buyruğuyla tutsaklıktan geri getirileceğini onaylar.

44:28   Koreş’le ilgili bu önbildiri dikkat çekicidir, çünkü O’ndan adıyla kendisi doğmadan yaklaşık 150-200 yıl önce söz etmektedir. Tanrı’nın onu “ço-banım” olarak adlandırılması da şaşırtıcıdır.

Koreş’in tekrar, Tanrı’nın halkını Babil’den kurtarmak ve tapınağın yeniden inşa edilmesine yetki vermek üzere görevlendirildiği söylenir. Yahudi tarihçisi Yosefus şöyle yazar:

Koreş bunu (tapınağın inşa edilmesi) kendi zamanından 210 yıl önce Yeşaya’nın yazdığı önbildirilerin bulunduğu kitabı okuyarak öğrenmiştir... Yeşaya bunları tapınak yıkılmadan 140 yıl önce bildirmişti. Bu nedenle Koreş bu önbildirileri okuduğunda, onların tanrısal karakterine hayran kalmış, bu yapılanları yerine getirmek için istek ve gayret duymuştur.53

6. Tanrı’nın Meshettiği Koreş’le Teselli (45. Bölüm)

45:1-6   RAB Koreş’ten, “meshettiğim” olarak söz eder (İbranice “mesih” sözcüğü gibi), çünkü Pers Krallığı, halkına tam kurtuluşu verecek olan Mesih’in ilk örneğidir. Rab O’na uluslar, özellikle Babil’e karşı zafer vaat eder. Uluslara, O’nun önünde baş eğdirecek ve kendisine gizli yerlerde saklı zenginlikleri, karanlıkta kalmış hazineleri verecektir. Koreş’e hitap etmeyi sürdüren Rab, Kendisinden Koreş’i adıyla çağıran, O’na meshedilmiş ve çoban soyadlarını veren tek gerçek Tanrı olduğundan söz eder (44:28). Onu görevi için donatmıştır. Tanrı bütün bunları halkı uğruna yapar. Öyle ki, bütün dünya yalnızca O’nun Rab olduğunu bilebilsin.

45:7   7’nci ayet, bazılarının eski ya da günümüzdeki İngilizce çevirileri temel alarak iddia ettikleri gibi, ahlâksal kötülükleri Tanrı’nın yarattığı anlamına gelmez.54

Delitzsch şu noktaya dikkat çeker: “Kilise öğretişlerine karşı gelen ilk Hıristiyanlar’dan olan Marcion ve Valentin yanlıları ve diğer bilinmezci mezhepler bu metni, Eski Antlaşma Tanrısı’nın, ‘Yeni Antlaşma Tanrısı’ndan farklı biri’ olduğunu öğretmek için kötüye kullanmışlardır.”55

Kötülük sorununa değinmeyi sürdüren Delitzsch sözlerini şöyle sürdürür: “Hiç kuşkusuz, kötülük doğrudan doğruya Tanrı’nın işi olan bir eylem değildir. Tam aksine, özgürlük verilmiş olan yaratığın kendi işidir.”56

Bu ayetlerde ışık ve karanlık, esenlik ve felaket arasındaki zıtlıklardan söz edilir. Tanrı’nın izin verdiği şeyi genellikle kendisinin yarattığı söylenir. Bazıları ışık ve karanlığın, Persliler’in düşündüğü gibi, sürekli çatışma halinde olan iki tanrı olduğu ilkesine işaret ettiğini sanırlar (diğerleriyse Koreş’in bu inancı izlediğine dair bir kanıt bulunmadığını söylerler). Koreş mücadelelerinde nasıl başarı kazandıysa, İsrail için esenlik, düşmanları için felaket olacaktır. Bu planı yürüten kişi Tanrı’dır.

45:8   Bol doğruluk (ya da adalet) ve kurtuluşun ideal koşulları burada, İsrail safında müdahale eden Koreş’in yaptıklarının küçük bir sonucu olarak tanımlanır. İdeal koşulların tam olarak gerçekleşeceği zaman, Bin Yıllık Krallık dönemidir.

45:9-11   Rab’bin, Yahuda’yı kurtarmak için bir yabancıyı kullanma hakkını sorgulayacak olanın vay haline! Bu, aynı bir çömlek parçasının çömlekçiye ne yaptığını sormasına ve onu güçsüzlükle suçlamasına benzer. 11’inci ayet büyük olasılıkla bir soru olarak okunmalıdır: “Çocuklarımın geleceği hakkında beni sorgulayabilir, ellerimin yapıtları hakkında bana buyruk verebilir misiniz?” Başka bir deyişle, “Beni sorgulamaya ne hakkınız var?”

45:12,13   İnsanı yaratan ve elleriyle gökleri geren, esirlerini özgür kılması için Koreş’i seçenle aynı Kişi’dir. Kendi kenti olan Yeruşalim’i bir yabancıya inşa ettirecektir. Kentin yeniden inşa edilmesi daha sonra Artahşas-ta’nın buyruğuyla gerçekleşecektir (Neh.2:8b). Bu projenin temeli, Yahudiler’e Babil’den dönmeleri için izin veren Koreş’in önderliğinde atılmıştır.

45:14-17   İsrail’in eski düşmanları bir gün, Yahudiler’in Tanrısı’nın gerçek Tanrı olduğunu ve O’ndan başkası bulunmadığını kabul ederek İsrail’e geleceklerdir. Tanrı’nın davranışlarıyla birlikte bu vaat, sağ kalan inançlı halkın anlaşılmaz yargıları ve kurtarışı için Tanrı’yı övmelerini sağlar. Sahte tanrıları yapanlar ve onlara tapınanlar utanacak, İsrail ise RAB tarafından kurtarılacak ve Mesih’in ikinci gelişinden sonra bir daha asla utanmayacaktır.

45:18,19   Rab dünyayı yarattığında, dünya bir kaosta ya da boşlukta değildi (tōhû sözcüğü Yaratılış 1:2’de de kullanılır). Tanrı dünyayı insanların üzerinde yaşaması için biçimlendirdi ve kendisini insanlara açık ve anlaşılır bir dille açıkladı. Karmakarışık bir şekilde yaratmadı. Karışıklık içinde iletişim kurmadı. Aksine, kendisini kesin ve üstün Tanrı olarak gerçek ve doğrulukla açıkladı.

45:20-21   Tanrı, ulusları putlarına dua etmeye çağırır. Putları, Tanrı’nın yaptığı gibi geleceği söyleyebilecekler midir? Bunu ancak Tanrı yapabilir; O tek adil Tanrı ve Kurtarıcı’dır.

45:22-25   Kurtulmaları için ulusları kendisine çağırır, her dizin önünde çökeceğini ve her dilin kendisine ant içeceğini duyurur (Rom.14:11; Flp.2:9-11). Bütün bunlar bin yıllık dönemde gerçekleşecektir. İnsanlar o zaman doğruluk ve gücün tek kaynağı olarak Rab İsa’yı tanıyacaklardır. Bütün düşmanları O’na pişmanlık içinde gelecek; İsrail putlarla değil, Rab’bi sayesinde aklanacak ve yücelecektir.

7. Babil Putlarının Diz Çöküşüyle Teselli (46. Bölüm)

46:1,2   Bel ve Nebo adlı Babil putları Persliler tarafından arabayla taşınır. Yük taşıyan yorgun hayvanlar, ağır ve zorla yürürken putlar düşecek gibi yana yatarlar. Temsil ettikleri tanrılar kendilerini yükten kurtaramaz; tam aksine tutsaklığa taşırlar.

46:3,4   İnsanlar tarafından taşınan putların aksine, gerçek Tanrı, halkını yaşlanıncaya dek taşıyacaktır. James Stewart bu konuyu şöyle özetler:

Yeşaya’dan bu yana, insanlar gerçek ve sahte inanç arasındaki can alıcı farklılığı görmüşlerdir; sonuncusu canın taşıdığı ölü bir yük, ilki ise canı taşıyan diri bir güçtür.57

46:5-7   Eşi olmayan Tanrı’yı hangi put temsil edebilir ki? Yine de yanlış yola yönlendirilmiş insanlar kendilerine bir tanrı yapması için kuyumculara para dökerler. Sahte tanrının önünde yere kapanıp tapınırlar, ...onu taşırlar ve o, koydukları yerde hareket etmeden durur. Ne duaları işitir, ne de kurtarabilir.

46:8-11   Putperestliğe güvenen herkes bundan vazgeçmeli ve olayları, gerçekleşmeden önce açıklayanın yalnızca Tanrı, tüm planlarını kararlılıkla tamamlayan tek gerçek Tanrı olduğunu hatırlamalıdırlar. Tanrı, Koreş’i (yırtıcı kuş) halkını Kildaniler’in elinden kurtarması için çağıracaktır.

46:12,13   Kanıtla yüzleşmeyi inatla reddedenler, şimdi Tanrı’nın Siyon’a kurtuluş sağlayan amacının gerçekleştiğini işitmektedirler.

8. Babil’in Düşüşüyle Teselli (47. Bölüm)

47:1-4   Babil Kenti, tahtından zorla indirilen ve bir köleye yaraşır hizmet veren, ırmaklardan geçerek esarete boyun eğdirilen bir köle haline getirilen, genç ve güzel erden bir kraliçe olarak resmedilir. Herkesin önünde soyularak

çıplak bırakılacaktır. Tanrı öç alacak ve kimseyi esirgemeyecektir. Çünkü, Kurtarıcı... İsrail’in Kutsalı olarak harekete geçmiştir.

47:5-15   Babil dört günah nedeniyle cezalandırılacaktır.

1. Tanrı her ne kadar Babil’i, halkını sürgüne göndermesi için atadıysa da, Babil’e halkına karşı zalim ve acımasız olmasını buyurmamıştı. Babil rolünü abarttı: “Ben sonsuza kadar kraliçe olacağım.” Ama Tanrı onu şöyle yanıtlar: “Bundan böyle, ‘Ülkeler kraliçesi’ denmeyecek sana.”

2. Babil kibirli ve küstahtı, refahını hiç kimsenin bozamayacağından emin-di. Ama şimdi bir günde dul ve çocuksuz kalacak, yıldız falcılarının hiçbiri bu felaketin başına gelmesine engel olamayacaktı.

3. Babil kendisinin cezadan dokunulmazlığı olduğunu ve yaptıklarını gören olmadığını düşünmüştü. Ama kendini beğenmişliği ve kibri felaketle ödül-lendirilecekti.

4. Falcılara ve yıldızbilimcilere güvenmişti. Jennings şöyle yazar: “Rab Babil’e, güvendiği bu güçleri yardımına çağırması için öğüt verir, çünkü onlara çok ihtiyacı olacaktır.”58 Tanrı’nın cezası, şöminedeki huzurlu ateş değil, alevli cehennem ateşi gibi olacaktır. Babil’le ilişkide bulunanlar, onu kurtaramayacak, kendi başının çaresine bakacaklardır.

9. İsrail’in Cezalandırıldıktan Sonra Geri Dönüşüyle Teselli (48. Bölüm)

48:1,2   Tanrı burada Babil’deki Yahudalı esirlere hitap eder. Büyük olasılıkla çoğu inançlarından dönmüş, yalnızca çok az bir bölümü Rab’be sadık kalmıştı. Halkının, kendisini İsrail’in (Tanrı’nın Prensi) adıyla çağırmasından şikayetçidir, çünkü İsrail prens değildir. Yahuda (övgü) soyundan gelir, ama Rab’bi övmez. İsrail’in Tanrısı’na dayandığını ileri sürer, ama günahını itiraf etmez. Kutsal Kentli olduğunu söyler, ama kutsal değildir. İsrail’in Tanrısı’na dayanır, ama tanrısayar değildir.

