Turkish-Kutsal Kitap Yorum 1 11 1 Krallar
Author: William Mac Donald
Date: 0101-01-01T00:00:00+00:00
Publisher: www.sermon-online.de

1. KRALLAR

Giriş

“Bu kitapta ulusun, Davut’un krallığının sona ermesinden Ahazya’nın krallığının ortalarına kadar süren tarihi kaydedilmiştir. Süleyman’ın yönetimindeki krallığın büyüklüğü, Rabbimiz’in bin yıllık egemenliğini ima etmektedir. Kitapta, ‘İtaat, bereketin koşuludur’ ilkesinin önemi vurgulanır ve ulusun başarısı, önderinin ve halkının karakterine bağlı olarak ya yükselişe geçer ya da düşer.”

– F. B. Meyer

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Krallar aslında yalnızca tek bir kitaptan oluşur. Süleyman’ın krallığından, Babil tutsaklığına kadar süren dört yüz yıllık bir dönemi, tarihi bir perspektifle yansıtması açısından önem taşır. Krallıklardan söz eder ve yalnızca Yahuda değil (Tarihler kitaplarında olduğu gibi), aynı zamanda ‘İsrail’ ya da kuzeydeki ‘Efrayim’ olarak anılan ulusun Tanrı’dan uzaklaşmasını anlatır. Yalnızca bir tarih kitabı değildir; Rab’be mi, yoksa putlara mı tapındıkları, Tanrı’ya olan bağlılıklarında tam sadakat gösterip göstermediklerine ilişkin kralların ruhsal bir analizini de yapar.

Birçok Kutsal Kitap okuruna sağladığı en büyük yarar, İlyas ve ardılı olan Elişa peygamberin öğretici ve heyecan verici hizmetlerinden söz etmesidir.

Krallar Kitabı, Tanrı’nın bağlılığı ödüllendirdiği ve günaha sapmayı cezalandırdığı konusunda önemli bir ders verir. Hizkiya ve Yoşiya bunun en açık örnekleridir (2Kr.18:3; 22:2). Ulusal düzeydeki en belirgin örnekler, sürgünde olan Kuzey Krallığı (İ.Ö. 722) ve Güney Krallığı’dır (İ.Ö. 586).

II. KİTABIN YAZARI

Krallar Kitabı’nı yazan kişi bilinmemektedir. Kitabın büyük bir bölümü mevcut kayıtlardan derlenerek düzenlenmiştir. Ama bu kayıtlar ve derlemeler, Kutsal Ruh’un rehberliğinde gerçekleşmiştir. Bazıları yazarın bir kâhin olduğunu ileri sürer, ama Tanrı’dan uzaklaşmış Kuzey Krallığı’nda hangi kâhinin yazarlığa uygun olacağı merak konusudur. Yazarın bir peygamber olması akla daha yatkındır. Kitabın son editörünün; eğer yazarı bir kâhinse Ezra, bir peygamberse Hezekiel ya da Yeremya olduğu düşünülür.

III. TARİH

2.Krallar, Babil Kralı Evil-Merodak’ın, Yahuda Kralı Yehoyakim’i, 37 yıllık mahkumiyetten sonra yücelttiğine ilişkin yatıştırıcı, olumlu bir ifadeyle son bulur (İ.Ö. 560). Yahudiler’in Filistin’e dönmeye başlamaları (İ.Ö. 536) gibi teşvik edici bir tarihi olay, kitapta kaydedilmemiştir. Böyle yurtsever bir yazarın, Krallar Kitabı’nın yazarı olarak, bu dönüşten söz etmeyi ihmal etmiş olması düşünülemez. Kralların sona erdiği tarih, İ.Ö. 560’la 536 yılları arasında yer alıyor gibi görünmektedir.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Krallar Kitabı’nda sözü edilen iki seçkin grup, krallar ve peygamberlerdir. Bir kral için verilen yargı, Rab’be olan itaatinden ya da itaatsizliğinden kaynaklanır. Peygamberin hizmeti, yoldan sapan ulusu Yehova’ya geri dönmeye çağırmaktı.

O. J. Gibson, kitabı aşağıdaki şekilde özetler:

Öyküde, kralların tarih düzeniyle ilgili iki kronoloji iç içedir. On oymaklı İsrail, bazı toprakları Yeruşalim’in kuzeyinde olduğundan, Kuzey Krallığı olarak anılır. İlk kralı Yarovam’dan itibaren halk, Asurlular tarafından tutsak alınana kadar Tanrı’ya sürekli itaatsizlik etti ve zina yaptı. Güney Krallığı olarak anılan Yahuda, Yeruşalim’in merkezindeydi. Tanrı’ya bağlılıktan çok uzaktı, ama yine de sadık bir azınlık olarak itaatini sürdürdü. Zamanın en görkemli dönemi, Süleyman’ın krallığıdır. Tapınağın bina edilmesi ve adanması, diğer dönemlerden daha çok dikkat çeker ve tapınağın Tanrı’nın gözündeki önemi belirtilir. Ayrılık ve yargıyla sona eren Süleyman’ın krallığı, tanrısal ayrıcalıklar ve onur kötüye kullanıldığında ve Tanrı sözüne açıkça karşı konulduğunda neler olacağına ilişkin ciddi bir uyarıdır. Sürekli itaatsizlik sonucu, Tanrı’nın gösterdiği lütuf dolu her çağrı geri çevrildiğinde, Tanrı önce Kuzey, sonra da Güney Krallığını yıktı.1

ANA HATLAR

I. DAVUT’UN SON GÜNLERİ (1:1 - 2:11)

A. Adoniya’nın Tahtı Ele Geçirme Girişimi (1:1-38)

B. Süleyman’ın Gihon’da Kral Olarak Meshedilmesi (1:39-53)

C. Davut’un Süleyman’a Verdiği Son Görev (2:1-11)

II. SÜLEYMAN’IN KRALLIĞININ ALTIN DÖNEMİ (2:12 - 11:43)

A. Süleyman’ın Düşmanlığı Yok Etmesi (2:12-46)

B. Süleyman’ın Bilgeliği (3. Bölüm)

C. Süleyman’ın Görevlileri (4:1-19)

Ç. Tüm Saltanatıyla Süleyman (4:20-34)

D. Süleyman’ın Tapınağı (5-7. Bölümler)

1. Süleyman’ın Kral Hiram’la Anlaşması (5. Bölüm)

2. Tapınağın Tanımı ve Yapılışı (6. Bölüm)

3. Diğer Binaların Yapılışı (7:1-12)

4. Tapınağın Döşenmesi (7:13-51)

E. Tapınağın Adanması (8. Bölüm)

F. Süleyman’ın Ünü (9-10. Bölümler)

1. Tanrı’yla Yaptığı Antlaşma (9:1-9)

2. Hiram’a Verdiği Armağanlar (9:10-14)

3. Buyruğu Altındakiler ve Sunduğu Kurbanlar (9:15-25)

4. Deniz Kuvvetleri (9:26-28)

5. Saba Kraliçesi Süleyman’ı Ziyaret Ediyor (10:1-13)

6. Zenginliği (10:14-29)

G. Süleyman’ın Tanrı’dan Uzaklaşması ve Ölümü (11. Bölüm)

III. BÖLÜNMÜŞ KRALLIK (12-22. Bölümler)

A. Yahuda Kralı Rehavam (12:1-24)

B. İsrail Kralı Yarovam (12:25 - 14:20)

1. Yarovam’ın Sahte Tapınma Yerleri (12:25-33)

2. Yarovam ve Tanrı Adamı (13:1-32)

3. Yarovam’ın Sahte Kâhinliği (13:33,34)

4. Yarovam’ın Oğlunun Ölümü (14:1-20)

C. Yahuda Kralı Rehavam (14:21-31)

Ç. Yahuda Kralı Aviyam (15:1-8)

D. Yahuda Kralı Asa (15:9-24)

E. İsrail Kralı Nadav (15:25-27)

F. İsrail Kralı Baaşa (15:28 - 16:7)

G. İsrail Kralı Ela (16:8-14)

Ğ. İsrail Kralı Zimri (16:15-20)

H. İsrail Kralı Tivni (16:21,22)

I. İsrail Kralı Omri (16:23-28)

İ. İsrail Kralı Ahav ve İlyas Peygamber (16:29 - 22:40)

1. Ahav’ın Günahları (16:29-34)

2. İlyas ve Kuraklık (17:1-7)

3. İlyas ve Sarefatlı Dul Kadın (17:8-24)

4. İlyas’ın Baal’ın Kâhinlerine Meydan Okuması (18:1-19)

5. İlyas’ın Baal’ın Kâhinlerine Karşı Kazandığı Zafer (18:20-40)

6. İlyas’ın Yağmur Duası (18:41-46)

7. İlyas’ın Horev’e Kaçışı (19:1-18)

8. İlyas’ın Elişa’yı Görevlendirmesi (19:19-21)

9. Ahav’ın Suriye (Aram) Karşısındaki İlk Zaferi (20:1-22)

10. Ahav’ın Suriye’ye Karşı İkinci Zaferi (20:23-34)

11. Ahav’ın İtaatsizliği (20:35-43)

12. Ahav’ın Navot’a Karşı İşlediği Suçlar (21. Bölüm)

13. Ahav’ın Son Savaşı (22:1-40)

J. Yahuda Kralı Yehoşafat (22:41-50)

K. İsrail Kralı Ahazya (22:51-53)

YORUM

I. DAVUT’UN SON GÜNLERİ (1:1 - 2:11)

A. Adoniya’nın Tahtı Ele Geçirme Girişimi (1:1-38)

1:1-4   Davut artık 70 yaşına gelmişti ve sağlığı gitgide kötüleşmekteydi. Tarih sahnesinden ayrılmak üzereydi. 2. ayette anlatılan hizmetkârlarının önerisi ilk bakışta hem şaşırtıcı hem de şok edici görünmektedir. Yine de o tarihlerde, Davut’unki gibi bir hastalık söz konusu olduğunda geçerli olan bir uygulamaydı. Kuşkulu bir ahlâksal eylemi olmadığından, genel bir skandal yaratmayacaktı. Burada emin olabileceğimiz konu, Davut’un Avişak’la cinsel ilişkiye girmediğidir. 2. bölüm, Avişak’ın Davut’un yasal eşi olduğunu düşündürür. Çün-kü Süleyman, Adoniya’nın Avişak’la ilgili daha sonraki isteğini bir tahta çıkma iddiası olarak yorumlamıştı (2:21,22).

1:5-10   Adoniya, Davut’un hayatta kalan en büyük oğluydu (2:22). Bu nedenle kendisini tahtın varisi olarak görüyordu. Amnon ve Avşalom’un her ikisi de ölmüşlerdi. Kilav ise büyük olasılıkla ölmüştü. (2Sa.3:2-4). Babası ölmeden önce, Adoniya geniş bir çevreye sahip oldu. Yoav ve Aviyatar’ın desteklerini de sağlayarak krallığını ilan etti. Çok yakışıklı olduğundan, büyük bir yandaş grubu edindi. 6. ayet, Davut’un hoşgörülü bir baba, Adoniya’nın ise şımarık bir oğul olduğunu belirtir. Adoniya, Eyn-Rogel’de çok sayıda hayvan kurban ettiğinde, babasına sadık olmayan kişileri şenliğe çağırdı. Çağırdıkları arasında peygamber Natan, Benaya, Davut’un güçlü adamları ve Süleyman yoktu.

1:11-38   Tanrı, Davut’a Süleyman doğmadan önce, Süleyman’ın Davut’tan sonra İsrail Kralı olacağını söylemişti (1Ta.22:9,10). Natan, Rab’bin sözünün yerine geldiğini görmeyi arzuluyordu. Adoniya’nın oluşturduğu tehditten kaygı duyarak, konuyu ustalıkla Davut’un önüne getirdi. Natan tarafından yönlendirilen Bat-Şeva, hasta kralın önüne geldi ve ona kötü niyetle hazırlanan planı bildirdi. Kendisine aynı zamanda daha önce verdiği bir sözü de hatırlattı (kayıtlara geçmemesine rağmen): Oğlu Süleyman, Davut’tan sonra kral olacaktı. Kraldan, Süleyman’ı ardılı olarak bildirmesini istediğinde, Natan geldi ve Bat-Şeva çekildi. Natan, Adoniya’nın krallığı ele geçirme konusundaki planlarını tekrarladı ve bunun kralın isteği olup olmadığını sordu. Davut, Bat-Şeva’yı çağırdığında, Natan Davut’un yanından ayrıldı. Davut, Süleyman’ın kendisinden sonra tahta geçeceğine dair Bat-Şeva’ya garanti verdi. Sonra kâhin Sadok, Peygamber Natan ve Benaya’ya, Süleyman’ı alarak kentin dışında bulunan Gihon’a gitmelerini söyledi. Süleyman, Davut’un katırına bindi ve Gihon’da kral olarak meshedildi.

B. Süleyman’ın Gihon’da Kral Olarak Meshedilmesi (1:39-53)

Süleyman’ın herkesin bildiği gibi, babasıyla birlikte iki yıl süreyle ortak bir krallık dönemi vardı Bunu yapabilmesi için zaten meshedilmiş olması gerekiyordu. Bu nedenle, bu ikinci meshedilişin amacı, tek kral olarak tanınmasıydı. Kâhin Sadok tarafından gerçekleştirilen halk önündeki meshetme, Davut’un yandaşları arasında büyük sevince yol açtı, ama Adoniya ve şenliğine davetli olanlar dehşete düştüler. Süleyman’ın şimdi krallık tahtında oturduğunu ve Davut’un bu yüzden Rab’be minnettar olduğunu duyduklarında, Adoniya’nın kötü planının başarısızlığa uğradığının farkına vardılar. Adoniya tapınağa koştu ve sunağın boynuzlarına sarıldı; bu eylemiyle cezadan kurtulacağını sanıyordu. Süleyman, Adoniya kendisine bağlı kaldığı taktirde canının esirgeneceğini, ama ileride tekrar kötülüğe yeltenirse cezalandırılacağını söyledi. Sonra Adoniya’yı evine gönderdi.

C. Davut’un Süleyman’a Verdiği Son Görev (2:1-11)

Eğer sürgündeki Davut, içinde bulunduğumuz lütuf çağında reddedilen Mesih’i simgeliyorsa, Süleyman da, Mesih’i bin yıllık dönemin görkemi içindeki egemen kral olarak simgelemektedir. Mesih, krallığını kurmak için geri döndüğünde, ilk işi düşmanlarını yok etmek ve krallığını onlardan temizlemek olacaktır. 2. bölümde bunun resmedildiğini görürüz.

Ölmeden önce Davut, Süleyman’a son bir görev verdi ve ondan Rab’be itaat etmesini istedi. Ayrıca bazı kişilere nasıl davranması gerektiğini de öğretti: Yoav; Avner ve Amasa’yı öldürdüğü için katledilmeliydi. Barzillay’ın oğullarına iyilik edilmeliydi, çünkü Davut Avşalom’dan kaçarken babaları Davut’a iyilik etmişti. Şimi ise öldürülmeliydi, çünkü Davut’u lanetlemişti. Ama ayrıntılarla Süleyman ilgilenmeliydi. “Barış döneminde kan döktü” ifadesi (5b. ayet) bir çeviride, “Barış zamanında, savaş zamanında olduğu gibi kan döküldü” olarak yazılmıştır.

Kırk yıllık krallık döneminin sonunda Davut öldü ve Yeruşalim’de gömüldü.

II. SÜLEYMAN’IN KRALLIĞININ ALTIN DÖNEMİ (2:12 - 11:43)

A. Süleyman’ın Düşmanlığı Yok Etmesi (2:12-46)

2:12-25   Süleyman’ın krallığı çok sağlam temellere oturmuştu. Adoniya, her ne kadar Süleyman’ın kararının Tanrı isteği olduğunu itiraf etse de, tahttan yoksun kaldığı için üzülmüştü (15. ayet). Masumca ya da sinsice Bat-Şeva aracılığıyla Kral Süleyman’dan bir ricada bulundu. Davut’un bakıcısı Avişak-ın kendisine eş olarak verilmesini istiyordu. Süleyman bu isteğini krallık tah-tını hedefleyen bir istek olarak gördüğünden, Benaya’dan Adoniya’yı öldür-mesini istedi.

2:26-34   Kral aynı zamanda Aviyatar’ı da kâhinlikten azletti. Bunu hiç kuşkusuz, Aviyatar Adoniya’yı kötü niyetli planında desteklediği için yaptı. Bu, Eli evinin üzerindeki Tanrı yargısının kısmen yerine gelişidir (Bk. 1Sa.2:31-35). Yoav, Aviyatar’ın azledildiğini işittiğinde, sığınmak amacıyla sunağın boynuz-larına koştu. Benaya ona sunağı terk etmesini buyurdu, ama Yoav reddetti ve ölene kadar orada kalacağı konusundaki kararlılığını ifade etti. Benaya Yoav’ı hemen oracıkta öldürdü. Onu ıssız bir bölgede bulunan kendi evine gömdüler. Avner ve Amasa’nın ölümlerinin öcü sonunda alınmıştı. Rab’bin sunağı, O’nun yasasına karşı gelen hiç kimseye koruma sunmaz.

