Turkish-Kutsal Kitap Yorum 1 12 2 Krallar
Author: William Mac Donald
Date: 0101-01-01T00:00:00+00:00
Publisher: www.sermon-online.de

2. KRALLAR

Giriş

“Kralların tarihi, düşüş gösteren bir süreçtir; her şey giderek hiçbir çözüm kalmayıncaya kadar daha çok karanlığa gömülür… Sürgüne önce on oymak, sonra iki oymak gönderilir.”

– Samuel Ridout

Giriş kısmı için 1.Krallar Kitabı’na bakınız.

ANA HATLAR

I. BÖLÜNMÜŞ KRALLIK (1.Krallar’ın devamı) (1-17. Bölümler)

A. İsrail Kralı Ahazya ve İlyas’ın Hizmeti (1. Bölüm)

B. İlyas’ın Göğe Alınışı (2:1-12a)

C. Elişa’nın Hizmetinin Başlaması (2:12b-25)

Ç. İsrail Kralı Yoram (3. Bölüm)

D. Elişa’nın Mucizevi Görevi (4:1 - 8:15)

1. Zeytinyağının Mucizevi Sağlanışı (4:1-7)

2. Mucizevi Doğum (4:8-17)

3. Şunemli Kadının Oğlunun Ölümden Diriltilmesi (4:18-37)

4. Zehirli Çorbanın Zehirden Temizlenmesi (4:38-41)

5. Ekmeğin Mucizevi Sağlanışı (4:42-44)

6. Cüzamlı Naaman’ın Mucizevi İyileşmesi (5:1-19)

7. Gehazi’nin Açgözlülüğü (5:20-27)

8. Su Yüzüne Çıkan Balta Demiri (6:1-7)

9. Mucizevi Askeri Manevralar (6:8-23)

10. Samiriye’de Kıtlık (6:24 - 7:20)

11. Şunemli Kadının Tarlasının Geri Verilmesi (8:1-6)

12. Elişa’nın Hazael’in Krallığı Hakkındaki Önbildirisi (8:7-15)

E. Yahuda Kralı Yehoram (Yoram) (8:16-24)

F. Yahuda Kralı Ahazya (8:25-29)

G. İsrail Kralı Yehu ve Elişa’nın Hizmeti (9,10. Bölümler)

1. Yehu’nun Meshedilmesi (9:1-10)

2. Yehu’nun Verdiği Ölüm Buyrukları (9:11 - 10:17)

3. Yehu’nun Baal’a Tapanları Yok Etmesi (10:18-36)

Ğ. Kraliçe Atalya’nın Yahuda Yönetimine El Koyması (11. Bölüm)

H. Yahuda Kralı Yehoaş (Yoaş) (12. Bölüm)

I. İsrail Kralı Yehoahaz (13:1-9)

İ. İsrail Kralı Yehoaş (Yoaş) (13:10-13)

J. Elişa’nın Hizmetinin Sona Ermesi (13:14-25)

K. Yahuda Kralı Amatsya (14:1-20)

L. Yahuda Kralı Azarya (Uzziya) (14:21,22)

M. İsrail Kralı II.Yarovam (14:23-29)

N. Yahuda Kralı Azarya (Uzziya) (14:21,22’nin devamı) (15:1-7)

O. İsrail Kralı Zekeriya (15:8-12)

Ö. İsrail Kralı Şallum (15:13-15)

P. İsrail Kralı Menahem (15:16-22)

R. İsrail Kralı Pekahya (15:23-26)

S. İsrail Kralı Pekah (15:27-31)

Ş. Yahuda Kralı Yotam (15:32-38)

T. Yahuda Kralı Ahaz (16. Bölüm)

U. İsrail Kralı Hoşea (17:1-6)

Ü. Kuzey Krallığının Düşüşü (17:7-14)

II. YAHUDA KRALLIĞI’NIN TUTSAKLIĞI (18-25. Bölümler)

A. Kral Hizkiya (18-20. Bölümler)

1. Hizkiya’nın Adil Krallığı (18:1-8)

2. Samiriye’nin Ele Geçirilmesi (18:9-12)

3. Sanherib’in Yahuda’yı Kuşatması (18:13-16)

4. Sanherib’in Yahuda’yı İkinci Kez Kuşatması (18:17 - 19:34)

5. Sanherib’in Yenilgisi ve Ölümü (19:35-37)

6. Hizkiya’nın Hastalanması ve İyileşmesi (20:1-11)

7. Hizkiya’nın Akılsızca Gururlanması (20:12-21)

B. Kral Manaşşe (21:1-18)

C. Kral Amon (21:19-26)

Ç. Kral Yoşiya (22:1 - 23:30)

1. Yoşiya’nın Tapınağı Onarması (22:1-7)

2. Yoşiya’nın Yasa Kitabı’na Gösterdiği Saygı (22:8-20)

3. Yoşiya’nın Antlaşmayı Yenilemesi (23:1-3)

4. Yoşiya’nın Yenilikleri (23:4-30)

D. Kral Yehoahaz (23:31-33)

E. Kral Yehoyakim (23:34 - 24:7)

F. Kral Yehoyakin (24:8-16)

G. Kral Sidkiya (24:17 - 25:7)

Ğ. Yeruşalim’in Düşüşü (25:8-21)

H. Gedalya’nın Valiliği (25:22-26)

I. Kral Yehoyakin (25:27-30)

YORUM

I. BÖLÜNMÜŞ KRALLIK (1.Krallar’ın devamı) (1-17. Bölümler)

1. İsrail Kralı Ahazya ve İlyas’ın Hizmeti (1. Bölüm)

1:1   Davut, Moav’ı ele geçirmişti (2Sa.8:2). Süleyman’ın Krallığı İsrail ve Yahuda olarak ikiye ayrıldığında, Moav İsrail’in yönetimi altına girdi. Ahav’ın ölümünden sonra Moavlılar İsrail’e karşı ayaklandılar ve bağımsızlıklarını kazandılar.

1:2   Kral Ahazya, Samiriye’deki sarayının üst katındaki kafesli pencere-den düştü ve ağır yaralandı. İyileşmek için Rab’be danışmak yerine, iyileşip iyileşmeyeceğini anlamak amacıyla Ekron ilahi Baalzevuv’a haberciler gön-derdi. John C. Whitcomb, putperestlerin ilahını aşağıda belirtilen şekilde tanım-lar:

Suriyeliler’in bu ilahının gerçek adı Baalzevul’du (Yaşam Rabbi), ama Yahudiler ona Baalzevuv (Sineklerin Rabbi) diyerek alay ederlerdi. Mesih’in dönemine kadar bu ilah Şeytan’ın bir simgesi olmuştu.1

Adının anlamı “Yahve’nin desteklediği” olan bir kralın, iyileşmek için Baal’a bel bağlaması acıklı bir olaydır!

1:3-8   Tüylü giysisinin belinde deri kuşak olan bir adam –İlyas– habercileri karşıladı ve onları Baalzevuv’a danışacakları için sert bir şekilde azarladı, hastalığın ölümle sonuçlanacağını bildirerek Ahazya’ya geri gönderdi.

1:9-12   Bunun üzerine kral, İlyas’ın bir an önce gelip kendisiyle görüşmesini buyurmak için bir komutanla birlikte elli adam gönderdi. Komutan bu küstah buyruğu İlyas’a ulaştırdığında, Tanrı, komutanı ve elli adamı yok etmek için gökten ateş yağdırarak İlyas’ı haklı çıkarttı. Elli adamla başka bir komutan İlyas’a “hemen aşağı inmesini” buyurdular, ama başlarına yine aynı şey geldi. Tanrı daha önce de gökten ateş yağdırarak Baal ve kâhinlerinin itibarını düşürmüştü (1Kr.18). Şimdi aynı göksel ateş, murdar ellerini İlyas’ın üzerine koymak isteyen Baal’ın askerlerini yok ediyordu. Peygamber, buyrukları putperest bir hilekârdan değil, İsrail’in Gerçek Kralı’ndan almaktaydı. İki komutan ve adamlarının neden öldürüldüğü bize tam olarak söylenmiyor. Belki de İlyas’ı yok etmeye kararlı olan Ahazya’nın düşüncelerini paylaştıkları içindir.

1:13-16   Ancak üçüncü komutan, İlyas’ın gücünü kabul edip merhamet dilediğinde, Rab’bin Meleği (Mesih’in bedendeki görünümü) tarafından peygambere gidip Ahazya ile konuşması buyruldu. İlyas, krala iyileşemeyeceğini, çünkü Baalzevuv’a danışmakla Rab’bi küçümsediğini hiç korkmadan bildirdi.

1:17,18   Ahazya öldüğünde, yerine erkek kardeşi Yehoram (Yoram) geçti, çünkü Ahazya’nın taç giyecek oğlu yoktu. Yahuda o tarihlerde, adı aynı şekilde Yehoram olan Yehoşafat’ın oğlu ve Yehoşafat tarafından ortak krallıkla yönetilmekteydi (3:1).

B. İlyas’ın Göğe Alınışı (2:1-12a)

Bu bölüm, İlyas’ın göğe alınışıyla başlar (1-11. ayetler) ve ayı tarafından parçalanan küçük Beytelli çocuklarla sona erer (23-25. ayetler).

2:1-6   Artık İlyas’ın hizmetini tamamlama ve Elişa’nın onun yerine geçme zamanı gelmiştir. Ama İlyas önce Beytel, Eriha ve Şeria Irmağı’nı ziyaret etmeliydi. Elişa, İlyas’a çok bağlıydı. Kendisiyle birlikte bu yerlere gitmek için ısrar etti. Beytel’deki peygamberler topluluğu Elişa’ya, “RAB efendini bugün senin başından alacak” dediler. Bu ifade, ustasının ayaklarının dibinde oturan bir öğrenciyi belirtir; böyle bir konumda, efendi elbette öğrencinin başındadır. Elişa bunu zaten biliyordu. Bu nedenle peygamberlere susmalarını söyledi. Değindikleri konu tartışılmayacak kadar üzücü ve kutsaldı.

2:7-9   İlyas ve Elişa, Eriha’dan sonra Şeria Irmağı’na indiler. Kendilerini, belli bir uzaklığı koruyarak arkalarından gelen elli peygamber izliyordu. İlyas cüppesiyle Şeria sularına vurduğunda sular ikiye ayrıldı ve iki adam kuru toprak üzerinde karşıya geçtiler. İlyas Şeria’nın doğusundaki Gilat’tan, Ahav’ın krallığı sırasında peygamberlik hizmetine başlamak için gelmişti (1Kr.17:1). Hizmeti tamamlandığından, gökyüzüne alınmak üzere Şeria’dan geçiyordu. Ay-rılmak üzere olan bir peygamber, bir istekte bulunmasını söyleyerek Elişa’yı teşvik etti. Elişa, İlyas’ın ruhundan iki pay miras almak istedi. İki pay miras, ilk doğan oğlun hakkıdır. Bu, Elişa’nın İlyas’ın hizmetini devralmak istediğini belirtir. George Williams, İlyas’ın kaydedilen sekiz mucizesine karşılık, Elişa-nın on altı mucizesi bulunduğu gerçeğine değinerek, bu isteğin yerine getirildi-ğini söyler.2

2:10-12a   İlyas, bu isteği yerine getirecek gücün kendisine bağışlanmadığını söyledi. Sonra yine kontrolünün dışında olan bir koşul ekledi: Eğer Elişa, İl-yas’ın yanından alındığını görürse, isteği yerine gelecekti. Yürümeye ve konuşmaya devam ederlerken ateşten atlı bir araba aralarına girdi. Sonra bir kasırga Elişa’nın gözleri önünde İlyas’ı alıp göklere götürdü. Elişa şöyle haykırdı: “Baba, baba, İsrail’in arabası ve atlıları!” İlyas burada Tanrı’nın gücünün, en büyük silahı ve en iyi savunması olduğunu belirtiyor olabilir!

C. Elişa’nın Hizmetinin Başlaması (2:12b-25)

2:12b-14   Elişa üzüntüyle giysilerini yırtıp paramparça ettikten sonra, Şe-ria’nın doğu kıyısına geri döndü, suya İlyas’ın cüppesiyle vurdu ve şöyle dedi: “İlyas’ın Tanrısı RAB nerede?” Bu soruda kuşku ya da imansızlık yoktu. Yalnızca, İlyas’la birlikte olduğu gibi, kendisiyle de birlikte olduğunu göster-mesi için Tanrı’dan bir fırsat vermesini istiyordu. Sular bölündü ve peygambere nehrin batı kıyısına geri dönmesi için izin verdiler. Bu noktada Erihalı elli peygamber, Elişa’yı beklemekte ve izlemekteydi.

2:15-18   Peygamberler Şeria Irmağı’nın ikiye ayrılışını gördükten sonra, Elişa’nın gerçekten İlyas’ın görevini üstlendiğini kabullendiler. Elişa’nın yerinde kararına rağmen İlyas’ı aramak üzere bir grup gönderilmesinde ısrar ettiler. Ama bu arama Elişa’nın önceden uyardığı gibi boşuna olmuştu. Ya İlyas’ın göğe alınışına tanıklık etmemişlerdi ya da tanıklık etseler bile yokluğunun geçici olduğunu düşünüyorlardı.

2:19-22   Elişa’nın bu noktada başlayan ve 13:20’ye kadar süren hizmeti, İsrail’i gerçek ve diri Tanrı’ya döndürmek için tasarlanmış bir dizi mucizeyi içerir. Olaylar, tam bir tarihsel sıralama içinde verilmemiştir. Bu mucizelerin ilki, Elişa Eriha’daki su kaynağında bulunan, kötü suya tuz attığında gerçekleşmiştir. Bu olaydan sonra su asla ölüme ya da verimsizliğe neden olmamıştır.

2:23-24   Eriha’dan, buzağıya tapınılan merkezlerden biri olan Beytel’e giden Elişa, karışıklık çıkarmak isteyen ve kendisine kel kafalı diye seslenen küstah çocuklarla karşılaştı. İlyas’ın yaptığı gibi, onun da göğe çıkması için dalga geçerek ısrar ediyorlardı. Onları Rab’bin adıyla lanetledi. Bunun üzerine ağaçların arasından iki dişi ayı çıkarak çocuklardan kırk ikisini parçaladı. Tanrı’nın bir peygamberine edilen hakaret, Tanrı’nın kendisine edilmiş sayılır.

2:25   Elişa, Karmel Dağı ve Samiriye’ye gitmeden önce Eriha ve Beytel-deki peygamber okullarına giderek İlyas’ın izinden yürüdü. Eriha’da halk ona saygı gösterdi ve Tanrı onları bereketledi. Yahve’ye saygı duymayan Beytelli çocuklar, ona utanç verici bir biçimde davranmışlardı. Bu nedenle de üzerlerine lanet gelmişti.

Ç. İsrail Kralı Yoram (3. Bölüm)

Ahav oğlu Yoram, İsrail’de on iki yıl boyunca krallık etti (İ.Ö. 852-841, 2Kr.3:1 - 9:29).

3:1-3   Ahav oğlu Yoram İsrail Kralı olduğunda, Yahuda’da ortak bir krallık söz konusuydu (Yehoşafat ve oğlu Yehoram). Bu, İsrail Kralı Yeho-ram’ın, Yehoşafat’ın 18. yılında krallık etmeye nasıl başladığını ve Yahuda Kralı Yehoram’ın ikinci yılını açıklar (2Kr.1:17).

Yoram, anne babası kadar kötü değildi; Ahav’ın diktiği Baal’ı simgeleyen dikili taşı kaldırdı. Ancak, Nevat oğlu Yarovam İsrail’i sürüklediği günahlara o da katıldı ve altın buzağıya tapınmaya devam etti.

3:4-9   Ahav’ın krallığında bulunan Kral Moav, yıllık haraç ödemek zorundaydı. Ahav öldüğünde kral Meşa, bu olayın ayaklanmak için stratejik bir zaman olduğuna karar verdi. Bir Alman görevli tarafından 1868’de bulunan ünlü Moav taşı, İsrail’in Moav ve Meşa’nın başarılı isyanlarını bastırdığını gösterir.3

Ahazya, Moav’ın başkaldırısına karşı hiçbir şey yapmadı. Yine de yerine geçen Yoram tahta geldiğinde, Moav’ı kendi kontrolü altına almak istedi. Çünkü ödenen büyük haraçtan yoksun kalmak istemiyordu. Yoram, Yehoşafat’tan kendisiyle birlikte savaşa katılmasını istedi. Yehoşafat bir kez daha akılsızca davranarak bu öneriyi kabul etti (bk. 1Kr.22. Yehoşafat, İsrail Kralı’yla gücünü birleştirdiği için, neredeyse yaşamını yitiriyordu). Ölü Deniz’in batı kıyısına doğru yürümeye karar verdiler. Edom’dan geçerek doğuya, sonra da kuzeydeki Moav’a yöneldiler. Edom Kralı o tarihlerde Yehoşafat’a bağlı bir köle kral olduğundan, bu savaşta kendisine yandaşlık edeceği kesindi.

3:10-12   Moav’a yaklaştıklarında ordu susuz kaldı. Yehoşafat, bu olaydan Rab’bi sorumlu tutan Yoram’ın küstahlığına, Rab’bin bir peygamberine danışma önerisiyle yanıt verdi. İlyas’ın hizmetkârı Elişa’nın yakınlarda olduğu öğrenildiğinde, üç kral onu görmeye gittiler.