48:3-5   Rab, onların tarihini çok önceden bildirmiş ve bildirdikleri gerçekleşmiştir. Yüreklerinin katılığını ve inatçılıklarını bilen Tanrı, olaylar gerçekleştiğinde bunun onurunu putlara vermesinler diye yapacaklarını önceden duyurmuştur.

48:6-8   Şimdi yeni bir şeyi önceden açıklayacaktır: Koreş’in korumasında esaretten kurtulma. “Bunları elbette önceden biliyordum” dememeleri için Tanrı olacakları önceden haber verdi.

48:9-11   Yahuda’nın sürgününü, onların çabalarından dolayı değil, kendi adı uğruna sona erdirecektir. Onları gümüşü arıtır gibi olmasa da arıtmış, sıkıntı ocağında denemiştir (Babil sürgünü). Şimdi kendi adı uğruna onları yeniden inşa edecektir – bu adı kötüye kullanmış olsalar bile. Bu yenilenmenin onurunu, onların putlarıyla asla paylaşmayacaktır.

48:12-16   Kendisini sonsuz (İlk ve Son), Yaratıcı ve Evrenin Egemeni, Tarihi Düzenleyen, Peygamberlik Tanrısı olarak açıklamakta, Babilliler’i yenilgiye uğratmak ve İsrail halkını kurtarmak için sevdiğini (Koreş) yükselteceğini duyurmaktadır. 16’ncı ayette geçen ve Kutsal Üçlü’yü –Rab Tanrı, Ruhu ve Ben (Mesih)– ifade eden sözcüklere dikkat edin. Konu burada neredeyse fark edilemez bir şekilde Koreş’ten ayrılır ve geleceği önceden ima edilen ulusu ikinci gelişiyle, dağıtıldığı dünyadan kurtaracak olan Rab İsa’ya döner.

48:17-19   Rab tekrar İsrail halkına, onların Kurtarıcısı, Tanrısı, Öğretmeni ve Rehberi olarak konuşur. O’na itaat etselerdi, esenlik, doğruluk, bereket ve kendisiyle kesintisiz paydaşlığın tadına varacaklardı.

48:20-22   Sağ kalan tanrısayar halka Babil’den çıkmasını ve Rab’bi sevinçle Kurtarıcısı olarak duyurmasını söyler (Bk. Va.18:4). 21’inci ayet Mısır’dan çıkışta gerçekleşmişti. Rab bunu bir kez yaptıysa tekrar yapabilir. Kendilerini Babil’den ayırarak, Rab’be itaat etmeyi reddeden kötü yürekli İsrailliler için esenlik yoktu.

B. Mesih ve İsrail Tarafından Reddedilmesi (49-57. Bölümler)

1. Hizmetkâr Olarak Mesih (49. Bölüm)

49’uncu bölümden 53’üncü bölüme kadar Tanrı, Mesih’i reddeden halkıyla uğraşmaktadır. Bu, Rab’bin Acı Çeken Kulu’nun kitabıdır.

49:1-6   49’uncu bölümde geçen Rab’bin kulu, 1-3’üncü ayetlerdeki İsrail ulusu olabilir. Ama metni tamamıyla yanıtlayan yalnızca Rab İsa’dır. 3’üncü ayette İsrail adıyla çağrılır. Ama bu, “Tanrı Prensi” olan Mesih’tir, ulus değil. 5 ve 6’ncı ayetlerde Kul, İsrail’den ayırt edilir. İsrail’in yenilenmesi bu ayetlerde ortaya çıkar; önce Koreş’in korumasındaki geri dönüş, sonra Mesih egemenliğini kurduğunda gerçekleşecek olan gelecekteki yenilenme.

Kul, dünya insanlarına kendi doğumunu anlatırken, doğumundan önce kendine verilmiş olan ada kulak vermeye çağırır (Mat.1:21). Kesin, açık, yetkili mesajı ve Tanrı tarafından Kul olarak atanması, kendisinde Rab’bin yüceltileceği Tanrı Prensi (İsrail) olduğunu belirtir. İsrail tarafından reddedileceğinden dolayı yaşadığı üzüntüyü ima eder (Mat.11:16-24). Ama sonra, Tanrı’nın kendisini ödüllendireceğinden emin olduğu için, sahip olduğu güvenceyi dile getirir (4’üncü ayeti, Mat.11:25, 26 ile karşılaştırın).

Tanrı O’nu yalnızca İsrail’in ruhsal yeniden doğuşu için çağırmamış, aynı zamanda uluslara kurtuluş getirmesi için de göndermiştir. 6b. ayeti, Elçilerin İşleri 13:47’de Mesih’e işaret etmek üzere aktarılmıştır.

49:7   Rab, ilk gelişinde küçümsendi ve İsrail ulusu kendisinden tiksindi. O’na toplumsal merdivende ulusların kralları kadar bile yer verilmedi ve aşağı basamaklarda yer aldı. Ancak ikinci gelişinde, yeryüzü krallıkları O’na sadakat yemini edecektir. “Egemenlerin Kulu” ifadesi İsrail için de geçerlidir; Yusuf, Mordekay, Ezra, Nehemya ve Daniel’i karşılaştırın.

49:8-13   Tanrı Mesih’in duasını O’nu ölümden dirilterek yanıtladı ve  İsrail’i ülkeye geri götürmesi için O’nu atadı. Rab’bin Kulu, halkı ülkeye geri dönmeye çağıracak ve yol boyunca kendilerine ideal yolculuk koşulları sağlayacaktır. Dünyanın her köşesinden, Sinim’den bile (büyük olasılıkla Çin) geleceklerdir. İsrail bu şekilde Tanrı’nın teselli ve şefkatine kavuştuğunda dünya sevinçli bir gün yaşayacaktır.

49:14-16   Bu arada, Siyon Kenti Rab’bin kendisini unuttuğunu hisseder. Rab’bin yanıtı, “Bir annenin emzikteki bebeğini unutabileceği”, ama O’nun, kenti asla unutmayacağı yönündedir. Siyon’un adını avuçlarına kazımıştır ve sürekli duvarlarını gözlemektedir. İçgüdüsel olarak bu referansı Mesih’in bizlere duyduğu sevginin yaralarıyla dolu olan Rab’bin avuçlarıyla karşılaştırırız. Ünlü İngiliz Hıristiyan şairlerinden biri bunu çok güzel ifade eder:

Sonsuzluk, adımı O’nun avuçlarından silemeyecektir;

O’nun yürekten verdiği silinmez lütfun izleri

Sonsuza kadar kalacaktır.

– Augustus Toplady

49:17,18   Siyon’u yıkanlar ayrılırken, İsrailoğulları koşarak Siyon’a dönmektedir. Kalabalıklar kentte birbirine yaklaşır. Bir gelinin üzerindeki mücevherlere benzemektedirler.

49:19-21   İsrail’in yıkılmış ve viraneye dönmüş yerleri bir nüfus patlaması yaşayacaktır. Siyon bu kadar çok Yahudi’nin nereden geldiğine şaşıracaktır; çünkü çok uzun zamandır dul olarak yaşamıştır!

49:22,23   Rab Tanrı’nın bir işareti üzerine uluslar, Siyon’un oğullarını kucaklarında getirecek, kızlarını omuzlarında taşıyacaklardır. Ulusların krallıkları, Tanrı’nın halkına hizmet edecek ve İsrail, sıkıntılara rağmen Rab’bin beklenmeye değer olduğunun farkına varacaktır.

49:24-26   Eğer Babil’deki esirler güçlü zorbanın elinden özgür kılınma olasılıkları konusunda karamsar olurlarsa, o zaman bilsinler ki, Rab onların düşmanlarıyla çarpışacak ve çocuklarını kurtaracaktır. Zulmedenler ektiklerini biçecekler ve dünya sonunda Rab’bin İsrail’in Kurtarıcısı, Yakup’un Güçlüsü olduğunu bilecektir.

2. Gerçek Öğrenci Olarak Mesih (50. Bölüm)

50:1-3   Rab, İsrail’le yaptığı içten konuşmada İsrail’den boşanmasının önemsiz, saçma bir arzu olmadığını hatırlatır [(onları boşamış olmasına rağmen) Yer.3:8]. Onları, Kildani ulusuna herhangi bir borcu olduğu için kurtarmadı. Nedeni, İsrail’in kendi suç ve günahlarıydı. Ulustan hiç kimse O’nu kabul etmedi ve çağrısına yanıt vermedi. O’nun, kendilerini özgür kılmaya gücü olmadığını mı düşündüler? Kızıldeniz’i ve Ürdün Irmağı’nı kurutmamış mıydı? Göklere karalar giydirmemiş miydi?

50:4-9   Sonra Mesih konuşur. Eski Antlaşma döneminde Rab’bi hakaretle reddeden ulus ile Yeni Antlaşma döneminde İsa’yı hakaretle reddeden ulus  aynısıdır. O, Gerçek Tanık olarak geldi. Söylemesi için kendisine uygun söz verilmişti. Çarmıh da dahil olmak üzere, Tanrı’nın isteğini gerçekleştirmekten zevk aldı. Tanrı’nın isteğinden kaçmadı. Kendisine vuranlara karşı koymayarak sırtını açtı, sıkıntı ve utanca izin verdi. Tanrı’nın kendisini haklı çıkaraca-

ğından hiç kuşku duymayarak Yeruşalim’e gitmek utancı hiçe saydı. Diriltilerek haklı çıkartıldı. Şimdi düşmanı olan Şeytan’ı kendisini suçlamaya davet eder. (Bizler de aynı daveti yapabiliriz [Rom.8:31-39]). Bütün düşmanları güve tarafından yiyip bitirilen giysi gibi eskiyecektir.

50:10   Son iki ayet, iki tür insanı tanımlar. İlki, Rab’be bağımlı olarak yürüyenlerdir. Rab’bin rehberliğine duydukları ihtiyacı itiraf ederler. Onlar için Tanrı’nın öğüdü, Rab’bin adına güvenmek ve Tanrı’dan güç almaktır. O zaman üzerlerine ışık seli salınacaktır.

50:11   İkinci grup ise kendi rehberliklerini yapmayı deneyen, Tanrı’nın yönlendirmesine ihtiyaç duymadıklarını düşünen insanlardır. Kendi kıvılcımlarının ışığında yürüyebilirler, ama Tanrı onları azap içinde yatıracaktır.

3. Doğru Yönetici Olarak Mesih (51:1 - 52:12)

51:1-3   İsrail’de kurtuluş özleyen herkes, Tanrı’nın kendilerini nasıl taş ocağından (Mezopotamya’dan) kurtardığını hatırlamalıdır. Tanrı’nın İbrahim ve Sara’ya nasıl lütfettiğini, onları kutsayıp çoğalttığını düşünerek kendilerini teşvik etmeli, Siyon’u da teselli edeceği vaadiyle yüreklenmelidirler. Dinlemeleri için üç (1, 4, 7. ayetler), uyanmaları için üç çağrı yapılır (51:9,17; 52:1).

51:4-6   Bin yıllık dönem sırasında Mesih yalnızca İsrailliler’e değil ulusların halklarına da egemen olacaktır. Krallık sona erdiğinde, gökler ve yeryüzü ortadan kaldırılacak, tüm imansızlar mahvolacak, ama Tanrı halkı sonsuza kadar güvenlik içinde yaşayacaktır.

51:7,8   Rab sağ kalanları büyük sıkıntı dönemindeki karanlık günler sırasında üzerlerine gelecek olan insan gazabından korkmamaları için uyarır. Çünkü kötü adamın sonu mühürlenmiştir ve Tanrı halkının kurtuluşu kesindir.

