Turkish-Kutsal Kitap Yorum 1 07 Hakimler
Author: William Mac Donald
Date: 0101-01-01T00:00:00+00:00
Publisher: www.sermon-online.de

HAKİMLER

Giriş

“Hakimler’de, okuyucunun yüreğini kederlendiren çok şey bulunur; belki de Kutsal Kitap’taki başka hiçbir kitap insanın günaha eğilimine bu ka-dar açık tanıklıkta bulunmaz. Ama aynı zamanda Tanrı şefkatinin ve katlanışının açık belirtileri de bulunmaktadır... Küçük kurtarıcılar olan bu kişilerin yaşamları gözden geçirildiğinde, günümüzde daha büyük bir Kurtarıcı’ya duyulan ihtiyaç fark edilebilir. Yaşamı lekesiz olan ve yetkin bir kurtuluşu yalnızca belirli zamanlar için değil, tüm sonsuzluk boyunca sağlayabilen bir Kurtarıcı...”

– Arthur E. Cundal

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Bu büyüleyici kitap, Tanrı’nın insan zayıflığını güce çevirmesini eşsiz biçimde anlatır. Aslında Hakimler Kitabı bir anlamda üç ayetin yorumudur. “Tanrı bilgeleri utandırmak için dünyanın saçma saydıklarını, güçlüleri utandırmak için de dünyanın zayıf saydıklarını seçti. Dünyanın önemli gördüklerini hiçe indirmek için dünyanın önemsiz, soysuz, değersiz gördüklerini seçti. Öyle ki, Tanrı’nın önünde hiç kimse övünemesin” (1Ko.27-29). Örneğin, Ehut solak bir Benyaminli idi (3:12-30). Sol elin sağ elden daha güçsüz olduğu düşünülür. Şamgar, oldukça kötü bir üne sahip üvendire ile 600 düşman öldürdü (3:31). Debora, ‘zayıf cinsin’ bir üyesiydi (kendisi zayıf olmamasına rağmen!) (4:1–5:31). Barak’ın on bin yaya askeri insan gözüyle bakıldığında Sisera’nın 900 demir savaş arabası karşısında çok zayıf bir güçtü (4:10, 13), Yael, daha zayıf cinsin bir üyesiydi, Sisera’yı bir çadır kazığını kafatasına saplayarak yere çaktı (4:21). Kazığı sol elinde tutmuştu (5:26, Eski Antlaşma’nın Grekçe çevirisi). Gidyon, düşmanın üzerine Rab’bin sayısını 32.000’den 300’e indirdiği bir ordu ile yürüdü (7:1-8). Arpa unundan yapılmış ekmek yoksulluk ve zayıflığı simgeler (7:13). Gidyon’un ordusundaki silahlar, göreneklere uymayan boş toprak testiler, çıralar ve borulardan oluşuyordu (7:16) ve toprak testilerin kırılması gerekiyordu (7:19). Avimelek’in başı, bir kadın elinin bir değirmenin üst taşını atması sonucunda yarıldı (9:53). ‘Tola’ adının anlamı kurtçuktur (10:1). Şim-şon’un annesi ise adı bilinmeyen, kısır bir kadındı (13:2). Şimşon bir eşeğin çene kemiğiyle bin Filistli’yi öldürdü (15:15).

II. KİTABIN YAZARI

Hakimler’in yazarı bilinmemesine rağmen, Yahudiler’in Talmud kitabı ve ilk Hıristiyanlar; Hakimler, Rut ve Samuel’in, Samuel tarafından yazıldığını söyler. Bu görüş, 1.Samuel 10:25’de, peygamberin bir yazar olduğu belirtilerek desteklenir. Aynı zamanda yazının tarihiyle ilgili iç belirtiler, kitabın en azından Samuel’in yaşadığı dönemle uyuştuğunu göstermektedir.

III. TARİHİ

Hakimler için konulacak en uygun tarih, krallığın ilk elli yılıdır (İ.Ö. 1050-1000). Bu görüşün nedenleri aşağıda sıralanmıştır:

Özellikle tekrarlanan, “O günlerde İsrail’de kral yoktu” ifadesi (17:6; 18:1; 19:1; 21:25), yazılışı zamanında bir kral bulunduğu anlamına gelir.

İkinci olarak, 1:21 Yevuslular’ın halen Yeruşalim’de bulunduklarını gösterdiğinden, Davut’un kenti ele geçirmeden öncesine rastlayan bir tarihe ihtiyaç duyulur. Son olarak, 1:29’da sözü edilen Gezer, daha sonra Süleyman’a firavun tarafından düğün hediyesi olarak verilmişti; bu anlatım olaydan önceki bir tarihi ima etmektedir. Böylece Saul’un egemenliği ya da Davut’un yönetiminin ilk yılları birbirlerine çok benzer görünürler.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Hakimler Kitabı, Yeşu’nun kuşağı öldükten sonra İsrail ulusunun öyküsüyle başlar. Halk, Kenan’da yaşayan putperestleri ülkeden tamamıyla sürmekte başarısız olmuştur. Daha da kötüsü, putperestlerle birleşmiş ve onların uygulamalarına katılmışlardır. Bunun bir sonucu olarak Tanrı, halkını ulusların baskısına teslim etmiştir. Kendilerine verilen bu ceza Yahudiler’i tövbe ve pişmanlığa yönlendirmiştir. Rab’be kendilerini kurtarması için feryat ettiklerinde Rab, Hakimler’i harekete geçirmiştir. Kitap, adını bu önderlerden almıştır. Kitaptaki olaylar, Otniel’den Şimşon’a kadar geçen yaklaşık 325 yılı anlatır.

Hakimler, basit hukuk uzmanlarından çok, askeri önderlerdi. İman eylemleri aracılığıyla Tanrı’nın yargısını infaz ettiler ya da kendilerine zulmedenleri yendiler. Böylelikle halka esenlik ve özgürlük sağlamış oldular. İsrail’i kurtarmak için 12 hakim harekete geçirildi. Bazılarına kitapta geniş yer ayrılmışken, bazılarından yalnızca bir ya da iki ayette söz edilir. Dokuz farklı oymaktan geliyorlardı ve halkı Mezopotamyalı, Moavlı, Filistli, Kenanlı, Midyanlı ve Ammon-lular’dan kurtardılar. Samuel’in dışında hiçbir hakim tüm ulus üzerinde ege-menlik sürmedi.

Hakimler Kitabı kesin bir tarih sırasına göre düzenlenmemiştir. İlk iki bölüm hem tarih hem de peygamberlikle ilgili başlangıç bilgileri içerir. Hakimler’in kendileriyle ilgili kayıtlar tam olarak tarih sırasına göre düzenlenmiş değildir (3-16. bölümler). Hakimler’in bazıları düşmanlarını aynı anda, ama ülkenin farklı kısımlarında yenmiş olabilirler. Bu durum Kutsal Kitap’ın bu dönem için ayırdığından daha uzun bir zaman olan 400 yıl, kitapta belirtilen yılların sayısına peş peşe eklendiğinde önemli hale gelir ve hatırlanması gerekir (Elç.13:19, 20; 1Kr.6:1).

Kapanış bölümleri (17-21) hakimler döneminde meydana gelen olayları kaydeder, ama bu dönem sırasında İsrail’in inanç, ahlâk ve toplum çöküntülerine

İsrail’in Hakimleri

bir örnek vermek için kitabın sonuna konmuşlardır. O zamanların karakteri, anahtar ayette çok iyi tanımlanmıştır (17:6): “O dönemde İsrail’de kral yoktu, herkes kendi gözünde doğru olanı yapıyordu.”

Eğer Tanrı sözünün tamamının saf olduğuna ve Kutsal Yazılar’ın tümünün yararlı olduğuna inanıyorsak, o zaman Hakimler Kitabı’nın bizler için önemli ruhsal konulara ve derslere yer verdiğini anlarız. Bu derslerin bazıları baskı yapan ulusların ve İsrail’i kurtaran hakimlerin adlarında gizlidir.