3:13-19   Elişa önce, İsrail’in zina eden kralıyla hiçbir ilgisi olmadığını söy-leyerek İsrail Kralı’na karşı çıktı. Ona, babasının putperest peygamberlerine gitmesini önerdi.

Yoram, Elişa’ya sorunu yaratanın ilahlar değil, Rab’bin kendisi olduğunu söyledi. Yehoşafat’a saygı duyan Elişa, Rab’bin düşüncesini öğrenmeyi kabul etti. Bir müzisyen lir çalarken Tanrı’nın gücü Elişa’nın üzerine indi ve vadinin yağmur yağmadan suyla dolup taşacağını önceden bildirdi. Bu su ile, Moavlılar bozguna uğratılacaktı.

3:20-25   Ertesi sabah, vadide Edom yönünden akan sular görüldü. Güneş ışınlarının kızıllaştırdığı suyu kan sanan Moavlılar, İsrail, Yahuda ve Edom krallarının kendi aralarında kavga ettiğine karar verdiler. İsrail kampını yağmalamak amacıyla geldiklerinde büyük bir saldırıya uğradılar. İsrailliler verimli tarlalara taş attılar, su kaynaklarını kuruttular ve tüm meyve ağaçlarını kestiler.

3:26-27   Daha önceki müttefiki olan Edomlu güçlere gücenen Moav Kralı, Edom Kralı’nın, İsrail ve Yahuda kralları gibi tüm yüreğiyle savaşmayacağını düşündüğünden, Edom güçlerini yarıp kaçmak istedi. Bu planını gerçekleştiremediğinde, en büyük oğlunu surların üzerinde kurban etti. İsrail bir insanın kurban edilmesi karşısında şaşkına döndü; olay, kuşkusuz iğrençti. Doğrudan Tanrı ya da kendi vicdanları tarafından darbe alan düşmanlar, öfkeyle ülkelerine döndüler. Harold Stigers şu yorumu yapar:

Yazar bir soru soruyor gibi görünmektedir: İsrail bu olay karşısında böylesine derinden etkilendiyse, neden kendi zinasını terk edecek kadar büyük bir şok yaşamamıştı? Putperestlik İsrail ve Yahuda’da devam etti.4

D. Elişa’nın Mucizevi Görevi (4:1 - 8:15)

1. Zeytinyağının Mucizevi Sağlanışı (4:1-7)

Peygamber topluluğundan birinin yoksul dul karısı, borçları nedeniyle, kölelik yüzünden oğullarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Kendisine mucizevi biçimde zeytinyağı sağlandı. Mucize, yalnızca zeytinyağını dolduracağı ödünç aldığı kapların sayısıyla sınırlıydı. Zeytinyağını satarak borcunu ödedi ve geçimini sağladı. Bu olay, borçlu kişiye sağlanan lütfu resmeder. Lütuf, bugünkü ihtiyaçları karşılamaya ve gelecekteki sağlayışı bağışlamaya yeterlidir. Tanrı’nın muhtaç günahkârlara olan lütfu, bizi borçtan ve tutsaklıktan özgür kılar ve yeni bir yaşam için ihtiyaç duyduğumuz her şeyi sağlar.

2. Mucizevi Doğum (4:8-17)

Şunemli zengin bir kadın, Elişa için evinin damında bir oda yaptırarak görülmemiş bir konukseverlik göstermişti. Elişa’nın aracılığıyla, kendisine kral tarafından bir unvan ya da iyilik sunulması teklif edildiğinde, kadın alçakgönüllülükle kendi halkının arasında yaşamaktan memnun olduğunu ifade etti. Peygamberin hizmetkârı Gehazi, kadının bir oğlunun olmadığını söyledi. Bunun üzerine bu öneri peygamberin sözüyle gerçeğe dönüştü. Şunemli kadın bir sonraki baharda, bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Rab, ölümden (kısır rahim) yaşam sağlamıştı. Bu olay, her Tanrı çocuğunun ruhsal doğumuna bir örnektir (Ef.2:1-10).

3. Şunemli Kadının Oğlunun Ölümden Diriltilmesi (4:18-37)

4:18-25a   Yıllar sonra bir gün, tarlada babasının yanındayken çocuğun başı ağrımaya başladı. Annesine götürüldü ve öğle saatinde onun kollarında öldü. Kadın cesedi peygamberin odasına çıkarttı. Sonra nedenini açıklamaksızın, kocasına Karmel Dağı’ndaki Tanrı adamını ziyaret etmek istediğini söyledi. Kocası, dini bir bayram olmadığı için peygamberin ziyaret edilmesini garip bul-masına rağmen, kadının yolculuğu için gerekli hazırlığı yaptı. Kadın hiç zaman kaybetmeden, Karmel Dağı’na doğru eşek sırtında yola çıktı.

4:25b-28   Kadının yaklaştığını gören Elişa onu karşılaması için uşağı Ge-hazi’yi yolladı ve kadının hatırını sormasını istedi. Kadın, Gehazi’ye ziyaretinin amacını bildirmedi. Aksine, kendisi ve ailesiyle ilgili iyi haberler vererek onu aldattı. Sorunu doğrudan peygambere açmayı tercih etmişti. Kadın Elişa’yı gördüğünde, ayaklarına sarıldı. Eğer peygamber, kadının büyük sıkıntısını his-sederek onun konuşmasına izin vermeseydi, kadın Gehazi tarafından durdurulacaktı. Rab, Elişa’ya bu ziyaretin amacını açıklamamıştı. Kadın da açıklamadı, ama şu sözleriyle ima etti: “Efendim, ben senden çocuk istedim mi? Beni umutlandırma demedim mi?” Aslında şunu söylemek istiyordu: “Bana önce bir evlat verilmesini, sonra da o evladın benden geri alınmasıyla aldatılmak istemiyorum.” Belki de Elişa kadının söylediklerinden çocuğun ciddi biçimde hasta olduğunu tahmin etmişti.

4:29-31   Peygamber önce, Gehazi’yi kadınla geri yollamak istedi. Yolda karşılaştıklarına selam vermemesini ve vardığında değneğini çocuğun yüzüne tutmasını söyledi. Kadın bunun bir işe yaramayacağını hissederek kendisiyle Elişa’nın geri dönmesi için ısrar etti. Şunem’e yaklaştıklarında, Gehazi onlara çocuğun uyanmamış olduğu haberini getirdi.

4:32-37   Sonra Elişa çocuğun bulunduğu odaya çıktı. Kapıyı kapayıp dua etmeye başladı. Ağzını çocuğun ağzının, gözleriyle elleri de çocuğun gözleriyle ellerinin üzerine gelecek biçimde yatağa, çocuğun üzerine kapandı. Sonra kalktı, gezindi ve yine çocuğun üstüne kapandı. Çocuk bu kez yedi kere aksırdı ve gözlerini açtı. Minnettar anne, oğlunu diri olarak geri aldı. Çocuğu diriltmekle, Elişa onun ölümüyle özdeşleşti: Ağzı ağzının, gözü gözünün, eli elinin üzerindeydi. Değişikliğin nedeni değneği değildi; çocuğun üzerine kapandığında ve kendi yaşamını ona üflediğinde çocuk dirilmişti.

4. Zehirli Çorbanın Zehirden Temizlenmesi (4:38-41)

Kaydedilen ikinci mucize, Gilgal’da meydana geldi. Kıtlık sırasında (belki de 8. bölümde sözü edilen yedi yıllık kıtlık), Elişa uşağına peygamber oğulları için çorba pişirmesini buyurdu. Yanlışlıkla bazı zehirli yabanıl bitkiler de kazana kondu. Yanlış ortaya çıktığında, Elişa kazanın içine biraz un atarak çorbayı zehirden arındırdı.

5. Ekmeğin Mucizevi Sağlanışı (4:42-44)

Elişa, yüz kişiyi yirmi ekmekle ve taze buğday başağıyla doyurdu. Rab-bin vaat ettiği gibi yiyecekleri yeterliydi ve artmıştı. Elişa bencillik etmeyerek kendine ait olanları diğerleriyle paylaştı. Sahip olduklarımızı diğer insanlarla paylaştığımızda ve sonuçlarını Tanrı’ya bıraktığımızda, Tanrı hem bizim, hem de diğer insanların ihtiyaçlarını karşılar. Hatta bereketlenerek artar da (Özd. 11:24,25).

6. Cüzamlı Naaman’ın Mucizevi İyileşmesi (5:1-19)

5:1-4   Elişa’nın mucizeler yapan gücünün haberi Aram ordusunun içinde de yayıldı. Yahudi bir köle kız, Naaman’ın evinde hizmet ediyordu. Naaman, Aram ordusunun komutanıydı. Onun deri hastalığı olduğunu bilen köle kız, Samiriye’deki Elişa peygamberin onu iyileştireceğini söyledi. Bu kız, dünya gözünde hiçbir öneme sahip olmayan birinin, çok önemli bir konumda bulunarak Tanrı’ya bağlılık göstermekle, kurtuluş tarihinin yönünü etkileyeceğine örnektir. D.L. Moody şu yorumu yapar:

Küçük bir hizmetçi kız, iki krallıkta karışıklık yaratan birkaç söz söyledi. Tanrı, İsrail’de hiç kimse için yapmadığını yaparak kızın imanını onurlandırdı. (Luk. 4:24’e bk.). Çocukların parmakları, yetişkinlere defalarca doğru yönü işaret etmiştir. Hizmetçi kız, Tanrı’nın İsrail’de hiç kimse için yapmadığını, Naaman için yapacağını söyleyerek Tanrı’yla övündü. Tanrı da onun imanını onurlandırdı.5

5:5-7   Naaman, Aram Kralı Ben-Hadat’tan, İsrail Kralı’na gönderilmek üzere bir mektup, para armağanları ve giysiler aldı. Büyük olasılıkla mektupta Elişa’dan söz edilmiyor, Naaman’ın iyileştirilmesi rica ediliyordu. İsrail Kralı böyle mantıksız bir rica üzerine öfkeden çılgına döndü ve Aram Kralı’nın kendisine saldırmak için bir bahane aradığını düşündü.

5:8-12   Elişa, kralın kötü durumunu haber aldı ve Naaman’ın kendisine gönderilmesini istedi. Sarayda hiçbir güç yoktu, çünkü hepsi putperestti. Ama İsrail’de bir insanı iyileştirecek güce sahip, Tanrı’nın bir peygamberi bulunmaktaydı. Elişa, Naaman’la yüz yüze konuşmadı; iman edildiği taktirde söyledikleri yeterli olacaktı. Elişa, Naaman’a yedi kez Şeria Irmağı’nda yıkanmasını bildirdi. Naaman ise daha dramatik ve renkli bir iyileştirme biçimi bek-liyordu. Söylenenlere öfkeyle karşı geldi ve Şam’daki ırmakların, Şeria’dan daha iyi olduğunu söyledi.

5:13,14   D. L. Moody sorunu titizlikle şöyle analiz eder:

Naaman’ın iki hastalığı vardı: Gurur ve cüzam. İkincisi kadar, birincisinin de iyileştirilmesi gerekliydi. Naaman’ın gururdan sıyrılması ve söylenene uygun olarak yıkanması gerekiyordu.6

Sonunda hizmetkârları Naaman’ı, istenen zor bir şey olmasa da, yapmasının doğru olacağına ikna ettiler. Naaman söyleneni yapınca tamamen iyileşti. Gururundan sıyrıldı ve deri hastalığından kurtuldu.

5:15-19   Naaman, İsrail’in Tanrısı’na iman etti ve Elişa’yı ödüllendirmek istedi. Ama peygamber ondan hiçbir şey kabul etmeyecekti. Aramlı komutan bulunduğu topraklardan iki katır yükü toprak almak için izin istedi. Çünkü gerçek Tanrı’ya kendi ülkesinde İsrail toprağı üzerinde tapınmak istiyordu. Resmi görevinin, efendisiyle birlikte Rimmon Tapınağı’na tapınmak için girmesini, hatta tapınakta yere kapanmasını gerektirdiğini açıkladı. Ama Rab’bin bundan dolayı kendisini bağışlamasını umduğunu söyledi. Elişa buna ne karşı çıktı ne de onayladı, ona yalnızca esenlikle gitmesini söyledi.

Naaman’ın öyküsünde lütuf müjdesinin klasik bir örneğini buluruz. Naaman Tanrı’ya düşmandı; Aram ordusunun komutanıydı. İnsan gözüyle konumu çaresiz ve imkansızdı, çünkü bir cüzamlıydı (Rom.5:6-10). Yahudi olmadığından, Tanrı’nın vaatlerine ve antlaşmalarına yabancıydı. O’nun bereketine sahip çıka-mazdı (Ef.2:11,12). Ama Tanrı’nın lütfu, insan ihtiyacını karşılamak için Naaman’a erişti. Naaman’ın tek yapması gereken şey, kendini alçaltması ve Rab’bin sözüne uymasıydı. Sonunda Tanrı’nın sözüne uyarak kendisini yıkadı ve sudan yeni bir insan olarak, yeni bir cilt ve yeni bir yürekle çıktı.

Sevecen Rabbimiz’in harika lütfu,

Günahı ve suçumuzu aşan lütuf,

Kuzu’nun kanının döküldüğü,

Golgota tepesinde bize ulaştı.

– Julia H. Johnston

7. Gehazi’nin Açgözlülüğü (5:20-27)

Gehazi, Elişa’nın reddettiği Naaman’ın armağanlarına göz dikmişti. Ona, Elişa’nın kendisini kısa bir süre önce Efrayim’in dağlık bölgesinden gelmiş olan iki genç peygambere verilmek üzere armağanları alsın diye gönderdiğini söyledi. Sonra parayı ve giysileri alarak evine götürdü. Bir peygamber olarak Elişa, sık sık Rab’den özel açıklamalar alırdı. Şimdi de uşağının yaptıkları konusunda bilgilendirilmiş ve Gehazi yanına vardığında, Elişa yaptığını onun yüzüne vurmuştu. Açgözlü uşağa para, giysiler ya da parayla satın alınan diğer şeylerin peşinden gitme zamanı olmadığını söyledi. Bu davranış, Naaman’ın da Tanrı lütfunun bütünüyle karşılıksız olduğunu düşünmesine engel olabilirdi.

8. Su Yüzüne Çıkan Balta Demiri (6:1-7)

Peygamber topluluğu, büyük olasılıkla Eriha ya da Gilgal’da Elişa’yla birlikte yaşadıkları yerden memnun değillerdi. Bu nedenle peygamberden, Şeria-nın yanına gidip orada ev yapmak için izin aldılar. Ev yapımı zamanında adam-lardan biri, ödünç aldığı bir balta demirini Şeria sularına düşürdü. Elişa adamın yalvarışına, ırmağa bir dal atarak karşılık verdi. Dalı ırmağa attığında, balta de-miri su yüzüne çıktı ve minnettar adam elini uzatıp balta demirini aldı.

9. Mucizevi Askeri Manevralar (6:8-23)

Elişa’nın mucizevi güçleri hakkındaki bir diğer kanıt, düşman kampında olup biten en gizli askeri harekattan bile haberdar olmasıydı. Aram Kralı şaşırmıştı, çünkü tüm gizli planları İsrail Kralı tarafından haber alınıyordu. Bu nedenle, adamlarından birinin İsrail casusu olduğunu bile düşündü. Peygamber Elişa’nın, planlarını İsrail Kralı’na açıkladığını öğrendiğinde, ne pahasına olursa olsun, Elişa’yı ele geçirmeye karar verdi. Peygamberin kuzey Samiriye yakınlarındaki Dotan Kenti’nde olduğunu işitince, gece kenti kuşatmaları için bir çapulcu grubu gönderdi. Elişa’nın uşağı sabah olduğunda, kenti kuşatan düşmanları görünce dehşete düşmüştü. Ama peygamberin duasına yanıt olarak uşağa, halkını koruması için Tanrı tarafından gönderilen ateş arabalarını ve atlıları görmesi için mucizevi güç sağlandı.

Elişa Rab’den, Aramlılar’ı kör etmesini istedi. Böylelikle peygamber, onları Dotan’dan Samiriye’ye kadar rahatça götürebilecekti. İsrail Kralı onları öldürmeyi önerdiğinde Elişa, İsrail Kralı’na, kılıç ve yayla esir aldığı tutsakları öldürmeyeceğini hatırlattı. Şimdi hiç savaşmadan eline teslim edilen bu insanları nasıl öldürürdü? Krala onları beslemesini ve evlerine geri göndermesini buyurdu. Bu insancıl davranışıyla kötülüğü iyilikle yendi. Bu tür çapulcu gruplar bir daha İsrail topraklarına ayak basmadılar.

16. ayet bize, 1.Yuhanna 4:4’ü hatırlatır: “Sizde olan, dünyadakinden üstündür.” Kötülüğün güçleriyle yaptığımız ruhsal savaşta korunuruz ve bize, Gücü Her Şeye Yeten Müttefikimiz tarafından destek verilir. İmanla edilen dua aracılığıyla, Rab yürek gözlerimizi açabilir. Böylelikle bizi savunduğunu görebilir ve Şeytan’ın yıkıcı amaçlarından korunduğumuzdan emin olabiliriz.