2:35   Benaya ordu komutanı olarak atandı, Sadok da kâhin olarak Avi-yatar’ı izledi. Benaya, Davut’a Saul’un günlerinden bu yana hizmet etmişti. Çok cesur bir adamdı ve Davut’un kişisel korumasından sorumluydu (2Sa.20:23). Cesaretine baskın çıkan, yalnızca Davut’un ailesine olan bağlılığıydı. Cesaret ve bağlılık, Davut’un büyük Oğlu Rab İsa Mesih’e hizmet eden kişileri de karak-terize etmelidir.

2:36-46   Süleyman, Şimi’nin öldürülme emrini hemen vermedi. Bunun yerine onu bir tür tutukevine koyarak kentten ayrılmasını yasakladı. Üç yıl sonra Şimi, kaçan iki köleyi aramak için Yeruşalim’den ayrılarak Gat’a gitti. Bu davranışıyla daha önce Süleyman’a ettiği yemini bozdu ve Davut’a olduğu kadar Süleyman’a da bağlı olmadığını göstermiş oldu. Geri döndüğünde kral, Benaya’ya onu öldürmesini buyurdu.

Süleyman böylece saldırgan davranarak yüreği kendisininkiyle uyuşmayan-ları yok etti ve krallığını güvenliğe aldı. Bundan sonraki krallık dönemi barış içinde geçti. Hıristiyan, Mesih’in egemenliğine karşı olan şeyleri yaşamından uzaklaştıramadıkça, esenliği bilmeyecektir.

B. Süleyman’ın Bilgeliği (3. Bölüm)

Süleyman, Mısır Firavunu’nun kızıyla evlendi. Belki de bu davranışı, onun politik birleşmelerin gücüne güvendiğini gösterir. Evlilik politik açıdan uygun görülmesine rağmen, yasa tarafından yasaklanmıştı; ruhsal açıdan ise bir fela-ketti. Bu noktadan itibaren, Süleyman’ın haremi yüzlerce yabancı kadınla dola-na kadar genişledi. Süleyman böylece yabancı güçlere bağlanarak kendisini Rab’den uzaklaştırmış oluyordu (11:1-8).

3:2-4   Halk, Rab’be çeşitli tapınma yerlerinde hâlâ kurban sunuyordu. Bu durum yasayla uyuşmuyordu; Tanrı’ya, yalnızca O’nun belirttiği yerde tapınılması gerekirdi. Ama bu, mazur görülebilir bir durumdu, çünkü yaklaşık İ.Ö. 1050 yılında sandık götürülmüştü. Şilo’nun Filistliler tarafından yok edilmesinden sonra, o güne dek Rab’bin adına yapılmış bir tapınak yoktu (1Sa.4). Tapınak bina edildikten sonra, çeşitli tapınma yerlerini putperest tapınma amaçlı olarak kullanmaya devam ettiler. O tarihlerde sandık Yeruşalim’de olmasına rağmen, tapınak Givon’da (1Ta.21:29), yaklaşık 9,5 kilometre uzaklıktaydı. Kral büyük olasılıkla krallığının başlangıcında orada bin yakmalık sunu sundu.

3:5-15   Tanrı Süleyman’a Givon’da göründü ve ona en çok istediği şeyin ne olduğunu sordu. Kral, İsrail halkını yargılamak ve yönetmek gibi büyük bir görev için sezgi dolu bir yürek isteğinde bulundu. Bu istek Rab’bi hoşnut etti ve bu isteğiyle birlikte kendisine zenginlik, onur ve uzun ömür bağışlandı; ama Süleyman Tanrı’ya itaat etmeliydi. Tanrı bugün herkese istenebilecek arma-

ğanların en büyüğü olan Rab İsa Mesih’i sunmaktadır. O, “Bilginin ve bilgeliğin tüm hazinelerinin saklı olduğu kişidir” (Kol.2:3).

3:16-28   3. bölümün sonunda kralın büyük bilgeliğine ilişkin bir örnek verilir. İki fahişe aynı bebeğin anneleri olduklarını iddia etmekteydiler. Süleyman bebeği bir kılıçla iki eşit parçaya böleceğini söylediğinde, gerçek anne bebeğine kavuşamasa da çocuğunu esirgemek için gösterdiği istekle ortaya çıkmış oldu. Süleyman’ın bilgeliğine tüm İsrail’de korku ve saygı duyuldu.

C. Süleyman’ın Görevlileri (4:1-19)

4:1-6   Bu ayetler, Süleyman’ın üst düzey görevlilerini ya da diğer bir anlamla Bakanlar Kurulu’nu açıklar. Kâhin: Sadok oğlu Azarya; Sadok’tan sonra kâhin olduğu düşünülür. Devlet yazmanları: Elihoref ve Ahiya. Devlet tarih-çisi: Yehoşafat. Ordu komutanı: Benaya. Kâhinler: Sadok ve Aviyatar. Baş vali: Azarya. Süleyman’ın özel danışmanı: Zavut. Saray sorumlusu: Ahişar. Angaryacıların başı: Adoniram. 4. ayetteki ‘Aviyatar’ın 2:27’deki Süleyman’ın azlettiği kişi olup olmadığını söylemek güçtür. Belki de bu dönemden sonra azledilmişti. Ya da kâhinlik hizmetini artık yerine getirmemesine rağmen, kâ-hinlik unvanını hâlâ elinde bulundurmaktaydı. Yine de sözü edilen kişi başka bir Aviyatar olabilir (Bk. 2Sa.8:15-18). Matthew Poole şu yorumu yapar:

Bazıları burada Süleyman’ın tüm üst düzey görevlilerinden söz edildiğini ve daha önce görev yapmış, şimdi görev yapan ve daha sonra görev yapacak olan tüm görevlilerin bir arada yazıldığını düşünürler. Görüşlerini desteklemek için, bu dönemden çok sonraki yıllarda gerçekleşen bir olayın –Süleyman’ın iki kızıyla evlenen iki kişinin adlarının– geçtiği 11 ve 15. ayetleri örnek verirler.2

4:7-19   Süleyman, İsrail ülkesini 12 bölüme ayırdı ve halktan yiyecek toplamaları için her bölümden sorumlu bölge valileri atadı. Ülkenin her bölümünün sorumlusu yılda bir ay kralın ve sarayın yiyecek içecek gereksinimini sağlamakla yükümlüydü. Burada yalnızca Yahuda’dan söz edilmemiştir.

Ç. Tüm Saltanatıyla Süleyman (4:20-34)

4:20,21   Süleyman’ın yönetimindeki krallık Fırat Irmağı’ndan Filist’e, oradan Mısır sınırına kadar uzanıyordu (21, 24. ayetler). Krallıklardan oluşan bu bölgenin çoğu Süleyman’a haraç ödüyordu, ama İsrail’e ait görünmüyor-lardı. Bu nedenle Süleyman’ın krallığı, Filistin ile ilgili antlaşmanın bütünüyle yerine gelmemiş olduğunu gösterir (Yar.15:18-21).

4:22-28   Süleyman’ın krallığının görkemi şöyle tanımlanır: Bol yiyecek kaynakları, binlerce at, vb… Ama böyle bir bolluğun elde edilebilmesi için halktan büyük vergiler toplanması gerektiğini hatırlamalıyız. Aynı zamanda, Süleyman’ın bu atları toplamakla Tanrı’nın buyruğuna karşı geldiği de unutulmamalıdır (Yas.17:16). (26. ayet ve 2.Tarihler 9:25 arasındaki farklılıkla ilgili olarak, 2.Tarihler bölümündeki notlara bakınız).

Süleyman’ın Krallığı: On iki bölge

4:29-34   Ayetlerde tekrar kralın bilgeliğinden söz edilir. Herkesten daha bilgeydi. 31. ayette değinilen bilgeler, Zerah’ın oğullarıdır (1Ta.2:6), Mahol (Dansçı) yalnızca bir lakaptı. Etan, 89. Mezmur’un yazarıydı. Heman da 88. Mezmur’u yazdı. Diğer kişiler konusunda bilgimiz yok. Süleyman’ın üç bin özdeyişi vardı, bunlardan yalnızca bir bölümü Süleyman’ın Özdeyişleri Kitabı’nda korunmuştur. 1005 ezgisi içinde en çok bilineni, Ezgiler Ezgisi’dir. 33. ayette Süleyman’ın bilgeliği açıklanırken, birçok bilim alanında sahip olduğu geniş bilginin, doğadan çıkardığı dersleri kullanmasını sağladığını anlatılır. Bütün uluslardan insanlar onu dinlemek için gelirlerdi.

D. Süleyman’ın Tapınağı (5-7. Bölümler)

1. Süleyman’ın Kral Hiram’la Anlaşması (5. Bölüm)

5:1-12   Hiram, Sur Kralı’ydı ve bu nedenle Lübnan’daki geniş ormanlık alan onun denetimindeydi. Davut’a dostça davranmıştı ve şimdi aynı dostluğu Süleyman’a da göstermek istiyordu. Süleyman’a, Rab’be bir tapınak yapabilmesi için sedir ve çam ağacı sağlamayı önermişti. Süleyman ağaç kesme işlemine yardımcı olmaları için kuzeye, Lübnan’a işçiler yollayacaktı. Tomruklar daha sonra Lübnan’dan Akdeniz’e indirilecek, Yafa yakınlarındaki bir yere sallar halinde bağlanmış olarak yüzdürülecekti. Ağaçlar karşılığında Süleyman, Hiram’ın her yıl yiyecek gereksinimini karşılayacaktı.

5:13-18   Süleyman, bu dev ağaç kesme görevine insan gücü sağlamak için otuz bin İsrailli topladı, her ay on bininin sırayla Lübnan’a gitmesini istedi. Kralın bu adamlara ek olarak, tapınak için taşlar hazırlamak amacıyla dağlarda taş kesen seksen bin Kenanlı kölesi (Gevallılar) bulunmaktaydı (15. ayet; 2Ta.2:17, 18). Aynı zamanda yük taşıyan yetmiş bin işçisi vardı.

Süleyman’ın büyük binalar yapma projeleri büyük bir işçi gücü gerektirmekteydi (9:15-22). Ancak işçi yetersizliği nedeniyle yine de İsrail halkını hizmete çağırmak zorunda kaldı (büyük olasılıkla Yahuda dışında). İsrailliler köle işçi olarak değil, angaryacı olarak çalışırlardı. Bağımsızlıkları konusunda geleneksel inatçılıklarını sürdüren İsrailliler bu duruma gücendiler ve zorunlu hizmetleri, krallığın bölünmesine neden oldu (12:4). Her konuda Tanrı’nın bilgeliğine sahip olmak ve başkalarının hakkını yememek gereklidir! (Daily Notes of the Scripture Union).

(2.Tarihler 2’de yer alan notları, bu iki bölüm arasındaki sayısal ayrılıkların açıklanması için inceleyin.)

2. Tapınağın Tanımı ve Yapılışı (6. Bölüm)

6:1   1. ayette, tapınağı bina etme işinin Mısır’dan çıktıktan 480 yıl sonra başladığı söylenir. Eğer Süleyman yapıya İ.Ö. 967-966’da başladıysa, o zaman Mısır’dan çıkışın tarihi İ.Ö. 1446-1447 olmalıdır. Ancak bu tarihleri bir araya getirmek kesinlikle mümkün değildir. Bu konuda araştırmacılar arasında tartışmalar sürmektedir, ama İ.Ö. 1446 yılı Mısır’dan çıkışa oldukça yakın bir tarihtir.

6:2-6   Tapınak planına ilişkin ayrıntılar 6. bölümde verilmiştir. Ayrıntılar bazen teknik ve çapraşık olduklarından, tam resmi görebilmek zordur. Yine de, tapınağın şu ölçülerde bina edildiğini biliyoruz. 27 metre uzunluğunda, 9 metre genişliğinde ve 13,5 metre yüksekliğindeydi (2. ayet). İki odaya ayrılmıştı. İlk oda, ‘En Kutsal Yer’ olarak adlandırılırdı. 18 metre uzunluğunda, 9 metre genişliğinde ve 13,5 metre yüksekliğindeydi (2, 17. ayetler). Büyük olasılıkla üst kısma yakın olarak yapılan kafesli pencereler ışık sağlamakta ve odayı dumandan korumaktaydı (4. ayet). Rab’bin Antlaşma Sandığı’nın konacağı ikinci odanın içten içe uzunluğu, genişliği ve yüksekliği dokuzar metreydi. Tapınağın dış cephesine, ana bölümün ve iç odanın çevresindeki duvarlara, bitişik odalardan oluşan katlar yaptırdı. Alt kat yaklaşık 2,3 metre, orta kat yaklaşık 2,7 metre ve ilk kat 3,2 metre genişliğindeydi. Kirişler tapınağın duvarlarına girmesin diye duvarların çevresinde dışarıya doğru çıkıntılar bıraktı. Tapınağın kuzeybatı ve güney taraflarında kâhinler için yapılan üç katlı odalar bulunmaktaydı. Bu odalar tapınağın duvarına bitişikti, ama tapınakla tek parça değillerdi.

6:7-10   Tapınak için gerekli olan tüm kereste ve taşlar, belirlenen ayrıntılara tam olarak uymaları için taş ocağında yontulmuşlardı. Yeruşalim’e getirildiklerinde demir alet kullanılmaksızın birleştirilebiliyorlardı (7. ayet). Böylece tapınak sessizce bina edildi (Tıpkı bugün Tanrı’nın diri tapınağının bina edilmesi gibi). 8 ve 10. ayetler yan odalara giden girişi ve her katın yüksekliğini tanımlarlar (2,3 metre). 9. ayet, tüm tapınağın çatısını tanımlar.

6:11-22   Rab’bin sözü, Süleyman’a tapınak yapımı sırasında geldi. Davut’la yaptığı antlaşmayı onaylıyor ve kral itaat ettiği taktirde, Tanrı’nın tapınakta halkının arasında yaşayacağını vaat ediyordu (11-13. ayetler). Binanın iç kısmı sedir ağacından tahtalarla döşenmiş ve tamamıyla saf altınla kaplanmıştı. Taşlar öylesine ustaca ve titizlikle kesilmişlerdi ki, görünmüyorlardı. Spurgeon burada ruhsal bir uyarlama yapar:

Temele konan taşlar yontulmuş ve kaliteliydi. Tanrı, kendisi için yapılan her şeyi iyi yapacaktı. İnsanların gördükleriyle fazla ilgilenmiyor, gözlerden gizli olan ruhsal tapınağının diri taşlarının güzelliğinden zevk alıyordu.3

6:23-28   İç odadaki sandığın her iki yanında duran iki kabartma Keruv vardı. Bunlar altınla kaplanmışlardı. Açık kanatları bir duvardan diğerine uzanıyordu. Bu Keruvlar, Bağışlanma Kapağı’nın üstündeki Keruvlar’dan farklıydılar (Çık.25:18; 37:9).

6:29,30   Tapınağın içinde görünen tek şey altındı.

6:31-35   İç odaya açılan sürme kapılar, 31 ve 32. ayetlerde tanımlanır. Odalar, aynı zamanda iç odanın kapılarının içinde asılı olan bir perdeyle ayrılmaktaydılar (2Ta.3:14). En Kutsal Yer’e açılan ana kapılar 33-35. ayetlerde tanımlanır.

6:36   Tapınağın önünde kâhinlere ait olan iç avlu bulunmaktaydı. İç ve dış avlu arasında alçak bir duvar vardı. Bu duvar, üç sıra yontma taş ve bir sıra sedir ağacı kirişinden oluşuyordu.

İç avluda kurbanlar için büyük bir tunç sunak, temizlik için kâhinlerin kullandığı büyük bir el leğeni ve üç daha küçük leğen vardı (7. bölüm). Dış avlu İsrail halkına aitti.

6:37,38   Tapınak, Süleyman’ın krallığının dördüncü yılında yapılmaya başlandı ve yedi yıl sonra tamamlandı.

3. Diğer Binaların Yapılışı (7:1-12)

7:1   Öykü, şimdi Süleyman’ın kendi evi ve büyük avludaki diğer kraliyet binalarının yapımına yönelir.

Süleyman’ın evi ya da kral sarayının yapımı 13 yıl sürdü. Tapınağın güneydoğusunda ve iç avlunun duvarının tam dışındaydı. Bazıları, sarayın yapılışının tapınaktan altı yıl daha uzun sürdüğü gerçeğinin, Süleyman’ın Tanrı’nın yüceliğinden çok, kendi egosuyla ilgilenmesine bağlarlar. Diğer yandan, belki de tapınak Süleyman’ın Tanrı’ya bir konut yapma isteği nedeniyle yalnızca yedi yılda tamamlanmış olabilirdi. Binlerce işçisi Rab için, ‘Kutsal bir tapınak’ yaparken daha hızlı çalışmışlardı.