Baskı yapanlar, Tanrı’nın halkını tutsak etmek isteyen bu dünyanın güçlerini resmederler. Hakimler ise, ruhsal savaşımızın araçlarını simgelerler.

Yorumlarımızda bazen, çoğu eski klasik eserlerden alınan pratik uygulamalara yer verilir.1

Kişi ya da figürlerin incelemesi konusunda aşırıya kaçmak her zaman tehlikelidir. Gerçekten uzak ya da fazla zorlanmış yorumlardan uzak durmaya çalıştık. Aynı zamanda, adların bazılarının anlamlarının belirsiz olduğu itiraf edilmelidir. Mümkün olduğunda alternatif anlamlar verdik.

ANA HATLAR

I. GEÇMİŞİ GÖZDEN GEÇİRMEK VE GELECEKTEKİ OLAYLARA

BAKMAK (1:1 - 3:6)

A. Geriye Bakmak (1:1 - 2:10)

B. İleriye Bakmak (2:11 - 3:6)

II. HAKİMLERİN ZAMANI (3:7 - 16:31)

A. Otniel (3:7-11)

B. Ehut (3:12-30)

C. Şamgar (3:31)

Ç. Debora ve Barak (4, 5. Bölümler)

1. Düz yazı biçimindeki öyküleri (4. Bölüm)

2. Şarkı biçiminde yazılmış öyküleri (5. Bölüm)

D. Gidyon (6:1 - 8:32)

1. Gidyon’un hizmete çağrılması (6. Bölüm)

2. Gidyon’un 300 adamı (7. Bölüm)

3. Gidyon’un Filistliler’e karşı zaferi (8:1-32)

E. Avimelek’in zorla tahta geçmesi (8:33 - 9:57)

F. Tola ve Yair (10:1-5)

G. Yiftah (10:6 - 12:7)

1. İsrail’in Sefaleti (10:6-18)

2. Yiftah’ın İsrail’i Savunması (11:1-28)

3. Yiftah’ın Andı (11:29-40)

4. Yiftah Efrayimliler’i öldürür (12:1-7)

Ğ. İvsan, Elon ve Avdon (12:8-15)

H. Şimşon (13-16. Bölümler)

1. Şimşon’un tanrısal mirası (13. Bölüm)

2. Şimşon’un şenliği ve bilmecesi (14. Bölüm)

3. Şimşon’un Misillemeleri (15. Bölüm)

4. Şimşon’un Delila tarafından aldatılması (16. Bölüm)

III. İNANÇ, AHLAK VE SİYASET ALANLARINDAKİ BOZULMALAR

(17-21. Bölümler)

A. Mika’nın inanç kurumu (17. Bölüm)

B. Mika ve Danoğulları (18. Bölüm)

C. Levili ile Cariyesi (19. Bölüm)

Ç. Benyamin’le savaş (20, 21. Bölümler)

YORUM

I. GEÇMİŞİ GÖZDEN GEÇİRMEK VE GELECEKTEKİ OLAYLARA BAKIŞ (1:1 - 3:6)

1. Geriye Bakmak (1:1 - 2:10)

1:1-3   Yeşu’nun ölümünden sonra (2:8) güneydeki Kenanlılar’a karşı savaşın önderliğini Yahuda oymağı üstlendi. Tanrı’nın zafer konusundaki vaadine rağmen Yahuda, Şimon oymağının yardımını aradı; imanlarının Tanrı’nın sözüne bütünüyle bağımlı olmadığını gösterdiler.

1:4,7   İlk zaferlerini Bezek’e karşı kazandılar. On bin kişiyi öldürdükten sonra, kralın el ve ayaklarının baş parmaklarını, onun düşmanlarına yaptığı gibi kestiler. Aslında Rab’bin buyurduğu gibi öldürülmesi gerekiyordu (Yas. 7:24), ama yalnızca sakatladılar. Sonra ilerideki bir tarihte öldüğü Yeruşalim’e götürdüler. Bütün bunlar, İsrail’in, ülkelerindeki putperestlere davranışlarında Tanrı’ya itaatsizlik edeceklerini önceden gösteriyordu. Onları tamamıyla ezmek yerine yalnızca sakatladılar. Yarım itaat, itaatsizlik sayılırdı ve sonraki tarih-lerde Yahudiler’in bedel ödemelerine yol açacaktı.

1:8   Yahuda, kenti ateşe vererek Yeruşalim’e karşı bir başarı elde etti, ama ne Yahuda ne de Benyamin, Yevuslular’ı kalelerinden atamadılar (Bk. Yeşu Kitabı’nın yorumu 15:21-63). Bu zafere Davut’un zamanına kadar ulaşılamadı (2Sa.5:6, 7).

1:9-15   Hevron’u tutsak etmeyi Yahuda başardı; Yeşu 14 ve 15 bize Ka-lev’in bu kentin fethinden sorumlu olduğunu söyler. Kalev, Yahuda oymağın-dan olduğu için burada bir farklılık yoktur. Bu ayetler (9, 10), büyük olasılıkla şehri Kalev’in fethettiğini belirtirler (20. ayet). Kiryat-Sefer’in Otniel tarafın-dan daha önce ele geçirildiği (Yşu.15:16-19), 11-15. ayetlerde tekrarlansa da, bu durum Yeşu’nun ölümünden sonraki bir sefer anlamına gelmemektedir.

1:16   Kenliler hiçbir zaman gerçekten tövbe etmemelerine rağmen, Yahuda halkıyla yaşamayı sürdürdüler.

1:17-21   Yahuda’nın diğer fetihleri arasında Horma, Gazze, Aşkelon ve Ekron bulunur, ama zaferler tamamlanmamıştır. Ovada yaşayan halk demir savaş arabalarına sahipti, ama Yahuda onlara karşı bir saldırı başlatacak imana sahip değildi. Zor koşullara direnme konusunda isteksizdiler. 21. ayet, Hakimler Kitabı’nın Davut’un Yeruşalim’i almadan önce yazılmış olduğunu belirtir.

1:22-26   Yusuf’un yalnızca iki oymağı diğer zaferlerle onurlandırıldılar (Bu ayetler belki de, Yeşu henüz hayattayken Beytel’in fethine işaret ederler (Yşu. 12:16). Tıpkı Hevron ve Kiryat-Sefer hakkındaki ayetlerin, büyük komutanın günlerine işaret ettikleri gibi). Önceleri Luz olarak anılan Beytel Kenti’ne saldırdılar ve yıktılar. Ama kentten çıkan bir adamla işbirliği yapmak ve onu koruyacaklarını vaat etmekle hata ettiler. Adam Hititler’in ülkesinde Luz adıyla başka bir kent kurmaya başladı. Yargılanmamış günah yaşamayı sürdürür ve daha sonra tekrar karşımıza çıkar.

1:27-36   Bölümün geri kalanı merkezdeki ve kuzeydeki yedi oymağın Kenanlılar’ı topraklarından sürmekte başarısız kaldıklarını bildirir: Benyamin (21. ayet), Manaşşe (27, 28. ayetler), Efrayim (29. ayet), Zevulun (30. ayet), Aşer (31, 32. ayetler), Naftali (33. ayet) ve Dan (34-36. ayetler).

2:1-5   Rab’bin Meleği (Rab İsa), halkı Bokim’de (Ağlama Yeri) itaatsizlikleri nedeniyle azarladı. 1. ayet, O’nun Gilgal’dan (Bereket Yeri) Bokim’e (Ağlama Yeri) geldiğini söyler. İsrail zafer noktasından yas tutma noktasına gelmişti. Kenanlılar’ı ülkeden sürmekte başarısız olmuşlar ve onların putperest sunaklarını yok edememişlerdi. Bu nedenle Rab ülkede yaşayan düşmanları sürmeyi reddedecek, ama bunun yerine İsrailliler’in tedirgin edilmelerine izin verecekti. 1-5. ayetler, gelen zulmün temelini oluşturan nedeni anlatırlar. Halkın ağlamasına ve bu yeri Bokim olarak adlandırmasına şaşmamak gerekir!