10. Samiriye’de Kıtlık (6:24 - 7:20)

6:24-31   Bu ayetlerdeki olaylar tarihsel sıralama düzeniyle verilmemiştir. Aram Kralı Ben-Hadat Samiriye’yi öylesine başarıyla kuşatmıştır ki, kentte kıtlık baş göstermiştir (Eğer bu kuşatma, 8:1-2’de sözü edilen yedi yıllık kıtlıktan sonra olduysa, durumun ne kadar ciddi olduğunu anlayabiliriz). Halk murdar yiyecekler (eşek kellesi) ya da bitki veya tahıl satın almak için bile fahiş fiyatlar ödemek zorundaydı. “Güvercin gübresi”7 (Keçiboynuzu tohumu) yenebilir bir bitkinin adıydı. Bitkiye günümüzde “Beytlehem Yıldızı” denilir. İsrail Kralı, Rab’den başka hiç kimsenin yardım edemeyeceğini kabullendi ve halkın insan eti yediğini öğrendiğinde derin yas tuttu. Elişa’yı, bu korkunç koşulları hiçbir şekilde düzeltemediği için suçlayıp gün sona ermeden onu öldüreceğine dair ant içti.

6:32,33   Ancak Elişa, kralın niyetiyle ilgili Rab tarafından bilgilendirildi ve halkın ileri gelenlerine kralın bir habercisinin yolda olduğunu, habercisinin ardından kralın kendisinin de geldiğini söyledi. Onlara, kralın kendisi gelinceye kadar haberciyi içeri almamalarını buyurdu. Haberci, daha Elişa konuşmasını bitirmeden gelerek, Aramlılar’a teslim olmaktan başka yapılacak hiçbir şey olmadığını söyleyerek, “Bu felaket RAB’dendir. Neden hâlâ RAB’bi bekleyeyim?” dedi. Bu olay bize şunu hatırlatır: “Kralın yüreği RAB’bin elindedir, kanaldaki su gibi onu istediği yöne çevirir” (Özd.21:1).

Burada İsrail Kralı’nın adı geçmez; aslında kralın adı 4-8. bölümlerdeki olayların hiçbirinde kaydedilmemiştir. Birçok yorumcu, Yoram’ın kuşatma sırasında tahtta olduğu görüşünü benimser, ama Elişa’nın dört farklı kralın egemenliği altında, yarım yüzyılı aşan hizmeti ve olayların tarih düzenlemesine göre kaydedilmeyişleri nedeniyle, emin olmak imkansızdır.

7:1,2   Sonra Elişa dikkat çekici bir peygamberlikte bulunur. Bir gün sonra ince un ve arpanın Samiriye kapısında çok ucuza satılacağını vaat eder. Kralın kuşkucu yardımcısı bu inanılması güç bolluk olasılığını sorguladığında, Elişa ona söylediklerini kendi gözleriyle göreceğini, ama onlardan yemeyeceğini bildirir. Moody bu durumla ilgili şunları yazar: “Eğer inanacaksanız, nasıl sorusunu çarmıha germeniz gerekir”8 (Markos 8:4’te yer alan, Rabbimiz’in dört bin kişiyi doyurmadan önce öğrencilerinin sergilediği tutum).

7:3-7   Aynı akşam Samiriye kapısının girişinde oturan dört cüzamlı adam, yiyecek bulma umuduyla Aram ordugahına teslim olmaya karar verdiler. Oraya vardıklarında, ordugahın terk edildiğini gördüler. Çünkü Rab, büyük bir ordu tarafından çıkarılan sesler duymalarını sağlamıştı. Bu ordunun, Hititler ve İsrail Kralı tarafından kiralanmış Mısırlı askerlerden oluştuğunu düşünen askerler, kargaşa içinde geri çekilmişlerdi. Matthew Henry şu yorumu yapar:

Dotan’ı kuşatan Aramlılar kör edilmişlerdi (6:18). Buradakilerin ise kulakları etkilenmişti... Gürültü belki de meleklerin aracılığıyla havada gerçekten oluşturulmuştu. Ya da belki de yalnızca onların kulaklarına gelen bir sesti. Nasıl olduğunu tam olarak bilmiyoruz, ama bunu yapan kesinlikle Tanrı’ydı.9

7:8-16   Cüzamlı adamlar önce yiyip içtiler, sonra altın, gümüş ve giysileri götürüp gizlediler. Ama halkın kısa süre içinde Aramlılar’ın gittiğini öğreneceklerini fark ettiklerinde, sustukları için cezalandırılacaklarını düşündüler. Krala haber vermeye karar verdiler. Kral, Aramlılar’ın İsrailliler’e pusu kurduğundan kuşkulandı. Uşaklardan biri, birkaç kişiyi casus olarak göndermeyi önerdi. Aramlılar’ın gerçekten kaçtıklarını ve arkalarında terkedilmiş ganimet bıraktıklarını bildiren casusların haberi üzerine, İsrail halkı Aram ordugahını yağmaladı ve kıtlık sona erdi.

7:17-20   Elişa’nın peygamberliğiyle uyumlu olarak, o gün ince un ve arpa çok düşük fiyatlarla satıldı. Bu peygamberlikten kuşkulanan kralın yardımcısı buna tanık oldu, ama tadını çıkaramadı. Çünkü kutlama çılgınlığı içindeki halk tarafından çiğnenerek öldü. 18-20. ayetler, adamın imansızlığı nedeniyle Rab’bin sözüne uygun olarak öldüğünü bir kez daha vurgular. İmansızlık, kur-
banlarından bereketi çalar ve onları ölümle cezalandırır.

Cüzamlıların, “Yaptığımız doğru değil, bugün müjde günü. Oysa biz susuyoruz” (9. ayet) şeklindeki unutulmaz sözleri, kurtuluşa götüren müjdenin emanet edilmiş olduğu bizler için bitmeyecek bir çağrıdır.

11. Şunemli Kadının Tarlasının Geri Verilmesi (8:1-6)

Elişa, yedi yıl sürecek bir kıtlık ülkeye gelmeden önce (belki 4:38’deki kıtlık), Şunemli kadını (4. bölümdeki) ailesiyle birlikte, ölümden dirilttiği oğlunu da alarak ülkeden ayrılması konusunda uyardı. Kadın Filist ülkesine gitti ve kıtlık sona erdiğinde geri döndü. Tam o sırada Gehazi, İsrail Kralı sarayında, krala Elişa’nın çocuğu nasıl dirilttiğini anlatırken, kadın tarlasının geri verilmesi için ricada bulunmak üzere yanlarına geldi. Kral, tarlasının yedi yıl boyunca biriken tüm geliriyle kadına verilmesini buyurdu.

12. Elişa’nın Hazael’in Krallığı Hakkındaki Önbildirisi (8:7-15)

8:7-12   Hasta olan Aram Kralı Ben-Hadat, Elişa’nın Şam’a geldiğini duyduğunda Hazael isimli bir görevlisini, yanına armağanlar vererek iyileşip iyileşmeyeceğini danışması için Elişa’ya gönderdi. Naaman, Ben-Hadat yönetimindeki Aram ordusunun komutanı olduğu için kral, Elişa’nın iyileştirici gücünden haberdar olmalıydı (5. bölüm). Peygamber belki kendisini de iyileştirebilirdi. Peygamberin Hazael’e verdiği belirsiz yanıt şuydu: “Git ona, ‘kesinlikle iyileşeceksin’ de; ama RAB bana onun kesinlikle öleceğini açıkladı.” Bu sözleri, hastalığın ölümcül olmadığı, ama Hazael, Ben-Hadat’ı öldüreceği için onun asla iyileşemeyeceği anlamına geliyordu. Elişa, Hazael’i utandırıncaya kadar dik dik yüzüne baktı. Elişa aynı zamanda Hazael’in İsrail halkına çok büyük kötülükler yapacağını da önceden gördü. Bunlar öylesine büyük kötülüklerdi ki, bunları düşünmek bile onun ağlamasına neden olmuştu.

8:13-15   Hazael, kendisi gibi köpekten farksız birinin bunları nasıl yapabileceğini sordu. Williams bu ifadeyi şöyle yorumlar:

Köpekten farksız biri olan benim, Aram tahtına oturmam ve böylesine büyük işleri başarmam mümkün olabilir mi?10

Ama Rab Elişa’ya, Hazael’in Aram Kralı olacağını bildirmişti. Bu duyurudan sonra Hazael Ben-Hadat’a geri döndü ve ona iyileşeceğini söyledi. Ertesi gün de ıslattığı bir örtüyü kralın yüzüne bastırarak onu öldürdü.

Bir sonraki alıntı, Elişa’nın peygamberliğinin ne kadar yerinde olduğunu kısaca açıklar:

Ben-Hadat’ın öldürülmesinden kısa bir süre sonra, Hazael Ramot-Gilat’ta Yeho-ram ve Ahazya’nın bir araya gelmiş güçlerine karşı savaştı (8:28,29; 9:14,15). Yehu’yu savaşta sürekli yendi ve Şeria’nın doğusundaki tüm Gilat bölgesini, güneydeki Arnon’dan, kuzeydeki Başan’a kadar ele geçirdi (10:32,33) Yehu’dan sonra tahta geçen Yehoahaz’ın krallığı sırasında, yalnızca Tanrı’nın merhameti sayesinde bütünüyle yok olmaktan korunan İsrail topraklarına sürekli saldırdı (13:3,22,23). Hazael aynı zamanda güneybatı Filistin’e de saldırdı. Gat Kenti’ni alarak Yahuda Kralı’nı Yeruşalim’e saldırmaktan vazgeçmesi için ağır bir haraç ödemeye zorladı (12:17,18, 2Ta.24:23,24). İsrail, Hazael ölene kadar, Hazael’in oğlu III.Ben-Hadat yönetimindeki Aram saldırılarını durdurmakta başarılı ola-madı (2Kr.13:24, 25).11

E. Yahuda Kralı Yehoram (Yoram) (8:16-24)

Yehoşafat oğlu Yehoram sekiz yıl boyunca Yahuda Kralı olarak kaldı (İ.Ö. 853-841; 2Ta.21:4-20).

8:16,17   16. ayetteki tarih sırasının, 1.Krallar 22:42,51; 2.Krallar 3:1 ve 2.Krallar 8:25 ile uyuşması gerekir. Yapılan açıklamalardan biri, Yehoram’ın, babası Yehoşafat’la beş yıl boyunca birlikte krallık yaptığıdır. Bir diğer açıklama ise, Yehoşafat’ın egemenliğini Asa’yla paylaştığı, Ahazya ve Yehoram’ın krallıklarının, Yehoşafat tek başına yönetime geçtiğinde başladığı tarihi taşımasıdır.

8:18,19   Yehoram, Ahav ve İzebel’in kızı Atalya’yla evlenmişti. Bu evlilik hiç kuşkusuz Yehoram’ın babası tarafından bir uzlaştırma politikası olarak düzenlenmişti. Ancak bu evliliğin sonucu, Yahuda Krallığı’nı, Kuzey Krallığı’nın putperestliğine yönlendirmek oldu. Davut’a verdiği söz olmasaydı, Rab bu sapkınlığı cezalandırmak için Yahuda’yı yok edecekti (2Sa.7:12-16).

8:20-24   Yoram’ın krallığı sırasında Edom, Yoram’a karşı ayaklandı. Yoram, isyanı bastırmak için ordusuyla birlikte Sair’e (Edom), Ölü Deniz’in güneyine doğru yürüdü. Edomlular etrafını çevirdiler, ama o kuşatmayı yarıp kaçtı. Ordusu geri döndü. O tarihten sonra Edomlular’ın Yahuda’ya karşı başkaldırışları sürdü. Peygamber Ovadya’nın Edom’la ilgili peygamberlik sözü, Yehoram’ın krallığı sırasında söylenmiş olmalıdır.

Filist ülkesinin yanındaki Livna Kenti’nin de başkaldırdığından söz edilir. Yoram’ın kötü yönetimi sırasında Yahuda Krallığı’nın doğasındaki zayıflığa dikkat çekilir. Livna bir Levili kentiydi. Neden isyan çıktığı, 2.Tarihler 21:10,11’de açıklanır. Yahuda daha sonraki bir zamanda bu kentin kontrolünü yeniden ele geçirmiştir (19:8).

F. Yahuda Kralı Ahazya (8:25-29)

Yehoram oğlu Ahazya bir yıl süreyle Yahuda Kralı oldu (İ.Ö. 841; 2Ta.22:1-9).

8:25-27   26. ayette Ahazya’dan, Omri’nin büyük torunu Atalya’nın oğlu olarak söz edilir. Ahazya, 2.Tarihler 21. bölümdeki Yehoahaz ile aynı kişidir ve aynı zamanda 2.Tarihler 22:6’da Azarya adı ile de anılır. Ahazya, İsrail Kralı Yoram’ın yeğenlerinden biriydi. Annesi Atalya, Ahav’ın kızı ve İsrail Kralı Yoram’ın kız kardeşiydi. Tarihin bu özel döneminde, isimler biraz zihin karıştırıcı görünüyor! İsrail Kralı Ahav, kendisinden sonra tahtına geçen iki oğla sahipti; Ahazya ve Yehoram (Yoram). Yahuda Kralı Yehoşafat’ın, kendisinden sonra krallık yapan Yehoram adında bir oğlu vardı. Bu Yehoram’dan sonra, tahta oğlu Ahazya geçti. Böylelikle Yehoram ve Ahazya, Yahuda’da krallık yaparken, Ahazya ve Yehoram İsrail’de kraldılar.

İSRAİL YAHUDA

Ahazya Yehoram

Yehoram Ahazya

Burada, Yahuda Kralı Ahazya’nın tahta çıktığında 22 yaşında olduğu söylenir. 2.Tarihler 22:2’de ise 42 yaşında olduğu kaydedilmiştir. Kanıtların çoğu, doğru yaş olarak 22’ye işaret etmektedir. Diğer rakam büyük olasılıkla kopya eden kişinin hatasıdır.

8:28,29   Ahazya, İsrail Kralı olan amcası Yoram ile Ramot-Gilat’ta Aram-lılar’a karşı savaştı. Kral Yoram savaşta yaralandı ve iyileşmesi için Yizreel’e götürüldü. Ahazya iyileşmekte olan kralı Yizreel’de ziyaret etti. Yoram’ın ba-bası Ahav, Ramot-Gilat’ta yaşamını yitirdi (1Kr.22). Ahazya’nın büyük babası Yehoşafat, bilgece davranmayarak Ramot-Gilat’ta Ahav’a katıldı. Bu yüzden neredeyse öldürülüyordu. Ama Ahazya tarihin uyarılarına (İsrail’i müttefiki yapma konusunda) kulak asmadı ve daha sonra bunun sonucu olarak öldürüldü (9. bölüm).

G. İsrail Kralı Yehu ve Elişa’nın Hizmeti (9,10. Bölümler)

1. Yehu’nun Meshedilmesi (9:1-10)

Elişa, peygamberler topluluğundan birinin Ramot-Gilat’a gitmesini ve Yehu’yu Yoram’dan sonraki İsrail Kralı olarak gizlice meshetmesini söyledi. Yehu, Yahuda Kralı Yehoşafat’ın oğlu değil, Nimşi oğlu Yehoşafat’ın oğluydu (2. ayet). Yehu, Yoram’ın ordusunun komutanıydı ve Ramot-Gilat’a Aramlılar’ı geri püskürtme göreviyle gönderilmişti. Elişa, peygambere Yehu’yu meshetmesini söylemekle, peygamberi Ahav’ın evini yok etmekle görevlendirmiş oluyordu. Bu görev, İlyas’ın peygamberliğiyle uyumluydu (1Kr.21:21-24). İlyas’a Yehu’yu meshetmesi söylenmişti (1Kr.19:16), ama İlyas bu sorumlu-luğu kendisinden sonra hizmet eden Elişa’ya devretmiş gibi görünüyor. Elişa ise Ramot-Gilat’a tanınmayan bir peygamber göndermiştir. Çünkü meshedilmenin gizli yapılması gerekiyordu. Bu gizlilik Yehu’ya, tahtı ele geçirmek için usta-lıkla kullandığı bir fırsat veriyordu.

2. Yehu’nun Verdiği Ölüm Buyrukları (9:11 - 10:17)

9:11-13   Yehu iç odadan dışarı çıktığında, görevli arkadaşları o delinin kendisiyle ne işi olduğunu bilmek istediler. Yehu önce, yanıtı nasıl olsa bildiklerini söyleyerek sorudan kaçınmayı denedi. Belki de peygamberin Yoram’ı tahttan indirmek için onu meshetmeye gönderildiğinden kuşkulanıyorlardı. Ama ısrarlarını sürdürmeleri üzerine, onlara kralı meshettiğini açıkladı. Adamları
hemen cüppelerini merdivenlere sererek onun İsrail Kralı olduğunu halka duyurdular.

Yehoşafat oğlu Yehu, yirmi sekiz yıl süreyle İsrail’de krallık yaptı (İ.Ö. 841-814/813; 2Kr.9:14 - 10:36).

9:14-26   Yehu’nun yönetimiyle Kuzey Krallığı’nın beşinci hanedanı başlamış oldu. Meshetme konusundaki haberler Yizreel’e ulaşmadan önce Yehu, Yoram’ı öldürmek için oraya gitti. Bir gözcü Yehu’nun ordusu ile birlikte yaklaştığını gördü ve Yoram’a bildirdi. Barış için gelip gelmediklerini öğrenmek üzere iki kez haberciler gönderildi, ama Yehu onların geri dönmesine engel oldu. Gözcüler, krala öfkeli saldırganın Nimşi’nin oğlu (torunu) Yehu’ya benzediğini bildirdiler. O zaman Yoram kendisine eşlik eden yeğeni Yahuda Kralı Ahazya’yla birlikte kraliyet arabasıyla ilerledi. Ramot-Gilat hakkında önemli haberler getirildiğini düşünüyordu. Yehu’ya, “Barış için mi geldin?” sorusunu yöneltti. Ama savaş için geldiğini bildiren bir yanıt aldı. İhaneti sezen Yoram kaçmaya çalıştı, ama Yehu’nun okuyla öldürüldü. Elişa’nın peygamberliği yerine geldi (1Kr.21:19) ve cesedi Navot’un toprağına atıldı.