51:9-11   Bu sözler, sağ kalanları harekete geçirir. Tanrı geçmişte halkını Mısır (Rehav) ve firavundan (simgesi yılan) kurtarmıştı; denizi kurutmuş ve halkını karşıya geçirmişti. Sağ kalanlar, Tanrı’dan aynı şeyi yine yapmasını istediler. Tanrı’nın geçmişteki müdahalesini anımsamak, esirlerin kurtarılacaklarını ve Siyon’a döneceklerini önceden görebilmelerini sağlar. F. C. Jennings bu olayı çok güzel biçimde tanımlar:

Şimdiye kadar peşinden umutsuzca koştukları sevinç ve mutluluk, şimdi başlarını bir çelenk gibi süslemektedir. İçinden geçtikleri fırtına, kalın bir bulut gibi, tüm inilti ve gözyaşlarını beraberinde götürerek onlardan ayrılmaktadır!59

51:12-16   Rab, burada zorba Nebukadnessar’dan ya da gelecekteki günah adamından korkanlara bir teselli mesajı verir. Korkmaları gereken, gökleri geren, yeryüzünün temellerini atan Rab’dir; o zaman zayıf insandan korkmayacaklardır. Zincire vurulmuş tutsaklar çok yakında özgürlüğe kavuşacak, ölüm çukuruna inmeyecek ve aç kalmayacaklardır. Bu tutsaklar o zaman Koreş tarafından özgür bırakılmışlardı ve Mesih’in yüceliği içinde görüneceği zaman da özgürlüklerine kavuşacaklardı. Rab bunları gerçekleştirecektir; en yüce olan aynı zamanda en yakın olandır, halkını elinin gölgesiyle saklar. Dünyaya Müjde’yi yayabilmeleri için ağızlarına sözlerini koyar. 16’ncı ayet aynı zamanda Rab İsa’ya da uyarlanabilir. Baba, Mesih’in ağzına sözlerini koymuştur. Bin yıllık dönemin yeni göklerini ve yeni yeryüzünü yerleştirmesi için O’nu korumuş ve donatmıştır. Siyon’a, “Halkım sensin” diyecektir.

51:17-20   “Uyan... uyan!” Oğullarının hiçbiri ona yol göstermediğinde, kıtlık ve kılıçla harap edildiğinde, insanları ağa düşmüş ve tükenmiş bir ceylan gibi çaresiz kaldıklarında, Yeruşalim’e sıkıntının karanlık gecesinin bittiğini ve artık uyanmasını buyurur.

51:21-23   Yeruşalim’i sersemleten gazap kasesini elinden almış ve kaseyi Yeruşalim’e zalimce ve acımasızca davranarak eziyet etmenin sınırlarını aşmış olan düşmanlarının eline vermiştir.

52:1,2   Siyon’u tekrar uyanmaya çağırır: “Uyan... uyan!” Tutsaklığının uykusundan uyanmalı ve güzel giysilerini giymelidir. Artık tanrısızlar tarafından kuşatılmayacaktır. Bu, elbette krallığın gelecekte göreve başlayacağı zamanı ima eder; bu sözler yalnızca gelecekte gerçekleşecektir.

52:3-6   İsrail bir esir olarak karşılıksız satılmıştı; aynı şekilde parasız kurtulacaktır. İsrailliler önce konuk olarak Mısır’a inmişlerdi; ama sonradan rahatsız edildiler. Daha sonra Asurlular onlara nedensiz olarak baskı yaptı, halk alınıp götürüldü. Şimdi bir kez daha Tanrı halkı, Rab’be aldırış etmeyen zalimler tarafından ezilmektedir. Tanrı halkını ezenler keyif içindedir. Tanrı’nın adına sövülmektedir. Ama Tanrı kendine ait olanlar uğruna gücünü gösterecek ve halk Tanrı’nın vaat ettiği gibi davrandığını bilecektir.

52:7-10   Sonraki ayetler, Yahudiler’in dağıtıldıkları dünyanın her bir köşesinden geri dönüşlerini resmederler. Sürgünden dönenler dağlar aşarak Siyon’a gelirken, önlerinde Mesih’in egemenliğinin iyi haberini duyuran müjdeciler yürümektedir. Yeruşalim’in duvarları üzerindeki bekçiler onları gördüklerinde sevinçle ezgi söylerler... Rab, halkının önünde geri dönmektedir. Yeruşalim’in kendisi, Rab’bin güçlü kurtarışını kutlamaya çağrılır.

52:11,12   Sürgünden dönenler tapınma araçlarını Yeruşalim’e geri taşırlarken, kendilerine murdarların arasından çıkmaları ve temizlenmeleri söylenir. Aceleyle çıkmayacak, korkuyla kaçmayacaklardır; İsrail’in Tanrısı hem önlerinde hem arkalarında durarak onların koruması olacaktır.

4. Günahları Yüklenen Kurban Olarak Mesih (52:13 - 53:12)

52. bölümün son ayetleri, aslında 53’üncü bölüme aittir. Rab’bin Kulu’nun tarihini, dünyasal yaşamından çarmıha ve sonra da görkemli görünüşüne kadar ayrıntılarıyla araştırırlar. İbrani asıllı bir Hıristiyan olan Adolph Saphir, çarmıh önbildirilerinin en büyüğü olan bu ayetlerden heyecanla söz eder:

Sen, ey kutlu ve değerli bölüm. Tanrı’nın antlaşma halkının çoğu senin aracılığınla Mesih’in çarmıhının dibine getirilmiştir! O çarmıhın üzerinde, “İsa Mesih, Yahudiler’in kralı!” yazılıydı. Daha sonraki günlerde tövbe eden ve iman eden İsrail, bedenini deştikleri Mesih’e baktıklarında bu eşsiz bölüm daha da görkemli bir yorum kazanacaktır: “Aslında hastalıklarımızı o üstlendi, acılarımızı O yüklendi. Bizse Tanrı tarafından cezalandırıldığını, vurulup ezildiğini sandık!”60

52:13   Rab’bin Kulu, yeryüzündeki görevi sırasında sağduyuyla davrandı. Dirilişte yüceltildi ve göğe alındı. Tanrı’nın sağında görkemle oturtuldu.

52:14   İlk gelişinde pek çok kişi O’nun çektiği derin sıkıntıya şaşırmıştı. Yüzü ve bedeni öylesine bozulmuştu ki, insana benzer yanı kalmamıştı.

52:15   Ancak tekrar geldiğinde insanlar O’nun yüceliğinin parıltısına şaşıracaklar. Ulusların kralları, O’nun duyulmamış yüceliğini gördüklerinde ağızları kapanacak.61 O zaman Golgota Tepesi’ndeki alçakgönüllü İnsan’ın, kralların Kral’ı ve rablerin Rab’bi olduğunu anlayacaklar:

Tanrın seni hiç terk etti mi?

Sen çaresizken, yüzünü büyük ihtiyacından gizledi mi?

Bir zamanlar biçimi bozulmuş, vurulup ezilmiş yüzünde,

Şimdi bütün yüceliğini görüyoruz.

– Miss C. Thompson

53:1   İsrail’den geriye kalan az sayıda tövbekar kişi, Mesih’in ilk gelişinde duyurulan, ama çok az kişinin inanmış olduğu haberi hatırlar. Rab’bin kurtarıcı gücü pek çok kişiye açıklanmamıştı.

53:2   Rab İsa bu günahlı dünyada, kendisine sevgiyle bakan RAB’bin önünde, ender rastlanan nazik bir fidan gibi büyüdü. Kurak yerdeki kök gibiydi. Kurak yer, İsrail’di – alışılmışın çok dışında bir toprak. İsrail ulusu O’nun güzelliğini görememişti, gönüllerini çeken bir görünüşü yoktu. F. B. Meyer, O’nun alçaltılışındaki gizemi şöyle tanımlar:

Nazik Fidan; acı çekerek kapı zemininin dış tabakası arasından kendisine yol açtı; fiziksel çekicilikten yoksundu. Buradaki betimleme, Mesih’in köylü ebeveyni, ahır yemliğindeki yatağı ve yoksulluk içindeki koşullarıyla uyumlu bir yorumu kabullenir – öğrenci olarak seçtiği balıkçılar, payına düşen yoksulluk, sıradan insanların O’na duyduğu hayranlık, çarmıhının dibindeki hırsız ve suçlular, kilisesine seçtiği yoksul ve önemsiz kişiler. İnsan olarak paylaştığı karışıklıklar geldiği yerle karşılaştırılamayacağından, bu gerçek bir alçaltılmaydı.62

53:3   Hor görüldü ve reddedildi, üzüntünün ne olduğunu bilen bir Acılar Adamı’ydı. İnsanlar O’ndan tiksindiler; İsrail tarafından bile takdir edilmedi.

“Acılar Adamı!”

Mahvolmuş günahkârları geri çağırmak için gelen

Tanrı Oğlu için nasıl bir isim bu!

Haleluya! Ne büyük bir Kurtarıcı!

Utancı ve alayları taşıyarak

Benim yerime yargılandı;

Bağışlanmamı kanıyla mühürledi;

Haleluya! Eşsiz bir Kurtarıcı!

– Philip P. Bliss

53:4-6   Sağ kalanlar şimdi O’na ilişkin gerçeği öğrenir ve kabul ederler. “Taşıdığı bizim üzüntülerimiz, bizim acılarımızdı. Ama O’nu çarmıhta gördüğümüzde Tanrı tarafından kendi günahları nedeniyle cezalandırıldığını düşündük. Ama hayır! Cezanın nedeni bizim suçlarımız ve günahlarımızdı. Esenlik ve şifa bulalım diye cezamız O’nun üzerine indi. Yoldan ayrılarak kendi iradesiyle yürüyenler bizlerdik. RAB bizim suçlarımızı O’na yükledi.

Sağ kalanların O’nu kabul edecekleri zaman gelinceye dek, biz Hıristiyanlar O’nu bildireceğiz:

Bizim günahlarımız için yaralandı,

Ağaçta, bedeninde bizim günahımızı üstlendi;

Suçumuza karşılık bize esenlik verdi,

Bizi tutsaklığımızdan özgür kıldı,

O’nun yaralarıyla,

O’nun bereleriyle,

Canlarımız şifa buldu.

Günahkar sayıldı,

Tanrısı tarafından terk edildiğini düşündü;

Bizim kurbanımız olarak öldü,

Öyle ki, yasa uygulansın,

Ve tüm günahlarımız O’na yüklensin.

Hepimiz yoldan sapmıştık,

Çoban’ın ağılından çok uzaktaydık;

Ama O bizi bulunduğumuz yerde aradı

Kasvetli ve çıplak dağlarda ardımıza düşerek,

Bizi eve getirdi,

Bizi güvenlik içinde eve, Tanrı’ya getirdi.

– Thomas O. Chisholm

Rabbimiz İsa Mesih tıp bilimi tarafından kabul edilen beş tür yara nedeniyle acı çekti: Ezik, bere, çürükler –bir değnekle vurulması sonucunda oluşan yarık ve yaralar–, kamçılanmayla oluşan ve derine işleyen –dikenli taç yüzünden oluşan– yaralar, çivilerle ya da mızrak darbeleriyle oluşan derin yaralar.

53:7,8   Kırkıcıların önünde kesime götürülen kuzu gibi sessiz kaldı ve şikayet etmeden çarmıha dayandı. Aceleyle cezaevinden çıkartılarak acımasızca yargılandı (ya da “zulüm ve yargıyla götürüldü”). Ömrünün en olgun çağında, halkının günahları nedeniyle boğazlandığı için, bir soya sahip olması imkansız görünüyordu.

53:9   Kötüler O’nu suçluların yanına gömmek için planlar yaptılar, ama Tanrı baskın çıktı. Öldüğünde zenginin yanındaydı – Aramatyalı Yusuf’un yeni mezarında. Şiddete başvurmadığı, ağzından hileli söz çıkmadığı halde insanlar O’nun için utanç verici bir mezar tasarladılar.

53:10,11a   Ne var ki, Rab O’nun ezilmesini uygun gördü, acı çekmesini istedi. Canı günah sunusu yapıldığında, soyundan gelenleri görecek, yani O’na inananların hepsi için Tanrı’nın isteği O’nun aracılığıyla gerçekleşecek, sonsuz bir yaşamın gücünde yaşayarak günleri uzatılacaktır. Tanrı’nın bütün amaçları O’nun aracılığıyla fark edilecektir. Kanı aracılığıyla kurtarılan insanların çokluğunu görerek fazlasıyla doyacaktır.