7:2-12   Lübnan Ormanı Sarayı (2-5. ayetler), büyük avlunun güneyindeydi. Yapının önde gelen özelliği, çok sayıda sedir sütun kullanılmış olmasıydı. Belki de bu durum, adının nedenini açıklamaktadır. Bu binanın işlevini kesin olarak bilmiyoruz, ama 1.Krallar 10:17’e göre, burasının bir silah deposu olduğunu tahmin ediyoruz. Lübnan Ormanı Sarayı’nın tam kuzeyinde sütunlu bir eyvan vardı (6. ayet). Bu, Yargı Eyvanı’na ve taht odasına giden giriş olabilir (7. ayet). Kral sarayının hemen bitişiğinde firavunun kızının sarayı vardı; burada kraliyet haremi yaşardı (8. ayet). Tüm binalar hassas bir biçimde ölçülerek kesilmiş kaliteli taş bloklardan yapılmıştı. Aynı zamanda büyük avlunun çevresindeki duvar, sedir kirişleri tarafından örtülen üç sıra yontma taştan yapılmıştı.

Bu ayetlere farklı bir açıdan bakıldığında, Lübnan Ormanı Sarayı, sütunlu salon ve taht salonu (Yargı Eyvanı), sarayın bir bölümü olarak görülürler. Firavunun kızı için yapılan salon, kraliyet konutuyla yan yanaydı.

4. Tapınağın Döşenmesi (7:13-51)

7:13,14   Hiram, Sur Kralı’yla aynı kişi değildir. Sur’da yaşayan Yahudi soyundan gelen bir tunç işleme ustasıydı.

7:15-22   Burada, tapınağın girişinde duran iki büyük tunç sütun tanımlanır. Birinin adı Yakin (Pekiştirir), diğerinin adı ise Boaz (Güç Tanrı’dadır) idi. Her sütunun üstünde kaseye benzeyen, çok süslü bir sütun başlığı vardı. Bu sütunların fiziksel ayrıntıları verilmiş, ama bunların taşıdığı ruhsal öneme değinilmemiştir. Bugün Tanrı’nın diri tapınağının sütunlarının kutsal karaktere sahip imanlılar olduğu konusunda doğru bir gözlem bulunur (Gal.2:9). Vahiy 3:12, Tanrı’nın galip gelecek kişilerin, tüm sonsuzluk boyunca göksel tapınakta sütunlar yapılacağı konusundaki vaadini içerir.

7:23-26   Yuvarlak tunç havuz, iç avluda bulunan büyük leğendi. 12 tunç boğa tarafından desteklenen bu havuz, tapınak ve sunak arasına yerleştirilmişti ve güneye bakıyordu (2Ta.4:10). Kâhinlerin ellerini ve ayaklarını yıkamaları için kullanılırdı.

7:27-39   Geniş leğene ek olarak, her biri dört tunç tekerlek ya da ayaklık üzerinde duran daha küçük on leğen vardı. 8:64 ayetine kadar, iç avluda bulunmasına rağmen tunç sunaktan söz edilmemiştir.

7:40-47   Hiram, tapınak bölgesiyle ilişkisi olan, parlatılmış tunçla ilgili çalışmalara önderlik etti; kovalar, kürekler ve tapınağın tüm çanakları parlak tunçtandı. Tüm bu eşyalar, günümüzde de kullanılan yöntemle, yani killi topraklarda döktürülmüştü (46. ayet).

7:48-50   Kutsal Yer’in eşyaları, altından buhur sunak, altın masası, ekmeklerin Tanrı huzuruna konduğu on altın masa (2Ta.4:8), saf altından on kandillik ve altın kaplardan oluşuyordu.

7:51   Davut, bina etmesine izin verilmeyen tapınak için özenli ayrıntılara yer veren hazırlıklar yapmıştı. Süleyman, kullanılmaları ve korunmaları için bu hazineleri tapınağa getirdi.

Bu bölüm ve 2.Tarihler 2-4. bölümler arasındaki ayrılıklara ilişkin ayrıntılar için 2.Tarihler Kitabı’na bakın.

E. Tapınağın Adanması (8. Bölüm)

8:1-5   Tapınak tamamlanmış, sıra Antlaşma Sandığı’nı Davut Kenti olarak bilinen Yeruşalim ya da Siyon’dan, Moriya Dağı’ndaki tapınağa getirmeye gelmişti. Bu işlemin, bina tamamlandıktan sonra yaklaşık bir yıl daha sürdüğünü sanıyoruz (2. ayet, 1Kr.6:37, 38).

Çardak Bayramı’ndan kısa bir süre önce büyük bir ulusal tatil vardı; sandık, Buluşma Çadırı ve içindeki kutsal eşyalar, kâhinler ve Levililer tarafından tapınağa getirildi. Çok sayıda koyun ve sığır kurban edildi.

8:6-9   Sandık, En Kutsal Yer’e yerleştirildi. Sırıkların uçları Kutsal Yer’den görünüyor, ancak dışarıdan görünmüyordu. Bunun nasıl mümkün olduğunu anlamayabiliriz. Bir çeviride belirtildiği gibi, sırıklar hâlâ oradadır (8. ayet). O sıralar, sandıkta yalnızca On Buyruk’u içeren iki taş levha bulunmaktaydı. Man testisi ya da Harun’un filizlenmiş değneğinin nerede olduğu söylenmemiştir (İbr.9:4).

8:10,11   Sandık (Mesih’in simgesi) uygun yerine konur konmaz Rab’bin görkemi tapınağı doldurdu. Bu bulut yüzünden kâhinler görevlerini sürdüremediler.

8:12,13   Her şey tamamlandıktan sonra Süleyman Rab’be seslendi. Tanrı, karanlık bulutlarda oturacağını söylemişti. Süleyman şimdi O’na, Tanrı yüceliğinin dışında hiçbir şeyle aydınlatılmayan En Kutsal Yer’in bulunduğu görkemli bir konut yapmıştı.

Matthew Henry, her zamanki ruhsal sezgisiyle şu yorumu yapar:

Tanrı, Süleyman’ın şimdi edeceği duayı dinlemeye hazır olduğunu gösterdi ve yalnızca bununla yetinmeyip bu konuta yerleşti. Öyle ki, dua eden halkı O’na burada dileklerini sunarken teşvik edilsinler. Tanrı yüceliğinin koyu bir bulutla görünmesi şunları belirtir: (1) Müjde’nin ışığı sayesinde peçesiz yüzle gördüğümüz Rab’bin yüceliğiyle karşılaştırıldığında, bu koyu bulutun karanlığı. (2) Tanrısal görkemin peçesiz olarak göründüğü cennetteki mutlulukla karşılaştırıldığında, şimdiki durumumuzun karanlığı. Ne olacağımız henüz bize gösterilmedi. Ancak, Mesih göründüğü zaman O’na benzer olacağımızı biliyoruz. Çünkü O’nu olduğu gibi göreceğiz.4

8:14-21   Kral, sonra halkı kutsamaya yönelir. Tanrı’nın tapınakla ilgili Davut’a verdiği vaadi ayrıntılarıyla anlatır ve Antlaşma Sandığı’nın şimdi sabit bir yerde durmasından duyduğu huzuru ifade eder.

8:22-26   Adanma duası, 22-53. ayetlerde yazılıdır. Tapınakla ilgili antlaşmaya bağlı kaldığı için Tanrı’yı yücelttikten sonra, O’ndan Davut’la yaptığı diğer antlaşmayı yerine getirmesini ister. Davut’un soyundan tahta oturacakların ardı arkası kesilmeyecekti.

8:27-30   Süleyman, yeryüzündeki hiçbir tapınağın Tanrı’nın sığması için yeterli olmadığını fark etmesine rağmen, yine de Rab’den bu tapınağı kabul etmesini ve kendisi ya da İsrail halkından biri bu tapınakta Tanrı’ya seslendiğinde, O’nun işitip bağışlamasını istedi.

8:31-53   Kral sonra Rab’bin yanıtını özellikle duymayı arzuladığı çeşitli durumları sıraladı.

1. Ant içilen davalarda, belki de geçerli kanıt bulunmadığı için, Tanrı’dan suçluları cezalandırmasını ve masumları ödüllendirmesini istedi (31, 32. ayet).

2. İsrail ordusu günah nedeniyle yenilgiye uğradığında, günahlarını itiraf ettikleri zaman bağışlamasını ve onları atalarına vaat ettiği ülkeye kavuşturmasını istedi (33, 34. ayetler).

3. Kuraklık zamanlarında, halk tövbe ederek önünde alçaldığında yağmur göndermesini istedi (35, 36. ayetler).

4. Salgın hastalık, kıtlık, samyeli, küf, tırtıl, çekirgeler kavurduğunda, düşmanlar kenti kuşattığında ya da herhangi bir felaket ortalığı sardığında, Tanrı’dan tapınağa doğru ellerini açıp dua ettiklerinde duaları onurlandırmasını ve ülkeyi bağışlamasını istedi (37-40. ayetler).

5. Diğer uluslardan biri Yahudi inancını kabul eder ve Tanrı’ya dua ederse, Tanrı’dan bu kişinin duasını yanıtlamasını istedi (41-43. ayetler).

6. Süleyman’dan savaşlarda zafer kazanmak için dua etmesi beklenirdi. Süleyman Tanrı’dan tüm bu yakarışlara kulak vermesini istedi (44, 45. ayet-ler).

7. Süleyman peygamberlikte bulunarak, İsrail’in günah nedeniyle tutsak olacağı zamanı bildirdi. Rab’den tövbe dualarını işitmesini ve düşmanlarının kendilerine merhamet etmelerini sağlamasını diledi. Ne de olsa İsrailliler O’nun halkıydı ve onları Mısır’dan kurtaran O’ydu. Bu ayetler,

Babil sürgününde ve Koreş’in buyruğuyla daha sonra geri döndüklerine yerine gelmiştir (46-53. ayetler).

8:54-61   Süleyman, Tanrı’ya dua ettikten sonra, Tanrı’nın yüceliğini aralarında göstermesi için etkili ve güzel sözlerle ricada bulunarak halkı kutsadı. O’ndan, bağlı kalmak ve yeryüzündeki uluslar arasında O’na tanıklık etmek için güç istedi.

Süleyman’ın kutsaması, duasının diğer bölümü gibi büyük ruhsal gerçekleri takdir ettiğini gösterir: 1. Tanrı tamamıyla güvenilirdir. “Bir sözü bile boş çıkmamıştı” (56) – ne müthiş bir tanıklık! 2. Geçmiş, geleceği garantiler (57). Tanrı değişmediğinden (İbr.13:8), kendisini geçmiş zamanlarda nasıl gösterdiyse, aynı şekilde yine göstereceği gerçeğine güvenebiliriz (Yşu.1:5). 3. İnsan, öğrencilik yaşamında Tanrı’nın yardımına ihtiyaç duyar (58). Bu, Yeremya’nın bildiği ve hak verdiği bir gerçektir (Bk. Yer.10:23; 17:9). İnsanın özgür iradesinin uyarılması bile, Tanrı sağlayışıyladır. Yuhanna 16:8-11’deki Kutsal Ruh’un eylemiyle karşılaştırın. 4. Her gün Tanrı’nın yardımına ihtiyaç duyarız (59). O, ne uyur, ne de uyuklar! (Mez.121:4). 5. Tanrı, çocukları bencil zevkler içinde olduklarında, onları gözetmez, başkalarının da kendisini tanımasını ister (60). 6. Tüm bunları bilip de O’na tam bağlılık ve itaatten daha azını verebilir miyiz? (61). (Daily Notes of the Scripture Union).

Bu dua aynı zamanda bir iki ufak farklılıkla 2.Tarihler 6’da da yazılıdır (Notlara bakınız): 2.Tarihler Kitabı’nda, Süleyman duasına üç ricayla son vermiştir (2Ta.6:40-42). Bu, 1.Krallar’da belirtilmiştir: 1.Krallar Kitabı’nda Süleyman halkı kutsamıştır (54-61. ayetler). Bu ifade 2.Tarihler Kitabı’nda atlanmıştır.

8:62-65   Kurban edilen çok sayıdaki hayvanlardan bazıları, toplanmış bulunan büyük kalabalığı doyurmak için kullanıldı (65. ayet). Tunç sunak tüm yakmalık sunuları alacak kadar geniş olmadığından, Süleyman avlunun orta kısmındaki bir yeri kurban sunulmak üzere kutsadı. Bu büyük kutlama sevinç, tapınma ve şükran sunularak yapıldı. Kurban edilen binlerce hayvandan bir tanesi bile günah ya da suç sunusu olarak sunulmadı.

Süleyman aynı zamanda, kuzeyde Dan yakınındaki Hammat’ın girişinden, güneyde Mısır Vadisi’ne kadar uzanan yerlerde İsrailliler’le Çardak Bayramı’nı da kutladı. Tapınağın adanması ve Çardak Bayramı on dört gün sürdü.

8:66   Sonra halk yürekleri sevinç içinde evlerine döndü. 2.Tarihler 7:9, ‘sekizinci günde’ kutsal bir toplantının yapıldığını söyler. 66. ayet ise halkın, ‘sekizinci günde’ gönderildiğini bildirir. John Haley, bu iki ifadeyi şöyle birleştirir:

Çardak Bayramı, ayın on beşinci günü başladı ve yirmi birinci günü sona erdi. ‘Sekizinci gün’, ‘Kutsal bir toplantı’yla kapandı (Lev.23:33-39) Süleyman bu toplantının sonunda halkı evlerine gönderdi. Bu izin ertesi sabah, ayın yirmi üçünde yürürlüğe girdi (2Ta.7:10)5.

F. Süleyman’ın Ünü (9-10. Bölümler)

1. Tanrı’yla Yaptığı Antlaşma (9:1-9)

9:1-5   Tanrı, Süleyman’ın duasını, tapınağı konutu olarak kabul edeceğini ve adının sonsuza kadar orada bulunsun diye tapınağı kutsal kıldığını söyleyerek yanıtlamıştır. Süleyman’ın tapınağı uzun zamandır var olmamasına rağmen Tanrı, Rab İsa tüm dünya üzerindeki krallığını kurmak için geri döndüğünde, Yeruşalim’deki bir tapınakta oturacaktır. Tanrı bugün imanlının yüreğinde, yani tapınağında yaşamaktadır.

9:6-9   Süleyman’ın ailesine gelince; Tanrı itaat ettikleri taktirde Süleyman ve oğullarının tahtının son bulmayacağını vaat etmişti. Ama diri Tanrı’dan uzaklaşarak putperestliğe dönerlerse, o zaman halkı sürgüne gönderecek, tapınağı yerle bir edecek ve İsrail’i uluslar arasında aşağılayıp alay konusu yapacaktı. Tapınak bir harabe yığını olacak ve ziyaretçiler onun yıkımına şaşacaklardı.

2. Hiram’a Verdiği Armağanlar (9:10-14)

Bu paragrafla ilgili olarak bazı yorumcular Süleyman’ın Hiram’dan 120 talant altın ödünç aldığını (14. ayet) söylerler. Süleyman bu parayla yapı programını sürdürecekti. Hiram’a güvence olarak Celile bölgesinde 20 kent vermişti. Süleyman ödünç para istemekte rahat davrandı, çünkü Hiram daha önce ona yardım etmişti (11a. ayet). Hiram kentleri gördüğünde düş kırıklığına uğradı ve bölgeye Kavul (Değersiz, kirli ya da hiçbir işe yaramayan anlamına gelir) adını verdi. 2.Tarihler 8:2’den anlaşıldığına göre, Süleyman borcunu ödeyerek kentleri onarmıştır.

3. Buyruğu Altındakiler ve Sunduğu Kurbanlar (9:15-25)

9:15-23   15-22. ayetlerde, Süleyman’ın inşa işleri için topladığı angaryacılardan söz edilir. Süleyman savunma amaçlı olarak Hasor, Megiddo ve Gezer isimli kentleri onardı. Hasor kuzeydeydi ve Filist’e giden kuzey kapısını korumaktaydı. Megiddo ise:

Kuzeydeki merkez, Filist’in önemli bir kentiydi, Esdraelon Vadisi’ne bakıyordu. Önemli ticaret yollarının kavşaklarına hakimdi. Şeria Vadisi’nin ve Merkez Vadi’nin savunmasında anahtar rol oynamaktaydı.6

Gezer Kenti ise Yeruşalim’in batısındaydı; Filistin’in iç kısmından sahil kıs-mına kadar uzanan ana ticaret yolu üzerindeydi. 20. ayette sıralanan diğer uluslardan olan tüm tutsaklar, angaryaya koşuldular. İsrail halkından hiç kimseye kölelik yaptırılmadı. Süleyman’ın işini denetleyen 550 görevli bulunmaktaydı.

9:24   Süleyman’ın bina ettiği “Millo”, Yeruşalim için bir tür istihkamdı. Firavunun kızının sarayı tamamlandıktan sonra yapılmıştı.