9:27-29   Ahazya da kaçmaya çalıştı, ama o da aynı şekilde bir okla vuruldu ve Megiddo’da öldü. Ahav’ın ailesiyle dostluk kurduğu için Yehu’nun yerine getirmekle görevlendirildiği tanrısal lanete uğramış oldu. Sonra cesedi gömülmek üzere Yeruşalim’e getirildi. 2.Tarihler 22:9, gömüldüğü yerin Samiriye olduğunu bildirir, ama bu hem Samiriye Krallığı’nı, hem de Samiriye bölgesini belirtiyor olabilir. 29. ayet tarih sırasına sahip olmayıp, 8:25’in bir tekrarıdır. Sözü edilen yıllar arasında farklılık (11 ve 12), büyük olasılıkla farklı sayma yöntemlerinden kaynaklanmaktadır.

9:30-37   Yehu Yizreel’e vardığında İzebel onunla alay etti: “Ey efendisini öldüren Zimri, barış için mi geldin?” Zimri, efendisini öldürerek İsrail Kralı olmuş biriydi, ama barış yüzü görmemişti. Zamansız bir darbe sonucunda yönetimi yalnızca yedi gün sürdü (1Kr.16:9-19). İzebel, Yehu’ya başkaldırısının başarılı olmayacağını ima ediyordu. Saraydaki iki hadım, İzebel’i camdan aşağı atarak Yehu’ya olan bağlılıklarını kanıtladılar. İzebel’in kanı duvar ve atların üstüne sıçradı, cesedi köpekler tarafından yendi – Baş, ayak, ve ellerinin dışında her yeri (1Kr.21:23). Campell Morgan bu konuda şunları yazar:

Köpekler bile böylesine iğrenç eylemler tasarlayan ve bunları uygulayan baş, eller ve ayaklardan uzak durdular. Anısını bir mezar değil, bir rezalet sonsuzlaştırdı.12

10:1-11   Yehu’nun ikinci eylemi, Samiriye’de yaşayan Ahav’ın yetmiş oğlunun başını kesmek oldu. Yehu, önce Ahav’ın oğullarını koruyanlara bir ültimatom verdi: Ahav’ın soyu içinde en iyi ve uygun olan kişiyi kral olarak seçecek, Yehu ve adamlarına karşı savaşacaklardı. Ama Ahav’ın oğullarını koruyanlar, Yoram ve Ahazya adlı iki kralın Yizreel’de Yehu’ya nasıl yenildiklerini hatırladılar. Bu nedenle kendisinin sözlerini dinleyecek kullar olacaklarını bildirdiler. Yehu ikinci bir mektup yazdı ve kendisine olan bağlılıklarını, Ahav’ın yetmiş oğlunun başlarını kesip ertesi gün Yizreel’e getirerek göstermelerini bildirdi. Koruyucular Yehu’nun bu isteğini kabul ettiler. Ertesi sabah Yehu, kent kapısının girişinde iki yığın halinde yatan başları görmek için dışarı çıktı. Belki de çevrede toplanmış olan halk, kendisinin bu toplu kıyım karşısında öfkelenmesini bekliyordu; bu katliamı buyuranın Yehu olduğunu bilmi-yorlardı. Halkı rahatlatmak için onların önüne çıkıp şöyle dedi:

“Efendime düzen kurup onu öldüren benim, sizin suçunuz yok. Ama bunları kim öldürdü? Bu olay gösteriyor ki, RAB’bin Ahav’ın ailesine ilişkin söylediği hiçbir söz boşa çıkmayacaktır. RAB, kulu İlyas aracılığıyla verdiği sözü yerine getirdi.”

Yehu, Ahav’ın tüm akrabalarını, bütün yüksek görevlilerini, yakın arkadaşlarını ve kâhinlerini Yizreel’de öldürerek İlyas’ın peygamberliğini yerine getirdi.

10:12-14   Başkent Samiriye’ye geri dönerken, Yehu yolda Ahazya’nın kırk iki akrabasına rastladı. 13. ayetteki “akrabalar” sözcüğü, Ahazya’nın kar-deşleri daha önce öldürülmüş olduğundan (2Ta.21:17), Ahazya’nın kuzenlerini ve yeğenlerini ifade etmektedir. Bu insanlar, İsrail’deki kraliyet ailesini ziyaret etmek için Yahuda’dan gelmişlerdi. Ahav’ın soyuyla olan bağlantılarının far-kına varan Yehu, onların Beyteket Kuyusu yakınında öldürülmelerini buyurdu.

10:15-17   Yehu, aynı zamanda bir Rekavlı olan Yehonadav’la karşılaştı. Yehonadav kendisine sadık olduğunu bildirince, Yehu onu arabasına alarak Samiriye’ye gelmesi ve Rab için nasıl çaba harcadığını görmesi için davet etti. Yeremya 35. bölüm, bize Yehonadav hakkında daha fazla bilgi verir. Soyuna, İsrail’in Musa ve Yeşu’nun dönemindeki gibi yaşamalarını buyurdu. Krallığın yaptığı gibi, İsrail’in ulusal günahı olan putperestliği izlemelerine engel olmak istiyordu. Yehu’nun putperestliği temizlediğini duyan Yehonadav, Baal’a tapınmaya karşı verilen savaşta, kendisini hemen yandaşı olarak kabul eden yeni kralla birlikte gitti. Samiriye’ye varınca, Yehu Ahav’ın orada kalan akrabalarının hepsini öldürdü. Morgan şöyle bir uyarıda bulunur:

Yehu kendi gayretiyle gururlanıyordu. Ne kadar sinsi ve gerçek bir tehlike! Böy-le bir tehlikenin var olduğu her yerde diğer kötü şeyler de beklenmelidir. Bu adam, Tanrı’nın İsrail üzerine getirdiği yargıları uygularken, kendi yaşamı çürümüşlük içindeydi.13

3. Yehu’nun Baal’a Tapanları Yok Etmesi (10:18-36)

10:18-28   Yeni kralın bundan sonraki saldırısı, Baal’a tapanlara yönelik oldu. Onların kimliklerini belirlemek için, Baal’ın onuruna büyük bir kutlama düzenletti. Baal tapınağı, İsrail’in her yanından gelenlerle doldu. Bu kişiler kimliklerini belirten özel giysiler giymişlerdi. Aralarında Yahve’ye tapanların bulunmamasına özen gösterildi. Yehu yakmalık sunuyu sunar sunmaz, askerlerine ve komutanlarına tüm putperestleri öldürmeleri için işaret verdi. Seksen adam, tapınağın dışında hiç kimsenin kaçmamasını sağlamak için beklemekteydi. Yehu’nun adamları Baal tapınağının iç bölümüne girerek, orada bulunan kutsal dikili taşları dışarı çıkartarak yaktılar. Baal tapınağını yıktılar. Halk orayı helaya çevirdi.

10:29,30   Birçok yönden Yehu, İsrail kralları içinde belki de en iyisiydi. Tanrı’nın, Ahav’ın evi üzerindeki yargısını yerine getirdi ve ülkeyi Baal’a tapanlardan temizledi. Rab, Yehu’yu, dört kuşağının İsrail tahtında oturacağına dair söz vererek ödüllendirdi (Yehoahaz, Yoaş, II.Yarovam ve Zekeriya).

10:31-36   Ancak Yehu, Yarovam’ın başlatmış olduğu altın buzağılara tapınmayı desteklemeyi sürdürdü. Aynı zamanda Hoşea 1:4’te Ahav’ın evinin kökünü kazırken gösterdiği aşırı zalimlik nedeniyle de yargılanır. Başarısızlıklarının sonucu olarak, Rab İsrail topraklarını küçültmeye başladı. Aram Kralı Hazael, Ruben, Gad ve Manaşşe oymağının yarısı tarafından daha önce işgal edilmiş olan Şeria’nın doğusundaki ülkeyi ele geçirdi. Elişa, Hazael’in yapacaklarını önceden bildirmişti (8:12). Aram Kralı, Yehu’nun Ahav’ın evi üzerindeki Tanrı yargısını yerine getirdiği gibi, Tanrı’nın İsrail evi üzerindeki yargısını da yerine getirmekteydi. Ruhsal gözler, bu kötü kralların eylemlerinin arkasında neler olup bittiğini görebilir ve Yahve’nin amaçlarını yerine getirmek için, egemen eliyle bu krallar aracılığıyla işlediğini anlayabilir.

Ğ. Kraliçe Atalya’nın Yahuda Yönetimine El Koyması (11. Bölüm)

Ahav’ın kızı Atalya, 6 yıl süreyle Yahuda Kraliçesi oldu (İ.Ö. 841-835; 2Ta.22:10 - 23:21).

11:1   Şimdi İsrail’den Yahuda’ya geçiyoruz. Atalya, oğlu Ahazya Yehu tarafından öldürüldüğünde yönetimi ele geçirdi. Egemenliğini tehditlerden korumak için Ahazya’nın tüm oğullarının öldürülmesini buyurdu. Atalya’nın soğukkanlılıkla kendi torunlarının öldürülmesini buyurması, onun annesi İzebel’e ne kadar çok benzediğini gösterir. Aynı zamanda farkında olmadan, babası Ahav’ın soyu için bildirilen laneti de yerine getirmekteydi (1Kr.21:21,22).

11:2,3   Yehoram’ın karısı Yehoşeva (2Ta.22:11) ve lanete uğramış oğulların teyzelerinden biri, cesaretle kral sarayına girdiler ve kralın öldürülmesi istenen öteki oğulları arasından Yoaş’ı kaçırarak kurtardılar. Atalya kraliyet soyuna son verecekti, ama Rab Davut’la yaptığı antlaşma nedeniyle onu korudu. Bu kadının yapmak istediği şeylerin uzun vadedeki sonuçları çok şaşırtıcıdır. Bu, Mesih’in krallıktan gelen soyunu sona erdirmek amacıyla yapılan Şeytan’a ait bir girişimdi. Yoaş bakıcısıyla birlikte tapınağın kullanılmayan yatak odasında saklandı. Atalya ülkeyi yönetirken, o yatak odasında 6 yıl boyunca kaldı.

11:4-11   Yedinci yılda başkâhin Yehoyada, paralı askerlerin ve muhafızların yüzbaşılarını çağırttı ve onlara tahtın mirasçısını gösterdi. Kendileriyle, Atalya’yı devirmek ve Yoaş’ı kral olarak tahta geçirmek için bir antlaşma yaptı. Williams şu yorumu yapar:

Kraliyet devrimini gerçekleştirmek için Yehoyada tarafından atılan adımlar (4-11. ayetler) bu şekilde açıklanabilir. Bölüklerden biri kralın evini kuşatacak, diğer ikisi ise tapınağın önünde nöbet tutacaklardı. Bölükleri yarıp geçmeye çalışan herkes öldürülecekti. O sabah görevi bitenler (9. ayet) kışlaya dönmeyecekler, diğerleriyle birlikte kralın savunmasına katılacaklardı.14

11:12   Sonra Yoaş halkın önüne çıkarıldı, başına kraliyet tacı giydirildi ve Tanrı’nın Yasası’nın bir kopyası kendisine verildi. Halk yüksek sesle bağırıyordu: “Yaşasın kral!”

11:12-16   Atalya gürültüyü duyduğunda sarayın avlusuna çıktı ve olup bitenleri görünce şöyle bağırdı: “Hainlik! Hainlik!” Yehoyada, Atalya’nın tapınağın çevresinde öldürülmesini istemediğinden, askerlerin arasında dışarı çıkartılmasını ve tapınağın dışına götürülerek sarayın At Kapısı’nda öldürülmesini buyurdu.

11:17-20   Sonra, Rab ile yeni kral ve halk arasında Rab’be hizmet edeceklerine dair bir antlaşma yapıldı. Bu tören sırasında halk, Atalya’nın desteklediği Baal tapınağını yağmaladı. Kral büyük bir kalabalık eşliğinde saraya götürüldü. Ülke halkı sevindi ve Atalya öldürüldükten sonra kentte sükunet sağlandı.

H. Yahuda Kralı Yehoaş (Yoaş) (12. Bölüm)

Ahazya’nın oğlu Yahuda Kralı Yoaş (Yehoaş), kırk yıl krallık yaptı (İ.Ö. 835-796; 2Ta.23:1 - 24:27).

12:1-5   John C. Whitcomb, Yoaş’ın krallığı hakkında şu yorumu yapar:

Yoaş’ın kırk yıllık krallığı, ruhsal koruması olan Yehoyada’nın ölümünden önce ve sonra olmak üzere iki bölümde incelenebilir. “Yoaş, kâhin Yehoyada yaşadığı sürece RAB’bin gözünde doğru olanı yaptı” ifadesi, aslında olumsuzluk içeren bir ifadedir. Bu başkâhinin ahlâksal ve ruhsal desteği olmaksızın Yoaş, İbrahim’siz Lut gibi dengesizdi. Bu nedenle Tanrı Yahuda halkına, Yehoyada’nın yaşamını 130 yıl uzatarak merhamet gösterdi (2Ta.24:15). Böylece Yehoyada kaydedilmiş bilgilere göre, Musa’nın atası Amram’dan bu yana en uzun yaşayan kişi oldu. Amran 137 yıl yaşamıştı (Çık.6:20).15

Yoaş’ın krallığı genelde beğeni kazanmıştı. Ancak yine de alışılagelen tapınma yerlerini kaldırma konusunda başarısızdı. En büyük katkısı, tapınağın onarılması oldu. Bunu yapmak için kâhinlere, Rab’bin evinin yenilenmesi amacıyla fonlar ayrılmasını buyurdu. Williams’a göre fonların içeriği şuydu: (1) Kişi başına düşen sayım vergisi (Çık.30:12). (2) Rab’be adanan birine biçilen değer (Lev.27). (3) Levililer’de belirtilen yasaya göre, bir kişinin getirmeyi arzuladığı para.16

12:6-16   Yoaş’ın krallığının  23. yılında tapınak hâlâ onarılamamıştı. Kral Yehoyada’yı ve diğer kâhinleri çağırarak, tapınağın onarılması için toplanması gereken para konusundaki yeni tasarısını duyurdu. Kâhinler, fonları doğrudan toplamayacaklar, onarım işlerine karışmayacaklardı (7. ayet). Kapağında delik olan bir sandık sunağın sağına tapınağın onarımı için para toplanması amacıyla yerleştirildi. Kralın yazmanı ve başkâhin fonları topladılar ve tapınak işçilerine dağıttılar. Ödeme yapan görevliler öylesine dürüst kişilerdi ki, onlara hesap bile sorulmazdı. 13. ayet, 2.Tarihler 24:14 ayetinden farklı görünür; ancak 13. ayet, bu fonların tapınak onarılırken tapınak için kap satın almak üzere kullanıldığı anlamına gelir. 2.Tarihler 12:14’ün anlamı ise, tapınağın işleri tamamlandıktan sonra artan fon miktarlarının bu amaçla kullanılmasıdır. Tanrı’nın sözüne itaat edilerek (Lev.5:16; Say.5:8,9) günah sunularının paraları kâhinlere verilmeye devam edildi.

12:17,18   Bu sıralarda Aram Kralı Hazael, Gat kentini ele geçirdi ve Ye-ruşalim’e doğru yürümeye başladı. Yehoaş kendisine tapınağın kutsal eşya-larını ve kralın evindeki değerli eşyaları verdi; amacı, kendisini Yahuda’nın başkentine saldırmaktan vazgeçirmekti.

12:19-21   Yehoyada’nın ölümünden sonra Yahuda prensleri, krallarını putperestliğe döndürdüler. Başkâhinin oğlu ya da torunu olan Zekeriya, halkı tekrar Yahve’ye tapınmaya çağırdı. Kral Yoaş Zekeriya’nın taşlanarak öldürülmesini buyurdu (2Ta.24).

Yoaş’ın görevlileri düzen kurup onu Beytmillo’da öldürdüler. Bu, Zeke-riya’yı öldürdüğü için uğradığı Tanrı yargısıydı.

İsa, Yasa uzmanlarını azarladığında Zekeriya’nın ölümüne işaret eder (Luk. 11:51). O, Habil’den Zekeriya’ya kadar bütün peygamberlerin kanlarının bu kuşaktan sorulacağını söylemişti. Yani Yaratılış’taki Habil’den, İbranice Kutsal Kitap’ın son kitabı olan 2.Tarihler’deki Zekeriya’ya kadar tüm şehitlerin kanın-dan söz edilmekteydi (İbranice Kutsal Kitap’ın kitap liste düzeni bizim elimiz-dekinden farklıdır).

Yehoyada, kendini krallık ve tapınağın hizmetine adamış tanrısayar biriydi. Bunun karşılığında iki bereket aldı: Oğlu Zekeriya onun izinden yürüdü ve Yahuda krallarıyla birlikte gömüldü. Bu, kraliyet ailesinin dışında doğan biri için gerçekten büyük bir onurdu. Öte yandan Yoaş, Yehoyada’nın ölümünden sonra giderek kötüleşti. Bir zamanlar onarttığı tapınağı yağmaladı ve Aramlılar’ı satın almak için kraliyet hazinelerini çaldı. Kralların mezarına gömülmedi, çünkü Zekeriya’yı öldürdüğü için Tanrı yargısı uğrayarak öldü. Tanrı’nın Ege-menliği’ni ihmal etmemek için tanrısayar bir yaşantı sürmemiz çok önemlidir. Yehoyada buna canlı bir örnek, Yoaş ise ciddi bir uyarıdır!