53:11b   “Benim doğru kulum, kendisini kabul eden birçoklarını aklayacaktır.” Bunun anlamı, Babası’nın isteğinin kendisini çarmıha götüreceğini bilmesi, ölümü ve dirilişi aracılığıyla Babası’nın iman edenleri doğru sayacağı olabilir. Ya da insanlar “O’nu tanıyarak” aklanacaktır (Yu.17:3). Her iki şekilde de, O’nun suçları üstlenmesiyle, “pek çok kişi” için aklanma mümkün olacaktır.

Thomas Chisholm’un ilahisinin son kıtasında şu zaferli sözleri okuruz:

O’nun soyunu kim sayabilir?

Çarmıhının zaferlerini kim bildirebilir?

Bir zamanlar ölüyken şimdi yaşayan milyonlar,

O’nu izlemekte!

Zaferli Rab, zaferli Rab,

Zaferli Rab ve beklenen Kral!

53:12   Tamamladığı işin bir diğer sonucu da, Rab’bin, doğru kuluna ünlüler arasında bir pay vermesidir, yani güçlerinin nedeni O’nunla birleşmeleri olan kutsallarla ganimeti paylaşacaktır. Buradaki “güçlüler” sözcüğü, yine kendi başlarına zayıf, ama Rab’de güçlü olan imanlıları belirtmektedir.

Görkemli zaferi için dört neden gösterilir: (1) Canını feda etti, (2) suçlularla bir sayıldı (iki hırsız), (3) pek çoklarının günahını taşıdı, (4) başkaldıranlar için yalvararak aracılık etti. David Baron şu yorumu yapar:

“Aracılık etme” fiili, kusurlu ya da belirsiz geleceğin bir örneğidir. Başlamış, ama henüz tamamlanmamış olan bir işi ifade eder. En çarpıcı şekilde, Delitzsch’in gözlemlediği gibi, çarmıha gerilen Kurtarıcı’nın duasıyla gerçekleşti: “Baba on-ları bağışla, çünkü ne yaptıklarını bilmiyorlar.” Ama çarmıhta başlayan bu ara-cılık işi, hâlâ bir Prens ve Kurtarıcı olarak bulunduğu yerde (Tanrı’nın sağında) sürmektedir. İsrail’in tövbesi ve günahlarının bağışlanması için aracılık eder.63

Bu büyük metnin bir bütün olarak mantık dışı görünen doğru düşüncesiyle ilgili olarak Moody şu yorumda bulunur:

Küçümsendi, ama yine de kabul edildi; kendisine hayran kalındı. Yoksuldu, ama çok zengindi. Öldü, ama dirildi. Yahudi din bilginleri, bu bölümün gerçekleşmesi için ikinci bir Mesih gerektiğini söylediler.64

5. Kurtarıcı ve Yenileyici Olarak Mesih (54. Bölüm)

54:1-3   54’üncü bölümün, “Sevinç çığlıkları at!” sözleriyle başlaması bir rastlantı değildir. Mesih’in ölümünü, görünüşünü, dirilişini ve yüceltilmesini sunan 53’üncü bölümün hemen ardından geldiği için başlangıç sözcüğü olarak bundan uygunu olamazdı.

İlk ayet kısır, yalnız ve tutsak İsrail’i yenilenmiş, kurtarılmış, bereketli ve sevinen ulusla karşılaştırır. Pavlus bu ayeti Galatyalılar 4:24-31’de göksel Yeruşalim ve yersel kent olarak uyarlamıştır. Ülkenin sınırları artan nüfusu barındırabilmek için genişletilecek, İsrail ulusların önderi olacak ve Tanrı halkı terk edilmiş kentlere yerleşecektir.

54:4-8   Mısır’daki kölelikle ilgili utanç (gençlik) ve Babil’deki tutsaklık (dulluk) unutulacaktır, çünkü Rab kendisiyle paydaşlıkta bulunması için halkını geri getirecektir. Tutsaklık, Tanrı’nın bir anlık gazabını ifade eder; yenilenme ise O’nun büyük şefkati ve sonsuz iyiliğini sergiler.

54:9,10   Tanrı Nuh’la yaptığı antlaşmada olduğu gibi, şimdi de halkıyla, İsrail bin yıllık döneme girdiğinde artık öfkelenmeyeceğine ve azarlamayacağına ant içer.

54:11,12   Yeruşalim sıkıntıya terk edilmiş ve fırtınayla  savrulmuş bile olsa Tanrı onu yenileyecek ve güzelleştirecektir. Taşlarını koyu harçla yerine koyacak, temellerini laciverttaşıyla atacaktır. Kale burçlarını, kapılarını ve surlarını değerli mücevherlerden yapacaktır; bu, üstün güzelliğin ifade edilmesi için kullanılan bir mecazdır. Dean Alford, Yeruşalim’in geleceğini şöyle ifade etmişti:

Ufkun ötesinde çok uzakta

Kentin kuleleri yükselir,

Tanrı’nın oturduğu o yer;

O pak yuva bizimdir!

Yeşim taşından caddeleri ve

Altından kapıları parıldar.

Mutlu eden nehirleri,

Sözle anlatılmaz sevinçler taşır.

54:13-15   Herkesi Tanrı eğitecek, esenlikleri tam olacaktır. Doğruluk üstün gelecektir. Artık bundan böyle kuşatma, sürgün ya da zulüm korkusu olmayacaktır. İsrail’e sıkıntı veren herkes cezalandırılacaktır.

54:16,17   Savaş gereçleri yapanı (demirci) ve fethedeni (yıkıcı) yaratan Tanrı, yarattıklarını elbette denetim altında tutabilir. Rab İsrail’e karşı yapılan hiçbir silahın işe yaramayacağını ve İsrail’in mahkemede kendisini suçlayan her dili suçlu çıkaracağını söyler. Suçluluktan özgürlük ve kesin zafer, Rab-bin hizmetkârlarının mirasıdır. Tanrı onları esenlik ve refahın altın dönemin-de, kendi doğruluğuyla donatarak haklı çıkartacaktır.

6. Müjdeci Olarak Mesih (55:1 - 56:8)

55:1   Tanrı’nın Ruhu İsrail’e geri dönmesi için çağrıda bulunur ve her yerdeki herkesi Müjde şenliğine davet eder. Gerekli olan tek şey, ihtiyacın (susamışlığın) bilincinde olmaktır. Bereketler, Kutsal Ruh’un suları, sevinç şarabı ve Tanrı sözünün sütüdür. Bunlar lütfun karşılıksız armağanlarıdır.

55:2-5   Tanrı’dan soğuyan İsrail, enerji ve kaynaklarını boşa harcamıştır. Gerçek doyum ve kalıcı zevk yalnızca Rab’de bulunur. Eğer İsrail Rab’be geri dönerse, sonsuz antlaşma ile Davut’a vaat edilen bütün merhametlere kavuşa-

caktır (Bk. Mez.89:3, 4, 28, 29). Bu bereketler Rab İsa’da ve O’nun görkemli egemenliğinde yerine gelecektir. Diğer uluslar da krallığın bereketlerinden yararlanacak, İsrail ve uluslar arasında dostça ilişkiler kurulacaktır.

55:6-7   Bereketin yolu Rab’bi aramaktan ve günahı terk etmekten geçer. Rab’be dönenler, O’nun bol merhametine ve bağışlamasına kavuşacaklardır.

55:8,9   İnsanlar, Rab’bi kendi düşünce ya da yollarına göre yargılamamalıdır. O’nun düşünceleri insanın düşüncelerinden yüksek, yolları çok farklıdır. Bu gerçek, özellikle insan çabasının övülmesine izin vermeyen ve bütünüyle Tanrı’nın lütfu olan kurtuluş planının temelinde yatar. William Cowper, “Gerçek” adlı şiirinde bunu ifade etmiştir:

İnsanın karmaşık işleri, göğün kolay, hilesiz ve yükleri kaldıran

Planına hiç benzemez!

Akıl çelmek için cicili bicili lütuflarla kandırmaya

Demet demet süsler ile büyük yığınları tıkamaya yer yoktur;

Hem gösteriş, hem zayıflıktan özgür,

Gök mavisi kemerler gibi, kendi sadeliği içinde görkemli olarak görünür.

Uzaktan göze çarpan bir yıldızın parlaklığı gibi,

Süslü büyük kapıların taşlarına yazılmıştır;

Yalnızca verdikleri ışık aracılığıyla okunabilen,

Cana yaşam veren şu sözler durur:

İMAN ET VE YAŞA.

55:10,11   Tanrı’nın sözü yağmur ve kar gibi karşı konulmaz ve etkilidir. Dünyadaki hiçbir ordu O’nu durduramaz. O, amacını mutlaka gerçekleştirir. Tanrı’nın sözü hedeflerine her zaman başarıyla ulaşır:

Ağzımdan çıkan söz de öyle olacaktır. Bana boş dönmeyecek, istemimi yerine getirecek, yapması için onu gönderdiğim işi başaracaktır.

55:12,13   Rab’bi arayanlar tutsaklık ülkesini sevinçle terk edecek ve esenlik içinde eve döneceklerdir. Onların özgürlüğüyle bütün doğa sevinecektir. Toprak lanetten özgür kılınmanın keyfini yaşayacak ve meyve verecektir. Dikenli çalı ve ısırgan yerine çam ve mersin ağacı bitecektir. Bin yıllık dönemin bütün bereketleri, Rab’be ün getirecek, O’nun lütuf ve iyiliğinin sonsuz bir belirtisi olacaktır.

56:1-8   Sürgünde, Tanrı’nın kurtarışını umutla bekleyenler, Şabat Günü’nü tutarak adalet ve doğruluğu uygulamaya yönlendirileceklerdir. Ne yabancı ne de hadım, Mesih’in egemenliğinin yararlarından yoksun bırakılmaktan korkma-malıdır. Aslında, Tanrı’nın sözüne itaat edenlerin hepsi beğenilen konumlara getirileceklerdir. Tapınak o zaman yalnızca İsrail için değil, bütün uluslar için bir dua evi olacaktır. Tanrı, İsrail eviyle birlikte ulusları da ağılına toplaya-caktır.

7. Kötülerin Yargıcı Olarak Mesih (56:9 - 57:21)

56:9-12   9’uncu ayet, İsrail’in başkaldırdığı günlere geri döner. Ulusların (kır hayvanları) bekçileri, tehlikeyi göremeyen bir halkı cezalandırmaya çağrılır. Havlayamayan ve insanları uyarmayan dilsiz köpeklere benzerler. Uykuyu seven hayalperestlerdir. Paragöz, kendi çıkarını arayan, obur çobanlardır. Arkadaşlarını içmeye ve eğlence alemine davet ederek şöyle derler: “Yarın da bugün gibi geçecek, hatta çok daha iyi olacak” (Ronald Knox).

57:1,2   57’nci bölümün ilk iki ayeti, bir önceki bölümün 9-12’nci ayetleriyle bağlantılıdır. Bütün günah ve baskının ortasında doğrular zulüm görerek göçüp gidiyor. İnsanlar, olaylara kendi bakış açılarından yaklaştıklarından, durum kimsenin umurunda değil. Ama Tanrı’nın umurunda – O, tanrısayarları kötüden kurtarır, onlara esenlik ve dinlenme için yer sağlar.

57:3-6   Bazı insanlar sürgünde bile putperest uygulamalarını sürdürürler. Bu bağlamda kendileri, sadakatsiz ebeveynlerinin ve zina eden fahişenin zürriyetidir. Bu kişiler Rab’le alay eden, isyan torunları ve yalan soyudur. Tahtalara tapındıklarında şehvetle yanarlar, çocuklarını Baal ya da Molek’e vadilerde kurban ederler.