9:25   Süleyman her yıl üç büyük bayramda Tanrı’ya sunular sunardı: Mayasız Ekmek, Haftalar (Pentikost) ve Çardak Bayramı (2Ta.8:13).

4. Deniz Kuvvetleri (9:26-28)

Kral Süleyman’ın, Eylat yakınlarındaki Akabe Körfezi’nde bulunan Es-yon-Gever’de gemileri vardı. Hiram, işçilerinden bazılarını Ofir’e (tam yeri bilinmiyor) gemiyle gönderdi. Ofir’in Güney Arabistan, Hindistan ya da Afrika’da olduğunu söyleyen değişik görüşler bulunur. Bu işçiler Kral Süleyman’a 420 talant (14.5 ton) altın getirdiler.

5. Saba Kraliçesi Süleyman’ı Ziyaret Ediyor (10:1-13)

10. bölümün amacı, Süleyman’ın görkemini vurgulamaktır. İçki kaplarından yelkenli gemilere, fildişi bir tahttan el yapımı arabalara kadar insan yüreğinin arzulayabileceği her şeye, hayal gücünü aşan bir bolluğa sahipti. Zenginlik ve bolluk kızı olan Saba Kraliçesi, Süleyman’ın bilgeliği ve krallığının görkemi karşısında şaşkına döndü. Tüm bunlar Süleyman’ın her şeyini borçlu olduğu Rab’bin vaadini yerine getirmesi sayesinde gerçekleşmişti (3:11-13).

Saba Kraliçesi (Saba, büyük olasılıkla Arabistan Yarımadası’nın güneyindeydi) kendisini soru yağmuruna tutarak Süleyman’ın bilgeliğini denedi, ama sorularının tümüne yanıt aldı (3a. ayet). Krallığının görkemini gördüğünde, şimdiye kadar işittiklerinin gerçeğin yarısını bile içermediğini kabul etti. Süleyman’a altın ve çok miktarda baharatı armağan olarak sundu. Kendi ülkesine dönmeden önce kral da ona armağanlarla karşılık verdi.

6. Zenginliği (10:14-29)

10:14,15   Hiram’ın yardımı sonucunda Süleyman’a Ofir’den yalnızca altın değil, çok miktarda ardıç ağacı ve değerli taşlar da geldi. Süleyman ticari ilişkiler konusunda bir dahiydi.

10:16-22   Altın öylesine boldu ki, Süleyman Lübnan Ormanı Sarayı’nın duvarlarına asmak için altından kalkanlar yaptırdı ve fildişi tahtını saf altınla kaplattı. Tahtın her iki kolunun yanında birer aslan heykeli bulunuyordu. Aynı zamanda, tahta giden altı basamağın her iki yanında birer aslan heykeli vardı. Süleyman’ın döneminde gümüşün değeri yoktu. Süleyman’ın ticaret gemileri yalnızca altın ve gümüş değil, fildişi ve türlü maymunlar gibi egzotik mallar da getirmekteydi.7

10:23-25   Süleyman’ın zenginliği ve bilgeliği ona tüm dünyada ün sağladı ve onu görmeye gelen hayranları kendisini armağanlara boğdular.

10:26-29   Süleyman’ın atlara ve arabalara büyük yatırım yaptığından söz edilmiştir. Keve8 (büyük olasılıkla Kilikya) atlarıyla ünlüydü. Süleyman araba ve atları yalnızca ulusunun savunması amacıyla değil, aynı zamanda diğer ülkelere ihraç etmek amacıyla da kullanıyordu.

Burada sözü edilmemesine rağmen Süleyman’ın krallığının lüksü, ağır vergiyle desteklenmeyi gerektiriyordu. Bu durum krallığının yıkımına yol açacaktı (12:3-15).

J. R. Lumby şöyle yazar: “Vergilerin ağırlığı altında insanlar ezilmiş olmalı. Doğunun tüm bu görkemi ve lüksüne rağmen, krallığın içinde çürümüşlük vardı. Süleyman Yahudiler’in XIV. Louis’iydi.”9

Zenginlik ve atların bolluğu, Tanrı’nın sözüne itaatsizlikti (Yas.17:16, 17).

G. Süleyman’ın Tanrı’dan Uzaklaşması ve Ölümü (11. Bölüm)

11:1-3   Yasa’nın Tekrarı 17:17, İsrail kralına putperest eşler almasını yasaklamıştı. Süleyman’ın bu konudaki itaatsizliği şaşırtıcıdır. Bu itaatsizliğin önceden bildirilen sonucu gerçekleşmiştir: Eşleri, Süleyman’ı putperestliğe döndürmüştür.

11:4-8   4. ayetin anlamı, Kral Davut’un yüreğinin putperestlikten uzak kalma konusunda Tanrısı Rab’bin sözüne bütünüyle sadık kaldığıdır. Ama Süleyman bu konuda babasını izlemedi. Yeruşalim’in doğusundaki Zeytinlik Dağı’nda putlara tapınılan yerler yaptı.

11:9-13   Tanrı Süleyman’a iki kez göründü – Givon’da (3:5) ve tapınağın adanması sırasında Yeruşalim’de (9:2). Şimdi de Süleyman’ın putperestliği nedeniyle, krallığını elinden alarak görevlilerinden birine vereceğini duyurdu. Ancak bu, Süleyman’ın yaşamı sırasında gerçekleşmeyecekti. Ayrıca Davut’un soyundan on iki oymağın tümü de alınmayacaktı. Bir oymak (Benyamin oymağı; 12:23) Süleyman’ın oğluna verilecekti.

11:14-22   Burada Süleyman’ın üç düşmanı tanımlanır. Birincisi; Yoav, Edom’daki tüm erkekleri öldürdüğünde küçük bir çocukken Mısır’a kaçan, kral soyundan gelen Edomlu Hadat’tı. Firavun kendisine iyi davranmış, hatta kraliçe Tahpenes’in kız kardeşini ona eş olarak vermişti. Hadat, Davut ve Yoav’ın öldüklerini duyunca, firavunun isteksizce verdiği izinle Edom’a döndü. Orada, güneyde, Süleyman’a karşı askeri operasyonlara başladı.

11:23-25   İkinci düşman, Davut Sovalılar’ı öldürdüğünde kaçan Rezon-du. Daha sonra çevresine topladığı haydutlara önderlik etti. Şam’da yönetimi ele geçirdi ve Süleyman için kuzeyde askeri bir tehlike haline geldi. Şam, İs-rail’in boyunduruğunu, Davut kenti aldıktan ve oraya birliklerini yerleştirdiğin-den beri taşımaktaydı (2Sa.8:5-6).

Suriye’nin başkent eyaleti olan Şam’ı kaybetmek özel bir önem taşımaktaydı, çünkü Suriye krallığı gelecek yüzyıllarda İsrail için gerçek bir baş ağrısı olduğunu kanıtlayacaktı.

11:26-28   Üçüncü düşman, Tanrı’nın 11. ayette sözünü ettiği Süleyman’ın görevlilerinden biriydi: Efrayim oymağından Nevat oğlu Yarovam. Süleyman, Millo’nun yapımında onu yetkili kılmıştı. Belki de sahip olduğu bu yetki, Yarovam’ın tüm İsrail’e krallık etmek istemesine neden oldu.

11:29-39   Yarovam bir gün Ahiya adlı bir peygambere rastladı. Kent dışında yalnızlarken, Ahiya yeni giysisini yırtıp on iki parçaya ayırdı. On parçasını, Tanrı’nın kendisine İsrail’in on oymağı üzerinde yetki vereceğinin bir belirtisi olarak Yarovam’a uzattı. Ona aynı zamanda bir oymağın (Benya-min) Süleyman’ın oğlu (Yahuda – 12:23) için ayrılacağını açıkladı. Krallık, Süleyman öldükten sonra 12 bölgeye ayrılacaktı. Yarovam Rab’be itaat ederse, Rab’bin bereket ve yardımından emin kılınacaktı. Tanrı’nın Yarovam’ı nasıl kısıtladığına dikkat edin: Yarovam tüm krallığa değil, yalnızca on oymağa sa-hip olacaktı; ancak Süleyman’ın ölümünden sonra tahta geçecekti. Tanrı yal-nızca kendisine itaat ettiği ve bütünüyle onu izlediği taktirde hanedanını güçlü kılacaktı.

11:40   Anlaşıldığına göre Yarovam, Süleyman daha hayattayken ayaklandı. Bu nedenle kralın gazabından kaçmak için Mısır’a gitmek zorunda kaldı. Orada Süleyman’ın ölümüne kadar yaşadı. Süleyman, günahını kabul edip tövbe et-mek yerine, Yarovam’ı öldürmeye çalışarak Tanrı’nın sözüne karşı gelmeye kalktı. Yarovam’a karşı savaşması akılsızlıktı, çünkü Yarovam kuzey oymakla-rının Tanrı tarafından atanmış mirasçısıydı. Saul kendisinden sonra tahta geçecek olan Davut’u öldürme girişimlerinde başarısız olmuştu. Süleyman da aynı şekilde Yarovam’ı öldürme girişimlerinde başarılı olamadı.

Yarovam’ın egemenlik süreceği oymaklar şunlar olacaktı: Ruben, Dan, Naf-tali, Gad, Aşer, İssakar, Zevulun, Efrayim, Manaşşe ve Levi ve Şimon’un pay-ları. Süleyman’ın oğlunun egemenlik süreceği oymaklar şunlar olacaktı: Yahu-da, Benyamin, Levi ve Şimon’un payları. Çünkü Levi (2Ta.11:13-16) ve Şimon oymaklarının büyük bölümü Yahuda’ya bağlı kalmıştı.

11:41   Süleyman’ın tarihi kitabı büyük olasılıkla krallığın resmi tarih kitabıydı, ama kesinlikle Kutsal Yazılar’ın esinlenmiş bir bölümü değildi.

11:42,43   Kırk yıllık krallıktan sonra Süleyman öldü ve Yeruşalim’de gömüldü. Onu, tahta geçen oğlu Rehavam izledi. Süleyman’ın başlangıcı sonundan daha iyiydi. İyi bir başlangıç, iyi bir sonu garantilemez. Yüceliğin doruğuna erdirilmişti, ama o, ahlâksal çöküntü ve putperestliğin çukuruna saplandı. Kral, Vaiz 12:13-14’te söylediklerini keşke uygulayabilseydi:

Her şey duyuldu, sonuç şu: Tanrı’ya saygı göster, buyruklarını yerine getir, çünkü her insanın görevi budur. Tanrı her işi, her gizli şeyi yargılayacaktır, ister iyi ister kötü olsun.

III. BÖLÜNMÜŞ KRALLIK (12-22. Bölümler)

A. Yahuda Kralı Rehavam (12:1-24)

Süleyman’ın oğlu Rehavam Yahuda’da 17 yıl krallık yaptı (İ.Ö. 931/930-913; 1Kr.12:20-24; 2Ta.11 ve 12).

12:1-11   Rehavam kral ilan edilmek üzere Şekem’e gitti. Süleyman’ın öldüğünü duyan Yarovam Mısır’dan döndü ve o da büyük bir İsrailli topluluğuyla Şekem’e gitti. İsrailliler Rehavam’a bir ültimatom verdiler: “Baban üze-rimize ağır bir boyunduruk koydu. Ama babanın üzerimize yüklediği ağır yükü ve boyunduruğu hafifletirsen sana kul köle oluruz.” Süleyman, sara-

İsrail ve Yahuda peygamberleri ile krallarının listesi

yının doğuya özgü zenginliğini korumak için angarya iş ve ağır vergileri kullandı. İsrailliler’in söylemek istediği aslında şuydu: “Babanın bizi ezen ağır vergilerini hafiflet, biz de sana hizmet edelim. Aksi taktirde karşı geleceğiz.” Rehavam bu konuda düşünmek için üç gün süre istedi. Bu süre içinde önce yaşlı danışmanlarıyla görüştü. Onlar kendisine halka nazik davranmasını ve onlara hizmet etmesini söylediler. Genç görevlileri ise tam aksini önerdiler – halka daha da ağır işlerle gözdağı vermesini söylediler! Bu durumda, Rehavam-ın küçük parmağı babasının belinden daha kalın olacaktı. Eğer Süleyman hal-kı kırbaçla yola getirdiyse, Rehavam sivri uçlu kamçılar kullanmış olacaktı.

12:12-20   Yarovam ve İsrail topluluğu, üçüncü gün Rehavam’ın kararını öğrenmek için geri döndüklerinde, kendilerine genç danışmanların öğüdü doğrultusunda yanıt verildi. 15. ayet tüm bu olanların Rab tarafından düzenlendiğine işaret eder. Rab’bin, Şilolu Ahiya aracılığıyla söyledikleri yerine gelmeliydi (11:30-39). İsrail halkı bu durumda Rehavam’a karşı ayaklandı, yine de bazıları hâlâ Yahuda topraklarında yaşamaktaydı. Rehavam, sevilmeyen angaryacıbaşı Adoram’ı gönderdi ve İsrailliler’i boyunduruk altına almasını istedi, ama onlar Adoram’ı taşa tutup öldürdüler. O zaman İsrail halkı Yarovam’ı kral yaptı. 20. ayette yalnızca Yahuda oymağının Rehavam’ı izleyeceği söylense de, Benyamin (21. ayet), Şimon (Yşu.19:1b) ve Levi oymağının çoğunun Yahuda’ya ait olduğunu hatırlamamız gerekir.

12:21-24   Rehavam, olup bitenlere İsrail’e karşı savaş ilan ederek karşı gelmeyi planladı, ama tanrısal bir buyruğun sonucu olarak planını iptal etti. Daha önce yaşlı danışmanlarını umursamadığından, Rehavam şimdi Rab’bin öğüdüne sığındı ve pek çok İsrailli’nin yaşamını esirgedi. Rab’bin sözü bölünme buyurmuştu ve yine Rab’bin sözü bu bölünmenin kan dökülmeksizin olacağını garantilemişti.

KRALLIĞIN BÖLÜNMESİ ÜZERİNE ARASÖZ

Bölünen krallığın tarihi burada başlar ve 2.Krallar boyunca sürer. Yarovam kuzeydeki on oymak üzerinde egemenlik sürdü. Bunlar genellikle ‘İsrail’ ve bazen peygamberlik kitaplarında ‘Efrayim’ olarak bilinirler. Krallık birbiri ardına dokuz hanedan gördü ve bu kralların tümü de kötüydü.

Rehavam Güney Krallığı üzerinde egemenlik sürdü. Burası, ‘Yahuda’ olarak bilinir. Bu krallıkta yalnızca tek bir hanedan vardı. Kralların tümü Davut’un soyundan gelmekteydi. Mesih’in Davut’un tahtı üzerindeki yasal unvanı, babalığı Yusuf aracılığıyla bu soydan gelecekti (Bk. Mat.1’deki soy kaydı). O, aynı zamanda Davut’un kendi oğlu Natan’ın soyundan gelen Meryem aracılığıyla fiziksel olarak Davut’un da Oğlu’ydu (Bk. Luk.3’teki soy kaydı). Çoğu kötü olmasına rağmen, bu kralların bazıları önde gelen reformculardı.

Bölünen krallığın tarihi dört safhaya ayrılabilir: Birincisi, Yarovam’dan (1Kr.12:1) başlayarak Omri’ye (1Kr.16:28) kadar süren açık bir çekişme dönemiydi. İkincisi, Omri’den (1Kr.16:29) Yehu’ya (2Kr.9) kadar, iki krallık gergin

İsrail ve Yahuda Kralları

Hanedan

İsrail

Hanedan

Yahuda

1

Yarovam

1

Rehavam

Nadav

Aviyam (Aviya)

2

Baaşa

Asa (iyi)

Ela

Yehoşafat (iyi)

3

Zimri

Yehoram (Yoram)

4

Omri-Tivni

Ahazya

Ahav

Atalya

(Zorla ele geçiren)

Ahazya

Yehoaş

(Yoaş) (iyi)

Yoram (Yehoram)

Amatsya (iyi)

5

Yehu

Uzziya (Azarya) (iyi)

Yehoahaz

Yotam (iyi)

Yoaş (Yehoaş)

Ahaz

II. Yarovam

Hizkiya (iyi)

Zekeriya

Manaşşe

6

Şallum

Amon

7

Menahem

Pekahya

Yoşiya (iyi)

Yehoahaz

8

Pekah

Yehoyakim

(Elyakim)

9

Hoşea

Yehoyakin (Yekonya)

Sidkiya (Mattanya)

havanın yumuşadığı bir dönem yaşadılar. Yehu’dan, Asur tarafından tutsak edilen İsrail’e kadar (İ.Ö. 722) olan dönemde bağımsızlık yaşandı (2Kr.9-17). Sonunda, İ.Ö. 586’da Babilliler tarafından tutsak edilene kadar (2Kr.18-25), Yahuda ayak-ta kalan krallık oldu.