2:6-10   6-10. ayetler, Yeşu’nun ve ondan sonra yaşayan kuşağın yaşamlarının sonunu gözden geçirir. Yasa’nın Tekrarı 6’da, Rab halkına bazı belirgin buyruklar vermişti. Bunlara itaat etmemeleri, onları 10. ayette tanımlanan üzücü ilişkilere sürükledi. Tanrı halkı itaatsizlik ettiğinde ruhsal önderden yoksun kalıyordu. Önceki kuşak, çocuklarına Rab’den korkmalarını ve O’nun buyruklarını tutmalarını öğretmemişti. Babaların ihmali, oğulların günaha düşmelerine neden oldu.

2. İleriye Bakmak (2:11 - 3:6)

2:11-19   Geri kalan ayetler, Hakimler’in tüm dönemini kapsayan gelecekteki olaylara ilişkin bakış açısı sağlar. O zamanı karakterize eden 4 katlı bir döngüyü ayrıntılarıyla tanımlarlar:

Günah (11-13. ayetler)

Ceza olarak verilen kölelik (14, 15. ayetler)

Yalvarma (burada belirtilmemiştir, ama Bk. 3:9; 3:15; 4:3)

Kurtuluş (16-18. ayetler)

Bu tutumlar aynı zamanda şöyle de tanımlanabilir:

İsyan

Günahın cezalandırılması

Tövbe

Dinlenme

Hakimler Kitabı’nın bu özeti (11-19. ayetler), Jensen’in işaret ettiği gibi, bizi tüm kitap boyunca iki birbirine karşıt gerçeğe odaklanmaya çağırır:

(1) İnsan yüreğinin umutsuz kötülüğü, nankörlüğü, inatçılığı, isyankârlığı ve ahmaklığı, (2) Tanrı’nın katlanışı, sabrı, sevgisi ve merhameti. Kutsal Kitap’taki hiçbir kitap bu iki gerçeği daha keskin bir şekilde karşılaştıramazdı – İsrail’in tam başarısızlığı ve Yehova’nın, halkının itaatsizliğine direnen lütfu!2

2:20-23   İsrail itaatsizlikte direndiği için Tanrı, halkına bir ceza olarak ulusların ülkede kalmalarına izin vermeye karar verdi (20-23. ayetler). Rab, tüm Kenanlılar’ı ülkeden sürmemekle itaatsizliği cezalandırıyordu, ama itaatsizliğe karşı verilen ceza aynı zamanda İsrail’i denemek için de düşmanları ülkede bırakmıştı (22. ayet; 3:4); gelecek kuşaklar savaş için eğitilmeliydiler (3:1, 2). Tüm bunlar, Rab’bin imanlılara neden sıkıntı ve denemelerden geçmelerine izin verdiği konusunda bize yapılan açıklamalardır. Rab, “Kendisinin yolundan gidip gitmeyeceklerini” görmek istemektedir (22. ayet).

3:1-4   İsrail’in denenmesi için ülkede bırakılan uluslar 3. ayette sıralanmıştır: 5 Filist beyliği, tüm Kenanlılar, Saydalılar ve Lübnan dağlarında yaşayan Hivliler.

Şimdi ilk döngü başlar: Günah (5-7. ayetler); ceza olarak verilen kölelik (8. ayet); yalvarma (9a. ayet); kurtuluş (9b-11. ayetler).

3:5,6   İsrailliler’in aralarında yaşadığı yedi tanrısız ulusun altısı belirtilmiştir. 3. ayette sıralanan uluslar: Hititler, Amorlular, Perizliler, Hivliler ve Yevuslular. Yedinci ulus, Girgaşlılar’dı (Yşu.3:10; 24:11).

Dr. Cohen, inişe geçen her döngünün başlangıcını kısaca belirtir:

İsrailliler Musa’nın uyarısını kulak ardı ettiler ve yerel halkla evlendiler. Bunun sonucunda, onların ayartıcı ve sapkın inançlarını benimsediler.3

II. HAKİMLERİN ZAMANI (3:7 - 16:31)

1. Otniel (3:7-11)

3:7,8   Halk putperestlerle evlenerek ve sonra onların putlarına taparak Rab’bin gözünde kötü olanı yaptı. Murdarlık ve cinsel ahlâksızlık (6. ayet) putperestliğe neden oldu (7. ayet). Tanrı, onları daha önce Kenan’da yaşayanlarla karıştıkları taktirde, vahim sonuçlarla karşılaşacakları konusunda uyarmıştı. Onlar kutsal bir halktı ve eğer Tanrı’nın bereketlerini bilmek istiyorlarsa, kirlilikten uzak kalmalıydılar (Yas.7:3-6). Tanrı, İsrail’i sekiz yıl süreyle Mezopotamya Kralı Kuşan-Rişatayim’in eline teslim ederek cezalandırdı. ‘Kuş’ adı, ‘çifte kötülük adamı anlamına’ gelir.

3:9-11   Halkının pişmanlık dolu feryadına karşılık Rab, Kalev’in yeğenlerinden biri olan Otniel’i, halkı düşmanlarından kurtarması ve kırk yıllık barışı sağlaması için harekete geçirdi. Otniel (Tanrı Aslanı) daha önce Kiryat-Sefer’i (Kitap Kenti) almış ve onu Devir’e (Diri Kehanet) çevirmişti. Bu, Tanrı sözüyle çalışan imanın işleyişidir.

2. Ehut (3:12-30)

3:12-14   İkinci döngüde, İsrail’e 18 yıl süreyle Moav Kralı Eglon tarafından hükmedildi.

3:15-30   Tanrı’nın, o tarihte askeri önder olarak İsrail’e verdiği kişi olan Ehut, Benyamin oymağından solak bir adamdı. Halk tarafından Kral Eglon’a armağan olarak haraç götürmekle görevlendirildi. Aynı zamanda iki ağızlı bir

kamayı giysisinin altına saklamıştı. Armağan teslim edildikten sonra kral kendisini büyük olasılıkla buyruğu altındaki Yahudiler’in davranışları konusunda rahat hissetmekteydi. Sonra Ehut gizli bir haber vermek amacıyla, kendisiyle özel görüşmek istedi. Kralın tüm adamları gönderildikten sonra Ehut, kralı öldürdü ve kaçtı. Yaptığı iş ortaya çıktığında Ehut, İsrailoğulları’nı toplamış, Moav’a karşı yürümekteydi ve geri çekilen yaklaşık 10.000 askeri öldürdü. İsrail daha sonra 80 yıl süreyle barış yaşadı.

Yakarmalar (Gera, 15. ayet) övgüye (Ehut) yer verdiğinde, dünya önderi (Eglon), keskin ve iki uçlu kılıç (Kutsal Kitap) tarafından, solak bile olsa Söz’ü kullandığı için zafer kazanan bir adam aracılığıyla felakete uğratıldı.

Otniel, İsrail’in en güçlü oymağı olan Yahuda oymağındandı. Ehut ise şimdi en küçük oymak haline gelmiş olan Benyamin’dendi. Tanrı büyük ya da küçüğü, gücün gerçek sahibi kendisi olduğu için, zafer kazanmak üzere kullanabilir. İnsanlar kurtuluşun yaratıcısı değil, araçlarıdırlar.