I. İsrail Kralı Yehoahaz (13:1-9)

Yehu oğlu Yehoahaz, on yedi yıl İsrail’de krallık yaptı (İ.Ö. 814/813 - 798).

Yehoahaz hem Yahve’ye, hem de Aşera putuna (6. ayet) taparak Yarovam’ı izledi. Tanrı onu, İsrail’in üzerine gönderdiği Aramlılar’ı kullanarak cezalan-dırdı. Yehoahaz’ın askeri güçlerini elli atlı, on araba ve on bin yaya askere düşürdüler. Yehoahaz Tanrı’ya yalvardığında, Tanrı İsrail’i Aramlılar’ın elinden özgür kılan bir kurtarıcı gönderdi. Bu kurtarıcı, Yehoahaz’ın daha sonraki krallığında Aram için giderek daha büyük sıkıntılar yaratan Asur Kralı III.Adad-Nirari olabilir. Bazı yorumcular, bu kurtarıcının Elişa olduğunu düşü-nürler. Diğerleri ise, 5. ayetin ya Yehoaş’a (25. ayet) ya da II.Yarovam’a (14:26, 27) işaret ettiğini belirtirler. 23. ayet, Tanrı’nın Yehoahaz’ın duasını neden yanıtladığını açıklar: Çünkü Tanrı İbrahim, İshak ve Yakup’la antlaşma yapmıştı. 5 ve 6. ayetlerin birer ara cümle olduklarına dikkat edin. Lütuftan söz ederler. Bir yüzyıl geçmeden İsrail, Yarovam’ın sürdürmekte ısrar ettiği günahları nede-niyle vaat edilen topraklardan çıkartılacaktı. Ulus için bir kurtarıcı sağlamakla Rab, yargının son darbesi üzerlerine inmeden önce, halkı yıkıcı lanetten kurtar-mayı arzuluyordu. Ancak yine de Yarovam’ın İsrail’i sürüklediği günahlar-dan ayrılmadılar...

İ. İsrail Kralı Yehoaş (Yoaş) (13:10-13)

Yehoaş (Yoaş) Yehoahaz’ın oğluydu ve İsrail’de on altı yıl krallık yaptı (İ.Ö. 798 - 782/781; 2Kr.13:10 - 14:16).

13:10-13   Yehoaş adlı bu kral, aynı zamanda Yahuda’da egemenlik süren kralla karıştırılmamalıdır. Yehoaş’ın krallığı, Nevat oğlu Yarovam’ın kötülüklerinin sanki bir kopyasıydı. Bu ayetler krallığını derinlemesine açıklarlar: Kral oldu; Rab’bin gözünde kötü olanı yaptı; atalarının yanına gömüldü. Rab’bin Yahuda Kralı Ahazya ile ilişkisi, 14:8-16’da kaydedilmiştir.

J. Elişa’nın Hizmetinin Sona Ermesi (13:14-25)

13:14-19   14-25. ayetler, Yehoaş’ın krallığı sırasında meydana gelen Elişa-nın peygamberliğinden ve ölümünden söz ederler. Peygamber Elişa ölüm yata-ğındayken, Yehoaş (Yoaş) onu ziyaret etti ve ağlayarak şöyle dedi: “Baba, ba-ba, İsrail’in arabası ve atlıları!” Bu sözlerle anlatmak istediği, Elişa’nın ka-pasitesindeki kişilerin, İsrail halkının gerçek ve en iyi savunucuları olduklarıydı. Elişa da aynı sözleri göğe alınmakta olan İlyas için yas tutarken söylemişti (2:12). Peygamberin ölümünün krallık için çok büyük bir kayıp olduğunun farkına vardı. Elişa hasta yatağında, Yoaş’a bir yay ve birkaç ok almasını, doğuya doğru bir ok atmasını ve sonra okları yere vurmasını söyledi. Doğuya atılan ok, Şeria’nın doğusundaki İsrail topraklarını işgal etmiş olan Aramlılar’a karşı zafer kazanılacağını belirtiyordu. Yoaş okları yalnızca üç kez vurduğu için, Aramlılar’ı da yalnızca üç kez bozguna uğratacaktı. Eğer okları beş ya da altı kez vursaydı, Aramlılar’ın yarattığı tehdit ortadan kalkacaktı. Ama azimli ve dayanıklı değildi. Düşmanlara karşı zafer kazanmak itaatin ölçüsüne bağlıdır. Yoaş yaptığı şeyin önemini biliyor olmalıydı, yoksa bundan sorumlu tutulmaz-dı. Elişa’nın ölümü Kuzey Krallığı’nı kötü bir biçimde etkiledi.

13:20,21   Her ilkbaharda, Moav akıncıları ülkeyi istila ederlerdi. Bir gün İsrail halkı bir ölüyü gömerken, bu akıncı çetelerinin yaklaşmakta olduğunu gördü. Aceleyle Elişa’nın mezarını açarak cesedi bu mezarın içine atıp kaçtılar. Ceset, Elişa’nın kemiklerine dokunur dokunmaz canlandı ve ayağa kalktı.

13:22-25   Kutsal Yazılar bize, Elişa’nın son kırk beş yıllık hizmeti hakkında hiçbir bilgi vermezler (İ.Ö. 841’de Yehu’nun meshedilmesi –9. bölüm– ve yaklaşık İ.Ö. 795’teki ölümüne kadar). Ölüm yatağındaki son peygamberliği zafere ilişkindi (17. bölüm). Son mucizesi ise ölümünden uzun süre sonra gerçek-
leşti (21. ayet); bu mucize İsrail’e ve kralına yaptığı çağrının ve verdiği hizmetin ne kadar geçerli olduğunu gösteriyordu. Yehoaş, Elişa’nın peygamberliğini yerine getirerek Hazael’in İsrail’den almış olduğu kentleri geri aldı. Bu eylem, üç başarılı zaferle tamamlandı.

K. Yahuda Kralı Amatsya (14:1-20)

Yoaş oğlu Amatsya yirmi dokuz yıl Yahuda’da krallık yaptı (İ.Ö. 796-767; 2Ta.25).

14:1-7   Amatsya’nın krallığı iyi olmasına rağmen, Davut’un krallığının üstünlüğünden yoksundu. Daha çok, babası Yoaş’ın krallığına benziyordu. Çünkü o da babası gibi putperest tapınma yerlerini ortadan kaldırmadı. Amatsya’nın ilk işi babasını öldüren suikastçıları katletmek oldu (12:20,21). Ancak, bu adamların çocuklarını, Yasa’nın Tekrarı 24:16’ya itaat ederek hayatta bıraktı. Aynı zamanda Edom’a karşı, on bin kişiyi öldürerek ve Selah (büyük olasılıkla Petra) isimli kayalık şehri ele geçirerek Edom’a karşı savaştı. Ne yazık ki, geri döndüğünde Edom putlarını da halkın tapınması için yanında getirmişti (2Ta. 25:14).

14:8-14   Gurura kapılan Amatsya, akılsızlık ederek bir güç gösterisinde bu-lunmak için İsrail Kralı Yehoaş’ı davet etti. Yehoaş bu davete bir benzetmeyle karşılık verdi: “Lübnan’da dikenli bir çalı, sedir ağacına, ‘Kızını oğluma eş olarak ver’ diye haber yollar. O sırada oradan geçen yabanıl bir hayvan basıp çalıyı çiğner.” Çalı Yahuda’dır, yabanıl hayvan ise İsrail ordusu. Amatsya Edom’a karşı kazandığı zaferle tatmin olmalı ve İsrail’e düşmanlık göstererek felaket çağrısında bulunmamalıydı. Amatsya dinlemeyi reddettiğinde, Yehoaş Yeruşalim surlarını yıkarak Yahuda’nın üzerine yürüdü ve krallığın pek çok hazinesini alarak götürdü.

14:15-20   Yahuda ve İsrail arasında bu sıralarda başlayan ve İsrail’in İ.Ö. 722’deki düşüşüne kadar süren bir düşmanlık oldu. Amatsya bir suikasttan kurtulmak için Lakiş’e kaçtı, ama onu takip ederek orada öldürdüler.

L. Yahuda Kralı Azarya (Uzziya) (14:21,22)

Azarya (Uzziya) Amatsya’nın oğluydu ve elli iki yıl Yahuda’da krallık yaptı (İ.Ö. 792/791 - 740/739; 15:1-7; 2Ta.26).

Yeşaya, Amos ve Hoşea’nın Eski Antlaşma tarihindeki hizmetleri bu dönemde başlar (Yşa.1:1; Hoş.1:1; Amo.1:1).

Amos ve Hoşea kitapları, İsrail’de hüküm süren sosyal ve dini koşulları açıklarlar. Rab bu peygamberler aracılığıyla, gelecek olan felaket konusunda halkı sürekli uyarmış, onları yargının uçurumundan geri dönmeleri için kazanmaya çalışmıştır.

Azarya ilk 24 yıl babasıyla birlikte egemenlik sürdü. Akabe Körfezi’nin kuzeyindeki Eylat’ı inşa etti. Krallığı hakkında daha ayrıntılı kayıtlar 15. bölüm ve 2.Tarihler 26:11’de verilmiştir.

M. İsrail Kralı II.Yarovam (14:23-29)

Yehoaş oğlu II.Yarovam kırk bir yıl İsrail’de krallık yaptı (İ.Ö. 793/792 - 753).

II.Yarovam’ın krallığının ilk on iki yılı, babası Yoaş’ın (Yehoaş) da kral olduğu döneme rastlar. Yarovam’ın inanç politikasına gelince; bu kral, adaşı Nevat oğlu Yarovam’ın putperestliğini izledi. Politik açıdan Yunus’un peygamber-liğiyle uyumlu olarak, eskiden Yahuda’ya ait olan Şam ve Hama kentlerini yeniden İsrail topraklarına kattı. Bu özel peygamberlik Kutsal Kitap’ta kayde-dilmemiştir. Adını taşıyan kitabı incelerken önemli olan, Yunus’un hizmetinin zamanını kesin olarak belirten 25. ayettir. Asurlular’ın İsrail’i, Yunus’un konuş-masının sağladığı tövbeden sonra yalnızca kırk ile yetmiş yıl süre ile sürgüne götürdüklerini fark etmek şaşırtıcıdır. II.Yarovam, 13:5’de (14:26,27) sözü edilen kurtarıcı olabilir. 26. ve 27. ayetler, Rab’bin yumuşak sevgisi ve sabrıyla ilgili derin anlayış sağlarlar. 27. ayet şu çerçevede anlaşılmalıdır: İsrail ve Yahuda sürekli ortadan kaldırılmak istendi. Ama Tanrı’nın, Yahudi atalarına verdiği vaatlerle uyumlu olarak, ulus yeniden bir araya getirilerek ülkeye yer-leştirilecekti.

N. Yahuda Kralı Azarya (Uzziya), (14:21,22’den devam ediyor) (15:1-7)

Azarya genelde iyi bir kraldı. Yaptığı hatalardan biri, putperest tapınma yerlerinin Yahuda’da sürdürülmesine izin vermesi oldu. Tapınakta, kâhinlerin itirazına rağmen buhur yakmak için kâhinin işine müdahale etme konusunda ısrar ettiğinde, cüzamla cezalandırıldı ve ölene kadar ayrı bir evde yaşamak zorunda kaldı (2Ta.26:16-21).

Amos’un hizmeti bu dönemde sona erdi.

O. İsrail Kralı Zekeriya (15:8-12)

II.Yarovam’ın oğlu Zekeriya İsrail’de altı ay krallık yaptı (İ.Ö. 753-752).

Ataları gibi Zekeriya da I.Yarovam’ın izinden yürüyerek Dan ve Beytel-deki altın buzağılara tapındı. Altı ay gibi kısa bir krallık döneminden sonra Şallum, Zekeriya’yı öldürdü. Bazı çevirilerde Zekeriya’nın, Yizreel Vadisi’ndeki Yivleam Kenti’nde öldürüldüğü yazılıdır. Yizreel Vadisi, Yehu’nun Ahazya’yı öldürdüğü yere yakındı (9:27). Ölümü Yehu hanedanını sona erdirdi. Zekeriya, Yehu’nun İsrail tahtında oturacağını vaat eden Tanrı’nın sözünü ettiği dördün-cü kuşaktı (12. ayet; 10:30).

Ö. İsrail Kralı Şallum (15:13-15)

Yaveş oğlu Şallum İsrail’de bir ay krallık yaptı (İ.Ö. 752).

Bu kral hakkında çok az bilgi verilmiştir. Krallığı, on oymak içindeki altı hanedanın tek krallığıydı. Şallum tahta suikast aracılığıyla geçti ve krallığı yine suikast nedeniyle bir ay sonra kaybetti. Menahem tarafından öldürüldü.

P. İsrail Kralı Menahem (15:16-22)

Gadi oğlu Menahem, İsrail’de on yıl krallık yaptı (İ.Ö. 752 - 742/741).

Menahem, Fırat Irmağı kenarında bulunan Tirsa yakınlarındaki Tifsah Kenti’ni yağmaladı. Kent teslim olmayı reddettiğinde, hamile kadınlar dahil, halkı zalimce kılıçtan geçirdi.

Bu dönemde Aram Krallığı gücünü yitirmişti ve Asur, İsrail’in baş düşmanı haline gelmişti. Menahem’in krallığı sırasında Asur Kralı Pûl (Tiglat-Pileser), İsrail’i istila etti. Menahem onu yatıştırmak için kendisine 34.5 ton gümüş verdi. Bunu, aynı zamanda Menahem’in belirsiz gücünü onaylaması amacıyla Pûl’un desteğini sağlamak için yaptı. İsrail Kralı bu parayı tüm varlıklı insanları vergiye bağlayarak topladı. Tüm zenginler adam başı yaklaşık 575 gram gümüş ödemekle yükümlü kılındılar (20. ayet). Bu rakam, o dönemde Asur’daki bir kölenin fiyatıydı. Menahem Asur boyunduruğuna isteyerek boyun eğdi, çünkü bunun kendi kişisel çıkarına uygun olduğunu düşünüyordu. Pûl adlı kralın genelde III.Tiglat-Pileser adlı kralla aynı kişi olduğu düşünülür (29. ayet).

R. İsrail Kralı Pekahya (15:23-26)

Menahem oğlu Pekahya İsrail’de iki yıl krallık yaptı (İ.Ö. 742/741 - 740-739).

Bu kral hakkında tüm bildiğimiz, egemenliğinin kısa sürdüğü, kötü olduğu, Pekah ve Gilatlı elli adam tarafından öldürüldüğüdür. Krallığıyla birlikte İsrail’in yedinci hanedanı son buldu. İsrail kralları arasında zorla taç giymeyen krallardan ikisinin sonuncusuydu, ama bu taç çok geçmeden komutanlarından biri tarafından zorla elinden alındı.

S. İsrail Kralı Pekah (15:27-31)

Remalya oğlu Pekah İsrail’de yirmi yıl krallık yaptı (İ.Ö. 752 - 732/731).

Pekah, öldürdüğü Pekahya’nın komutanıydı. Diğer ayetlerden öğrendiğimize göre, Yahuda’yı istila etmiş ve daha sonra Yahuda’ya karşı Aramlılar’ın desteğini sağlamıştı. Ama Yahuda Kralı Ahaz ona yardım etmesi için Asur’u çağırdı. Asur Kralı önce Aram Kralı Ressin’i öldürdü, sonra İsrail’e saldırdı. Şeria’nın doğusundaki 2,5 oymağı ve Celile bölgesini, halkı sürgüne götürerek fethetti. Bu, Asur esaretinin ilk aşamasıydı. Pekah’ın komutan olarak gücü Me-nahem’in (10 yıl) ve Pekahya’nın (2 yıl) gücüyle denkti. Asur tarafından destek-lenen Hoşea, Pekah’a suikast düzenleyerek onu öldürdü ve İsrail tahtını ele geçirdi. Böylelikle İsrail’in sekizinci hanedanı sona ermiş oldu.

Ş. Yahuda Kralı Yotam (15:32-38)

Uzziya oğlu Yotam tam yirmi yıl İsrail’de krallık yaptı. Buna Uzziya’yla birlikte krallık yaptığı dört yıl da dahildir (İ.Ö. 750 - 732/731; 2Ta.27).

Yotam, krallığının ilk döneminde krallığı babası Uzziya’yla, son döneminde
ise Ahaz’la birlikte yönetti. Yotam’ın resmi krallığı on altı yıl sürdü. Her ne ka-dar putperest tapınma yerlerini ortadan kaldırmasa da Yotam, Yahuda kralları arasındaki iyi krallardan biriydi. Rab’bin tapınağının Yukarı Kapısı’nı onardı ve ülkedeki diğer bina projelerine maddi destek verdi. Ölümünden kısa bir süre önce, Resin ve Pekah Yahuda’ya saldırmak için birleştiler. Peygamber Mika, hizmetine Yotam’ın krallığı sırasında başladı.

2.Tarihler 27:6, Yotam’ı öven şu ifadelere yer verir: “Tanrısı RAB’bin önün-de kararlı bir şekilde yürüyen Yotam giderek güçlendi.” Bu davranışı, Yaro-vam’ı izleyen İsrail krallarının davranışlarıyla tamamen zıttır.