İsrail krallığı, ülkeye asla bir ulus olarak dönmedi. Yahuda sürgünde 70 yıl kaldı, sonra Ezra ve Nehemya’da kayıtlı olan kalabalık gruplar halinde Yeru-şalim’e geri geldi. Güney oymakları böylece diğer ulusların egemenliği altında, Mesih’in doğumundan yaklaşık 500 yıl önce ülkeye geri dönmüş oldu.

Eski Antlaşma tarihi sona erdiğinde, ülkedeki Yahudiler, Pers Kralı’nın yönetimi altındaydılar. Daha sonra Persler Grekler tarafından yenilince, Yahudiler bu dünya gücüne boyun eğdiler. Sonunda Grekler Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine girdiler; Rab İsa Mesih doğduğunda hüküm süren imparatorluk buydu.

Bölünen krallığı inceleyen öğrenciler sık sık verilen tarihlerdeki zıtlıklarla karşılaşır. Tarihsel konulardaki bu zorlukların çoğu, İsrail ve Yahuda’da egemenlik sürelerinin hesaplandığı farklı yöntemler bulunduğu gerçeğiyle açıklanabilir. Bir diğer önemli unsur ise, iki kralın çok kez bir süre için birlikte hizmet etmeleridir. Krallar tarihinin tüm konusu ayrıntılı olarak ve başarıyla Edwin R.

Thiele’nin yazdığı, The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings adlı yapıtta konu edilmiştir.10

Bölünen krallığı, her birinin krallığı sırasındaki önemli olayları aktararak kralların sıralandığı bir düzen içinde inceleyeceğiz. Burada geçen tarihler, yukarıda sözü edilen Thiele’nin kitabından alınmıştır.

B. İsrail Kralı Yarovam (12:25 - 14:20)

Efrayim oymağından Nevat oğlu Yarovam, 22 yıl süreyle İsrail kralı oldu (İ.Ö. 931/930 - 910/909).

1. Yarovam’ın Sahte Tapınma Yerleri (12:25-33)

12:25-30   İsrail’in ilk kralı, başlangıçta Şekem’i başkent yaptı, sonra Şeria Irmağı karşısındaki Penuel’i kurdu. İsrail halkının Yeruşalim’e dönerek kutlama günlerinde tapınmalarından ve sonra tekrar Yahuda kralına bağlılık gös-termelerinden korktuğundan, kendi inanç sistemini kurdu: Dan ve Beytel’i, her ikisine de birer altın buzağı yerleştirerek yeni tapınma merkezleri haline getirdi ve bu putların İsrail’i Mısır ülkesinden kurtaran tanrılar olduğunu duyurdu!

12:31-33   Yarovam, putperestlerinkine benzer tapınma yerleri yaptı. Yalnızca Levi oymağı yerine, tüm halk arasından kâhinler seçerek yeni bir kâhinlik düzeni kurdu. Yedinci ayda olan Çardak Bayramı yerine, yeni bir inanç takvimi hazırlayarak sekizinci ayın on beşinci gününde büyük bir kutlama başlattı. Beytel’de yaptığı sunakta kurbanlar sunarak kâhinlik görevine zorla el koydu.

İsrail halkının çoğunun bu değişimleri kabul etmesi, yüreklerinin Rab’den uzak olduğunu gösterir. Babaları daha önce bir buzağıya tapmış ve cezalandırılmışlardı (Çık.32). Süleyman putperest tapınma yerleri yapmış ve bu yüzden krallığının çoğunu kaybetmişti (11. bölüm). Korah ve yandaşları kâhinliği ele geçirmeyi denemiş ve bu yüzden yaşamlarını yitirmişlerdi (Say.16). Krallığını bu yeniliklerle sağlamlaştırmayı arzulayan Yarovam, kendi düşüşünü hazırladı. Yürekleri Tanrı’ya ait olanlar Yahuda’ya kaçtılar (2Ta.11:14-16), kardeşlerini, insan yapımı dinin kolaylık ve sonuçlarına terk ettiler. “Yarovam kral olarak bu kadar iyi bir hizmeti hak etmedi, ama İsrail böyle bir kralı hak etti” sözü ne kadar da doğrudur.

2. Yarovam ve Tanrı Adamı (13:1-32)

13:1-3   Yarovam, buhur yakmak için sunakta dururken, Yahuda’dan putperest sunağı yargılamak üzere bir Tanrı adamı gönderildi. Tanrı adamı, Yoşiya adında bir kralın Yahuda’da yükseleceğini ve putperest kâhinleri sunakta yakacağını bildirdi. 2. ayetteki peygamberlik, 2.Krallar 23:15-16’da gerçekleşir. Peygamberlik ve yerine gelmesi arasında 300 yıldan fazla zaman geçmişti. Önbildirinin bir işareti olarak, Tanrı adamı sunağın parçalanacağını ve üstündeki küllerin çevreye savrulacağını söylemişti.

13:4-6   Yarovam peygamberin tutuklanmasını buyurduğunda, eli felç oldu. Aynı zamanda sunak parçalara ayrıldı ve külleri çevreye savruldu – Yaro-vam’ın kurduğu dinin sonunu haber veren peygamberlik sözü yerine geldi. Pey-gamberin duasına yanıt olarak felçli eli iyileşip eski halini aldı.

13:7-10   Gözdağı vererek peygamberi susturamayan kral, onun dostluğunu kazanmayı deneyecekti. Tanrı peygambere, Yarovam’ın kötü krallığına en küçük bir hoşgörü dahi göstermemesi konusunda kesin buyruk vermişti. Böylece Rab’bin buyruklarıyla uyumlu olarak peygamber, Yarovam’la yemeyi içmeyi reddetti. Aynı zamanda Beytel’e başka bir yoldan gitti.

13:11-19   Yolda Beytelli yaşlı bir peygamber tarafından durduruldu. Önce Beytel’de olup bitenlere en ufak bir hoşgörü göstermemek için yaşlı peygamberin konukseverliğini reddetti. Ama sonra yaşlı adam, bir meleğin kendisine, Tanrı adamını ağırlayarak ikramda bulunmasını söylediğini anlattı. Bu yalanı, peygamberin önerilen bu konukseverliği kabul etmesine neden oldu.

13:20-25   Birlikte yemek yerlerken Rab Beytelli yaşlı peygambere seslendi. O da Rab’bin sözünü Tanrı adamına bildirdi. Tanrı adamı, itaatsizliği nedeniyle ölecek ve cesedi ailesinin yanına gömülmeyecekti. Bu hüküm çok ağır gibi görünse de, Tanrı’nın sevdiklerine, sözcülerine ve büyük ayrıcalık tanıdıklarına daha titiz davrandığını hatırlamalıyız. Eve gitmek üzere yola çıkan Tanrı adamı bir aslan tarafından öldürüldü. Doğa yasalarına aykırı olarak, aslan ve peygamberin eşeği, yola serilmiş cesedin yanında nöbet tuttular.

13:26-32   Yaşlı peygamber olanları işittiğinde, bunun itaatsizliğe karşı Rab’bin yargısı olduğunu fark etti. Olay yerine gitti, cesedi Beytel’e geri getirdi ve kendi mezarına gömdü. Sonra oğullarına, Tanrı adamının yanına gömülmek istediğini bildirdi; bir parçası olduğu putperest sistemin Tanrı’nın yıkımına uğradığını anlamıştı.

3. Yarovam’ın Sahte Kâhinliği (13:33,34)

Kral Yarovam, halkın her sınıfından insanı kâhin yaparak ve kendisi de kâhin olarak hizmet ederek yaptığı kötülüğü sürdürdü. Bu günah Yarovam’ın hanedanının yıkılmasına neden oldu.

Irving L. Jensen şöyle yazar:

Kral Yarovam, Yahudalı peygamberin ölümünde, tövbe etmediği taktirde kendi örneğini ve aynı yargıya uğrayacağını görmeliydi. Peygamber gibi, Yarovam’da Tanrı tarafından yüksek bir konum için seçilmişti. Yine peygamber gibi, o da Tanrı’nın kendisinden ne istediğini biliyordu. Ama peygamber gibi, kendisi de Tanrı sözüne itaatsizlik etmişti.11

4. Yarovam’ın Oğlunun Ölümü (14:1-20)

14:1-4   Yarovam’ın oğlu Aviya hastalandığında, kral karısını Ahiya peygambere gönderdi. Tanrı adamı kısa bir süre önce Yarovam’a on kuzey oymağının kralı olacağını bildirmişti. Kraliçe, peygambere giderken kılık değiştirdi, bunu yapmak için çeşitli nedenleri vardı: İlki, bir Tanrı adamını ziyaret etmek, Dan ve Beytel’deki putlara ihanet ettiğini açıkça göstermek olacaktı. İkincisi, Yarovam Ahiya’nın putperestliğe karşı olduğunu ve kraliçenin kimliğini bildiği taktirde iyi şeyler söylemeyeceğini düşünüyordu. Üçüncüsü, kral belki de peygamberi aldatarak Rab’bi de aldatacağını sanmaktaydı.

14:5-13   Rab, gözleri görmeyen peygambere kraliçenin yaklaşmakta olduğunu önceden bildirdi. Kraliçe varır varmaz peygamber onun kimliğini bildiğini

Bölünmüş bir krallık. Süleyman’ın oğlu Rehavam, Yarovam ve yandaşlarına Süleyman’ın ölümü sırasında kaba bir şekilde konuştuğunda, birleşik krallığın yüceliği sönmeye başladı. Rehavam’a şu karşılığı verdiler: “Ey İsrail halkı, haydi evimize dönelim! Davut’un soyu başının çaresine baksın.” Rehavam, güneyde Yahuda, Yarovam ise kuzeyde İsrail üzerinde egemenlik sürdü.

açıkladı ve onu Yarovam’a ölüm haberiyle geri gönderdi. Kralın itaatsizliği ve putperestliği nedeniyle, Rab İsrail’deki köle ya da özgür tüm erkeklerle ilişkisini kesecek ve ailelerini kökünden kurutacaktı. Hiçbir aile –hasta oğul Aviya dışında– gömülmeyecekti. Aviya, kraliçe kente girer girmez ölecekti.

14:14-16   Tanrı, Yarovam’ın ailesini yok edecek olan Baaşa adlı başka bir krala görev verecekti. Sonunda İsrail ulusu sürgüne gidecekti, çünkü Yaro-vam Aşera putlarını dikerek Rab’bi öfkelendirmişti.12 Aşera putları, verimliliği simgeleyen oyma ağaçtan putlardı.

14:17,18   17. ayetten anladığımıza göre, İsrail’in başkenti Tirsa olmuştu. Kraliçe buraya geri döner dönmez oğlu öldü. İsrail Aviya’yı gömdü ve peygamber tarafından bildirildiği gibi yas tuttu.

14:19,20   22 yıllık krallıktan sonra ölen Yarovam’ın yerine oğlu Nadav kral oldu. İsrail krallarının tarih kitabı ile Kutsal Kitap’taki Tarihler Kitapları’nın ilgisi yoktur, yalnızca halkın ulusal tarihi olarak tutulan resmi bir kayıttır. Şimdi Yahuda krallığında olanlara bakalım.

C. Yahuda Kralı Rehavam (14:21-31)

14:21-24   12. bölümde Rehavam’ın krallığının ilk bölümünü incelemiştik. Şimdiki bölüm, onun krallığının önemli özelliklerini özetler. Ana kraliçenin bir Ammonlu olduğundan iki kez söz edilmesi (21, 31. ayetler), okuyucunun dikkatini, Rehavam’ın krallığının başarısızlığının temelinde yatan nedene çekmek için tasarlanmış olabilir – babası Süleyman, yabancı kadınlarla evlenmişti. Eşleri kendisini ve ailesini putperestliğe sürüklemişti. Putperestlik Yahuda’da yaygındı ve ülkedeki putperest törenlerde fuhuş yapan sapık kadınlar ve erkekler bile vardı.

14:25-28   Mısır Kralı Şişak, Yeruşalim’e saldırdı ve kenti yağmaladı. Tapınaktaki ve saraydaki tüm hazineleri boşaltıp götürdü. Rehavam, çalınıp götürülen altın kalkanların yerine tunç kalkanlar yapılmasını buyurdu.

Süleyman, Mısır’dan korunmak için firavunun kızıyla evlenmiş olmasına rağmen, ölümünden kısa bir süre sonra Mısır kralı Şişak’ın, Süleyman’ın altın kentini yağmalamış olması anlamlıdır!

14:29-31   Bu, Yahuda ve İsrail arasında bir savaş dönemiydi. Savaş Yahu-da’da Asa’nın, İsrail’de de Omri’nin krallıkları boyunca 57 yıl sürdü. Rab, Ya-huda ve İsrail arasında savaşı yasaklamıştı (12:24), ama kardeş krallıklar birbirleriyle sürekli çatışıyorlardı. Rehavam 57 yaşında öldü. Yerine oğlu Aviyam kral oldu.

Ç. Yahuda Kralı Aviyam (15:1-8)

Rehavam’ın oğlu Aviyam üç yıl süreyle Yahuda’da krallık yaptı (İ.Ö. 913-911/910; 2Ta.13:1 - 14:1).

15:1   1. ayet, Krallar Kitapları’nda sık sık yinelenen bir usul içerir. Buna göre, bir krallığın başlangıcı, diğer krallığın kralının adını vererek ve kaç yıl krallık ettiğini söyleyerek tanımlanırdı. Böylece bu ayet, Aviyam’ın Yahuda-daki krallığının, Yarovam’ın İsrail’deki krallığının 18. yılı sırasında başladığını açıklar. Aviya olarak da adlandırılır (1Ta.3:10; 2Ta.12:16).

15:2   Aviyam’ın annesi burada Avşalom’un kızı Maaka olarak geçer; 2.Tarihler 11:21’de Avşalom’un kızı Maaka’dır; 2.Tarihler 13:2’de Uriel’in kızı Mikaya’dır. Büyük olasılıkla annesinin iki adı vardı ve Uriel’in kızı, Avşa-lom’un (ya da Avişalom) torunuydu.

15:3-8   Aviyam putperest babasını izledi ve kendini yontma putlardan uzak tutan Davut gibi Tanrı’ya bağlı kalmadı. 4 ve 5. ayetler, Tanrı’nın Davut’la yaptığı antlaşma hatırına, Aviyam’ın ailesini yok etmediğini belirtir. 5. ayetin, sonunda örnek alınacak bir yaşamın bir anlık tutkuyla nasıl bozulduğunu aktarışına dikkat edin! Rehavam’ın krallığı sırasında İsrail’le başlayan savaş Aviyam-ın krallığı boyunca sürdü. 6. ayette Rehavam ve Yarovam, Yahuda ve İsrail’i temsil ederler. Bu iki krallık arasında, Aviyam’ın yaşamı boyunca savaşlar oldu. Aviyam gerek ikna, gerekse zor kullanarak İsrail’i vazgeçirmeye çalıştı. Beş yüz bin İsrailli öldürüldü (2Ta.13:1-20).

D. Yahuda Kralı Asa (15:9-24)

Aviyam’ın oğlu Asa, Yahuda’da 41 yıl krallık yaptı (İ.Ö. 911/910-870/869; 2Ta.14:1b - 16:14).

15:9-15   Asa, Yahuda’nın birkaç iyi kralından biriydi. Putperest eşcinselleri ülkeden uzaklaştırdı ve babalarının yaptırdığı tüm putları yok etti (12. ayet; 2Ta.14:3-5). Büyükannesi Maaka’yı azletti ve putperest tapınma yerleriyle ilişkisi olmamasına rağmen onun iğrenç putunu ortadan kaldırdı. Tapınağı babasının ve kendisinin vermiş olduğu armağanlarla zenginleştirdi.

15:16-22   İsrail kralı Baaşa, Yeruşalim’in birkaç kilometre kuzeyindeki Rama Kenti’ni güçlendirmeye başladığında Asa, başkentinin tehlikede olduğunu fark etti. Ancak Rab’be danışmak yerine, Suriye kralı Ben-Hadat’ın desteğini aradı. Bu yabancı krallığa cömert ödemeler yaparak Celile bölgesinde İsrail’e kuzeyden saldırmaya ikna etti. Bu durum, Baaşa’nın güçlerini kuzeye çekmesine neden olunca Asa, Rama Kenti’ni parçalama ve kuzey sınırı boyunca Geva ve Mispa kentlerini bina etme fırsatı buldu.

Asa’nın tapınağa getirdiği gümüş ve altın Rab’be verilmişti. Ama Asa, krallığı Baaşa tarafından tehdit edildiğinde, tüm hazineleri alarak onları putperest bir krala verdi; Tanrı’yı aldatmış ve Suriye’yi zenginleştirmiş oldu. Hıristiyanlar Tanrı’ya ait olan zaman, para ve kaynaklarını başka birine vermeme konusunda dikkatli olmalıdırlar.