3. Şamgar (3:31)

3:31   Bu hakime yalnızca bir ayet ayrılmıştır. Filistliler’den 600 kişiyi üvendireyle (Öküzleri dürtmek için kullanılan keskin ve sivri uçlu bir araç) öldürdü. Bu, Hakimler Kitabı’ndaki, Tanrı’nın ‘zayıf bir şeyi’ güçlü bir zaferi elde etmek için kullandığı olaylardan bir diğeridir. Bir yolcu (Şamgar), Tanrı sözünü kullanarak (Üvendire – Bk. Vaiz 12:11) Tanrı halkı arasında amaçsızca dolaşanları (Filistliler) bozguna uğratabilir.

Ç. Debora ve Barak (4, 5. Bölümler)

1. Düzyazı biçimindeki öyküleri (4 .Bölüm)

4:1-3   Daha sonraki baskıcı kral, Hasor’da egemenlik süren Kenanlı kral Yavin’di. Ordusunun komutanı Sisera’ydı. Övündüğü 900 savaş arabasıyla İsrailliler’i 20 yıl süreyle hükmü altına aldı.

4:4-9   Tanrı bu dönemde bir erkeği harekete geçirmedi. ‘Daha zayıf cinsin’ bir üyesi olan Debora adındaki kadın peygamberi görevlendirdi. (Bu bir kadının ruhsal yetki konumunda bulunduğunu belirtmek için verilen bir örnek değildir, ancak o dönem, çöküş dönemiydi. Debora, kadının bugünkü kilisedeki rolüne bir örnek olarak gösterilmemelidir, çünkü o bir istisnadır ve kural olarak değerlendirilmemelidir. Aynı zamanda buradaki konu kilise değil, İsrail’di.) Debora, Barak’ı kuzeye gidip Sisera’nın güçlerine saldırması için görevlendirdi. Ama Barak, Debora kendisine eşlik etmedikçe gitmeyi reddetti. Yönetme konusundaki isteksizliğinden dolayı Barak’a, Sisera’ya karşı kazanılacak zaferin bir kadına verileceği söylendi.

4:10-16   Debora, Barak’ı çağırma ve ona Sisera’yla savaşmasını buyurma konusunda inisiyatifi Rab’bin buyurduğu gibi ele aldı. Ancak, İbraniler 11:32’de Barak’ın değil, Debora’nın imanından söz edilir. Önce duraklamasına rağmen, sonra imanla Rab’be itaat etti ve İsrail’i kurtardı.

HAKİMLER KİTABI’NIN ÇİZELGESİ

Zorbalar

Anlam ya da Biçim

Zulüm Yılı

Kurtarıcı

Anlamı

Huzur Yılları

Ref.

Kuşan-Rişatayim

Mezopotamya

Kralı

Kuş-çifte zalim
böbürlenme, gurur

8

Otniel

Tanrı’nın Aslanı (Tanrı’nın gücü)

40

3:7-11

Eglon

Moav Kralı

Çember

Dünyasal

18

Ehut

Kral

80

3:12-30

Filistliler

Tanrı halkı arasındaki göçebeler

Putperestler

Şamgar

Yabancı ya da gezgin

3:31

Yavin

Hasor’daki Kenanlı Kral

Ordu Komu-tanı Sisera

Anlayış ya da insan zekası

Yerleşim yeri

Savaş düzeni

Anlamı bilinmiyor

20

Debora

Barak

Bal arısı

Şimşek

40

4:1–5:31

Midyanlılar

Rekabet, çekişme mücadele

7

Gidyon

(Yerubbaal)

Avimelek

Tola

Yair

Kesici

Baal kendini savunsun.

Babam kral

Toprak kurdu

Işık veren

40

3

23

22

6:1–8:35

9:1-57

10:1,2

10:3-5

Ammonlular

Akılcılık ya da yanlış öğreti

18

Yiftah

İvsan

Elon

Avdon

Açan

Anlamı bilinmiyor

Anlamı bilinmiyor

Hizmet

6

7

10

8

10:6–12:7

12:8-15

Filistliler

Putperestlik

40

Şimşon

Küçük güneş

20

13:1–16:31

Barak, Tavor Dağı’nın güney eteklerinden ardında on bin kişiyle inerek gücünü gösterdi. Sisera bu yemi yuttu. Kendisi ve savaş arabaları Haroşet’in güneyindeki Kişon Irmağı’nın kurumuş yataklarından geçtiler. Güneydoğudaki Taanak’a doğru eski ana yol boyunca hızla ilerlediler. İsrailliler güneydeki Efrayim’den, Yenin’deki vadiye girerek (5:14) Barak’ın güçlerini ve Kişon’un güneyindeki Taanak’ın aşağısında, vadilerde bulunan kuzey bölüklerine katıldılar. Debora saldırmalarını söyledi (14). Savaş arabalarına karşı yaya askerler! En önemli anda, düzlüğü çamura çeviren bir yağmur yağmaya başladı, savaş arabaları ve atları karmakarışık bir hale girdiler (5:4). Avantaj şimdi bütünüyle yaya askerlerin eline geçmişti. Barak saldırıyı sürdürdü. Sisera adamlarından ayrılarak kaçtı. Öndersiz kalan gruplar, yaya olarak savaşmaya alışkın olmadıklarından, korkup üslerine geri kaçtılar. Yağmur devam etti ve Kişon Irmağı yükselerek sele neden oldu. İsrailliler tarafından kılıçtan geçirilmemiş olup Haroşet’e kaçanlar ırmağı yürüyerek geçmeyi denediklerinde, Kişon Irmağı onları süpürüp götürdü (10-16. ayetler; 5:20, 21). – (Daily Notes of the Scripture Union).

4:17-24   Kenli Yael’in çadırında sığınak arayan Sisera’ya, yiyecek ve çadır verildi. Uyurken, Yael bir çadır kazığını tokmakla onun şakağına çaktı. Sisera’yı kovalayan Barak geldiğinde, Yael onu düşmanının cesedini görmeye davet etti. Böylece Debora’nın 9. ayetteki önbildirisi yerine gelmiş oldu. Tanrı, insan mantığını (Yavin) devirmek için yalnızca bir balarısını (Debora) kullanmıştı; çünkü insan mantığı kendisini Tanrı bilgisine karşı yüceltmişti. Yargı düşmanın üzerine şimşek (Barak) gibi indi. Yael (Tırmanan) bir çadır kazığını (Yolcu yaşamının tanığı), güçlü olanın haksız isteklerini yok etmek için kullandı. Burada balyoz ya da tokmak, Rab’bin sözünü belirtir (Yer.23:29).

2. Şarkı Biçiminde Yazılmış Öyküleri (5. bölüm)

5:1-5   Debora ve Barak’ın şarkısı esinlenmiş edebiyatın klasiklerinden biridir. Rab’be övgü sunulan açılıştan sonra Debora, İsrailliler vaat edilen ülkeye doğru hareket etmek için Edom sınırlarını terk ettiklerinde Rab’bin zaferli yürüyüşünü hatırladı. Tüm baskılar İsrail’in Tanrısı Rab’bin görkemi önünde eridiler.

5:6,7   Debora sonra Şamgar’ın günlerindeki koşulları nitelendirdi. Ana yolların terk edilmesi gibi tehlikeler vardı. Yolcular soyguncu çetelerinden sakınmak için, sapa yollardan gider oldular. Köylüler evlerinden çıkarak riske girmeye cesaret etmediler (ta ki Debora harekete geçirilinceye kadar...).

5:8   Halk putlara döndüğü için ülke savaşa ve kan dökmeye teslim edildi. İsrail’in ise savaşacağı silahları yoktu.

5:9-15   Ama Tanrı, Debora ve Barak’ı harekete geçirdiğinde, bazı İsrail önderleri ve halktan kişiler öne çıkarak yiğitçe yardım ettiler. Bu kişiler Efra-yimoğulları, Benyaminoğulları, Makirliler (Manaşşe oymağı), Zevulun ve İssakar boylarındandılar.