57:7-10   Yüksek dağlarda zina ederek putlara tapınırlar. Tanrı’nın yasasını kapı sövelerinin üstüne yazmak yerine (Yas.6:9; 11:20), kapılarının arkasına put simgeleri asar ve seks eğlenceleri düzenlerler. Krala (Molek’in anlamı kraldır) armağanlar ve sunular getirir, yeni iğrenç şeylerin peşinde koşarak ölüler diyarına ulaklar gönderirler. Sefahatleri nedeniyle tükendiklerinde bile vazgeçmez, kötülüklerine devam ederler.

57:11-13   Rab’den korkmaz, yalan söyler ve O’nu anmazlar. Uzun zaman suskun kaldığı için, O’na duydukları saygıyı yitirirler. Ancak O, kendilerine günahlarını ve kendi doğruluklarına güvendiklerini açıklayacaktır. Putları kendilerine yardım etmeyecektir. Putları onları hayal kırıklığına uğratacak, ama Rab-be güvenenler berekete kavuşacaktır.

57:14-19   Tanrı sürgündeki sadık kalan halkının geri dönmesi için toprak yığıp yol yapacağına ve bu yoldaki tüm engelleri kaldıracağına söz verir. Çünkü yükseklerde ve kutsal yerde oturan Tanrı, aynı zamanda alçakgönüllü ve tövbekâr yürekte de konut kurar. Yarattığı canlardan sonsuza kadar davacı olmayacaktır, aksi taktirde öfkesi karşısında hiçbir can dayanamazdı. Tanrı açgözlü, günaha sapmış halkına karşı gazabını gönderdi, ama öfkesinin bir sınırı vardır. Zinalarından dönenleri yenileyecek ve dudaklarından övgü sözleri döktürecektir.

57:20,21   Yeşaya’nın, kötüler ve çalkalanan deniz arasında yaptığı harika kıyaslama, İngilizce bir çeviriye şöyle aktarılmıştır:

20: Ama kötülere gelince – onlar deniz gibidirler,

Fırtınayla savrulurlar, rahat duramazlar,

O denizin suları çamur ve pislik savurur!65

Doğrular için esenlik olacaktır... ama kötülere esenlik yoktur.

C. İsrail’in Günahı, Yargılanması, Tövbesi ve Yenilenmesi (58-66. Bölümler)

Yeşaya Kitabı’nın son dokuz bölümünde, hem sadıkların hem de inançtan dönenlerin başına gelenler resmedilir. Alfred Martin bunu şöyle özetler:

Kitabın son kısmı Tanrı’nın, Kul’un halkını ve dünya için bereket kanalı olan İsrail’i düşünerek hazırladığı görkemli iyi sonucu tanımlar. Bölüm boyunca, başkaldıran ve sadık kişi arasındaki büyük zıtlık vurgulanır. Bu zıtlık, Tanrı sözünün büyük bölümünde görülür.66

1. Gerçek Ruhsallığın Zevkleri (58. Bölüm)

58:1-5   Peygamber, Yahuda’nın günahını yüksek sesle duyurmalıdır. Halk buyrulmuş olan, her günkü törenleri yerine getirmekten zevk alıyor gibi görünür; gerçekten itaatkar bir ulusmuşçasına törenleri uygularlar. Aslında Tanrı-yı oruç ve pişmanlık eylemlerine kayıtsız kalmakla suçlamaktadırlar; ama Tanrı, kendilerinden hoşnut oldukları, işçilerini sömürdükleri ve oruç tuttukla-rında yumruklaştıkları için onları kınar. Tuttukları oruç Tanrı’nın istediği oruç değildir. Gerçek oruç, fiziksel bir durum ya da yasın dışa yansıtılması değildir.67

58:6-8   Tanrı’nın istediği oruç, haksız yere zincire, boyunduruğa vurulanları salıvermek, ezilenleri özgürlüğe kavuşturmak, her türlü boyunduruğu kırmak, yiyeceği açla paylaşmak, barınaksız yoksulları eve almak, çıplak olanı giydirmek ve ihtiyaç içindeki komşuya yardım etmektir. Toplumsal adaleti uygulayanlar, rehberlik, şifa ve kendilerine eşlik eden bir korumadan yoksun kalmayacaklardır. “Doğruluğunuz”, yukarıda sözü edilen merhamet işleri ya da iman edenlere verilmiş olan, Tanrı’nın doğruluğu anlamına gelebilir. 5-8’inci ayetlerin yorumu için bir İskoç ezgi kitabından alıntı yapmaya değer:

Baskı yükünü hissedenler senin yumuşak merhametini paylaşsınlar:

Çaresiz ve evsiz yoksullara özel ilgi göster.

Aç öksüzü, bol bereketine davet et;

Yolcuyu evine çağır ve uyuması için yatak hazırla.

Soğuktan üşümüş, bitkin düşmüşleri ısıt ve giydir;

Yüreği ezik şekilde yas tutanı sevinçli kılmak, görevin olsun.

O zaman ışığın sabah gibi parlayacak, esenlik içinde ve sevinçli olacaksın;

Ve yücelerdeki Rab’bin görkemi yolunu aydınlatacak.

58:9-12   Tanrısayar kişi, Rab’be her seslendiğinde, işitileceğinden emindir; “İşte buradayım.” Eğer zulmü yok ederse, parmağını suçlamayla uzatmaz ya da alay etmezse, çamur ve iftira atmaktan vazgeçerse, eğer insanın hem ruhsal hem bedensel ihtiyacını karşılarsa, Tanrı böyle kişinin gecesini gündüze çevireceğini vaat eder. Rab önünden gidecek, ona iyi şeyleri bol bol sağlayacak, şifa ve güç, güzellik, verimlilik ve ulusal yenilenmeye sahip olacaktır. “Halkınız eski yıkıntıları onaracak... ‘Duvardaki gedikleri onaran, sokakları oturulacak hale getiren’ denecek sizlere” (12. ayet).

58:13,14   Eğer Tanrı, halkı Şabat Günü’nde^68 çalışmaz ya da kendi zevkini düşünmezse, o günü onurlandırır. Tanrı’nın kutsal gününü yüceltmekten zevk alırsa, o günü veren Rab’le sevinecek ve Rab kendisine yeryüzünde egemenlik ve Yakup’a vaat ettiği mirası verecektir. Bunu söyleyen Rab olduğu için bu vaadin yerine gelmesine hiçbir şey engel olamaz.

2. İsrail’in Suçları (59. Bölüm)

59:1-8   Tanrı İsrail’i günahı nedeniyle kurtarmamaktadır; hata Rab’be ait değildir. Elleri, parmakları, dudakları ve dilleri doğruluktan yana değildir. Adalet ve dürüstlük kaybolmuştur. İnsanlar kötülüğe gebe kalır ve suç doğururlar. Eylemleri engereklerin yumurtaları kadar tehlikeli, bir örümceğin ağı kadar yararsızdır. Günah, yaşamlarının her alanını denetimi altına alır –yaptıklarını, gittikleri yerleri ve düşündüklerini. Esenlik ve adaleti umursamaz, eğri olanı tercih ederler. İsrail için gerçek olan, bütün insan soyu için de gerçektir (Rom.3:15-17).

59:9-15a   Sağ kalan az sayıda kişiden söz eden Yeşaya, şimdi onların günahlarından kendi günahı gibi söz eder. Onların adaletsizliklerini, kötülüklerini ve körlüklerini kabullenir. Sabırsızlıkla homurdanır, mutsuzlukla feryat ederler. Adalet ve kurtuluş yoktur. Suçları Tanrı’nın katında çoğalmış ve kendilerine karşı tanıklık etmektedir. Rab’bi inkâr etmiş ve O’ndan ayrılmışlardır. Konuştukları dil; zorba, isyankâr ve yalancıların dilidir. Adalet geri çekilmiş, doğruluk uzaktan bakmakta ve gerçek, kent meydanında kurban gibi yere serilmektedir. İnsanlar arasında dürüstlük rağbet görmemektedir. Hiçbir yerde gerçek yoktur. Tanrısayar kişiye saldırılmaktadır.

59:15b-21   Rab göklerden aşağı baktığında adaleti göremediği için üzülür. Hiç kimsenin (aracılık edecek biri) bu durumla başa çıkacak güce sahip olmayışına şaşar, bu nedenle kendi gücüyle aracılık eder. Kendi doğruluğu O’na destek olur. Zırhını kuşanarak doğruluk, kurtarış, öç, gayret ve hiddetle düşmanlarına karşı harekete geçer. Uluslara tam olarak hak ettiklerini verir, öyle ki sonunda doğudan batıya bütün insanlar O’nun Rab olduğunu kabullenmek zorunda kalırlar. Çünkü O (Mesih), azgın bir ırmak gibi, Rab’bin soluğuyla gelir. Siyon’daki tanrısayar halka Kurtarıcıları olarak gelecektir. Tanrı o zaman İsrail eviyle, Yeremya’da okuduğumuz gibi, yeni bir antlaşma yapacaktır (Yer. 31:31-34; İbr.8:10-12; 10:16, 17).

3. Siyon’un Gelecekteki Görkemi (60. Bölüm)

60:1-3   Siyon’un kalkma ve parlama zamanı gelmiştir, çünkü Rab’bin yüceliği ortaya çıkmıştır. İkinci geliş zamanıdır. Dünya hâlâ ruhsal karanlık ve Büyük Sıkıntı’nın karanlığı içindedir, ama Rab İsrail’in üzerine doğar ve İsrail aracılığıyla bütün dünyayı aydınlatır. Ulusların temsilcileri –krallar dahil olmak üzere– yeniden doğmuş ulusa saygılarını sunmak için Yeruşalim’e akın ederler.

60:4-7   Yeruşalim başını kaldırdığında, oğul ve kızlarının ülkeye geri döndüklerini görür. Ulusların getirdikleri armağanları izlerken, heyecandan yüreğinin hızlı hızlı çarpmasına yol açan büyük bir sevinçle dolar. Deve kervanları uzaklardan altın ve günnük getirir, Rab’bin adını överler. Tapınakta kurban edilmek üzere Yeruşalim’e büyük sürüler getirilir. Mesih’in Golgota’da tamamladığı işi anımsatmaktadırlar. 6’ncı ayette mür sözcüğünün kullanılmadığına dikkat edin. Mür, sıkıntıyı simgeler. Mesih’in kefaretinin sıkıntıları sonsuza kadar bitmiştir! İkinci gelişinde yalnızca altın (yücelik) ve günnük (güzel koku) olacaktır.

60:8,9   İsrailoğulları ve sürgündekiler kuş sürüleri gibi uçakları doldurarak İsrail’e geri döneceklerdir. Gemiyle gelenler yanlarında biriktirdikleri serveti getireceklerdir.

60:10   Yabancılar, onarım ekipleri ve krallar Tanrı halkının hizmetkârları olarak hizmet ederler. Artık tablo değişmiştir. Tanrı cezalandırdığı ulusa şimdi merhamet göstermektedir.

60:11-14   Tehlike kalmadığından, kent kapılarını kilitlemek gerekmez. Tam aksine, ardına kadar açmak gerekir. Çünkü krallar servetlerini kervanlarla gece gündüz kente göndermektedirler! O günlerde İsrail’e hizmet etmeyen her ulusu yıkım bekler. Lübnan, en güzel ağaçlarını tapınak bölgesini güzelleştirmek için gönderir. Bir zamanlar İsrail’e zulmeden bu ulusların soyları şimdi Yeruşalim’i Rab’bin kenti, İsrail’in Kutsalı’nın Siyon’u olarak tanırlar.

60:15,16   Bir zamanlar nefret edilen ve terk edilmiş olan Siyon şimdi bir üstünlük ve seçkinlik kenti haline gelir. Dünyanın tamamı bu kenti besler ve destekler. Rab’bin eski halkı artık O’nun, Kurtarıcı’sı, Fidyeyle Kurtaran’ı ve Yakup’un Güçlüsü olduğunu bilecektir.