Yosefus, Yotam’ın tanrısayarlığından söz eder.17

T. Yahuda Kralı Ahaz (16. Bölüm)

Yotam oğlu Ahaz yirmi yıl Yahuda’da krallık yaptı (İ.Ö. 735 - 716/715; 2Ta.28).

16:1-4   Ahaz, yaklaşık on iki yıl süreyle babasıyla birlikte krallık yaptı. Ahaz ismi, Yehoahaz isminin kısaltılmışıdır. Asur yazıtlarında adı geçen krallar arasında ikisinden sonuncusudur. “Yeho” ön eki, Yahve anlamına gelir ve hiç kuşkusuz Kutsal Ruh bilerek bu ön eki atlamıştır, çünkü Ahaz bir sapkındı. Diğer putperest İsrail krallarının izinden yürüdü, hatta oğlunu ateşte kurban bile etti. Molek’e tapınanlar, çocuklarını pirinç putun ateşte kızarmış kollarından geçirmekle onları kötülükten temizlediklerine ve Tanrı’ya adadıklarına inanırlardı. Bazen çocuklar öldürülür, sonra da yakılırlardı (Yer.7:31; Hez.16:21).

16:5-9   Aram ve İsrail, Asur’a karşı Yahuda’yı kendileriyle birleşmek için zorlamak ve Yahuda tahtına köle bir kral oturtmak amacıyla (Yşa.7:6), Yeru-şalim’e saldırmak için birleştiler. Aynı tarihlerde Aram Kralı, Eylan’ı geri aldı ve oraya Edomlular’ı yerleştirdi. Büyük sıkıntı içindeki Ahaz, Asur’dan yardım istedi ve habercisini tapınak ve saraydan aldığı gümüş ve altın hazine-lerle Asur’a gönderdi. Tiglat-Pileser Şam’ı ele geçirdi ve Aram Kralı’nı öldü-rerek bu isteğe olumlu karşılık verdi. Bu, Yeşaya’nın peygamberliğinin gerçek-leşmesiydi. Ama Tanrı, Asurlular’ı Yahuda için bir lanet yapacaktı (Yşa.7:17-25).

16:10-16   Ahaz, Tiglat-Pileser’i ziyaret etmek için Şam’a giderken putperest sunağını gördü ve aynısından Yeruşalim’e de yaptırmaya karar verdi. Bu nedenle bunun bir örneğini Kâhin Uriya’ya gönderdi. Uriya, Kral Ahaz geri dönmeden sunağı yaptırdı. Ahaz yeni sunağında (günah sunusu dışında) çeşitli sunular sundu. Uriya’ya bundan böyle tunç sunağı değil, bu sunağı kullanmasını buyurdu. 15. ayetteki son cümle, Ahaz’ın tunç sunağı geleceği bilmek için kullanmak istediğini ima eder. Yine de bu ifade şöyle de anlaşılabilir. “Tunç sunağa gelince, onu hangi amaçla kullanacağımı ben bilirim.”18 Kâhin Uriya, Kral Ahaz’ı korkusuzca azarlamak yerine, ona itaat etti. Uriya’dan Yeşaya 8:2’de be-ğeniyle söz edilir. Ama bu, Yeruşalim’e düzenlenen saldırıdan önceydi. Ahaz’ın bu kötü isteğine razı olarak sunağı yapması, daha sonraki bir tarihe rastlar.

16:17-20   Ahaz, tapınak bölgesinden bazı eşyaları çıkarttı. Belki de Asur Kralı’nın Yeruşalim’i ele geçirdiği taktirde onları götüreceğinden korkuyordu. Bazıları ise, onun bunu haraç ödemek için yaptığını düşünürler. 2.Tarihler 28:24, Ahaz’ın krallığının son dönemlerinde tapınağın kapılarının nasıl kapandığını anlatır. Kendisinden önceki sapkın krallar gibi, Ahaz da kraliyet mezarlarına gö-mülmedi (2Ta.28:27), Davut Kenti’ndeki atalarının yanına gömüldü.

U. İsrail Kralı Hoşea (17:1-6)

Ela oğlu Hoşea dokuz yıl İsrail’de krallık yaptı (İ.Ö. 732/731 - 723/722).

17:1,2   Son krala, İsrail’in dokuzuncu ve sonuncu hanedanına gelmiş bulunuyoruz. Hoşea Pekah’ı öldürür (15:30). Öldürülmesinin nedeni belki de, Asur-un İsrail’e yaptığı akınlara karşılık verememesi ve yönetimin dizginlerini elinde tutamayışıydı. Ataları kadar kötü değildi, ama ulusun yaptığı kötülükler çoğal-mıştı ve düzelmesi için artık çok geçti.

17:3-6   Asur Kralı Şalmaneser, Samiriye üstüne yürüdü ve Hoşea’yı haraca bağladı. Hoşea Mısır Kralı’yla birlikte Asur’a düzen kurdu ve haraç sözünü tutmadı. Bu nedenle Asur Kralı (ya Şalmaneser ya da ondan sonra tahta geçen Sargon) Hoşea’yı cezaevine kapadı. Üç yıl boyunca Samiriye’yi kuşattı ve halktan bazı kişileri sürgüne götürdü. Hoşea’nın sonu belirtilmemiştir. Yalnızca Samiriye’yi son günlerinde kralsız bırakarak ortadan kaybolduğunu ve Asur’da bir cezaevinde tutulduğunu düşünüyoruz. İsrail’in tam olarak düşüşü, İ.Ö. 723’le 722 yılları arasında gerçekleşmiştir.

Ü. Kuzey Krallığı’nın Düşüşü (17:7-41)

17:7-23   Bu ayetlerde, Tanrı’nın İsrail’den neden hoşnut olmadığı ve ulusun neden yenilerek sürgüne gönderilmesine izin verdiği açıklanmaktadır. Diğer ulusların törelerine ve İsrail krallarının koyduğu kurallara göre yaşamışlardı. Putperestlerin tapınma yerlerinden korkmuş, dikili taşlar ve tahtadan Aşera putları dikmişlerdi. Tanrı’nın peygamberlerini dinlemeyi reddetmiş ve inatla Tanrıları Rab’bin sözüne inanmamışlardı. Tanrı’nın buyruklarına sırt çevirmiş ve insan yapısı inançlara yönelmişlerdi. İsrail, kötüyü izleme, kızlarını ve oğullarını sahte tanrılara sunma konusunda gayretliydi.

17:24,25   Asur Kralı, İsrail’in kuzeydeki on oymağını Mezopotamya ve Med ülkesine götürdü. Aynı zamanda fethettiği diğer beş ülkenin halkını da İsrail ülkesine yerleştirdi. Daha önce İsrail Tanrı’nın sözünü dinlediğinde, Tanrı putperest ulusları İsrail’den çıkartmış ve halkını Yeşu aracılığıyla Kenan ülkesine yerleştirmişti. Yahve’nın sözünü dinlemekten vazgeçtiklerinde, onları ülkeden sürmüş ve Asur Kralı aracılığıyla başka ulusları ülkeye yerleştirmişti. Bu tanrısız insanlar kendi putlarına taptılar ve Tanrı’yı öfkelendirdiler. Özellikle İmmanuel’in ülkesinde putperestler olarak yaşamakla Tanrı’yı gücendirdiler. Tanrı aslanlar gönderip bazılarını öldürterek öfkesini gösterdi.

17:26-28   Asur Kralı’na, bu yabancı halkın üzerine, İsrail’in Tanrısı’nın yasasını bilmedikleri için aslanlar gönderildiği haberi verildi. Asur Kralı, sürgündeki bir İsrailli kâhine, ülkesindeki putperest halka Rab’den nasıl korkması gerektiğini öğretmesi için geri dönmesini buyurdu. Sürgünden geri gönderilen kâhin, büyük olasılıkla Yahve’nin gerçek bir kâhini değil, İsrail’in putperest kâhinlerinden biriydi. Kâhin doğruca Beytel’e gitti. Bu yer hâlâ buzağıya tapınanların merkeziydi. Kâhin, İsrail’de yaşayan yabancı halka, Yarovam’ın sapkın inancını öğretti. Tapınma tam olarak Yahve için yapılmıyordu. Bu yabancı halk, ülkedeki İsrailliler’le evlendi ve bu evliliklerden Samiriyeliler olarak bilinen bir halk ortaya çıktı – kendi inanç ve töreleriyle, karma bir etnik grup.

17:29-34a   Bu ayetler, ülkede yaşayan yabancı halkı tanımlamaktadır. Her ulusun kendi tanrıları ve aralarından atanmış olan kâhinleri vardı. Aynı zamanda Yahve’ye de tapıyorlardı. Ama sonuç, putperestlikten de kötü olan karma bir inançtı.19

17:34b-40   34. ayetten (“Ne RAB’be tapınıyorlar, ne de… uyuyorlar”) 40. ayete kadar olan bölümde, ülkede kalan İsrailliler’in tanımlandığını düşünüyoruz. Rab onları zinaya karşı sürekli uyardığı halde kulak asmadılar ve altın buzağılarına tapınmayı sürdürdüler.

17:41   Bu ayet ülkedeki yabancı halkla ilgilidir. İsrail’den daha az suçlu gibi görünüyorlardı. Az da olsa Rab’den korkuyorlardı. On oymak ise, sahip ol-dukları tüm ışığa rağmen, Rab’den korkmadılar (34. ayet).

On oymak ülkeye bildiğimiz kadarıyla asla geri dönmediler.20 Tüm dünyaya dağıtıldılar. Belki de Etiyopya’daki siyah Falaşa Yahudileri, Kaifeng-Fu adlı Çinli Yahudiler ve Hindistan’daki Kokin Yahudileri köken olarak bu on oymağa dahildir. Bunların kimlikleri Tanrı’dan gizli değildir; gelecekte bir gün Tanrı onları İsrail’e geri getirecektir.

Peygamber Hoşea’nın hizmeti büyük olasılıkla bu tarihlerde sona erdi –Samiriye’nin düşüşü ve İsrail’in sürgünde olduğu tarihlerde...

II. YAHUDA KRALLIĞI’NIN TUTSAKLIĞI (18- 25. Bölümler)

A. Kral Hizkiya (18-20. Bölümler)

Ahaz oğlu Hizkiya, yirmi dokuz yıl Yahuda krallığı yaptı (İ.Ö. 716/715 - 687/686; 2Ta.29-32; Yşa.36-39). Kendisinin, bundan önce 729/728’den 716/715’e kadar Ahaz’la birlikte krallık yaptığına inanılır.

1. Hizkiya’nın Adil Krallığı (18:1-8)

18:1-6   Hizkiya’ya Süleyman’ın yaşadığı dönemden bu yana Kutsal Kitap’ta yer alan kralların hepsinden daha çok yer ayrılmıştır. 2.Tarihler 29-32. ve Yeşaya 36-39. bölümler arasındaki benzer anlatımlar, Hizkiya’nın Tanrı’ya olan imanı aracılığıyla kazandığı ruhsal ve politik zaferleri daha iyi anlamak amacıyla okunmalıdırlar.

Hizkiya tahta geçtiğinde Yahuda neredeyse bütünüyle Asur yönetimi altındaki bir köle eyaletti. Krallığı sırasında büyük düzeltmeler yapıldı. Hizkiya, zinanın tüm şekillerine karşı savaş ilan etti ve Çölde Sayım 21’deki tunç yılanı

ve putperest tapınma yerlerini yok etti (Çünkü İsrail halkı tunç yılan için buhur yakmıştı). Hizkiya Nehuştan adındaki tunç yılanı da parçaladı. Rab Tanrı’ya güveni tamdı. Hizkiya bu konuda diğer kralların önünde yer alıyordu. Yoşiya ise, kötülük yapanları ülkeden kovma konusunda en dikkatli krallardan biriydi (23:24,25).

18:7,8   Sonunda Hizkiya Asur boyunduruğuna karşı başkaldırdı. Gözcü kulelerinden surlu kentlere kadar Filistliler’i her yerde bozguna uğrattı.

2. Samiriye’nin Ele Geçirilmesi (18:9-12)

Bu paragraf, Asurlular tarafından Samiriye’nin ele geçirilişini tekrar ele alır. Belki de o tarihlerde Hizkiya’nın karşılaştığı tehdidin önemini vurgulamak amacıyla kaydedilmiştir. 9 ve 10. ayetler arasındaki zıtlık, vurgulama amacıyla kaydedilmiştir. Yahudiler’in yılın bir bölümünü, bir yıl olarak saydıkları gerçeğiyle açıklanır. Samiriye’nin kuşatılması Hizkiya’nın krallığının dördüncü yılının sonunda başladı, beşinci yıl boyunca sürdü ve altıncı yılın ilk yarısında sona erdi (Bu nedenle kuşatmanın “üç yıl” sürdüğü yazılmıştır). Yukarıda sözü edilen bu iki kralın ortak yönetimi İ.Ö. 725-722 yılları arasında gerçekleşmiş olmalıdır.

3. Sanherib’in Yahuda’yı kuşatması (18:13-16)

Asur o sıralarda kendi sıkıntılarıyla uğraşıyordu. II.Sargon ölmüştü ve Babil başkaldırmıştı. Sargon’dan sonra tahta geçen Sanherib, İ.Ö. 701’den sonra Filist ve Fenike’ye saldırdı. Sanherib, tarihinde Yahuda’nın 46 surlu kentini ve 2.000 insanını tutsak aldığını iddia eder. Hizkiya ona, başkaldırısının yanlış olduğunu belirten ve onu aşağılayan bir haber gönderdi. O da kendisine yaklaşık on buçuk ton gümüş ve bir ton altın ödeyerek Yeruşalim’i saldırıdan korudu. O tarihlerde Sanherib, Mısır yolu üzerinde, Yeruşalim’in güneybatısındaki Lakiş Kenti’ndeydi.

4. Sanherib’in Yahuda’yı İkinci Kez Kuşatması (18:17 - 19:34)

18:17-19   Daha sonra Hizkiya Yeruşalim’in surlarını onararak kenti güçlendirmeye başladı (2Ta.32:5). Belki de bu olayın haberlerini alan Asur Kralı, ordu komutanlarını Yeruşalim’e göndererek kentin koşulsuz teslim olmasını talep etti. Üç Yahudi komutan, Asur temsilcilerini karşılamak ve taleplerini öğrenmek için kent dışına çıktılar. Asurlu temsilciler arasında başkomutan, askeri danışman ve komutan bulunuyordu. Bu görevlilerin orijinal askeri unvanları şöyleydi: Tartan, Rab-Saris ve Rab-Şake. Bu ifadeler gerçek isimler değildirler.21

18:20-25   Rab-Şake İbrani dilini kullanarak onları aşağılayan bir biçimde konuştu. Önce, Hizkiya’nın Yeruşalim’in surlarına duyduğu güvenle alay etti. Daha sonra Hizkiya’nın Asur’a karşı Mısır’dan yardım istediğini bildiğini açık-ladı ve Mısır’a, “Kırık kamış değnek” diyerek alay etti (21. ayet). Üçüncü olarak da, Yahuda’nın Rab’be güvenemeyeceğini söyledi, çünkü Hizkiya tüm tapınma yerlerini ve sunaklarını ortadan kaldırmıştı. Rab-Şake, bunların Rab’be tapınılan yerler olmadıklarının farkında değildi! Daha sonra bahse girmeyi önerdi; eğer Hizkiya aynı sayıda binici sağlayabilirse, Yahuda’ya 2.000 at verecekti. Yahuda’da bu kadar süvari bulunmamaktaydı, Rab-Şake alay etti ve atlı araba ve biniciler için Mısır’a bağımlı olduklarını söyledi. Sonunda Rab-Şake, Rab’bin, Asur’u Yahuda’yı yok etmek için gönderdiğini bildirdi.

18:26,27   Yahudi komutanlar Rab-Şake’ye bundan sonraki konuşmalarını Aramice yapmasını söylediler. Aramice, İbranice’den daha çok kullanılan diplomatik bir dildi. Böylesine kibirli bir konuşmanın, duvarın üstünde dinleyen Yahudi halkının moralini bozacağından korkmaktaydılar. Ama Rab-Şake halkın işitmesini ve başlarına gelecek olan felaketten haberdar olmasını isteyerek Yahudi komutanları dinlemedi.

18:28-37   Rab-Şake, doğrudan halka hitap ederek, Hizkiya’nın kendilerini Rab’bin kurtaracağını söyleyerek aldatmasına izin vermemeleri konusunda onları uyardı. Eğer teslim olurlarsa, kendilerine geçici olarak Yeruşalim’de yaşama ayrıcalığı bağışlanacaktı. Sonra Asur Kralı Mısır’a düzenlediği seferden döndüğünde, onları kendi ülkeleri gibi bir ülkeye –Asur’a– götürecekti. Hiçbir oymağın ilahı, ulusları Asur’un elinden kurtaramamıştı; kendi tanrılarından bunu nasıl yapmasını bekleyebilirlerdi? Üç Yahudi komutan, cesaretleri kırılmış olarak Hizkiya’ya geri dönerken, duvarın üstündeki halk sessizce oturup kaldı.

19:1-7   Hizkiya, Rab-Şake’nin alaylı tehditlerini işittiğinde canı çok sıkıldı. Peygamber Yeşaya’ya, Yahuda’nın güce en ihtiyacı olduğu zamanda çaresiz olduğunu söylemeleri için haberciler gönderdi. Ayrıca Yeşaya’nın, Yahuda ve Yeruşalim’de sağ kalanlar için dua etmesini istedi. Yeşaya ise, Hizkiya’ya Asur Kralı’ndan korkmamasını, Tanrı’nın onun üzerine bir ruh göndereceğini, Rab-Şake’nin alacağı bir haber üzerine ülkesine dönüp orada öldürüleceğini bildirdi.