5:16,17   Daha sonra Debora yardıma gelmeyenleri hatırladı. Ruben kararsızlık içindeydi ve ağıllarda kaldı. Gilat (Gad) savaşa katılmak için Şeria’yı geçmedi. Dan, gemilerde oyalandı, Aşer ise deniz kıyısında dinlendi.

Kutsal Yazılar özenle, savaşta kimlerin etkin kimlerin edilgen rol aldığını ve kimlerin güvenliklerini Yehova’nın davası uğruna riske atmaya istekli olmadıklarını kaydeder. Bu, bugün için de geçerlidir: Rab, kimlerin dünyaya ve Şeytan’a uyduğunu ya da geri çekilip yalnızca bakmakla yetindiğini bilir. Bir ödül zamanı gelecektir, ama aynı zamanda bir kayıp zamanı da gelecektir (1Ko. 3:10-15).

5:18-22   Zevulun ve Naftali yaşamlarını karşılık beklemeden Yehova için tehlikeye attılar (Ne gümüş ne de ganimet aldılar). Savaşın en yoğun anında Kenanlı krallara karşı direndiler. Doğa güçleri onlardan yanaydı, çünkü onlar Rab’bin tarafındaydılar.

5:23-27   Meroz Kenti Yehova’nın yardımına gelmediği için lanet altında bırakıldı. Bu kenttekiler, düşmana karşı yardım gerektiğinde taraf tutmadılar. Ama bir çadırda yaşayan Yael adındaki kadın, cesareti ve kurnazlığı nedeniyle bereketlendi ve Sisera’yı yok etti. Rabbimiz’in annesi, kadınlar arasında kutsanmış olarak söz edilen diğer tek kadındır (Luk.1:42).

5:28-31   Bu arada Sisera’nın annesi camdan bakıyordu, zafer ganimetleriyle geri dönecek olan oğlunu beklemekteydi. Gecikmesinin nedenini anlaya-mıyordu. Bilge bayanlar kendisine, oğlunun adamlarıyla ganimeti bölüşmekte olduğunu söylediler. Ama Sisera asla geri dönmeyecekti.

Rab’bi sevenler doğan güneş gibi olsunlar. Bölüm burada, Sisera’nın ölümünden sonra ülkenin 40 yıllık bir huzur dönemine girdiğini belirterek son bulur.

D. Gidyon (6:1 - 8:32)

1. Gidyon’un Hizmete Çağrılması ( 6. Bölüm)

6:1-6   Bir sonraki döngüde, İsrailliler Midyanlılar tarafından baskı gördüler. Midyanlılar, çölde yaşayan çapulcu, göçebe Araplar’dı. İsrail’in ekinlerini yok ettiler, bir çekirge sürüsü gibi gelerek hayvanlarını çaldılar. İsrail’in günaha düşmesi yoksulluk, tutsaklık ve korkuyla sonuçlandı. İsrail’in bir zamanlar fethettiği kişiler şimdi İsrail’e efendi olmuşlardı. Eğer Hıristiyanlar olarak biz de Rab’den dönüş yaparsak, eski alışkanlıklarımız bizi tutsak eder ve güçten düşürür.

6:7-16   İsrail, yardım etmesi için Rab’be haykırdığında, kendisine önce putperestliklerini hatırlatmak için bir peygamber gönderildi. Sonra Rab’bin Meleği (Kendisinin önceden beden almış Mesih olduğuna inanıyoruz. Aşağıdaki örneğe bakınız), Gidyon adındaki Manaşşe’li bir adama, Midyanlılar’dan kurtarmak için gizlice üzüm sıkma çukurunda buğday döverken göründü. Melek, bu ‘yiğit savaşçıya’ Tanrı’nın kendisini, İsrail’i Midyan’ın elinden kur-tarmak için kullanacağını söyledi. Gidyon’un itirazlarına rağmen melek, adama çağrıldığı bu önemli görevi tekrar etti.

RAB’BİN MELEĞİ ÜZERİNE ARASÖZ

Rab’bin Meleği (Yehova) beden almış Rab İsa Mesih’in görünümüdür. Sözü edilen bölümler incelendiğinde, O’nun Tanrı olduğu ve Üçlü Birlik’in ikinci karakteri olduğu görülür.

Kutsal Yazılar öncelikle, O’nun Tanrı olduğunu gösterir. Hacer’e göründüğünde, Hacer Tanrı’nın huzurunda olduğunu fark etti. O’na, ‘Gören Tanrı’ olarak hitap etti (Yar.16:13). Moriya Dağı’nda İbrahim’le konuşan melek, kendisini ‘RAB’ olarak tanıttı  (Yehova, Yar.22:16). Yakup, meleğin kendisini Bey-tel’in Tanrısı olarak tanıttığını işitmişti (Yar.31:11-13). Yusuf’u bereketlediğin-de, İsrail ‘Tanrı’ ve ‘Melek’ isimlerini birbirlerinin yerini tutan isimler olarak kullandı (Yar.48:15, 16). Yanan çalının bulunduğu yerde, ‘Rab’bin Meleği’ belirmişti (Çık.3:2), ama Musa ‘yüzünü sakladı, çünkü Tanrı’ya bakmaya kor-kuyordu’ (Çık.3:6). İsrail’e bir bulut sütunu görünümünde öncülük eden Rab (Çık.13:21), Rab’bin Meleği’nden başkası değildi (Çık.14:19). Gidyon öleceğin-den korktu, çünkü Rab’bin Meleği’ni görmüştü; Tanrı’yı görmüştü (Hak.6:22, 23). Rab’bin Meleği, Manoah’a isminin Harika, (Hak.13:18), yani Tanrı’nın isimlerinden biri (Yşa.9:6) olduğunu söyledi. Yakup, melekle çekiştiğinde, Tan-rı’yla çekişiyordu (Hoş.12:3, 4). Bunlar Eski Antlaşma’da, Rab’bin Meleği’nin Tanrı olduğuna ilişkin ikna edici kanıtlardır.

John F. Walvoord (Chafer’nin alıntı yaptığı gibi) bunu desteklemek amacıyla 4 kanıt sunar:

“(a) İkinci Kişi (yani Oğul), Yeni Antlaşma’nın Görünen Tanrısı’dır. (b) Eski Antlaşma’daki Rab’bin Meleği, Mesih’in beden alışından sonra artık görünmez. (c) Hem Rab’bin Meleği hem de Mesih, Baba tarafından gönderilmişlerdir. (d) Rab’bin Meleği, Baba ya da Kutsal Ruh olamazdı.”4 Dördüncü kanıta gelince, Walvoord, Baba ve Kutsal Ruh’un insan tarafından görülemeyeceğini, her ikisinin de maddesel olmayan sıfatlara sahip olduğunu açıklayarak şu sonuca varır: “Rab’bin Meleği’nin İkinci Kişi olduğunu inkâr etmek için geçerli tek bir neden bile bulunmamaktadır. Bilinen her gerçek, O’nun Yeni Antlaşma’nın Mesih’i olarak tanımlandığına işaret eder.”

Rab’bin Meleği olarak Mesih diğer meleklerden, yaratılmamış oluşuyla ayrılır. Her iki antlaşmada da melek5 olarak çevrilen sözcüklerin anlamı ‘Elçidir’; O, Rab’bin Elçisi’dir. Böylece, Chafer’nin dediği gibi O, yalnızca görev itibarıyla bir ‘melek’tir.6

6:17-24   Rab’le konuştuğunu hisseden Gidyon, bir belirti istedi. Sonra bir oğlak sunusu ve mayasız pide hazırladı. Melek değneğiyle sunuya dokunduğunda yakıp kül etti. Gidyon Rab’bin huzurunda olduğunu anladı ve öleceğinden korktu. Ama Rab onu şu sözlerle rahatlattı: “Sana esenlik olsun.” Bunun üzerine Gidyon bir sunak yaptı ve o yere Yahve Şalom (RAB Esenliktir) adını verdi.