60:17-22   En değerli madenler –altın, gümüş, tunç ve demir– kentin onarılmasında, esenlikle hizmet eden üst düzey yöneticilerin önderliğinde kullanılacak; doğruluk, kentin önder gücü olacaktır. Şiddet ve yıkımın yerini Kurtuluş ve Övgü alacaktır. Güneşin ve ayın ışığı artık Yeruşalim için gerekli olmayacaktır, çünkü gerekli olan bütün ışığı Rab’bin yüceliği sağlayacaktır. Karanlık kaybolacak, İsrail’in yası sona erecektir. Halkın hepsi doğru kişiler olacak... ülkeyi miras alacaklar, Rab’bin görkemini göstermek için diktiği fidanlara benzeyeceklerdir. En küçük aile bile bin kişilik bir sayıya ulaşacaktır. Çünkü Rab böyle karar vermiştir ve yerine gelmesi için bu kararını hızla uygulayacaktır.

4. Mesih’in Görevleri (61. Bölüm)

61:1-4   Buradaki konuşmacının Rab İsa olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü Nasıra’daki havrada 1-2a ayetlerinden alıntı yapmış (Luk.4:16-21) ve şunu eklemiştir: “Dinlediğiniz bu Yazı bugün yerine gelmiştir” (21. ayet). Kutsal Ruh’la meshedilmiş, dünyadaki hizmeti yoksullara kurtuluşun iyi haberini getirmek, yüreği ezik olanların yaralarını sarmak, günahkârlara özgürlüklerini ilan etmek ve tutsakları kurtarmaktır. Alıntıyı, “Rab’bin lütuf yılını ilan etmek” sözleriyle tamamlar, çünkü “Tanrımız’ın öç alacağı gün” ifadesi, ikinci gelişine kadar gerçekleşmeyecektir. O zaman Siyon’da yas tutanları avutacak, kül yerine çelenk, yas yerine sevinç yağı, çaresizlik ruhu yerine övgü giysisi verecektir. Seçilmiş halkı o zaman Rab’bin diktiği doğruluk ağaçları olarak anılacak ve O’na yücelik getirecektir. Viraneye dönmüş vaat edilen ülkenin kentlerini yeniden inşa edeceklerdir.

61:5-9   Yabancılar, İsrailliler’in sürülerini güdecek, onlara ırgat ve bağcı olacaklar ve İsrailliler’i Tanrımız’ın kâhinleri ve hizmetkârları olarak onurlandıracaklardır. Ulusların zenginliği Yahudiler’i besleyecek ve yüzyılların utancı, Tanrı halkının iki kat onurun tadını çıkartmasıyla sona erecektir (7’nci ayet Yahudiler’e işaret eder). Seçtiği halkına yapılan adaletsizliği, soygunları ve yanlışı hatırlayan Rab, halkını ödüllendirecek ve onlarla sonsuza dek sürecek bir antlaşma yapacaktır. Öyle ki, uluslar onları Rab’bin bereketlediği halk olarak kabullensinler. Bu, genellikle yeni antlaşma olarak kabul edilir (Yer.31:31-34; İbr.38:8-12).

61:10,11   Mesih, kurtarılmış az sayıda kişinin övgülerine yön verir. Kurtuluş ve doğruluğun görkemli giysilerini kutlar. Tanrı, halkını bu giysilerle örtmüştür ve İsrail’de, bin yıllık krallık sırasında ulusların önünde doğruluk ve övgü görülecektir (10, 11’inci ayetlerdeki konuşmacı, bazen Yeşaya, Siyon ya da Mesih’in kendisi olarak düşünülür. Biz sonuncusunu, yani 1-3’üncü ayetlerdeki konuşmacı olan Mesih’i tercih ediyoruz).

5. Yeruşalim’in Gelecekteki Zevkleri (62. Bölüm)

62:1-5   Rab, Yeruşalim’e vaat edilen bereketler yerine gelinceye dek susmayacaktır (dinlenmeyecek). O zaman uluslar Siyon’un haklı çıkartıldığını görecek, Rab kente yeni bir ad verecektir. Siyon’a bir kralın tacına duyduğu hayranlığı duyarak davranacaktır. “Terk edilmiş” ve “Virane” olarak anılan kent, “Sevdiğim” ve “Evli” olarak adlandırılacaktır. Bu adlar, Tanrı’nın kentine ve ülkesine duyduğu şefkati ve bir kocanın sevgisini açıklamaktadır. Yeruşalim halkı, ülkeleriyle evli sayılacaklar ve Rab, Siyon’la bir güveyin geliniyle sevindiği gibi sevinecektir.

62:6-9   Bu arada, Rab Yeruşalim’in surlarına bekçiler dikmiş ve onlara, Yeruşalim yeryüzünün övüncü oluncaya kadar kendisine durup dinlenmeden yakarmalarını... rahat vermemelerini buyurmuştur. İsrail’in tahılı bir daha asla düşmanlarına verilmeyecektir. Üründen, o ürünü yetiştiren kişiler yararlanacaktır.

62:10-12   Sürgünlere Babil’in kent kapılarından geçmeleri ve iyi döşenmiş ana yollardan ellerinde gururla sallanan sancaklarıyla İsrail’e geri dönmeleri söylenir. İsrail’in kurtuluşu ulusa, Mesih’in kişiliğinde gelmiştir. Bu, bütün dünyaya duyurulur. Mesih, halkını ödüllendirecektir. “Kutsal Halk” gibi saygın bir ada sahip olacaklar ve Yeruşalim’e, “aranan, terk edilmemiş kent” denilecektir. Bu paragraf, Babil’den dönüşten çok, Mesih’in ikinci gelişinde İsrail için gerçekleşecek olan yenilenmeyi belirtir.

6. Öç Günü (63:1-6)

Rab egemenliğini kurmak için geri döndüğünde, önce düşmanlarını ortadan kaldırmalıdır. Bu yıkım farklı zamanlarda ve farklı yerlerde gerçekleşecektir. İlki, Armagedon Vadisi’nde (Va.16:16), ikincisi Yehoşafat Vadisi’nde (Yoe. 3:12), üçüncüsü ise Edom’da gerçekleşecektir. Burada 63’üncü bölümde sözü edilen, sonuncusudur. Mesih, Edom’un büyük kentlerinden biri olan Bozra-dan, İsrail’in düşmanlarının kanıyla kızıla boyanmış görkemli giysileri içinde ilerlemektedir. Giysilerinin neden kırmızı olduğu sorulduğunda, düşmanlarını gazapla ayaklarının altına alışını tanımlamak için “çukurda üzüm çiğneme” mecazını kullanır. Mesih için öç alma ve halkını kurtarma zamanı gelmiştir. Herhangi bir insan kurtarıcı olmadığından, Rab kendi gücüyle kurtuluş sağlamış ve zaferi kazanmıştır.

7. Sağ Kalanların Duası (63:7 - 64:12)

63:7-10   Peygamber, tutsak edilmiş sağ kalanlardan söz ederek, bu acımasızca durumdan kurtarılmaları için özlem duyar. Önce Tanrı’nın, ulusa geçmişte nasıl davrandığını anlatır. RAB, halkına yalnızca sevgi, büyük iyilik ve merhamet göstermiştir. Tanrı onları halkı olarak adlandırmıştır. Yapacaklarını önceden tam olarak bilmesine rağmen, halkının kendisini diğer tanrılar için terk edeceğini asla düşünmediğini söyler. Böylece onların Kurtarıcısı olmuştur. Denemeleri sırasında onlarla birlikte olmuş, özellikle Mısır’daki sıkıntılarında destek vermiştir. Huzurundan Çıkan Melek (Elçi), yani Mesih onları kurtarmıştır. Sevgisi ve merhametiyle onları Mısır’dan çıkartmış ve çöldeki yolculukları boyunca onlarla yakından ilgilenmiştir. O’nun sevgisine başkaldırıyla karşılık verdikleri için onların düşmanı olmuştur.

63:11-13   Ama eski günleri, Musa’yı, hatta onun soyunu hatırlamak bile çeşitli sorular sorulmasına neden olur: “İsrail’i Kızıldeniz’den geçiren kişi nerededir? Kutsal Ruhu’nu aralarına yerleştiren, Musa’nın halka rehberlik etmesi için denizi bölen, böylece sonsuz onur kazanan kişi nerededir? Bir at nasıl tökezlemeden kırdan geçerse, onları deniz yatağından öyle geçiren Rab nerededir?”

63:14   Dinlenmek ve tazelenmek için vadiye götürülen sürü gibi, Tanrı da halkını huzur diyarına götürdü ve sonsuz onur kazandı. Kutsal Üçlü’ye dikkat edin: Rab (7. ayet); Rab’bin Meleği (9. ayet); Rab’bin Ruhu (10, 11, 14. ayetler).

63:15-16   Rab’bin geçmişteki merhametini anlatması, peygamberi Babil tutsaklığının ötesine bakmaya ve sürgündekiler için aracılık etmeye yönlendirir. Tanrı’nın gayreti, gücü ve merhameti sanki sağ kalanlardan esirgeniyor gibidir. Yeşaya, İbrahim ve İsrail onları tanımasa da, Tanrı’nın hâlâ onların Babası olduğunu söyler.

63:17-19   17’nci ayette, sağ kalanlar, günaha düştükleri için Rab’bi suçlu-yor gibi görünmektedir. Ama gerçek, Tanrı’nın insanların yüreklerini, önce insanlar yüreklerini sertleştirdikten sonra sertleştirdiğidir. Büyük olasılıkla, sağ kalanların söylemek istedikleri şudur: “Neden senin yolundan ayrılmamıza izin verdin?” Genellikle Tanrı’nın izin verdiklerinin, Tanrı’nın yaptıkları olduğu söylenir. Her durumda, sürgünler Rab’be kendilerine lütufla dönmesi için feryat ederler. İsrail ülkeye yalnızca çok kısa bir zaman için esenlikle sahip olmuştur. Şimdiyse tapınak viraneye dönmüştü. Tanrı halkı olan İsrailliler, Rab’le ant-laşma ilişkileri olmayan diğer uluslardan daha iyi durumda değillerdi.

64:1-5   63:15’de başlayan dua bu ayetlerde devam eder ve itirafa dönüşür. Sağ kalanlar, Tanrı’ya gökleri yarıp aşağı inerek düşmanlarına hiddetini göstermesi için yalvarırlar. Tanrı’nın daha önceki müdahalelerini hatırlar ve kendisini bekleyen kişi için sergilediği eşsiz eylemleri düşünürler. Doğruluk içinde yaşamaktan zevk alanlara Tanrı’nın iyilik ettiğini anımsarlar. Ama onlar uzun süren günahları nedeniyle Tanrı’nın öfkesine hedef olmuşlardır. Bu durumlarına rağmen hâlâ kurtuluş umutları olup olmadığını merak ederler.

64:6,7   Kişisel kirliliklerini itiraf ederler ve en iyi işlerinin (doğruluklar) bile kirli adet bezlerine benzediğini kabul ederler.69 Kendi günahlarının sonucunda rüzgar tarafından sürüklenen solmuş yapraklara dönmeleri şaşırtıcı değildir. İsrail’de ruhsal ölüm vardır. Aracı olacak hiç kimse yoktur, çünkü Rab onları günahlarının sonuçlarına terk etmiştir.

64:8,9   Ancak, Rab yine de onların Babası’dır. Çömlekçinin çömlekle bir şeyler yapabileceğinden hâlâ umutları vardır. Bu nedenle öfkelenmemesi, bağışlaması, günahlarını anmaması ve kendilerini hâlâ halkı olarak kabul etmesi için yalvarırlar.