15:23,24   Asa’nın ayaklarından hastalandığından söz edilmesi, kendisini kurtarması için Suriye Kralı’na güvenmesinden kaynaklanan Tanrı hoşnutsuzluğunu belirtmek amacıyla olabilir. Son üç ya da dört yılı boyunca Asa’nın oğlu Yehoşafat kendisiyle birlikte krallık etmiş olabilir.

E. İsrail Kralı Nadav (15:25-27)

Efrayim oymağından Yarovam oğlu Nadav, İsrail’de iki yıl krallık yaptı (İ.Ö. 910/909 - 909/908).

Nadav putperest uygulamalarıyla babasını izledi. Buyruğu altındaki görevlilerden biri olan Baaşa tarafından öldürüldü. Baaşa aynı zamanda Yaro-vam’ın ailesindeki tüm üyeleri de öldürdü; böylece Ahiya’nın peygamberliği yerine gelmiş oldu (14:10,14).

F. İsrail Kralı Baaşa (15:28 - 16:7)

İssakar oymağından Ahiya’nın oğlu Baaşa, 24 yıl süreyle İsrail’de krallık yaptı (İ.Ö. 909/908 - 886/885).

15:28-34   Baaşa’nın krallığı, İsrail krallığındaki ikinci hanedanın başlangıcını gösterir. Yahuda ve İsrail arasındaki çatışma, Baaşa’nın krallığı boyunca sürdü. Baaşa, başkenti Tirsa olarak, Yarovam’ın kurmuş olduğu putperest tapınmaya devam etti.

16:1-7   Yehu adındaki bir peygamber Baaşa’ya, Yarovam’ın putperestliğini izlediği için soyunun benzeri bir yazgıyla karşılaşacağını bildirdi. Öldüklerinde gömülmeyecekler, cesetleri köpekler ya da kuşlar tarafından yenecekti. Baaşa-nın uğradığı sona ilişkin 7. ayetin sonunda başka bir neden verilir: Yarovam’ın ailesini öldürdü. Bu yaptığı ya Tanrı’nın planına uymuyordu, ya da bunu zalim ve öç alan bir tavırla Tanrı’nın isteği dışında yapmıştı.

G. İsrail Kralı Ela (16:8-14)

İssakar oymağından Baaşa oğlu Ela İsrail’de iki yıl krallık yaptı (İ.Ö. 886/885 - 885/884).

Ela putperest ve sarhoş bir kraldı. İki yıl krallık yaptıktan sonra, savaş arabalarının yarısını komuta eden Zimri tarafından öldürüldü. Aynı zamanda Baaşa’nın ailesinden sağ kalanlar da öldürüldüler; Yehu’nun peygamberliği yerine geldi (16:3). Ela’nın ölümüyle İsrail’deki ikinci hanedan sona erdi.

Ğ. İsrail Kralı Zimri (16:15-20)

Zimri’nin İsrail’deki krallığı yedi gün sürdü (İ.Ö. 885/884).

Zimri’nin krallığı, yalnızca yedi gün süren kötü bir krallıktı. Tahtı zorla ele geçirdiğinde, İsrail ordusu Gibbeton Kenti’ni Filistliler’den almaya çalışıyordu. Ordu, komutan Omri’nin kral olması gerektiğini duyurdu. Omri hemen başkent Tirsa’ya yürüdü; yönetimi ele geçirmek istiyordu. Zimri sarayın kalesine girip tüm sarayı ateşe verdi ve orada öldü.

H. İsrail Kralı Tivni (16:21,22)

Ginat’ın oğlu Tivni İsrail’de dört yıl krallık yaptı (İ.Ö. 885/884 - 881/880).

İsrail’in ordu komutanı Omri’yi İsrail Kralı yapmasına rağmen (16. ayet), Tivni ona rakipti ve dört ya da beş yıl süreyle iç savaş sürdü (15. ayet, 23. ayet). Kuzey Krallığı’nın yarısı, Tivni ölene kadar ona bağlı kaldı.

I. İsrail Kralı Omri (16:23-28)

Omri, İsrail’de 12 yıl krallık yaptı (İ.Ö. 885/884 - 874/873).

Omri’nin krallığıyla, Kuzey Krallığı’nda dördüncü hanedan başladı. İ.Ö. 880’de Tivni yenilgiye uğratıldı ve Omri tek kral konumuna yükseldi. İlk altı yıl, krallığı Tirsa’dan yönetti. Sonra Samiriye Tepesi’ni iki talant gümüşe satın aldı ve başkenti buraya taşıdı. Krallığı sırasında Rab’be karşı işlediği suç 25 ve 26. ayetlerde vurgulanır.

Omri’nin krallık tarihi karışıktır. Zimri’nin ölümünden sonra (15. ayet), Asa-nın krallığının 27. yılında (kendisini izleyenler halkın yalnızca yarısıydı) kral ilan edildi. Dört yıl süren iç savaştan sonra, Asa’nın krallığının 33’üncü yılında Kuzey Krallığı’ndaki tek kral oldu (23. ayet). Asa’nın krallığının 38’inci yılında öldü (29. ayet). Böylece krallığında yaklaşık dört yıl iç çatışmalar, yaklaşık yedi yıl ise büyük oranda barış görüldü.

Omri ilerici bir kraldı ve İsrail’e bir ölçüde barış ve refah sağladı. Kutsal Kitap dışındaki kaynaklar, Omri’den Moav’ın fatihi olarak söz ederler. Asurlular’ın gözünde öylesine seçkindi ki, İsrail o dönemde ‘Omri’nin evi’ ya da ‘Omri’nin ülkesi’ olarak adlandırılmaktaydı. Arkeologlar, Samiriye’de Omri’ye ait olduğunu düşündükleri bir saray bulmuşlardır.

İ. İsrail Kralı Ahav ve İlyas Peygamber (16:29 - 22:40)

Omri’nin oğlu Ahav İsrail’de 22 yıl krallık yaptı (İ.Ö. 874/873 - 853).

1. Ahav’ın Günahları (16:29-34)

Ahav çok kötü bir kraldı; yalnızca putperest Yarovam’ı izlemekle kalmamış, aynı zamanda Sayda Kralı’nın kızı İzebel’le de evlenmişti. Bu kadın, Baal’a tapınıyordu. Ahav’a bir tapınak, bir sunak ve tahta bir put yaptırtarak İsrail’de Baal’a tapınanların sayısını yükseltti. Bu dönemin tanrısaymazlığı, Beytelli Hiel’in Tanrı’nın lanetini umursamayarak Eriha Kenti’ni tekrar kurma girişiminde görülür (Yşu.6:26). Kentin temelini attığında büyük oğlu Aviram, kentin kapıları takıldığında ise küçük oğlu Seguv öldü.

2. İlyas ve Kuraklık (17:1-7)

17:1   17. bölümde Peygamber İlyas’la tanışırız. Görevi 2.Krallar 2:11’e kadar sürer. Tanrı, halkına günah ve çöküntü dönemlerinde peygamberler aracılığıyla seslendi. Bu peygamberler gerçekten Yahve’nin ağzı olarak görev yaptılar. Putperestlik, cinsel ahlâksızlık ve her türlü günaha karşı korkusuzca suçlamada bulundular. Halkı tövbe etmeye ve Rab’be geri dönmeye çağırdılar. Bu şekilde davranmadıkları taktirde başlarına gelecek felaketlere ilişkin halkı uyardılar. Bazı peygamberler öncelikle İsrail’e, bazıları Yahuda’ya, bazıları da her ikisine hizmet ettiler. İsrail, iki krallık arasında en kötüsü olduğundan Tanrı, peygam-berin İsrail’e verdiği mesajlara mucizelerle eşlik etti. Böylece İsrail’in ileri sü-recek bir bahanesi kalmamış oldu.

İlyas, İncil’in ilk dört kitabında Vaftizci Yahya’nın hizmetiyle bağlantılı olarak anlatılmıştır. Yahya, İlyas’ın ruhu ve gücüyle geldi (Luk.1:17).

İlyas, Gilat’ın Tişbe kentindendi; Tişbe Şeria Irmağı’nın doğusundaydı. İlyas’ın öyküsü yalnızca Krallar Kitapları’nda yazılıdır. Geçmişi, ailesi ya da peygamberlik hizmetine nasıl çağrıldığı konusunda bilgimiz yoktur. Ancak, İl-yas’ın Tanrı tarafından gönderildiğini kimse inkâr edemez. Kibirli ve putperest İsrail’i diz çöktürmek için Tanrı-nın kullandığı seçilmiş bir araçtı. İl-yas’ın duaları berekete (yağmur) ya da gazaba (kuraklık ve ateş) neden olabi-liyordu. Kendi kuşağına korkusuzca ve adilce hizmet etti. Kaydedilen ilk eyle-mi, Ahav’a ülkeye kuraklık geleceğini duyurmasıydı. Bu, hiç kuşkusuz put-perestliğe karşı gönderilen bir Tanrı yargısıydı. Tanrı, halkın dikkatini çek-mek için ciddi bir kuraklık gönderme-yi seçmişti. Putperestliğin ülkeye ruh-sal bir kuraklık getirmesine aldırma-mışlardı, ama bunu simgeleyen fizik-sel kuraklığa aldırmazlık edemezlerdi.

İlyas’ın Yaşamı

1. Tişbeli İlyas Ahav’a peygamberlikte bulunur.

2. İlyas Kerit Vadisi’nde saklanır.

3. İlyas Sarefat’a gider.

4. İlyas, Ahav’a giderken yolda Ovadya’ya rastlar.

5. Ahav İlyas’la Karmel Dağı’nda buluşmayı kabul eder.

6. İlyas, Yizreel’e kadar Ahav’ın önünde koşar.

7. İzebel’den korkan İlyas Beer-Şeva’ya gider.

8. İlyas, Beer-Şeva Çölü’ne gider; oradan güneye, Sina Dağı’na doğru ilerler.

9. İlyas Hazael’i Aram Kralı olarak meshetmek için çöl yoluyla Şam’a yolculuk eder.

10. İlyas Elişa’yı bulur.

11. İlyas Ahav’ı, Navot’u öldürmekle suçlar.

12. İlyas, Ekron’a giderken yolda Ahazya’nın hizmetkârlarıyla karşılaşır.

13. İlyas, Ahazya’nın öleceğini önceden bildirir.

14. İlyas ve Elişa’nın son yolculuğu.

15. İlyas’ın kasırgayla göklere alınışı.

17:2-7   Rab’be itaat eden İlyas, Samiriye’den Şeria’nın doğusundaki Kerit Vadisi’ne gitti. Orada dereden su içti ve Tanrı’nın buyruk verdiği kargaların getirdikleriyle sabah akşam beslendi. Ancak bir süre sonra kuraklık nedeniyle dere kurudu.

3. İlyas ve Sarefatlı Dul Kadın (17:8-24)

17:8-16   İlyas, Rab’bin sözüne uyarak Sur ve Sayda kentleri arasında Akdeniz kıyısında bulunan Sarefat’a gitti. Orada Tanrı İlyas’ı kendisini bekleyecek olan diğer uluslardan dul bir kadınla karşılaştırdı. İlyas dul kadından biraz su ve bir parça ekmek istedi. Dul kadın önce duraksadı, çünkü yalnızca oğlunun ve kendisinin yiyeceği kadar yemeği vardı. Ama peygamber ona yine de küçük bir pide pişirmesini söyledi. Kadın pideyi pişirmekle, aslında Tanrı’ya yüreğinde ilk yeri verdiğini gösterdi. Kadın itaat ettiğinde, önce Tanrı’nın ardından gidenlerin yaşamdaki ihtiyaçlarının karşılanacağına ilişkin değerli dersi aldı. Küpünden un, çömleğinden yağ hiç eksilmedi. İsa Mesih, İlyas’ın İsrailli dul kadınlara değil, Yahudi olmayan dul bir kadına gönderildiği gerçeğine dikkat çekmiştir (Luk.4:26).

Yehova, kuraklık boyunca peygamberinin ihtiyacını alçakgönüllü biçimde karşıladı – önce murdar kuşlar, sonra da Yahudi olmayan yoksul bir dul kadın aracılığıyla. Kral, sarayında sıkıntı içindeydi, ama İlyas’ın tüm ihtiyaçları karşılanıyordu. Tanrı’nın sesine itaat eden Tanrı adamının, çevresine hakim olan koşullara rağmen tüm ihtiyaçları daima karşılanacaktır.

17:17-24   Bir süre sonra dul kadının oğlu ciddi bir hastalığa yakalanarak öldü. Kadın hemen bu ölümde İlyas’ın parmağı olduğundan kuşkulandı; işlediği günahların oğlunun ölümüne yol açtığını düşünüyordu. Peygamber çocuğu yatak odasına çıkardı, üç kez çocuğun üzerine kapandı ve Rab’be feryat etti. Çocuk canlandı ve sağlıklı olarak aşağıya annesine getirildi. Bu olay, kadını İlyas’ın bir Tanrı adamı olduğuna ve Rab’bin sözünün gerçekliğine inanması için ikna etti. Yahudi olmamasına rağmen, İsrail’in Tanrısı’na olan imanını gösterdi.

4. İlyas’ın Baal’ın Kâhinlerine Meydan Okuması (18:1-19)

18:1-6   İlyas’ın İsrail’den ayrılmasından üç yıl, kuraklığın başlamasından üç buçuk yıl sonra (Luk.4:25), peygambere Ahav’ın huzuruna çıkması söylendi. Bu, insan mantığıyla düşünüldüğünde son derece tehlikeli bir eylemdi. Kıtlık öylesine ciddi boyutlardaydı ki, Ahav ve saray sorumlusu Ovadya (Ovadya Kitabı’nı yazan peygamberle aynı kişi değil), hayvanları beslemek için ot bulmak üzere araştırma yapmışlardı (burada sözü edilen Ovadya, İzebel Rab’bin bazı peygamberlerini öldürdüğünde ve diğerlerini de öldürmek için aradığında, Rab’bin yüz peygamberini kurtarmış olan kişidir).

18:7-15   Ovadya ot ararken İlyas’la karşılaştı. İlyas ona, Ahav’a gitmesini ve geldiğini bildirmesini buyurdu. Ovadya, Ahav’ın İlyas’ı acımasızca öldürmek

istediğini bildiğinden, korktu. Ovadya İlyas’ın nerede olduğunu açıkladığı taktirde, kral hiç kuşkusuz rahat durmayacaktı. Ama o zaman Rab’bin Ruhu İlyas’ı uzaklaştırabilirdi. O zaman Ahav, Ovadya’yı ‘yanlış’ haber verdiği için öldürecekti. Tüm bunların yanı sıra, Ovadya’nın saraydaki konumu da zaten tehlikedeydi. Çünkü Rab’bin peygamberlerini korumuştu. İlyas, bulunduğu yerden ayrılmayacağına söz verdi ve sonra nasıl buluşacaklarını kararlaştırdılar.

18:16-19   Kral Ahav, İlyas’ın olduğu yere geldi ve onun İsrail’in şimdiye kadar sahip olduğu en iyi dostlarından biri olduğunu fark etmeyerek, Tanrı adamını İsrail’i sıkıntıya sokan biri olmakla suçladı. Öldürülmekten korkmayan İlyas, Ahav’ı cesurca yargılayarak yanıtladı. Kralı, Yahve’ye yapılan tapınmayı, Baallar’a yapılan tapınmaya karıştırmakla suçladı ve tüm putperest peygamberlerini, gerçek Tanrı’nın kim olduğuna karar vermek için Karmel Dağı’nda toplamaya davet etti (Baal’ın 450 peygamberi Karmel’e gitti, ama Aşera’nın 400 peygamberi bu yarışma için toplanmadı (19, 22. ayetler).

5. İlyas’ın Baal’ın Kâhinlerine Karşı Kazandığı Zafer (18:20-40)

18:20-25   İlyas, İsrail’i temsil etmek için toplanmış peygamberlere hitap ederek onları iki taraf arasında dalgalanmakla suçladı; ya Rab’bi ya da Baal’ı seçmeleri gerekiyordu. Gerçeğin ortaya çıkması için iki boğa kesilecek ve yanan odunlar üzerine yerleştirilecekti. Ahav’ın 450 peygamberi Baal’ı temsil ederken, İlyas Rab’bi temsil edecekti. Ateşle karşılık veren Tanrı, gerçek Tanrı olarak kabul edilecekti.

18:26-29   Baal’ın peygamberleri tanrılarına seslendiler. Sabahtan öğlene kadar sunağın çevresinde zıplayıp oynadılar. İlyas, Baal’ın neden yanıt vermi-yor olabileceğine ilişkin bahaneler sıralayarak onlarla alay etti. Baal belki de aynı anda iki işi yapamayacak kadar güçsüz bir tanrıydı. Umutsuzluğa kapılan peygamberler, adetleri uyarınca kılıç ve mızraklarla kanlarını akıtıncaya dek bedenlerini yaraladılar, ancak akşam sunusu saatine kadar ne ses, ne de bir karşılık geldi.