6:25-32   O gece Rab’be itaat eden Gidyon, babasının Baal için diktiği sunağı ve tahta putu yıkarak, yerine Yehova için başka bir sunak yaptı. Bu cesur eylemi nedeniyle ertesi sabah kent halkı onu öldürmeye hazırlandılar. Ama babası Yoaş araya girerek, gerçek bir tanrı olsaydı Baal’ın kendisini savunması gerektiğini söyledi. Yoaş, Baal’ı benimseyen herkesin öldürüleceğini duyurdu. Gidyon’un unvanı Zerubbaal’di. Bu, ‘Baal kendisini savunsun’ anlamına geliyordu.

Bazı kişiler, Gidyon’u korktuğu için sunağı gece yıktığını düşünüp suçlayabilirler. Ancak Rab’be itaat ettiği gerçeğini göz ardı etmemeliyiz. Korkusu itaat etmesine engel olmadı. Hepimiz korkabiliriz. Korku her zaman yanlış değildir. Ama bizi Rab’be itaatten alıkoyuyorsa, o zaman imanımızın önünde bir engel haline gelmiştir ve günahtır.

6:33-35   Bu sırada Midyanlılar, Amalekliler ve doğulu halklar, Şeria’yı geçerek ve Yizreel Vadisi’nde kamp kurarak İsrail’e karşı savaşmak için toplandılar. Rab’bin Ruhu Gidyon’un üzerine indi ve Gidyon, Manaşşe, Aşer, Zevulun ve Naftali oymaklarından bir ordu topladı. Aviezer (34. ayet) Gid-yon’un atalarından biriydi. Adı burada, yaşamakta olan soyları için bir aile adı olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda 8:2’ye de bakınız.

6:36-40   Gidyon savaşa gitmeden önce, Tanrı’dan kendisine bir zafer sözü vermesini istedi. İlk sözü, çiy yün yapağının üzerine düşüp toprak kuru kaldığında aldı. İkinci söz ise, bir gece sonra yapağı kuru kalıp toprağın her yanı çiyle kaplandığında geldi.

Gidyon’un yün yapağı Hıristiyanlar tarafından genellikle yanlış anlaşılır. Bu olay hakkında aklımızda tutmamız gereken iki şey vardır: Gidyon, rehberlik için yün yapağıya değil, sözün onaylanmasına önem veriyordu. Tanrı ona zaten ne yapacağını söylemişti. Gidyon yalnızca başarısının garantilenmesinin peşindeydi. Yün yapağını harman yerine koymaktan söz eden kişiler, bu bölümü belli bir konuda Rab’bin isteğini bulmak konusuna yanlış olarak uyarlamaktadırlar. İkinci olarak, Gidyon doğal değil, doğaüstü bir belirti istemişti. Başka bir deyişle, Gidyon’un isteği, Tanrı’nın doğrudan müdahalesi olmadıkça asla gerçekleşemeyecek bir istekti. Bugün, kişiler Tanrı’nın müdahalesi olmaksızın doğal olarak gerçekleşebilecek olayları bir “yün yapağı” olarak kullanırlar. Bu da, öyküyü kullanmanın yanlış bir biçimidir. Burada görülen, Tanrı’nın imanı zayıf bir kişiye zafer sözü vererek lütfetmesidir. Tanrı bunu yapabilir. Bugün de dualara yanıt olarak böyle güvenceler sağlamaktadır.

2. Gidyon’un 300 Adamı (7. Bölüm)

7:1-3   Midyan’a karşı kazanılan zaferin tamamıyla Tanrı’dan olması için, Rab Gidyon’un ordusunu önce 32.000 kişiden 10.000 kişiye indirdi; yasanın buyurduğu gibi korkudan titreyenleri evlerine gönderdi (Yas.20:8).

7:4-8   Tanrı askerlerin sayısını daha da azaltmak için askerleri ırmak kıyısında denedi. Su içmek için dizleri üzerine çökenler elendiler. Öte yandan köpek gibi dilleriyle su içenler, orduda bırakıldılar. Bu kişilerin sayısı 300’dü.

7:9-14   Rab ondan sonra Gidyon’u, gece Midyanlılar’ın kamp kurduğu ordugah çevresini ziyaret etmeye yönlendirdi. Hizmetkârı Pura’nın eşlik ettiği Gidyon, düşman ordugahının yanına kadar sokuldu. Orada bir Midyanlı’nın arkadaşına anlattığı rüyayı işitti. Midyanlı rüyasında arpa unundan yapılmış bir somun ekmeğin çadıra çarpıp devirdiğini ve çadırı yerle bir ettiğini görmüştü. Arkadaşı rüyayı İsrailliler’in Midyan’ı bozguna uğratacakları şeklinde yorumladı. Arpa unundan yapılmış ekmek, sıradan çiftçilerin yiyeceğiydi ve İsrail’i temsil ederdi. Çadır ise Midyanlılar’ın ordusunu belirtmekteydi.

7:15-20   Sayısı azaltılan ordusunu düşünen Gidyon’un korkuları alevlenmişti. Tanrı ondan 135.000 kişilik bir orduya, 300 kişiyle karşı çıkmasını istiyordu! (8:10). Ancak düşmanlarının ağzından duyduğu bu söz imanını güçlendirdi. Karşılık olarak, önce tapındı (15. ayet), sonra savaştı.

Zaferden emin olan Gidyon, İsrail kampına dönerek adamlarını savaşmaya çağırdı. Ordusunu her biri 100 kişiden oluşan üç gruba ayırdıktan sonra, her adama bir boru, içinde çıra yanan bir toprak testi verdi. Midyanlılar’ın kampının kenarına kadar yürüdüler. Önceden kararlaştırdıkları gibi hepsi boruları çaldı ve toprak testileri kırdı. Öyle ki, içlerinde yanan çıralar göründü ve şöyle bağırdılar: “Yaşasın Rab’bin ve Gidyon’un Kılıcı!”

Bu olayda görünen Tanrı’nın elinden, 2.Korintliler 4:7’de söz edilir. Bedenlerimiz toprak kaplardır. Yalnızca İsa’nın uğruna sürekli ölüme teslim edildiklerinde, İsa Mesih’in yüzündeki Tanrı yüceliği bilgisinin ışığı diğer kişiler üzerinde ışıldar.

7:21-25   Karmaşa ve panik içindeki Midyanlılar önce birbirlerine saldırmaya başladılar, sonra kaçtılar. Naftali, Aşer ve tüm Manaşşe oymaklarının adamları önce onları kovaladı. Sonra Efrayimoğulları’nın tümünü kendilerine katılmaya çağırdılar. Efrayimoğulları, Şeria Irmağı’nı geçerek kaçmaya çalışan düşmanı ırmağın sığ bölümünü ele geçirerek yakaladılar ve yok ettiler. Efrayim-liler, Midyanlı önderlerin ikisini tutsak almayı ve öldürmeyi başardılar. Bu ki-şiler, Orev (Karga) ve Zeev (Kurt)’dir.

Gidyon’un eylemlerinden, önderlik hakkında çıkaracağımız dersler vardır. Önder, başkalarını yönetmeden önce kendisinin yaptıklarından kesinlikle emin olmalıdır. Öncelikle tapınmalı ve Tanrı’ya gerçek yerini vermelidir (15. ayet). Örnek biri olarak yönetmelidir (17. ayet). Onur ve yüceliği ait olduğu yere, yani öncelikle Tanrı’ya, sonra Tanrı’nın seçtiği araçlara verme konusunda özen göstermelidir (18. ayet).

3. Gidyon’un Filistliler’e Karşı Zaferi (8:1-32)

8:1-3   Efrayimoğulları, yardım etmek üzere daha önce çağrılmadıkları için Gidyon’a kızdılar, ama Gidyon onlara iki önderin tutsak edilmesinin, kazanılan her başarıdan daha önemli olduğunu hatırlattığında yatıştılar. Daha önce de belirttiğimiz gibi, Aviezer (2. ayet) Gidyon ve adamlarını belirtir.