64:10-12   Ülkenin umutsuz koşulları –özellikle Yeruşalim’in ve tapınağın acınacak durumu– Tanrı’nın öfkesinden vazgeçerek, sıkıntı içindeki halkının yararına davranması için güçlü nedenlerdir.

8. Rab’bin, Sağ Kalanların Duasına Verdiği Yanıt (65. bölüm)

65:1   Rab burada, önceki ayetlerdeki duayı yanıtlar (63:15 - 64:12).

Bulunduğu koşullar nedeniyle ilk ayet, İsrail’in Tanrı’yı arama konusundaki başarısızlığına ve O’nun çağrısına yanıt vermekteki isteksizliğine işaret eder. Ama Pavlus bu ayeti Romalılar 10:20’de uluslara yapılan çağrıya uyarlar: “Aramayanlar beni buldu; sormayanlara kendimi gösterdim.”

65:2-7   Bu ayetler şüphesiz İsrail’e işaret eder. Tanrı kendisini zina ve putperestlik gibi iğrençliklere teslim etmiş olan halkına usanmadan seslenir. Gizli törenler başlattıkları için kendilerini diğer insanlardan daha kutsal görmektedirler. En Yüce Olan’ı sürekli kızdırdıklarından, bütün zina ve günahlarının karşılığı kendilerine geri ödenecektir.

65:8-12   Rab, kötü bağın (ulusun geri kalanı) içindeki, taneleri sulu salkımı (sadık bakiye) esirgeyeceğini vaat eder. Koruduğu bu bakiye, ülkede kalacaktır. Sürüler batıdaki Şaron Ovası’nda otlayacak ve doğudaki Akor Vadisi, kutsalların yararına hizmet edecektir. İnançtan dönenlere gelince, bu farklı bir öyküdür. Tapınağı terk etmişler ve Gad’a (talih anlamına gelir) ve Meni’ye (kısmet anlamına gelir) tapmışlardır. Tanrı bu nedenle onları kılıca teslim edecektir. Rab’bin ricalarına karşılık vermek yerine, kötü olanı yapmış ve Rab’bin hoşlanmadığını seçmişlerdi.

65:13-16   Gerçek imanlılarla imansızların paylarına düşenler arasındaki zıtlık burada dile getirilir. Bu, bol yiyecekle açlık, bol içecekle susuz kalmak, sevinmekle utanmak, ezgi söylemekle feryat etmek, zina eden birinin lanetiyle (Say.5:21-24) bereket arasındaki farklılıktır. O gün, yeryüzündeki yanlışlar düzeltildiğinde, insanlar kendilerini bereketlediklerinde ya da ant içtiklerinde Sadık Tanrı’nın adını anacaklardır. Başka bir deyişle Tanrı, tasarılarını gerçekleştiren, söylediklerini yapan olarak kabul edilecektir.

65:17   65’inci bölümün son ayetleri bin yıllık dönemin koşullarını tanımlar. Yeni gökyüzü ve yeni yeryüzü burada Mesih’in yeryüzündeki egemenliğine işaret eder; Vahiy 21’de ise sonsuz yönetimi belirtirler. Yeşaya’daki yeni gökyüzü ve yeni yeryüzünde hâlâ günah ve ölüm vardır; Vahiy 21’de ise bunlara rastlamayız.

65:18-23   Egemenlik geldiğinde, Rab Yeruşalim ve İsrail halkıyla sevinecektir. Ağlayış ve feryat artık duyulmayacaktır. Birkaç gün yaşayıp ölen bebekler olmayacak, yaşını başını almadan kimse ölümü tatmayacaktır. Yüz yaşında ölen genç, yüz yaşına basmayan kişi lanetli sayılacaktır. İnsanlar, elleriyle ürettiklerinin tadını çıkaracaklardır, çünkü sadık olanlar için bin yıllık dönem sırasında yaşam süresi uzatılacaktır. Boş yere emek verilmeyecek ve genç insanlar savaş ya da felaket sonucu ölmeyeceklerdir. Anne babalar ve çocuklar Rab’bin bereketinin tadını çıkaracaklardır.

65:24,25   Dualara artık engel çıkmayacaktır. Vahşi hayvanlar evcilleşecek, yılanların yiyeceğiyse toprak olacaktır. Tanrı’nın kutsal dağı olan Siyon’da artık tehlikeyle karşılaşılmayacaktır.

9. İyi Sonuç: Bir Nehre Benzeyen Esenlik (66. Bölüm)

66:1,2   Yeşaya’nın son bölümünün ilk sözcükleri, İsrail’in tövbe etmeyen halkına yazılmıştır. Bu koşullarda Tanrı için bir tapınak inşa ederek O’nu hoşnut edeceklerini düşünmemelidirler. O, evrenin Yaratıcısı ve Sahibi’dir. Tahtı göklerdir, yeryüzü ise ayaklarının taburesidir. Konut kurmayı arzuladığı yer, alçakgönüllü ve Tanrı’nın sözüyle sarsılan, pişman bir kişinin yüreğidir.

66:3,4   Pişman olmayanlar, dinsel törenleriyle Tanrı’yı gücendirirler. Sundukları kurbanlar iğrençtir. Tanrı’nın tövbe çağrısını reddedenler ve O’nun nefret ettiği yollarda yürüme konusunda direnenler, O’nun gazabını tadacaklardır.

66:5,6   Sadık ve Tanrı’dan korkan Yahudiler kendi kardeşleri tarafından zulüm göreceklerdir. Kötüler, Tanrı’ya hizmet ettiklerini düşünecek ve “Rab yüceltilsin de sevincinizi görelim” şeklinde sahte dindarlık içeren iğneli sözler edeceklerdir. Ama Rab, düşmanlarını utandırmak için müdahale edecektir. Yargı işi tapınakta başlayacaktır; Rab’bin sesi, karşılık verme zamanının geldiğini açıklayacaktır.

66:7-9   7’nci ayette İsrail, sancısı tutmadan (Büyük Sıkıntı Dönemi) bir erkek çocuk (Mesih) doğurur. 8’inci ayette, ağrısı tutar tutmaz oğullar doğurur. Birinci doğum yaklaşık 2000 yıl önce Beytlehem’de gerçekleşti. İkincisi ise, Sıkıntı Dönemi’nden sonra gerçekleşecek olan İsrail’in ruhsal olarak yeniden doğumudur. Hiçbir şey, Tanrı’nın bu amacını gerçekleştirmesine engel olamayacaktır.

66:10-17   İsrail’in yenilenme günü Yeruşalim’e büyük sevinç getirecektir. O’nu sevenler ve O’nunla birlikte ağlayanlar, o coşku ve kutlama anına paydaş olacaklardır. Ulusların görkemiyle zenginleşen Yeruşalim, kendisine gelen her-kese refah, teselli ve yeniden gençleştirme sağlayacaktır. Herkes, Rab’bin ken-disine ait olanların refahı, düşmanlarının ise cezalandırılmasıyla çok yakından ilgilendiğini açıkça görecektir. Rab ikinci gelişinde, ahlâksızlık yapanların ve isyan edenlerin üzerine şiddetli öfkesini dökecektir. Tanrı, törensel temizleme-nin yalnızca daha iğrenç putperest uygulamalara hizmet ettiğini görür.

66:18-21   Tanrı günahkârların eylemlerini de düşüncelerini de bilir. Yargıyla karşılaştıklarında O’nun yüceliğini göreceklerdir. Onlara, tanımlayamayacağımız bazı doğaüstü belirtiler verecektir. Kaçıp kurtulanlar, Rab’bin gücünün ve ününün haberiyle, yeryüzünün her köşesine gideceklerdir. Sonra uluslar, RAB’be bir sunu getirircesine, dağıtılmış İsrailliler’i toplamak için bütün ulaşım imkanlarını seferber edeceklerdir. Tanrı, onların arasından kimilerini kâhin ve Levili olarak seçecek ve bin yıllık dönemdeki tapınakta görevlendirecektir.

66:22,23   İsrail’in Tanrı’nın önündeki konumu, yeni gök ve yeni yeryüzü kadar kalıcı ve güvenlikte olacaktır. Bütün uluslardan insanlar belirlenen zamanlarda tapınmak üzere Yeruşalim’e yolculuk yapacaklardır.

66:24   Hinnom Vadisi’ne çıktıklarında, yolda yürürken Tanrı’ya baş kaldırmış olanların cesetlerini göreceklerdir. Öylelerini kemiren kurt ölmez, yakan ateş sönmez.

Rabbimiz’in, günah içinde yaşayan ve Mesih’in küçüklerini günaha düşürüp gücendirenlere bir uyarı olarak Yeşaya’nın son ayetinden alıntı yapması dikkat çekicidir. Markos 9’da İsa üç kez^70 Yeşaya Kitabı’ndaki şu ayetleri kullanır: “Oradakileri kemiren kurt ölmez, yakan ateş sönmez” (44, 46, 48. ayetler).

İyi haber, kişinin İsa Mesih’e iman ederek cehennemin sonsuz ateşinden korunmasının mümkün olduğudur. Yeşaya’nın önbildirilerinin çoğunda sevimli bir şekilde tanımlanan Rab’bin Kulu, Kurtarıcı’dır.

Mesih’i Kurtarıcıları olarak kabul etmiş olan okuyucularımızın çoğu için, Yeşaya Kitabı önemli önbildiriler ve şiirler içerir – Eski Antlaşma’da yer alan bölümler arasında en güzel olanı bu kitaptır. Ancak yine de bununla yetinemeyiz. Bu kitabı günlük yaşamlarımıza uyarlamamız ve Tanrı’nın iyi isteğini yerine getirmemiz gerekir.

Kitabı incelemeye, W. E. Vine adlı İngiliz Kutsal Kitap araştırmacısının pratik bir öğüdüyle son vereceğiz:

Bütün bunlar, Tanrı’yı beklemek, O’nun sözünü dinlemek ve isteğinin gerçekleşmesinden zevk almak yerine, Tanrı’nın hoşnut olamayacağı şeylerin peşine düşmenin, kendi arzularımızı gerçekleştirmenin ve kendi yolumuzdan gitmenin akılsızlık, boşluk ve günahlılığını kanıtlamaktadır. Tanrı’yla yürüdüğümüzde O, sözündeki tüm vaatleri yerine getirir. Kendisine duyulan güvene, “amin” diyerek karşılık verir. İtaatkar bir yüreğin ve güvenen bir ruhun esenliği, Tanrı’nın yüzündeki güneş ışığının ve O’nunla kutsal paydaşlığın sağladığı sükunetin tadını çıkartır.71

DİPNOTLAR

1 (Giriş) “Çeşitli cezaevlerindeki tutukluların içlerini ferahlatmak, Stephen Cadde-si’ndeki Mercer Hastanesi’nin desteklenmesi ve Inn’s Quay’deki Yardımseverler Kliniği’ne yardım” bir hayır işiydi. Yeşaya’nın tutukluları özgür kılmak ve hasta-ların yaralarını sarmak konusundaki istekliliği, Mesih’in hizmetlerine benzeyen bu hayır işlerinden hiç kuşkusuz daha büyük doyum sağlardı.

2 (Giriş) Uvertürün ardından, Yeşaya’nın ikinci kısmının başlangıcı bir tenor tara-fından söylenir: “Halkımı teselli edin” (40:1). “İşte kız gebe kalıp bir oğul doğu-racak” sözlerinin kontralto solosunu duymadan, Yeşaya 7:14’ü ya da, “Bize bir oğul verilecek” sözlerini söyleyen koroyu işitmeden, Yeşaya 9:16’yı kim okuyabilir? “Aslında hastalıklarımızı o üstlendi, acılarımızı o yüklendi” (Yşa.53:4). Bu ayet, da-ha az bilinen bir başka besteyle söylenmektedir. Yeşaya’nın sözleriyle bestelenen diğer ezgiler şunlardır: “Ey Siyon’a müjde getiren” (40:9); ve dokunaklı, “İnsanlarca hor görüldü, yapayalnız bırakıldı” (53:3).