18:30-35   Sonra İlyas, İsrail’in on iki oymağını temsil eden on iki taşla Rab’bin adına bir sunak yaptı. Sunağın mucize dışında herhangi bir şekilde tutuşma olasılığını yok etmek için, parça parça kestiği boğaları ve odunu dört küp suyla ıslattı (dört küp suyu üç kez boşalttılar).

Bazıları, İlyas’ın o kuraklık zamanında bu kadar çok suyu nereden bulduğunu merak ederler. On iki küp su, kuraklık zamanı için çok büyük bir miktar değildi. Kuraklık tarlaları etkilemişti, ama içme suyu bulunuyordu. Aksi taktirde herkes ölmüş olurdu. Bir diğer açıklama ise, bu suyun Akdeniz’den gelmiş olabileceğidir; Akdeniz, Karmel Dağı’ndan birkaç kilometre uzaktaydı. Williams şöyle der:

Hendeği doldurmak için gerekli su (35. ayet), Kişon Vadisi (40. ayet), deniz (43. ayet) ve hâlâ orada bulunan bir kuyudan kolayca sağlanabilirdi.13

18:36-40   Akşam sunusu zamanında İlyas, Tanrı’ya gökten ateş göndererek kendisini açıklaması için dua etti. Rab’bin ateşi o anda gökten düşerek yalnızca sunuyu değil, aynı zamanda odunları, taşları, toprağı ve sunağın çevresinde bulunan hendekteki suyu da yaktı. Böylece halk, Rab’bi gerçek Tanrı olarak kabul etmek zorunda kaldı. Sonra İlyas’ın, Baal’ın kötü peygamberlerini öldürmeleri için verdiği buyruğa itaat ettiler. Yağmur, ancak halk Ye-hova’nın Tanrı olduğunu kabul ettikten ve Baal’ın peygamberlerini öldürdükten sonra yağdı. Günahları itiraf etmek ve Tanrı’nın sözüne itaat etmek, berekete götüren adımlardır.

6. İlyas’ın Yağmur Duası (18:41-46)

Peygamber, Ahav’a bir şeyler yemesini öğütledi, çünkü kendisi gelmek üzere olan yağmurdan kaçmak için kısa bir süre sonra Karmel Dağı’ndan ayrılmak zorunda kalacaktı. Ahav yemek yemek için oturduğunda İlyas dua etmek için ayağa kalktı ve Karmel Dağı’nın tepesine çıktı. Yere kapanarak başını dizlerinin arasına koydu ve Rab’den yağmur yağdırarak sözünü yerine getirmesini istedi. Uşağı ufukta minik bir bulut haberi getirinceye kadar dua etmeyi sürdürdü. Küçük bir bulut İlyas için yeterliydi. Hemen Ahav’a Yizreel’e geri dönmesi için haber gönderdi. Yizreel o dönemde kral ailesinin yaşadığı, İssakar bölgesinde bulunan bir kentti (21:1). Peygamber, sadık bir vatandaş ve hizmetkâr olarak sırılsıklam eden yağmurun altında, Yizreel’e giden yol boyun-ca, Ahav’ın arabasının önünde 32 kilometre koştu.

7. İlyas’ın Horev’e Kaçışı (19:1-18)

19:1-4   Ahav İzebel’e, Baal’ın peygamberlerinin Karmel Dağı’nda öldürüldüklerini anlattığında İzebel, İlyas’ı bir gün içinde öldüreceğine ilişkin yemin etti. Bir gün önce imanı büyük bir zafer kazanan peygamber, bunu duyunca cesaretini yitirdi. İlyas, can korkusuyla Yizreel’den ayrıldı ve Yahuda’nın güney sınırında, 160 kilometre uzaklıkta bulunan Beer-Şeva Kenti’ne kaçtı. Bir gün boyunca çölde yürüdü. Sonunda umudunu yitirmiş, yenilmiş ve bunalıma girmiş olarak bir retem çalısının altına oturdu.

19:5-8   Tanrı’nın bu ağır depresyonu nasıl tedavi ettiğini incelemek ilginçtir: Dinlenmek, yiyecek ve içecek; daha çok dinlenmek, daha çok yiyecek ve içecek. Bu şekilde güçlenen peygamber, bu yiyeceğin etkisiyle, Tanrı’nın Musa’ya yasayı verdiği Horev (Sina) Dağı’na doğru yola çıktı; kırk gün kırk gece üç yüz kilometreden fazla yol yürüdü.

19:9-14   Horev Dağı’nda bir mağarada Rab İlyas’a göründü. İlyas, kendi doğruluğuna güvenen bir tavırla, Rab’be olan bağlılığından söz etti ve İsrail halkını suçladı. Aslında söyledikleriyle, Rab’be sadık kalan kişinin yalnızca kendisi olduğunu iddia etmekteydi. Tanrı ona, Horev Dağı’na çıkıp önünde durmasını buyurdu, ama İlyas itaat etmedi. İtaat etmediğini biliyoruz, çünkü daha sonra (13. ayet) dışarı çıkıp mağaranın girişinde durdu. Çok güçlü bir rüzgar dağları yarıp kayaları parçaladı. Ardından bir deprem oldu, depremden sonra bir ateş çıktı. Bu güçlü fırtınalar, İlyas’a kendi sert, sürekli eleştiren ruhunu hatırlatmış olmalı. Bu olaylardan hiçbiri onu mağaradan çıkartamadı. Sonunda, ateşten sonra ince, yumuşak bir ses duyan peygamber, bunun Rab-bin lütufkâr sesi olduğunu anladı. Bu sesi duyunca çıkıp mağaranın girişinde durdu. Kendisini tekrar Tanrı’nın tek sadık kulu olarak yüceltti. George Williams şu yorumu yapar:

Yüreği kendisiyle böylesine meşgul olmasaydı, fırtına, deprem ve ateşlerin yapamayacağını sevginin yumuşak sesinin yapabileceğini öğrenmiş olacaktı. Kendi yüreğinin, halkın yüreğinden daha iyi olmadığını fark edecekti. Nasıl zorlama ve baskı onu mağaradan çıkartamadıysa, aynı şekilde insanları günahlarından dönmeye zorlamak da yanlıştı.14

19:15-18   İlyas bu şekilde kendine önem vermekle, Tanrı’nın bir kulu olarak yararlılığına zarar veriyor gibiydi. Tanrı ona kuzeye yönelerek Şam yakınlarındaki kırlara gitmesini söyledi. Orada üç kişiyi meshedecekti: (1) Hazael’i Suriye (Aram) Kralı olarak meshedecekti. Söz dinlemeyen İsrail ulusu, bu kral aracılığıyla cezalandırılacaktı. (2) Yehu’yu İsrail Kralı olarak meshedecekti. Yehu, Ahav’ın evi üzerine Tanrı’nın yargısını getirecekti. (3) Elişa’yı kendi yerine peygamber olarak meshedecekti.15 Bu, İlyas’a vazgeçilmez olmadığını öğretecekti. Bu üç adam, İsrail’deki putperestleri, Tanrı’nın yargısı olarak öldüreceklerdi (17. ayet). Ama Rab, Baal’ın önünde diz çöküp onu öpmemiş yedi bin kişiyi sağ bırakacaktı.

8. İlyas’ın Elişa’yı Görevlendirmesi (19:19-21)

19:19   İlyas, Beytşean yakınlarındaki Şeria Ovası’nda bulunan Avel-Meho-la’ya gitmek için kuzeye doğru yola çıktı. Oraya vardığında Elişa’yı buldu. Eli-şa tarlada saban sürüyordu. Elişa’nın on iki çift öküze sahip olduğu gerçeği onun yoksul olmadığını ortaya koyar. Kendisi on ikinci çifti, uşakları ise diğer on bir çift öküzü sürüyorlardı. İlyas, Elişa’nın kendisinden sonra peygamber olacağını belirtmek için cüppesini onun üzerine attı.

19:20,21   Elişa eve gidip ailesine veda etmek için izin istedi. İlyas razı oldu, ama onu meshettiğini unutmaması için uyarıda da bulundu. Büyük bir ziyafetten sonra Elişa, İlyas’ın ardından gitti ve ona hizmet etti.

Elişa’nın anne babasına veda etme isteği, bize böyle davranan birinin Tan-rı’nın Egemenliği’ne layık olmadığını belirten İsa’nın sözlerini hatırlattığından, tehlikeli bir tutum olarak görülebilir (Luk.9:61,62). Her iki durum arasındaki farklılık şuydu: Elişa’nın durumunda bağları hemen koparmak saçma bir karar gibi görünüyordu. Diğer durumda bu tutum, kararı ertelemek için başvurulan bir taktik ya da bahane olarak düşünülebilir.

9. Ahav’ın Suriye (Aram) Karşısındaki İlk Zaferi (20:1-22)

20:1-6   Suriye Kralı Ben-Hadat, önceleri 15:18,20’de sözü edilen Ben-Ha-dat’ın oğlu sanılmaktaydı. Ama daha sonraki araştırmalar, her ikisinin de aynı kişi olması ihtimalini artırmıştır. Ben-Hadat, kendisini destekleyen 32 kralla

birleşerek atları ve savaş arabalarıyla birlikte Samiriye üzerine yürüdü. Kenti kuşattığında, Ahav’a teslim olması için koşullar ileri sürdü: “Altınını, gümüşünü, karılarını ve çocuklarını bana teslim et.” Güçsüz Ahav karşı koy-madan kabul etti. Ancak Ben-Hadat, Ahav’ın bu koşullara uyarak teslimiyeti kabullenmesiyle yetinmedi. Görevlilerini göndererek Ahav’ın sarayında ve adam-larının evlerinde arama yapmak istedi. Adamları Ahav’ın değerli olan her şeyini alıp götüreceklerdi.

20:7-12   İsrail’in ileri gelenleri bu yeni koşullar karşısında öfkelendiler ve kralı karşı gelmesi için ikna ettiler. İsrail’in bunu reddettiğini duyan Ben-Hadat öfkeye kapıldı ve Samiriye’yi yerle bir edeceğini söyledi. Kentin tozları askerlerinin avuçlarını bile dolduramayacaktı. Ahav’ın karşılığı şu oldu: “Zırhını kuşanmadan önce değil, kuşandıktan sonra övünsün.” Ben-Hadat bu sözleri duyduğunda kendisini destekleyen krallarla birlikte çadırda içki içiyordu. Duydukları iğneli sözler Suriye kralını ve yandaşlarını saldırı hazırlıklarına başlattı.

20:13-15   O sırada Rab’bin bir peygamberi Ahav’a yaklaştı ve ona düşmanı yeneceği güvencesini verdi. Tanrı, ilçe valilerinin iki yüz otuz iki genç askerinden oluşan küçük bir ordu kullandı. Bu orduyu yedi bin kişilik İsrail ordusu izledi. Kuzeyden gelen birleşmiş güçleri bozguna uğratacaklardı. “Bütün İsrail ordusu” ifadesi (15b. ayet) Samiriye’deki tüm askerler anlamına gelir. Az sayıdaki genç askerler savaşa başlamak için seçilmişlerdi. Böylelikle zaferin insanın gücünden değil, Rab’den geldiği açıkça anlaşılacaktı.

20:16-22   Öğleyin Ben-Hadat’la 32 kral içki içerek sarhoş olmuşken, Ahav saldırıya geçti. Ben-Hadat, İsrail’in 232 askerinin ilerlediklerini işittiğinde, onların canlı yakalanmasını buyurdu. Bu durum, elbette İsrailliler’e askeri bir üstünlük sağlamıştı. Böylece Suriyeliler’i ağır bir yenilgiye uğrattılar. Sağ kalanlar kaçarak ülkelerine geri döndüler. Rab’bin peygamberi, Ahav’ı Suriye ordusunun ilkbaharda tekrar saldıracağı konusunda uyardı.

10. Ahav’ın Suriye’ye Karşı İkinci Zaferi (20:23-34)

20:23-25   Ben-Hadat’ın askerleri, utanç veren yenilgilerini iki nedene bağ-ladılar: (1) İsrailliler dağlık bölgede savaştıkları için kazanmışlardı. Tanrıları hiç kuşkusuz dağ ilahıydı. Ancak ovada savaştıkları taktirde güçleri olmaya-caktı. Bu nedenle Suriyeliler, İsrailliler’e ovada saldırmayı planladılar. (2) Ahav’a karşı savaşan 32 kralın bu konudaki beceriksizlikleri kanıtlanmıştı. Ben-Hadat-ın görevlileri, bu kralların yerine yeni komutanlar atanmasını önerdiler.

20:26-30a   İlkbahar gelince, Ben-Hadat tekrar İsrail üzerine yürüdü. İsrail ordusu, Suriye ordusunun önünde iki küçük oğlak sürüsü gibi kalıyordu. Bir Tanrı adamı Ahav’a, Rab’bin Ben-Hadat’a, Tanrı’nın hem ovaların, hem de dağların Tanrısı olduğunu göstereceğini söyledi. Savaşta, İsrail bir gün içinde yüz bin yaya asker öldürdü. Sağ kalan Suriyeliler Afek Kenti’ne kaçtılar, ancak orada da yirmi yedi bin kişinin üstüne surlar yıkıldı.

20:30b-34   Ben-Hadat kentin içine kaçıp bir iç odada saklandı. Görevlileri, kendisini teslimiyet ve yas ifade eden giysilere bürünüp merhamet istemek için Ahav’a gitmesi ve yalvarması konusunda ikna ettiler. Görüşme anında, Ahav akılsız davranarak kraldan, “Kardeşim” diye söz etti. Suriyeliler bunu olumlu bir belirti sayarak hemen sözü ağzından aldılar: “Evet, Ben-Hadat kardeşin sayılır!” dediler. Ahav, Suriye Kralı’nın kendisine getirilmesini buyurdu. Ben-Hadat, Ahav’dan önceki kral tarafından alınmış olan kentleri geri vereceğini söyledi (15:20) ve aynı zamanda İsrail’e Şam’da çarşılar kurması için izin verdi (34. ayet). Ahav bu koşullara dayanarak onunla bir antlaşma yaptı ve Ben-Hadat’ı öldürmesi gerekirken gitmesine izin verdi.

11. Ahav’ın İtaatsizliği (20:35-43)

20:35,36   Ahav, İsrail ve büyümekte olan Asur tehdidi arasında bir tampon görevi yapacak olan güçlü bir Suriye istedi. Bunu izleyen olayda, bir peygamber, Ahav’ın yaptığının akılsızlığını ortaya koyan bir ibret dersi verdi.

Peygamberlerden biri, yine kendisi gibi peygamber bir arkadaşına, Rab’bin sözüne uyarak kendisine vurmasını istedi. Adam peygamberin sözünü dinle-medi ve bu nedenle Rab’be itaatsizlik etmiş oldu. Rab’bin sesine kulak verme-diği için bir aslan tarafından öldürüldü.

Eğer iyi bir peygamber, Tanrı vurmasını söylediğinde, kendisinin ve Tanrı’nın dostuna vurmadığı için böyle cezalandırılırsa, Tanrı vurmasını istediğinde, kendisinin ve Tanrı’nın düşmanına vurmayan kötü bir kralın daha acı biçimde cezalandırılması uygundur.16

20:37-43   Peygamber bunun üzerine başka bir adama gitti ve adam söz dinleyerek onu vurup yaraladı. Peygamber sonra kılığını değiştirmek için gözlerini bağladı ve yol kenarında Kral Ahav’ı beklemeye başladı. Kral oradan geçerken ona, “Ben kulun, tam savaşın içindeyken, askerin biri bana bir tutsak getirip ‘Bu adamı iyi koru...  Kaçacak olursa, karşılığını ya canınla ya da bir talant gümüşle ödersin’” dedi. Kılık değiştirmiş peygamber başka şeylerle ilgilenirken tutsağı nasıl kaçırdığını anlattı. Kral hiç de yumuşak davranmadı ve peygamberin asıl ceza koşullarına göre yargılanmasında ısrar etti. Peygamber o zaman Ahav’ın tanıdığı bir peygamber olduğunu açıklamak için gözlerindeki sargıyı çıkardı. Ahav’ın elindeki düşman tutsağı, Ben-Hadat’tı. Rab’bin sözüne itaat ederek Suriye Kralı’nı öldürmesi gerekiyordu. Ahav itaatsizliği nedeniyle öldürülecekti. Campbell Morgan şu açıklamayı yapar:

Benzetmenin anlamı şuydu: Ahav Tanrı’nın buyurduğu her şeyi yapmalıydı. Birçok şeyi yapmasına rağmen, bir buyruğu ihmal etmişti. Başarısızlığa yol açan neden ve yöntem ne kadar iyi açıklanmış! Tanrı bize yapmamız için sorumlu olduğumuz kesin bir iş vermiştir. Tüm iyi niyetimizle onu yapmaya başlarız ve sonra aslında kendi başlarına yanlış olmayan diğer başka şeyler önümüze çıkar. Biz, oraya buraya bakarak pek çok şey yaparken, aslında yapmamız gereken o önemli şeyi ihmal ederiz. 17

Ahav, kendisinden önce Kral Davut’un yaptığı şeyi tekrarladı ve kendisini kendi sözleriyle yargılamış oldu. Ama tövbe eden Davut’tan farklı olarak, Ahav’ın keyfi kaçtı ve öfkeyle sarayına döndü. Rab’den merhamet dilemek yerine, 1.Krallar’ın son bölümlerinde okuduğumuz gibi, gazap göstermesi için Rab’bi kışkırtmayı sürdürdü.