8:4-7   Sukkot halkı, önce Gidyon’a ve 300 aç adamına yiyecek vermeyi reddettiler, çünkü Gidyon yenildiği taktirde Midyanlılar’ın misillemesinden korkuyorlardı. Gidyon onları, bedenlerini çöl dikeni ve çalılarla döverek cezalandıracağını söyleyip tehdit etti; Rab, Zevah ve Salmunna’yı nasılsa Gidyon-un eline verecekti.

8:8,9   Penuel halkı da Gidyon’un yiyecek isteğine aynı olumsuz yanıtı verdi. O da, esenlik içinde döndüğünde, onları kulelerini yıkmakla tehdit etti.

8:10-17   Gidyon sözünü tuttu. İki Midyan kralını tutsak aldı ve tüm ordunun kökünü kuruttu. Yolda Sukkot’tan gelen genç bir adamın verdiği listeden aldığı bilgiyle Gidyon, Sukkot’un önde gelen 77 adamına bir ders verdi. Cohen şöyle der:

Bu tür bir ceza biçimi, Platon’un Cumhuriyeti adlı eserinde, en kötü suçluların çarptırılacağı bir ceza biçimi olarak tanımlanır.7

Geniş bilgiye sahip Haham Kimchi ve Haham Rashi, bunu ‘vahşet vuruşu’ anlamına gelen bir deyim olarak görürler.

Diğerleri, Gidyon’un onları çırılçıplak bir biçimde dikenli bir yatağa atacağını ve onları, harman yerinde ürün çiğneyen biri gibi ezeceğini açıklarlar.8

Penuel’e gelince; Gidyon, kulesini yıktı ve kent halkını kılıçtan geçirdi.

“Yumuşak yanıt gazabı yatıştırır, oysa yaralayıcı söz öfkeyi alevlendirir” (Özd.15:1). Birinci gerçek, 1-3. ayetlerde, Gidyon’un Efrayimoğulları’na verdiği yanıtta resmedilir. İkinci gerçek ise, 4-17. ayetlerde Sukkot ve Penuel’in adamlarının sözleriyle belirtilmiştir.

8:18-21   Zevah ve Salmunna, Tavor’da Gidyon’un erkek kardeşlerinden bazılarını öldürmüşlerdi, bu nedenle Gidyon en büyük oğlu Yeter’e, onları öldürmesini buyurdu. Yeter korktu, çünkü henüz çok gençti... Bu nedenle Gidyon bu işi kendisi yaptı.

8:22-23   İsrailoğulları, Gidyon’dan kralları olmasını istediler, çünkü Gid-yon’un askeri başarıları kendilerini çok etkilemişti. Yüceliği, Tanrı yerine in-sana verdiler (7:2). Ancak Gidyon, soylu bir şekilde kendisi ve oğulları adına bu makamı reddetti; üzerlerinde egemenlik sürme hakkı olanın yalnızca Rab ol-duğunu belirtti.

8:24-27   Ancak bir ayartmaya direnen Gidyon, bir diğeri karşısında yenik düştü. İsrailliler’in Midyanlılar’dan aldığı altın küfeleri istedi (Midyanlılar, aynı zamanda İsmailoğulları olarak da bilinirler; Bk. Çık.32:1-6). Gidyon bunlarla kendisine keten bir üstlük (Efod) yaptı; bu giysi bir kâhinin resmi giysisine benziyordu. Bu Efod, Ofra’ya yerleştirildiğinde, putperest bir tapınma nesnesi haline geldi ve böylece İsrail için bir tuzak oldu; onları Şilo ve tapınaktan uzaklaştırdı. “Gidyon krallığı reddetmişti. Ama kâhinliği istedi.”

8:28-32   Midyanlılar’ın yenilmesinden sonra İsrail huzur dolu 40 yılın tadını çıkardı.

Burada, Gidyon’un pek çok karısı olduğundan ve kendisine 70 oğul doğurduklarından özellikle söz edilmiştir. Adı Avimelek olan oğlu, Şekem’deki bir cariyeden dünyaya gelmişti.

Gidyon’un çok yönlü kişiliğinin diğer iki özelliği bu bölümde kendilerini gösterirler. Midyanlılar’ı acımasızca kovalaması, kendisine verilen buyrukları dikkatle tamamladığını kanıtlar. Yorgun olmasına rağmen İsmaililer yok olana kadar savaşmayı sürdürdü ve kralları ölü olarak ayaklarının dibinde yığıldılar. Elçi Pavlus benzeri bir dürtüye sahipti ve bu dürtü yalnızca ruhsal savaşta ortaya çıkmaktaydı (Flp.3:12-14).

İkinci kişilik özelliği olumsuzdur: İsmaililer’i yendiği için bir ödül olarak, ganimetin sahibi İsrailliler’den altın küpeler istedi ve aldı (24. ayet). Bu tutumu Gidyon’u, ailesini ve ülkesini tutsak kıldı. Bu durumu İbrahim’in Yaratılış 14:21-24’deki davranışıyla karşılaştırın. Gidyon’un erdemlerine sahip olmak ve kötü huylarından kaçınmak için çaba göstermeliyiz.

E. Avimelek’in Zorla Tahta Geçmesi (8:33 - 9:57)

8:33-35   Gidyon ölür ölmez, İsrail hemen Baal’a tapınmaya başladı. İsrailliler, Gidyon’un ulusal kahramanlıklarını ne kadar da çabuk unutmuşlardı. Onun soyuna kötü davranarak Tanrı’nın kurtarışını unuttular! Rab’den aldığımız bereketleri hatırlamak konusunda onlardan ya da diğer insanlardan daha mı iyiyiz? Bizler, aldığımız bereketleri onlar gibi unutmaya eğilimliyiz.

9:1-6   Avimelek (Babam kraldı), Gidyon’un oğullarından biriydi. Bir hakim değildi, ama zorla tahta geçmişti. İsrail’i uygun olmayan bir yetkiyle yönetmeyi tasarlıyordu. Egemenliğini tehdit edenleri yok etmek amacıyla, Yotam dışındaki tüm erkek kardeşlerini öldürdü. Şekem’deki saygısız ve umursamaz akrabaları aracılığıyla, o bölgenin halkını kendisini kral olarak kabul etmeleri için ikna etti. Gidyon’un 70 oğlu olduğundan (2. ayet) ve hepsi öldürülmediğinden, 5. ayetteki 70 rakamı ortalama bir rakam olmalıdır.

9:7-15   İncil’in ilk dört bölümünde birçok benzetme ya da daha derin anlam ifade eden öyküler bulunur. Eski Antlaşma’daki birkaç benzetmeden birini burada aktarıyoruz. Jensen bu konuda aşağıdaki yorumu yapar:

Yotam, Avimelek’in taç giyeceğini duyduğunda, halkın aşağıda vadide toplandığı bir sırada Gerizim Dağı’nın tepesine çıktı. Bulunduğu yerin yüksek oluşu sayesinde, sesi vadide duyulabilecek ve halk onun anlattığı benzetmeyi dikkatle dinleyecekti. ‘Ağaçların kendileri için bir kral seçmesi’ örneğini kullanarak, İsrail’in davranışını resmetti. Gidyon’dan ve oğullarından zeytin ağacı, incir ağacı ve asma örneklerini kullanarak söz etti. Bunların her biri Tanrı tarafından bilgece atanmış, yararlılık görevlerini diğer ağaçlar üzerinde egemenlik sürmek için terk etmeyi reddetmişlerdi. Ancak o, Avimelek’i bir karaçalıya benzetti; karaçalı çağrıyı hemen kabul etmemiş, eğer ağaçlar kendisini kral seçmezlerse Lübnan sedirlerini yok edeceği konusunda uyarıda bulunmuştu.9

9:16-21   Yotam daha sonra halka cesaretle, eğer erkek kardeşlerini öldürmekle adil davrandıklarına inanıyorlarsa, yeni kralları Avimelek’le sevinebileceklerini duyurdu. Ama eğer doğru davranmadılarsa, Şekemliler ve Avi-melek savaşarak birbirlerini yok etmeliydiler.