Özellikle konunun tamamının Mesih’le ilgili olduğunu düşünürsek, oratoryonun metninin çok azı, alışılmışın dışında bir biçimde Yeni Antlaşma’dan alınmıştır.

3 (Giriş) Kutsal Kitap Yorumu’nun Giriş kısmında, yazarlık hakkındaki geleneksel ve Ortodoks konumların bir savunması olarak söz edilen kitaplara bakın.

4 (Giriş) Josephus, Antiquities XI:1:f.

5 (1:7-9) Önbildiriler öylesine kesindir ki, genellikle İbranice’deki tamamlanmış bir eylemi belirten geçmiş zaman fiiliyle ifade edilmişlerdir.

6 (1:10-15) W. E. Vine, Isaiah: Prophecies, Promises, Warnings. s.14.

7 (2:4) Bu ayet, –Tanrı’yla ilgili ilk sözler dışında– New York City’deki, Birleşmiş Milletler binasının üzerine yazılmıştır.

8 (2:12-18) Genellikle tek direği olan bir yelkenli gemi.

9 (4:2-6) Matthew Henry, “Isaiah”, Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, IV:27.

10 (6:1) Bu, İ.Ö. 740’daydı. Moody şunları yazar: “Uzziya’nın Krallığı, Yahudi tari-hindeki bir tür Viktorya dönemiydi. Yeşaya, Sonsuz Kral’ı tahtı üzerinde gördü-ğünde, bu dönem yerini utanca bırakmıştı.” Notes from My Bible, s.85.

11 (6:1) F. C. Jennings, Studies in Isaiah, s.61.

12 (6:2-5) Seraf sözcüğü, İbranice’de “yanmak” fiilinden gelir. “Tanrımız yakıp tüke-ten bir ateştir” (İbr.12:29, Yas.4:24) ayetindeki Tanrı’nın yakıcı kutsallığını vurgu-lar.

13 (6:9, 10) Vine, Isaiah, s.32.

14 (7:3) Oğlu’nun adının anlamı Sağ kalanlar dönecek’tir.

15 (7:10-13) Vine, Isaiah, s.35.

16 (7:14) Bakire olarak çevrilen İbranice sözcük (14’üncü ayet – âlmâh), genç kadın anlamına da gelebilir. Önbildiri, Yeşaya’nın karısı, “Maher-Şalal-Haş-Baz”ı doğur-duğunda kısmen gerçekleşmiş olabilir (8:1-4). Ama Mesih’in doğumuyla tam olarak gerçekleşir. Matta, 7’nci ayetten alıntı yaptığında, yalnızca bakire anlamına gelebi-lecek olan Grekçe Parthenos sözcüğünü kullanır (Mat.1:23).

17 (7:14) Vine, Isaiah, s.35.

18 (7:18-22) Jennings, Isaiah, s.90.

19 (8:19) Vine, Isaiah, s.41.

20 (9:6) A.g.e., s.43.

21 (11:1) “İşte, bir gün nasıl da çiçek açıyor” şeklinde başlayan eski ve güzel bir Alman Noel ilahisi, burada Yeşaya’nın düşüncelerini yansıtıyor gibidir. Yazar, İşay’ın kü-tüğünden çıkacak bir filiz için şiirsel bir ifade taşıyan gülü seçmiştir.

22 (11:2) Vine, Isaiah, s.49.

23 (11:6-9a) Amerikalı sanatçı Edward Hicks bu bölümü o kadar çok sevmişti ki, “Esenlik Krallığı” olarak adlandırılan çeşitli tablolar yapmıştı. Çekici üslubu, hay-van anatomisi bilgisinin çok üstündeydi.

24 (13:14-22) Ryrie şöyle yazar: “Babil’in düşüşü aşamalardan oluşuyordu. İ.Ö. 20’ye kadar, Strabo, bu yeri “boş bir virane” olarak tanımladı. Çöl yolcusu (Arap) bile, bu görüntüden kaçındı. Çünkü Babil, kötü talihin bir önbildirisi haline gelmişti. (Ryrie Study Bible, New King James Version, s.1053).

25 (14:12-17) Lüsifer: Latince’de “parlak yıldız” anlamına gelen sözcük. “Işık taşıyıcı” anlamına da gelir.

26 (14:12-17) Ryrie, Study Bible, s.1054.

27 (14:24-27) Ryrie şöyle yazar: “Asur’un yıkımıyla ilgili bu önbildirinin yerine gelişi 37:21-38’de kayıtlıdır.” A.g.e., s.1055.

28 (18:1-7) Felaket anlamında kullanılan alışılmış sözdür, ama burada 17:12’den farklı olarak, öfkeden çok, bir sevgi ifadesi anlamında kullanılmıştır” (Yşa.1:1, Zek.ii.10). Franz Delitzsch, “Isaiah”, Biblical Commentary on the Old Testament, XVII:348.

29 (20:1-6) “Filistin” sözcüğü, Filist sözcüğünden türetilmiştir.

30 (21:6-10) Vine, Isaiah, s.62.

31 (21:11, 12) Victor Buksbazen, The Prophet Isaiah, s.224.

32 (22:20-24) D. L. Moody şöyle yazar: “İspanyol Yahudileri, üzerinde ‘Tanrı açacak, Kral girecek’ yazısını taşıyan, Davut’un altın bir anahtarına sahiplerdi” (Notes, s.85).

33 (24:4-13) John A. Martin, “Isaiah”, The Bible Knowledge Commentary, Old Testament. s.1072.

34 (26:1-4) Notes from My Bible’dan Moody tarafından alıntı yapılmıştır. s.86.

35 (26:1-4) A.g.e.

36 (28:9, 10) Bu ayetler, uygun öğretme biçimi olarak genellikle bulundukları koşulların dışına çıkartılarak alıntı yapılırlar (örneğin, bilinenden bilinmeyene yavaş yavaş giderek). Bunun iyi bir öğüt olduğuna kuşku yoktur, ancak bulundukları koşullarda metnin anlamını taşımazlar.

37 (28:11-13) Jennings, Isaiah, s.333.

38 (28:23-29) H. Vander Lugt, Our Daily Bread, Radio Bible Class.

39 (29:13-14) Vine, First Corinthians, s.23.

40 (33:23, 24) Vine, Isaiah, s.83.

41 (34:9-17) 11’inci ayette geçen İbranice “kargaşa ve boşluk”, Yaratılış 1:2’de geçen “yer boştu, yeryüzü şekilleri yoktu” sözleriyle aynı anlamdadır.

42 (35:8-10) Jennings, Isaiah, s.417.

43 (37:1-4) J. A. Alexander, The Prophecies of Isaiah, s.289.

44 (37:36) Bk. The Literature of England, An Anthology and a History, s.726.

45 (38:21, 22) Kelly, Isaiah, s.289.

46 (38:21, 22) Henry, Isaiah, VI:209.

47 (40:3-5) G. Campbell Morgan, Searchlights from the Word, s.229.

48 (40:6-8) Jennings’in yaptığı alıntı, Isaiah, s.467.

49 (41:21-24) Jennings, Isaiah, s.486.

50 (41:29) Vine, Isaiah, s.105.

51 (43:1-7) A.g.e., s.115.

52 (43:8-13) Üçlü Birlik ilkesine karşı olan mezheplerden biri bu bölümü mezheplerine isim olarak vermiştir (Yehova, “Benim tanıklarımsınız” der). Bu mezhep, Rab’bin gerçeğine karşı sahte tanıklar olarak anılmalıdır.

53 (44:28) Flavius Josephus, Antiquities, xi.2.

54 (45:7) İngilizce, İbranice’den daha geniş sözcük hazinesine sahiptir. Burada KJV’de “kötü” olarak çevrilen İbranice sözcük ve NKJV’deki “felaket” sözcüğü, hem bu iki anlamı, hem de daha fazlasını (“felaket”, “kötülük” v.b.) ifade ediyor olabilir. İngilizce’de ahlâk bozukluğunu belirten sözcüğün (kötü) burada 1611’de seçilmiş olması talihsizliktir. Felaket sözcüğü daha uygundur.

55 (45:7) Delitzsch, “Isaiah”, Biblical Commentary on the Old Testament, XVIII:220, 221.

56 (45:7) A.g.e., s.221.

57 (46:3, 4) James S. Stewart, daha fazla bilgi mevcut değildir.

58 (47:5-15) Jennings, Isaiah, s.556.

59 (51:9-11) A.g.e., s.593.

60 (52:11, 12) David Baron tarafından The Servant of Jehovah’da alıntısı yapılmıştır. s.46, 47.

61 (52:15) “Ağızları kapanacak” ifadesi “sıçrayacak” ifadesine benzemektedir. Yine de geleneksel “serpme” sözcüğü, Levililer’in serptiği kurban kanını anımsatır ve akla kurtuluş çağrısının bütün dünyaya ulaşmasını getirir. “Şaşırtmak” ve “sıçramak” arasındaki benzerliği fark eden Vine şunları yazar: “İnsanların O’na verdiği acıyla, biçimi ve görünüşü öyle bozuldu ki, birçok kişi şaşırdı; gelecekteki yüceliği gö-ründüğünde O, ulusları şaşırtacak (şaşkınlıkla sıçramalarına ve sarsılmalarına neden olacak). Buradaki anlam, “serpme” değil, “sıçrama”dır. Isaiah, s.166.

62 (53:2) F. B. Meyer, Christ in Isaiah, s.126.

63 (53:12) David Baron, The Servant of Jehovah, s.140.

64 (53:12) Moody, Notes, s.87.

65 (57:20,21) Jennings, Isaiah, s.668.

66 (58:Giriş) Alfred Martin, Isaiah, s.107.

67 (58:1-5) Yeni Antlaşma oruç tutmayı buyurmasa da, oruç tutmak ruhsal disiplin için iyi bir araç olabilir. Rabbimiz, “Oruç tuttuğunuz zaman...” demiştir, “Eğer oruç tutarsanız” değil.

68 (58:13, 14) Şabat konusu ve bu konunun Hıristiyan’la ilişkisini görmek için Kutsal Kitap Yorumu, Yeni Antlaşma Serisi’ne bakın. s.64.

69 (64:6, 7) Kirli adet bezleri.

70 (66:24) Bazı Grekçe çevrilerde bu ayetlerin ikisi eksiktir. Ayrıntılar için bk: Kutsal Kitap Yorumu, Yeni Antlaşma Serisi, 1.cilt. Markos 9’un yorumu.

71 (66:24) Vine, Isaiah, s.214, 215.

BİBLİYOGRAFYA

Alexander, Joseph A. The Prophecies of Isaiah. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1974.

Archer, Gleason L. “Isaiah”, The Wycliffe Bible Commentary, Chicago: Moody Press, 1962.

Baron, David. The Servant of Jehovah: The Sufferings of the Messiah and the Glory that Should Follow. Yeni basım. Minneapolis: James Family Publishing, 1978.

Buksbazen, Victor. The Prophet Isaiah. West Collingswood, N.J.: The Spearhead Press, 1971.

Delitzsch, Franz. “Isaiah”, Biblical Commentary on the Old Testament, 17 ve 18. ciltler. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1971.

Jennings, F. C. Studies in Isaiah. New York: Loizeaux Bros, 1935.

Henry, Matthew, “Isaiah”, Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, 4.cilt.

Kelly, William. Exposition of Isaiah. London: Robert L. Allen. 1916.

Martin, Alfred. Isaiah. The Salvation of Jehovah. Chicago: Moody Press, 1967.

Meyer, F. B. Christ in Isaiah. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1952.

Vine, W. E. Isaiah: Prophecies, Promises, Warnings. London: Oliphants Ltd. 1952.

Vine, W. E. Isaiah: Prophecies, Promises, Warnings. London: Oliphants Ltd 1947.

Young, Edward. Who Wrote Isaiah? Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1958.

Table of Contents

Start