19:8-13   Rab-Şake Lakiş’e geri döndüğünde, Sanherib’in saldırısını yakınındaki Livna Kalesi’ne yönelttiğini gördü.

Sanherib, Kûş Kralı Tirhaka’nın kendisine saldırmak üzere yaklaştığını öğrendi. Sövgü dolu bir mektup göndererek Yeruşalim’in bir an önce teslim olmasını sağlamak için kent halkını korkutmayı denedi. Bazı araştırmacılar, 7. ayette sözü edilen haberin, 9. ayette açıklandığını düşünürler – Mısırlılar’ın yaklaştığı haberi. Diğer araştırmacılar ise, bu haberin Babilliler’in başkaldırısı olduğunu söylerler.

19:14-20   Hizkiya bilgece davranarak mektubu tapınağa götürdü ve Rab-bin önünde mektubu yere yaydı. Duası, Yahve’ye duyduğu güvenin derin bir ifadesiydi. Duasına yanıt olarak Tanrı, Hizkiya’ya Yeşaya aracılığıyla iki haber gönderdi.

19:21-28   Ayetler Sanherib’e hitap ederler. 29-34. ayetler ise, Hizkiya’ya yazılmıştır. Yeşaya’nın peygamberliği Asur’a karşı söylenen alaylı bir ezgidir. Siyon kızı bakire Yeruşalim’i, Asur’un tehditlerine gülerken resmeder. San-herib’i, Tanrı’nın kutsal adına hakaret etmekle, Yahuda’yı (Lübnan) istila ede-ceğini söyleyerek övünmekle, yöneticilerini ve seçkin görevlilerini (yüksek sedir ağaçları ve seçme çamlar) yok edeceğini ve Siyon Dağı’nın gür ormanlarına gireceğini söyleyerek gururlanmakla suçlar. Sanherib aynı zamanda Mısır’a karşı kazandığı zafer dahil olmak üzere diğer müttefikleriyle de övünmekteydi. Farkına varmadığı şey, bu yaptıklarının tamamının Tanrı tarafından zaten yapılmasına karar verilmiş olaylar olduğuydu. Tanrı onun içini de dışını da biliyordu. Bu kibrini, dağılmış ordusunun sağ kalanlarını Asur’a geri göndererek kıracaktı.

19:29-34   Rab, Asurlular’ın Yeruşalim’i fethedemeyeceğine ilişkin bir işaret verdi. Yahuda halkı, Asurlular yüzünden iki yıl boyunca normal ürün yetiştiremeyecek, ama kendiliğinden yetişen ürünlerden beslenecekti. Üçüncü yılda saldırı tehdidinden uzaklaşacak ve ancak o zaman normal hayatlarını sürdürebileceklerdi. Yeruşalim halkı yalnızca hayatta kalmayacak, aynı zamanda Asur Kralı’na kente girmesi ya da kentin üzerine ok atması bile yasaklanacaktı.

5. Sanherib’in Yenilgisi ve Ölümü (19:35-37)

O gece Rab’bin Meleği22 Asur karargahında yüz seksen beş bin kişiyi öldürdü. Ertesi sabah uyananlar Asurlular’ın cesetleriyle karşılaştılar.

Sanherib, başkenti Ninova’ya döndü ve yirmi yıl sonra orada öldürüldü (İ.Ö. 681). Hizkiya’dan beş yıl daha uzun yaşadı. Yeşaya’nın peygamberliği (7. ayet), Sanherib’in iki oğlu onu öldürdüklerinde ve üçüncü oğlu Esarhaddon tahta geçtiğinde tamamlandı.

6. Hizkiya’nın Hastalanması ve İyileşmesi (20:1-11)

20:1-7   20. bölümdeki olayların (20. bölümden önce, büyük olasılıkla 18. bölümün başlarında) Sanherib’in ilk kuşatması sırasında (6. ayet) gerçekleştiklerine inanılır. Hizkiya ciddi biçimde hastalandığında, Yeşaya ona ev işlerini düzene sokmasını, çünkü yakında öleceğini bildirdi. Kral iyileşmek için gayetle dua etmesi üzerine kendisine on beş yıllık bir yaşam bağışlandı. Whitcomb şu yorumu yapar:

Tanrı bana yaşanacak on beş yılım kaldığını söylese, yaşamımdan arta kalanla ne yapardım? Hizkiya bu on beş yıl boyunca ne yaptı? Kutsal Kitap bundan söz etmiyor. Çünkü krallığına ilişkin sözü edilen en son olay, Sanherib’in ordusunun İ.Ö. 701’de bozguna uğratılmasıdır (Bu olay büyük olasılıkla hastalığından sonra bir yıldan daha az bir zaman içinde meydana gelmişti). Tahtına geçecek bir oğlu olmadığı için, Tanrı’nın Hizkiya’nın yaşamını uzattığı söylenir (2Kr.21:1, Ma-naşşe’nin krallığa başladığında yalnızca on iki yaşında olduğu belirtilir). Ancak yine de, Manaşşe’nin babasıyla birlikte yaklaşık on yıl krallık ettiği düşünülür. Aksi taktirde, Babil sürgününün sabit tarihleriyle hesaplandığında, krallığının elli beş yılını Yahuda tarihinin bu dönemine sığdırmak imkansız olurdu.23

20:8-11   Tanrı, Hizkiya’nın iyileştirileceğine ve tapınmak üzere tapınağa döneceğine ilişkin bir belirti olarak, Ahaz’ın güneş saatinin üzerindeki gölgeyi on basamak kısalttı (Tarih sırasına göre 7. ayet, 8-11. ayetleri izler).

2.Tarihler 32:31’e göre doğaüstü bir olayın gerçekleştiği sonucunu çıkartıyoruz. Bu olaya ilişkin haberler Babil’e kadar yayıldı. Babilliler göksel varlıklara tapınırlardı ve kesinlikle herhangi bir düzensizliği fark ederlerdi. Bu büyük mucizenin Hizkiya uğruna gerçekleştiği haberi çabucak yayıldı.

7. Hizkiya’nın Akılsızca Gururlanması (20:12-21)

20:12-18   O sırada Babil Kralı Merodak-Baladan, ona mektuplarla birlikte bir armağan gönderdi. Hiç kuşkusuz gerçek amacı Asur’a karşı Yahuda’yla olan bağlarını güçlendirmekti. Hizkiya akılsızca davranarak Babil’den gelen habercilere tüm hazinelerini gösterdi (2Ta.32:31’den, Tanrı’nın onu bu olay aracılığıyla yüreğindekileri görmesi için denediğini öğreniyoruz. Bunun sonucu gereksiz bir biçimde gururlanması olmuştu). Yeşaya bu davranışı nedeniyle Hizkiya’yı azarladı ve ona, Yahuda’nın Babil tarafından esir alınacağını ve oğullarından bazılarının Babil Kralı’nın sarayında hadım edileceğini bildirdi. Bu hazinelerin çoğu Babil’e ulaşmadan önce, Hizkiya’nın iyileşmesinden kısa bir süre sonra Asurlular Filist’i istila ettiklerinde, Hizkiya’nın Sanherib’e ödediği haracın bir bölümü olarak Asur’a gideceklerdi (18:13-16).

20:19   Hizkiya Tanrı’nın buyruğuna boyun eğdi ve bu buyruğu onayladı. “Nasıl olsa yaşadığım sürece barış ve güvenlik olacak” diye düşünüyordu

20:20,21   Hizkiya kentin dışın-daki bir kuyudan Yeruşalim’e su getirmek için bir havuz ve tünel yaptı. Böyle gizli bir kaynak özel-likle bir kuşatma anında büyük de-ğer kazanacaktı. Bugün bile Hizki-ya’nın Gihon pınarından Şiloha Ha-vuzu’na kadar devam eden tünelinin sığ suyu içinde yürümek olasıdır.

1880’de, Hizkiya’nın işçilerinin Sami dilinde yazdıkları boynuz ça-talı biçiminde eski bir yazıt bulun-muştur. Bu yazıt o tarihlerde Osman-lı İmparatorluğu’nun bir bölümü olan Filistin’i yöneten Anadolu toprakla-rındaki bir müzeye götürülmüştü.24

Hizkiya Tüneli, Asurluları’ın saldırısı halinde Ye-ruşalim’in susuz kalmaması için Şilaom Havu-zu’nu Kente bağlıyordu.

Mika’nın hizmeti bu tarihte sona erdi.

Babil İmparatorluğu, İ.Ö. 560

2. Kral Manaşşe (21:1-18)

Hizkiya oğlu Manaşşe Yeruşalim’de elli beş yıl krallık yaptı (İ.Ö. 697/696 - 643/642; 2Ta.33:1-20).

21:1-9   Manaşşe’nin krallığı tüm Yahuda kralları arasındaki en uzun ve en kötü krallıktı. Kaydedilen hatalarının bazıları şunlardır: Baal’a tapınılan yerleri yeniden yaptırdı, Aşera putu ve gök cisimlerine taptı, yıldızlara tapmak için tapınakta sunaklar bina ederek tapınağı saygısızca kirletti, oğullarını ateşten geçirdi, büyücülüğü kullandı, kötü ruhlara ve medyumlara danıştı, Tanrı’nın tapınağına, müstehcen bir seks simgesine benzeyen Aşera putunu yerleştirdi. Tanrı’nın Ruhu, Tanrı’nın tapınakla ilgili halkına verdiği vaadi aktararak bu eylemin ciddiyeti üzerinde durur (1Kr.8:29; 9:3).

21:10-15   Manaşşe, halkı, Amorlular’dan daha iğrenç şeyler yapmaya sürükledi. Bunun sonucu olarak Tanrı Samiriye ve Ahav’ın evini cezalandırdığı gibi, Yahuda’yı da cezalandıracağını söyledi. Ölçü ipi ve çekül (13. ayet) yargıyı simgeler. Aynı zamanda Yeruşalim’i de, bir adamın tabağını temizleyip yüz üstü kapatması gibi silip süpürecekti. Halkı sürgüne gönderilecekti, çünkü Rab’bi öfkelendirmişlerdi.

21:16-18   İşlediği bunca günahın yanı sıra Manaşşe, birçok masumun kanını da döktü. Bir kaynağa göre, Manaşşe, Yeşaya’yı testereyle ikiye biçtirmişti (İbr.11:37).

2.Tarihler 33’den öğrendiğimize göre Manaşşe, Asur Kralı tarafından Babil’e sürgüne götürüldü. Orada ceza evindeyken tövbe etti ve Rab’be döndü. Bundan sonra kendisine Yeruşalim’e dönmesi ve krallığına yeniden devam etmesi için izin verildi; Rab’bin lütuf, sevgi ve merhametiyle uyumlu bir kanıt. Yaptığı zararları düzeltmeye çalıştı, ama çok geçti. Oğlu dahil olmak üzere tüm halk onun daha önce sergilediği davranışların izinden yürüyordu (2Ta.33:14-23).

C. Kral Amon (21:19-26)

Manaşşe oğlu Amon, Yeruşalim’de iki yıl krallık yaptı (İ.Ö. 642-639; 2Ta.33:21-25).

Amon, kötülüğüyle ün salmış ve gerçek Tanrı’nın yolundan ayrılan biri olarak tanınan bir kraldı. Hizmetkârlarından bazıları kendisine karşı düzenler kurarak iki yıl gibi kısa bir krallık döneminden sonra onu öldürdüler. Halk katilleri öldürdü ve oğlu Yoşiya’yı Amon’un yerine kral yaptı. Hem Amon hem de babası Yahuda krallarının mezarlarına gömülmediler.

Ç. Kral Yoşiya (22:1 - 23:30)

Amon oğlu Yoşiya Yeruşalim’de otuz bir yıl krallık yaptı (İ.Ö. 641-609; 2Ta.34 – 35)

1. Yoşiya’nın Tapınağı Onarması (22:1-7)

Sefanya (Sef.1:1) ve Yeremya (Yer.25:3), peygamberlik hizmetlerine yaklaşık bu tarihlerde başladılar. Habakkuk ise, Yoşiya’nın krallığının son döneminde peygamberlik yapmış olabilir. Yoşiya’nın krallığı Yahuda krallığındaki son reform dönemiydi. Zinaya karşı kararlı ve cesur eylemlerde bulundu ve halkı Rab’be dönmesi için teşvik etti. Krallığının on sekizinci yılında, yirmi altı yaşındayken tapınağın onarılması için bir proje yaptı. Tapınakta toplanan para, emek ve malzeme karşılığı olarak işçilere verildi. Dürüstlükleri nedeniyle, kendilerine verilen paranın hesabı işçilere sorulmadı.

2. Yoşiya’nın Yasa Kitabı’na Gösterdiği Saygı (22:8-20)

22:8-10   Onarımlar sürerken başkâhin Hilkiya Yasa Kitabı’nın bir kopyasını buldu. Bu kopya belki de Eski Antlaşma’nın ilk beş kitabı ya da Yasa’nın Tekrarı’ydı. Kopya krala götürüldü ve önünde okundu.

22:11-13   Kral, Rab’bin sözünü duyduğunda ve halkın bu sözden ne kadar uzaklaştığının farkına vardığında, pişmanlıkla giysilerini yırttı. Sonra görevlilerinden beş kişiyi Rab’be danışmaları için gönderdi; Yahuda’nın günahları nedeniyle Tanrı’nın lanetinin Yahuda üzerinde dolaştığının farkına vardı.

22:14-20   Görevliler Yeruşalim’de İkinci Mahalle’de oturan kadın peygamber Hulda’ya gittiler. Yeremya ya da Sefanya’ya gitmediler. Hulda büyük olasılıkla Yeremya’nın yakın akrabasıydı (14. ayet; Yer.32:7). Hulda, halkın ahlâksal bozukluğu nedeniyle Tanrı’nın Yahuda’yı yakında cezalandıracağına dair Yoşiya’nın duyduğu korkuyu onayladı. Ama bu cezanın Yoşiya’nın zama-

nında verilmeyeceğini sözlerine ekledi, çünkü Yoşiya Tanrı’nın önünde alçalmıştı ve pişman olmuştu.

Yoşiya’nın daha sonra savaşta öldüğü gerçeği (23:29) 20. ayetle tezat oluş-turmaz. “Esenlik içinde mezarına gömüleceksin” ifadesi, “Vaat edilen Babil sürgününden önce” anlamına gelebilir. Ya da Yoşiya’nın, Tanrı’nın verdiği huzur içinde öleceğini belirtiyor olabilir (öldüğünde insanlarla esenlik içinde değildi).

3. Yoşiya’nın Antlaşmayı Yenilemesi (23:1-3)

Kral tapınakta bir toplantı düzenledi ve Antlaşma Kitabı’nın sözlerini tüm halka okudu. Sütunun yanında durarak yasanın tüm sözlerine itaat edeceğine dair bir antlaşma yaptı. Halk da Rab’le yapılan antlaşmaya katıldı.

4. Yoşiya’nın Yenilikleri (23:4-30)

23:4-9   Burada Yoşiya’nın yaptığı reformların bir listesini görürüz. Tapınağı zina yaparken kullanılan tüm eşyadan temizledi, onları yaktı ve küllerini Beytel’e götürdü. Putperest kâhinleri azletti ve büyük olasılıkla öldürdü. Aşera putunu tapınaktan çıkartarak yaktı ve küllerini sıradan halkın mezarlarının üstüne serpti. Kadınların Aşera putu için kumaş dokudukları tapınak bölgesindeki fahişelerin fuhuş yaptıkları odaları yıktı. Putperest tapınma yerlerini yerle bir etti. Kesinlikle bir daha kullanılamayacak hale geldiler. Tapınma yerlerinde Yahve’ye kurbanlar sunan tüm kâhinleri, Yahuda kentlerinden çıkardı. Tanrı bu kurbanların sunulacağı yer olarak Yeruşalim’i belirtmişti. Yoşiya bu kâhinlerin tapınakta hizmet etmelerine engel oldu, ama onların mayasız ekmek paylaşımlarına izin verdi.

23:10-12   Ben-Hinnom Vadisi’ndeki putperest Tofet tapınağını yıktı; burada Molek’e çocuklar kurban edilmekteydi. Güneşe adanmış atları, Rab’bin tapınağından kaldırdı ve güneşe adanmış savaş arabalarını yaktı. Ahaz ve Manaşşe tarafından dikilen putperest sunakları yıktı. Manaşşe tövbe ettikten sonra kendisi de bu sunakları yok etmişti (2Ta.33:15), ama hiç kuşkusuz putperest Amon tarafından bu yerler yine hizmete sokulmuştu. Yoşiya onların bir daha kullanılmamalarını garantiledi.

23:13,14   Zeytin Dağı’nın (Yıkım Dağı) güneyinde bulunan tapınma yerlerini kirletti. Dikilitaşları, Aşera putlarını parçaladı ve sonra yerlerini insan kemikleriyle doldurdu.

23:15-18   Beytel’deki tapınma yerini ve sunağı yıktı. Tapınma yerini ateşe verip toz duman etti (hem İsrailliler hem de putperestler ölü insan kemiklerini murdarlık olarak görürlerdi25). Tüm bunlar 300 yıl önce Tanrı adamı Yarovam’a bildirilen peygamberliğin yerine getirilişiydi. Yoşiya, Kutsal Kitap’ta doğumundan önce söz edilen birkaç kişiden biridir (1Kr.13:2). O, seçilmiş bir kaptı, Beytel’deki sunağa karşı, adı bilinmeyen peygamberin kehaneti aracılığıyla önceden belirlenmişti.