12. Ahav’ın Navot’a Karşı İşlediği Suçlar (21. Bölüm)

21:1-4   21. bölüm Ahav’ın ölümünden önceki olaylara ayrıntılarıyla yer verir. Yer, Ahav ve İzebel’in saraylarının bulunduğu Yizreel’dir. Sarayın bitişiğinde Yizreelli Navot’un bir bağı vardı. Ahav, orayı sebze bahçesi olarak kullanmak istedi. Navot, İsrail yasalarına göre mülkün ilk olarak verilen ailede kal-ması gerektiğinden, toprağını satmayı ya da değiş tokuş etmeyi reddetti (Lev. 25:23-28; Say.36:7; Hez.46:18).

21:5-16   İzebel kocasının yanına geldiğinde onun sinirli ve keyifsiz olduğunu gördü. Navot’un bağını satmayı reddettiğini öğrendiğinde, Ahav’a bu bağın yakında kendisinin olacağına söz verdi. Oruç ilan etti ve Navot’u halkın önünde dava etti. Navot’u Tanrı’ya ve krala karşı sövmekle suçlayan iki yalancı tanık bulundu. Bunun üzerine Navot’u kentin dışına çıkardılar ve taşlayarak öldürdüler.

Hain İzebel böylelikle Navot’u, Tanrı’nın Yasası’na karşı geldiği için öldürmüş gibi göründü. Navot’un ölümünden sonra toprağı oğullarına geçeceğinden, İzebel onları da öldürdü (2Kr.9:26). Günahkâr kraliçe kötü olduğu kadar dikkatliydi de.

21:17-26   Ahav, Navot öldükten sonra onun bağını almaya gittiğinde İlyas-la karşılaştı. Peygamber onu cinayet ve hırsızlıkla suçladı. İlyas, Ahav’ın ve onun soyundan gelen tüm erkeklerin öldürüleceğini, hanedanının sona ereceğini, İzebel’in cesedinin İsrail’deki köpekler tarafından yeneceğini ve Ahav-ın ailesinden ölenlerin cesetlerinin gömülmeyeceğini bildirdi (24. ayet). Ahav’a verilen cezanın ağırlığı, putperestliğinin boyutlarını açıklar: “Ahav kadar, RAB’bin gözünde kötü olanı yaparak kendini satan hiç kimse olmadı.”

21:27-29   Ahav kötü sonunu işittiğinde, kendisini Rab’bin önünde alçalttı. Bu nedenle Rab, karısı ve ailesi üzerine gelecek yargının, Ahav’ın ölümünden sonra gerçekleşmesini buyurdu.

Bu ayetlerden alacağımız ders, Tanrı’nın bir lütuf ve merhamet Tanrısı olduğudur. Rab şöyle der: “Varlığım hakkı için diyor Egemen RAB, ben kötü kişinin ölümünden sevinç duymam, ancak kötü kişinin kötü yollarından dönüp yaşamasından sevinç duyarım. Dönün! Kötü yollarınızdan dönün! Niçin ölesiniz, ey İsrail halkı!” (Hez.33:11).

Ahav’ın sözde tövbesi, geçici bir erteleme sağlamıştı. Ama bir sonraki bölümde, yüreğinin değişmediği kanıtlanır. Lütfa gururla karşılık verir. Rab bu nedenle, Ahav’ı ölüm meleğine teslim etti. Yehu, İlyas’ın peygamberliğini yerine getirerek Ahav’ın ailesinden sağ kalanları öldürmek için atanmıştı (2Kr. 9,10).

13. Ahav’ın Son Savaşı (22:1-40)

22:1-6   Suriye ve İsrail arasındaki üç yıllık barış döneminden sonra, Ahav’ın aklına Ramot-Gilat’ı tekrar ele geçirme fikri geldi. Şeria’nın doğusun-

daki kenti Suriyeliler’den geri alacaktı. Ben-Hadat, Ahav tarafından bağışlandığında, İsrail’in kentlerini geri vereceğine söz vermişti (20:34), ancak sözünü yerine getirmedi. O sıralarda Yahuda Kralı Yehoşafat, Ahav’ı ziyarete geldi ve bu askeri eyleme katılma konusundaki istekliliğini ifade etti. Ama önce peygamberler aracılığıyla Rab’be danışmalarını önerdi. Ahav’ın sarayındaki dört yüz peygamber bu planı onayladılar ve zafer vaat ettiler. Sözü edilen bu peygamberler, Karmel Dağı’nda İlyas’ın karşısına çıkmamış olan dört yüz peygamber olabilir (18:19,22).

22:7-12   Yehoşafat peygamberlere tam olarak güvenmedi ve danışabileceği Rab’bin başka peygamberi olup olmadığını sordu. Ödün vermeyen mesajları nedeniyle, Ahav’ın nefret ettiği korkusuz peygamber Mikaya çağrıldı. Dört yüz peygamber oybirliğiyle karar alarak İsrail ve Yahuda krallarını Suriye’nin üzerine yürümeleri için yönlendirdiler. Aralarından biri olan Sidkiya, demir boynuzlar yaparak Ahav ve Yehoşafat’ın Suriyeliler karşısındaki yenilmez gücünü belirtti.

22:13-17   Mikaya’ya vereceği mesajın diğer peygamberlerinkiyle aynı olması gerektiği söylendi. Ama bu öğütleri işe yaramayacaktı. Ahav, “Ramot-Gilat’a karşı savaşa gidelim mi?” diye sorduğunda Mikaya, önce diğer peygamberler gibi yanıtladı: “Saldır, kazanacaksın! Çünkü RAB onları senin eline teslim edecek.” Ancak bunu büyük olasılıkla alaycı bir tavırla söylemişti. Ses tonunda alay ve küçümseme bulunmaktaydı.

Ahav bunun farkına vardı ve ona gerçeğin dışında bir şey söylemeyeceğine ilişkin ant içirdi (Lev.5:1). Peygamber, İsrail halkını çobanı olmayan koyunlar gibi dağılmış gördüğünü söyledi. Ahav’ın öldürüleceğini ve ordusunun dağılacağını ima etmekteydi.

22:18-23   Kral Ahav Yehoşafat’a, Mikaya’nın kendisiyle ilgili yalnızca kötü şeyler söylediğini hatırlattı. Cesur peygamber konuşmasına devam etti. Rab’bin önündeki aldatıcı bir ruhun, Ahav’ı Ramot-Gilat’a saldırarak öldürülmesi için kandıracağını anlattı. Aldatıcı ruh, kralın tüm peygamberlerine yalan söylete-cekti. Bu, kötülüğün kendisinden kaynaklanmadığı Tanrı’nın, kötülüğü kendi amaçları için nasıl kullandığını gösteren bir örnektir. “RAB bütün peygamber-lerin ağzına aldatıcı bir ruh koydu” ifadesinde kastedilen, Tanrı’nın bu kötü ruha yalnızca izin verdiğidir.

22:24,25   Sidkiya, kendisinin ve diğer peygamberlerin yalancılıkla suçlandığını fark ettiğinde, yaklaşıp Mikaya’nın yüzüne bir tokat atarak, “RAB’bin Ruhu nasıl benden çıkıp da seninle konuştu?” dedi. Sidkiya aslında şunları söylemekteydi:

Ahav’a Ramot-Gilat’a gitmesini öğütlerken Tanrı’nın Ruhu aracılığıyla konuştum. Burada Rab’bin Ruhu aracılığıyla konuştuğunu söylüyorsun, ancak verdiğin öğüt benimkinin tam aksi. Tanrı’nın Ruhu nasıl olup da benden sana gitti?

Mikaya onu, Sidkiya’nın gizlenmek için bir iç odaya girdiği gün gerçeği göreceğini söyleyerek yanıtladı (Ahav’ın ölümü, Sidkiya’nın sahte bir peygamber olduğunu ortaya çıkaracaktı).

22:26-30   Çok öfkelenen İsrail Kralı, Mikaya’nın cezaevine konmasını, ona su ve ekmekten başka bir şey verilmemesini buyurdu. Mikaya, Ahav Ramot-Gilat’tan esenlik içinde dönünceye kadar cezaevinde kalacaktı. Mika-ya’nın ona söylediği son sözü şu oldu: “Eğer sen güvenlik içinde dönersen, RAB benim aracılığımla konuşmamış demektir.” Ahav savaşa gitmeden önce, Mikaya’nın bildirdiği felaketten sakınmayı umarak kılık değiştirmeye karar verdi. Yehoşafat ise kral giysileri içinde olacak ve Ahav’ın girmekten kaçındığı riske atılacaktı. Ahav bu davranışıyla, Rab’le ve Suriye Kralı’yla alay etme girişiminde bulunmuştu. Ama, “Tanrı alaya alınmaz. İnsan ne ekerse onu biçer” (Gal.6:7). Ahav öldürüldü, ama Yehoşafat kurtuldu.

22:31-36   Suriyeliler’e İsrail Kralı’nı öldürmeleri buyrulmuştu; öncelikli askeri amaçları buydu. Önce Yehoşafat’ı Ahav sandılar. Yahuda Kralı korkuyla bağırdı. Belki de gerçek kimliğini bu şekilde açıklıyordu. Sonra Ahav rasgele atılan bir okla zırhının parçalarının birleştiği yerden vuruldu ve savaş alanından çıkarıldı. Ordusunun moralini düşürmemek için, Ahav’ı savaş arabasının içinde destekle ayakta tutuyorlardı. Güneş batarken öldüğünde gerçek ortaya çıktı ve askerleri evlerine döndüler.

22:37-40   Ahav’ın cesedi Samiriye’ye götürülüp gömüldü. Kanlar içinde kalan arabası fahişelerin yıkandığı Samiriye havuzunun yanında temizlendi. İlyas’ın peygamberliğinin yalnızca bir bölümü gerçekleşmişti (21:19). Peygamberlik, Yizreel yerine Samiriye’de gerçekleşti. Ahav kendisini alçalttığından (21:29) Tanrı, sevecen davranarak peygamberliğin gerçekleşmesini kralın oğlu Yoram’ın zamanına erteledi (2Kr.9:25,26).

Ahav ölümüyle ilgili üç peygamberlik uyarısı aldı. İlk uyarı, Ahav Ben-Hadat’ı salıverdiğinde duyuruldu (22:42). İkincisi, Ahav Navot’un bağını aldığında İlyas tarafından yapıldı (21:19). Üçüncü uyarı ise, savaştan önce Mikaya tarafından yapıldı (17:23).

J. Yahuda Kralı Yehoşafat (22:41-50)

Asa oğlu Yehoşafat, Yahuda’da 25 yıl süreyle krallık yaptı (İ.Ö. 873/872 - 848).

İlk üç ya da dört yıl süreyle Yehoşafat, babası Asa’yla birlikte krallık yaptı. Yehoşafat’la daha önce 2-4. ayetlerde, İsrail’in kötü kralıyla utanç verici bir antlaşma yaptığı için neredeyse canından olacakken tanışmıştık. Ama genelde krallığı iyiydi. Aşağıda Yehoşafat’ın yönetimine ilişkin önemli özellikler belirtilmiştir.

1. Putperestliği tamamen yok etmekte başarılı olamadıysa da, babası gibi putperestliğe karşı savaştı (43. ayet).

2. Babasıyla birlikte krallık yaptı.

3. İsrail Kralı Ahav’la barış yaptı (44. ayet).

4. Putperest törenlerde fuhuş yapan kadın ve erkekleri ülkeden attı (46. ayet).

5. Krallığı, bir vekil tarafından temsil edildi (47. ayet), Edom’un tamamına hükmediyordu (2Sa.8:14). Oğlu Yehoram, daha sonra bir ayaklanma sırasında Edom topraklarını kaybetti (2Kr.8:20).

6. Ahav’ın oğlu Ahazya ile Esyon-Gever’deki bir gemi yapım projesinde işbirliği yaptı (2Ta.20:35,36). Gemileri altın için Ofir’e göndermeyi tasarlamışlardı. Ancak gemiler daha limandan ayrılmadan önce bir fırtınada parçalandılar (48. ayet). Peygamber Eliezer, Yehoşafat’a, Rab Ahazya’yla yaptığı yanlış işbirliğini onaylamadığı için gemilerinin parçalandığını söyledi (2Ta.20:37). Ahazya projeyi yenilemeyi önerdiğinde, Yehoşafat kabul etmedi (49. ayet).

K. İsrail Kralı Ahazya (22:51-53)

Ahav’ın oğlu Ahazya, İsrail’de iki yıl süreyle krallık yaptı (İ.Ö. 853-852; 2Kr.1:1-18).

Ahazya’nın krallık döneminde putperestlik ve kötülük arttı. Annesi İzebel bu konularda babasına olduğu gibi, hiç kuşkusuz oğluna da ısrar etmiş olmalıydı. Ahazya Baal’a taptı ve İsrail’in Tanrısı Rab’bi öfkelendirdi. Babası neyse, oğlu da odur. 1. ve 2.Krallar aslında tek kitap olduklarından, 1.Krallar’ın usule uygun bir sonu bulunmamaktadır. Krallar Kitapları, kolaylık olsun diye ikiye ayrılmıştır. 2.Krallar öyküye, 1.Krallar’ın kaldığı yerden devam eder.

DİPNOTLAR

1 (Giriş) O. J. Gibson, yayınlanmamış notlar.

2 (4:1-6) Matthew Poole, Matthew Poole’s Commentary on the Holy Bible, s.657.

3 (6:11-22) C.H. Spurgeon, Spurgeon’s Devotional Bible, s.305.

4 (8:12,13) Matthew Henry, “1.Krallar, “Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, II:614.

5 (8:66) John Haley, Alleged Discrepancies of the Bible, s.223.

6 (9:15-23) Baker’s Bible Atlas, s.309.

7 (10:16-22) Bir çeviride “tavus kuşları” olarak çevrilen sözcük, başka çevirilerde “maymunlar” olarak geçer. Eski dönemdeki krallar, tavus kuşlarını tercih ettiklerinden, Kutsal Kitap’ın Jerome tarafından yapılan Latince çevirisinde bu sözcük (muh-temelen bir tahmin olarak) yer almıştır.

8 (10:26-29) Keve (Kue olarak da çevrilir), bir çeviride “keten ipliği” olarak geçer, çünkü 17. yüzyılda bunun bir yer adı olduğu bilinmiyordu.

9 (10:26-29) J. R. Lumby, The Cambridge Bible for Schools and Colleges, 1.Krallar Kitabı, s.114.

10 (Arasöz) Ayrıntılar için Bibliyografya’ya bakınız.

11 (13:33,34) Irving L. Jensen. I Kings with Chronicles, s.80-81.

12 (14:14-16) Bir çeviride ‘ağaçlık’ olarak geçen sözlük, başka bir dilin alfabesiyle yazılmış olan İbranice Aşerim sözcüğüdür.

13 (18:30-35) George Williams, The Student’s Commentary on the Holy Scriptures, s.195.

14 (19:9-14) A.g.e., s.196.

15 (19:15-18) Hazael ve Yehu, İlyas eve çağrıldıktan sonra meshedildiklerinden İlyas, Rab’bin bu buyruğunu yerine getirmesi için Elişa’yı görevlendirmiş olmalı (2Kr.8:7; 9:1). Bu üç kişi içinde yalnızca Elişa, İlyas tarafından meshedilecekti.

16 (20:35,36) Henry, “1.Krallar”, II:692-93.

17 (20:37-43) G. Campbell Morgan, Searchlights from the Word, s.100.

BİBLİYOGRAFYA

Gates, John T. “1 Kings.” The Wycliffe Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1962.

Henry, Matthew. “1 and 2 Kings.” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 2.cilt.

Jamieson, Robert. “I and II Kings.” A Commentary, Critical, Experimental and Practical on the Old and New Testaments. 3. Baskı. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1983.

Jensen, Irving L. I Kings with Chronicles. Chicago: Moody Press, 1968.

Keil, C. F. “The Books of Kings.” Biblical Commentary on the Old Testament. 8.cilt, Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1971.

Lumby, J.R. The Cambridge Bible for Schools and Colleges, The First Book of the Kings. London: C. J. Clay and Sons, 1980.

McNeely, Richard I. First & Second Kings. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1978.

Stigers, Harold. “II Kings.” The Wycliffe Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1962.

Thiele, Edwin R. A Chronology of the Hebrew Kings. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1977.

––––. The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings. Gözden geçirilmiş baskı. Chicago: University of Chicago Press, 1983.

Whitcomb, J. C., Jr. Solomon to the Exile. Grand Rapids: Baker Book House, 1975.