Kral Yoşiya, Beytel’deki sunağa karşı tanıklık eden Tanrı adamının mezarını gördüğünde, hiç kimsenin peygamberin kemiklerine dokunmamasını buyurdu. Böylece Samiriye’den gelmiş olan bilinmeyen peygamberin kemik-lerinin de orada kalmasına izin verildi (1Kr.13:30,31).

23:19,20   Kralın gerçekleştirdiği reformlar Samiriye’ye kadar yayıldı. Anlaşıldığına göre, Asur gücünün gerilemesi nedeniyle kral, Samiriye bölgesinin kontrolünü sağlamıştı. Tapınma yerlerindeki bütün yapıları yıktı ve putperest kâhinleri kurban sundukları sunakların üzerinde öldürdü. Aynı zamanda bu yerleri kemikleriyle de kirletti.

23:21-23   Yeruşalim’e döndüğünde, Yoşiya Fısıh kutlamalarını yeniden Rab’bin sözüne uygun biçimde düzenledi (daha fazla ayrıntı için 2.Tarihler 35:1,19’a bakınız). Hakimlerin döneminden bu yana böyle bir bayram kutlanmamıştı. Diğer Fısıh kutlamaları daha kapsamlı düzenlenmişti, ama bu kutlama özellikle Rab’bi hoşnut etti. Kutsal Yazılar’da krallık yılları sırasında yalnızca üç fısıhtan söz edildiğini okuruz: Süleyman’ın (2Ta.8), Hizkiya’nın (2Ta.30) ve Yoşiya’nın dönemlerinde.

23:24   Yoşiya aynı zamanda ülkeyi cincilerden, ruhçulardan ve bu kişilere danışan kişilerden temizledi.

23:25-27   Reformlarındaki kusursuzluk açısından Yahuda krallarının en büyüğüydü. Hizkiya aynı şekilde Tanrı’ya duyduğu güven konusunda da aynı onura sahipti (18:5,6). Yine de Yoşiya’nın iyi krallığına rağmen, Rab Yahu-da’yı cezalandırmak için halkı sürgüne gönderme ve Yeruşalim’i yıkma planını değiştirmedi.

23:28-30   İ.Ö. 609’da Mısır Firavunu Neko, Babil’e karşı verdikleri mücadelede Asurlular’a yardım etmek için Fırat’a doğru yola çıktı. Politik nedenlerden dolayı Yoşiya Neko’nun ilerleyişine karşı çıkmaya karar verdi ve bunun sonucunda Megiddo’da ölümcül bir yara aldı. Hizmetkârları onu Yeruşalim’e götürdüler. Orada öldü ve gömüldü (2Ta.35:20-24). Neko ise, dört yıl sonra Babilliler tarafından Karkamış savaşında bozguna uğratılacağı Fırat Irmağı’na yaklaştı (Yer.46:2).

D. Kral Yehoahaz (23:31-33)

Yehoahaz (Şallum olarak da anılır) Yoşiya’nın oğluydu. Yeruşalim’de yalnızca üç ay krallık yaptı (İ.Ö. 609; 2Ta.36:1-4).

Yehoahaz babasının reformlarına saygı göstermedi ve halkın putperestliğe dönmesine izin verdi. Mısır Firavunu Neko, onu Mısırlılar’ın karargahının bu-lunduğu Suriye’deki bölgelerden biri olan Hama ülkesindeki Rivla’ya çağırdı ve orada Yahuda’yı haraca bağladı. Daha sonra Yehoahaz’ı Mısır’a götürdü. Yehoahaz Mısır’da öldü (Yer.22:11,12).

E. Kral Yehoyakim (23:34 - 24:7)

Yoşiya’nın oğlu Yehoyakim, Yahuda’da on bir yıl krallık yaptı (İ.Ö. 609-598; 2Ta.36:5 – 8; Yer.22:18,19; 26:21-23; 36:9-32).

23:34-37   Firavun Neko, Yehoahaz’ın erkek kardeşi Elyakim’i Yoşiya’nın yerine kral yaptı ve Elyakim’in adını Yehoyakim olarak değiştirdi. Yeho-yakim, Yoşiya’nın hayatta kalan en büyük oğluydu (31,36. ayetler), ama halk onun yerine Yehoahaz’ı kral yaptı. Neko ise Yehoyakim’i bir köle kral olarak görevlendirdi. Yehoyakim firavuna, Yahve’ye gösterdiğinden daha fazla bağ-lılık gösterdi.

24:1-4   Mısır Babil tarafından İ.Ö. 605 yılında Karkamış’ta bozguna uğratıldı ve Yahuda Babilliler’in egemenliği altına girdi. Yehoyakim, peygamber Uriya’yı öldürdü (Yer.26:23) ve Yeremya’nın Yahuda ve İsrail hakkında yazmış olduğu Tanrı sözünü, mangaldaki ateşte yaktı (Yer.36:23). Yeremya’yı ve Yeremya’nın yazmanı Baruk’u tutuklamaya çalıştı, ama Rab onları sakladı (Yer.36:26). Yehoyakim’in krallığının üçüncü yılında, Nebukadnessar Yeruşa-lim’e saldırdı (1. ayet). Yeruşalim halkından bazılarını (Daniel dahil olmak üzere) Babil’e götürdü, tapınaktaki bazı kapları da aldı (2Ta.36:7; Daniel 1:1,2). Yehoyakim’i Babil’e götürmek için zincire vurdu. Kararını değiştirmiş olabile-ceği gibi, Yahuda Kralı’nı Yeruşalim’e de göndermiş olabilir, çünkü Yehoyakim sonradan Babilliler’e karşı ayaklandı (24:1). Whitcomb, bu durumu şöyle açıklar:

Tarihler kitabının yazarı, Nebukadnessar’ın, Yehoyakim’i “Babil’e götürmek için tunç zincirlerle bağladığını” yazar (2Ta.36:6). Ama planı yerine gelmeden önce çok önemli bir şey oldu ve bu, Nebukadnessar’ın fikrini değiştirdi. Babası Nabopolassar’ın 15 Ağustos’ta Babil’de öldüğü haberini aldı. Tahtın tehlikede olduğunun farkına vararak Yehoyakim’i köle bir kral olarak sadakat yemini etmeye zorladı. Sonra da Arabistan Çölü üzerinden Babil’e döndü.26

Tanrı, Manaşşe’nin günahları nedeniyle Yahuda’ya karşı dört ulustan oluşan istila orduları gönderdi.

24:5-7   Rab, kralın eşek gömülür gibi gömülmesini buyurdu. Bunun anlamı, bedeni sürüklenerek kentin dışına atılacak ve hayvanlara yem olacaktı (Yer. 22:19). Ölümüne ilişkin hiçbir ayrıntı verilmemiştir.

F. Kral Yehoyakin (24:8-16)

Yekonya ve Konya olarak da anılan Yehoyakim’in oğlu, Yeruşalim’de üç ay krallık yaptı (İ.Ö. 598-597; 25:27-30; 2Ta.36:9,10).

Bu kötü kralın kısa süren egemenliği sırasında, Nebukadnessar Yeruşa-lim’i kuşattı ve tekrar bir grubu tutsak olarak yanında götürdü. Babil’e götürülen bu grup içinde Hezekiel’de bulunmaktaydı. Aynı zamanda grubun içinde kraliyet ailesinin üyeleri, yedi bin asker ve zanaatçı da vardı. Aslında yalnızca halkın yoksul kesimi Yeruşalim’de bırakılmıştı. Nebukadnessar ta-pınaktaki ve kralın sarayındaki hazineleri de götürdü. 14. ayet, tüm tutsakların sayısının on bin olduğunu söyler. Yeremya, dört bin altı yüz tutsağın bulun-duğunu bildirir (Yer.52:28-30). Krallar kitabındaki sayı, başka zamanlarda götürülen tutsakları da içeriyor olabilir. Yehoyakin 37 yıl süreyle tutsak kal-dıktan sonra, Babil’in kötü kralı Merodak, onu cezaevinden çıkarttı ve diğer

sürgün krallardan daha üstün bir konum sağladı. Günlük yiyeceğini sürekli karşıladı (25:27-30).

Peygamber Hezekiel görevine bu dönemde başladı.

G. Kral Sidkiya (24:17 - 25:7)

Yehoyakin’in amcası Sidkiya Yeruşalim’de on bir yıl krallık yaptı (İ.Ö. 597-586; 2Ta.36:11-21; Yer.52:1-30).

24:17-20   Babil Kralı, Yehoyakin’in yerine amcası Mattanya’yı kral yaptı ve adını değiştirip Sidkiya koydu. Sidkiya Nebukadnessar’la bir antlaşma yaparak ona bir kukla gibi hizmet etmeyi kabul etti. Ancak daha sonra antlaşmayı bozdu, Babil Kralı’na karşı ayaklandı ve Mısır’dan yardım istedi. Sidkiya’nın yeminini bozarak ihanet etmesi ve Tanrı’nın sonradan onun üzerine gönderdiği yargı Hezekiel 17:11-21’de yazılıdır.

25:1-7   Sidkiya’nın Mısır’la birlikte çevirdiği entrikalar, Yeruşalim’e son darbeyi indirdi. Nebukadnessar, 18 ay boyunca surlar içindeki kentte ciddi kıtlık koşulları yaratarak kenti kuşattı. Sidkiya ve savaşçıları gece kentten kaçmaya ve Ölü Deniz’in yanındaki çöle ulaşmayı denediler. Kildaniler kralı esir aldı ve onu Rivla’daki Nebukadnessar’ın yanına götürdüler. Sidkiya’nın gözlerinin önünde oğulları öldürüldü. Babil Kralı Sidkiya’nın gözlerinin oyul-ması ve zincirlere vurulup Babil’e götürülmesi buyruldu. Bu buyruklar iki dikkat çekici peygamberliğin yerine gelişiydi. Yeremya, Sidkiya’nın Babil Kralı’yla yüz yüze geleceğini önceden bildirmişti (Yer.32:4; 34:3). Bu peygamberlik Rivla’da yerine geldi. Hezekiel, Sidkiya’nın aynı zamanda Babil’e götürüleceğini, ama göremeyeceğini ve orada öleceğini de bildirmişti (Hez.12:13). Sidkiya’nın gözleri Babil’e gitmeden önce oyuldu. Sidkiya Babil’de öldü.

Ğ. Yeruşalim’in Düşüşü (25:8-21)

25:8-12   Yeruşalim’in son yıkılışı, İ.Ö. 586’da Babil Kralı’nın görevlisi Nebuzaradan tarafından gerçekleştirildi. Nebuzaradan tapınağı, kral sarayını ve tüm büyük binaları yaktı. Surları yıktı ve yoksulların dışındaki herkesi sürgüne götürdü.

25:13-17   Bu ayetler tapınağın nasıl yağmalandığını anlatırlar. Taşınması için fazla büyük olan eşyalar parçalandı. Taşınan tunç eşyaların sayısı çok büyüktü. Ayrıca Kildaniler de bulabildikleri tüm saf altın ve gümüşü aldılar.

25:18-21   Nebuzaradan Yeruşalim’in önde gelenlerinden yaklaşık 72 kişiyi Rivla’da Kral Nebukadnessar’ın yanına götürdü. Daha sonra bu insanlar orada idam edildiler.27

H. Gedalya’nın Valiliği (25:22-26)

Babil Kralı, Gedalya’yı Yahuda’da kalan halka valilik etmesi için görevlendirdi. Ordu komutanlarından dördü bunu duyduklarında Mispa’ya, Gedalya’nın yanına geldiler. Amaçla-rı belki de halka Mısır’a kaçmalarını öğütlemekti. Gedalya onlara, Babil bo-yunduruğuna boyun eğmelerini, o za-man her şeyin yolunda gideceğini söyledi. Daha sonra kraliyet ailesinin bir üyesi olan İsmail, Gedalya’ya sal-dırarak adamlarıyla birlikte onu öl-dürdü. Böylece halk yönetimsiz kaldı ve Mısır’a kaçtı.

I. Kral Yehoyakin (25:27-30)

Nebukadnessar’ın Yahuda’ya düzenlediği se-ferler. İ.Ö. 605-586 yılları arasında Yahuda birçok kez Babilliler tarafından işgal edildi. Sonu getiren saldırı güneyden Yeruşalim’e yönelen saldırıydı.

Kitap teşvik edici bir sözle son bu-lur. 2.Krallar ve Yeremya da benzer şekilde sona ererler (25:27-30; Yer. 52:31-34). Yehoyakin sürgündeki otuz yedinci yılında, Babil Kralı tarafın-dan onurlandırıldı. Bu durum, sürgü-nün şiddetinin hafifleyeceği ve daha sonra bütünüyle sona ereceği konusun-da umut vericiydi.

1.Krallar Davut’un ölümüyle baş-lar, 2.Krallar ise Yahuda’nın yıkımıyla sona erer. Ulus, Musa’nın, hakimlerin ve şimdi de kralların yönetimi altında başarısız olmuştu. Halk, Tanrı’nın sözünü dinlemeyi reddetti. Peygamberlerin gözyaşları aracılığıyla harekete geçirilmeyi reddettiler. Yüreklerini öyle katılaş-tırdılar ki, Tanrı onları günahın bedelinin ölüm olduğunu anlamaları için Asur-lular’ın ve Babilliler’in eline teslim etti. Tutsaklık yararlı oldu: Tanrı’nın putpe-restlik yapan seçilmiş halkının yüreğini temizledi.

DİPNOTLAR

1 (1:2) John C. Whitcomb, Jr., Solomon to the Exile, s.64 Baalzevuv, birçok araştırmacı tarafından “Yüceltilmiş Baal” olarak çevrilir.

2 (2:7-9) George Williams, The Student’s Commentary on the Holy Scriptures, s.200.

3 (3:4-9) Unger’s Bible Dictionary, s.217, 226 ve 227.

4 (3:26,27) Harold Stigers, “II.Kings”, Wycliffe Bible Commentary, s.344.

5 (5:1-4) D. L. Moody, Notes from My Bible, s.58.

6 (5:13,14) A.g.e.

7 (6:24-31) Bazıları bunu, yakıt olarak kullanılan kuş gübresi olarak kabul ederler.

8 (7:1,2) Moody, Notes, s.58.

9 (7:3-7) Matthew Henry, “2.Kings”. Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, II:745,746.

10 (8:13-15) Williams, Commentary, s.207.

11 (8:13-15) Merrill C. Tenney. The Zondervan Pictorial Encyclopedia of the Bible, III:49.

12 (9:30-37) G. Campbell Morgan, Searchlights from the Word, s.209

13 (10:15-17) A.g.e., s.104.

14 (11:4-11) Williams, Commentary, s.210.

15 (12:1-5) Whitcomb, Solomon, s.103.

16 (12:1-5) Williams, Commentary, s.211

17 (15:32-38) Flavius Josephus, Matthew Henry’nin özetiyle, “2 Kings”, Matthew Henry’s Commentary, II:785.

18 (16:10-16) F. C. Cook. Barnes’ Notes on the Old and New Testaments, I Samuel—Esther, s.273.

19 (17:29-34a) Bu karışık dine, “İki tarafı birbirine uyduran” adı verilir.

20 (17:41) Luka 2:36’da, kadın peygamber Anna’nın on oymaktan biri olan “Aşer oymağından” geldiğinden söz edilir. Bu oymaklardan bazı kişilerin geri döndüğü söylenir. Yakup da mektubunu, “Dağılmış olan on iki oymağa” göndermişti (1:1). On oymağın Hıristiyanlık döneminde bile bütünüyle “kaybolmadığını” görüyoruz.

21 (18:17-19) KJV, belirli konuları atlayarak, bunların uygun isimler olduğu görüntüsünü verir.

22 (19:35-37) “Mesih’in bedendeki görünümü” olduğu inancı yaygındır (NKJV çevirisinin dipnotlarında büyük harflerle yazılmış olan Melek sözcüğü bu görüşü destekler).

23 (20:1-7) Whitcomb, Solomon, s.127.

24 (20:20,21) Yazının metni, Unger’s Bible Dictionary’nin 481, 482. sayfalarında; Richard I. Mc Neely’nin yazdığı First and Second Kings adlı kitabın 145. sayfasında bulunabilir.

25 (23:15-18) Williams, Commentary, s.221.

26 (24:1-4) Whitcomb, Solomon, s.146.

27 (25:18-21) 25. bölümde sayılara ilişkin üç sorun bulunur. Büyük olasılıkla hepsi de yazıcıların kopyalama hatasıdır. Burada, 2.Krallar’da ya da 1.Krallar ve Yeremya-daki ilgili ayetlerde yer alırlar. Sayıların eski elyazmalarındaki titiz kopyaları bazı sorunlar arz ederler (2.Tarihler bu tür sorunlar konusunda daha fazla ayrıntı içerir). Zorlukları şöyle sıralayabiliriz: Yeruşalim’in yakıldığı tarih (8. ayette 7. ay, Yerem-ya 52:12’de ise 10. ay olarak belirtilir); sütun başlıklarının yüksekliği (17. ayet yak-laşık 1,4 m. olarak, 1.Krallar 7:16’da ise yaklaşık 1,8 m. olarak belirtilir); öldürülen kral danışmanlarının sayısı (19-21. ayetler 5, Yeremya 52:25 ise 7 danışmanın öldü-rüldüğünü belirtir).

BİBLİYOGRAFYA

1.Krallar’ın sonundaki Bibliyografya’ya bakınız.