9:22-33   Zaten böyle de oldu. Üç yıl sonra Tanrı, Avimelek ve Şekemliler arasına nifak soktu. Tanrı kötünün kaynağı değildir, ama kötüye izin verir. Hatta bunu kötü insanlarla ilgili planları için kullanır (1Sa.16:14; 1Kr.22:19-23). Şekemliler, Şekem yakınlarındaki ticaret yollarında yolculuk edenleri soydular, böylece Avimelek’i, topladığı vergilerden yoksun bıraktılar (25. ayet). Ebet oğlu Gaal, ekin festivalini Avimelek’e karşı bir ayaklanma başlatmak amacıyla kullandı: “Avimelek kim ki, biz Şekem halkı ona hizmet edelim?” Avimelek’in Şekem’deki kukla valisi Zevul, Avimelek’e gizlice suikastı haber verdi ve ona, sabah kente karşı yürüyüşe geçmesini öğütledi.

9:34-40   Gaal sabah olunca kent kapısına gitti. Dağların tepesinden aşağı inen insanlar (Avimelek ve adamları) gördüğünü düşündü. Zevul gördüklerinin dağların gölgesi olduğunu söyledi. Avimelek için zaman kazanmayı umuyordu. Gaal sonunda onların gerçekten insan olduklarının farkına vardı. Farklı bir yönden gelen ikinci bir grup onlara eşlik etmekteydi. Sonra Zevul onu, egemenliğini küçümsediği Avimelek’le savaşmaya davet etti. Gaal ve yasadışı kişilerden oluşan grubu düşmanla savaştığında, adamlarının çoğu öldü ve kendisi de kısa süre içinde kentten kovuldu.

9:41-44   Avimelek, Aruma yakınlarında kamp kurduğunda, Zevul, Baal ve kardeşlerini Şekem’den kovdu. Ertesi gün Şekemliler çalışmak için tarlaya

gittiler (Belki de ölen kişilerden ganimet toplamayı tasarlıyorlardı). Avimelek bunu duyduğunda adamlarını üç gruba ayırdı ve bir tuzak kurdu. Gruplardan ikisi Şekemliler’in üzerine saldıracak, üçüncü grup ise kente geri çekilmelerine engel olacaktı. Plan başarıyla sonuçlandı.

9:45   Bir gün savaştıktan sonra kent düştü. Halkın tümü kılıçtan geçirildi. Kent yıkıldı ve kentin üstüne tuz serpildi (Tuz serpilmesi  salgın hastalığı önler. Bu, Avimelek açısından simgesel bir eylemdi; yerin sonsuza kadar kısır ve tuzlu kalmasındaki kararlılığını ifade ediyordu.)

9:46-49   Yakınlarda, El-Berit Tapınağı’nın bulunduğu yerde Şekem Kulesi vardı. Kuledeki halk tapınağın geniş bir odasında saklanmıştı. Avimelek ve adamları Salmon Dağı’nın yanındaki ormandan dallar kesip kuleyi ateşe verdiler. Kuledeki 1000 kadar kadın, erkek yanarak öldü.

9:50-57   Teves’i ele geçiren Avimelek, kendi sonunu hazırladı. Birçok kişinin sığındığı bu kuleye saldırdığında, bir kadın değirmenin üst taşını Avi-melek’in kafasına attı. Ciddi biçimde yaralanan Avimelek, adamlarından biri-ne bir kadın tarafından öldürüldüğünün söylenmesi yerine, kendi adamı tara-fından öldürüldüğünün söylenmesini istedi. Böylece Yotam’ın önceden bildirdiği gibi, karaçalı yutulmuş oldu.

Adaletin, cezayı suça uydurmak gibi kendine özgü bir yöntemi vardır. Avi-melek kendi kardeşlerini bir taşla öldürmüştü (5. ayet). Şimdi ise bir taş, onun kibirli başını ezmişti. Şiddet kullanarak yaşayanlar aynı şekilde öleceklerdir.

F. Tola ve Yair (10:1-5)

İsrail oymağından Tola, İsrail’de 23 yıl hakimlik yaptı. Efrayim’in dağlık bölgesindeki Şamir’de yaşardı.

Bir sonraki hakim, Gilat’lı Yair’di ve o da İsrail üzerinde 22 yıl egemenlik sürdü. Otuz oğlu vardı. Bunlar otuz eşeğe biner, otuz kenti yönetirlerdi.

G. Yiftah (10:6 - 12:7)

1. İsrail’in Sefaleti (10:6-18)

10:6-9   Burada, İsrailoğulları’nın Rab’bi terk ederek nasıl putperestliğe döndüklerini anlatan usandırıcı öyküyü tekrar okuruz. Putlara hizmet eden İsrail, putperestlere köleliğe sürüklenmiştir. Şeria’nın doğu kıyısında bulunan Filistliler ve Ammonlular, Yahudiler’e karşı savaştılar. Ammonlular aynı zamanda Yahuda, Benyamin ve Efrayim’e karşı da savaşmak üzere Şeria’yı geçmişlerdir.

İsrail, Filistliler ve Ammonlular önünde güçsüz kaldı, çünkü Yehova’ya tapınmaktan vazgeçmiş ve bu tanrısızların putlarına hizmet etmişti (6. ayet).

10:10-16   İsrailliler, Rab’be feryat ettiklerinde, Rab önce yalvarışlarını duymayı reddetti. Geçmişte onları nasıl kurtardığına ilişkin birçok örnek aktardı ve onlara her kurtarışından sonra kendisine yine sırt çevirdiklerini hatırlattı (13. ayet). Ancak dua etmeye devam ettiklerinde ve putlarından vazgeçtiklerinde, Tanrı dualarını işitti. 16. ayet bize Tanrı’nın yumuşak, harika yüreğini anlamak için fırsat vermektedir. Bir baba gibi, yaramaz çocuklarının dertlerinden sıkılır. Onların sefaleti merhametini harekete geçirir.

10:17,18   Bölüm sona ererken, Ammon ordularının Gilat’ta kamp kurdukları görülüyor. İsrail ise Mispa’da toplanmıştı. Gilatlılar askeri bir önder arayışındaydılar (17, 18. ayetler).

2. Yiftah’ın İsrail’i Savunması (11:1-28)

11:1-3   Bu ayetlerdeki kilit isim Yiftah’tır. Yiftah’ın yiğit bir savaşçı ve bir fahişenin oğlu olduğu söylenir. Kendi halkı tarafından reddedildikten sonra, Tov ülkesine yerleşti (büyük olasılıkla Suriye); orada çevresinde toplanan serserilere önderlik etti.

11:4-11   Gilat’ın ileri gelenleri Yiftah’tan, Ammonlular’a karşı İsrail ordularına önderlik etmesini istediler; düşmanı yendiği taktirde kendisini baş olarak kabul edeceklerini vaat ettiler.

Yiftah bazı açılardan bize Rab İsa’yı hatırlatır: Rab İsa’nın doğumu kardeşleri tarafından şüpheli görülerek onlar tarafından reddedilmişti. Tutsak edildiklerinde onu hatırladılar ve kurtarıcıları olarak çağırdılar; Gilatlılar’a yardım etmeyi kabul etmekle Yiftah, onların kurtarıcısı olmayı kabul etmiş oldu. Ama aynı zamanda onların efendisi olma isteğinde de ısrarlı davrandı.

11:12-28   Yiftah’ın ilk eylemi, Ammon Kralı’na saldırganlığını anlaması için bir fırsat tanımak üzere elçiler yollamak oldu. Kral, İsrail’in ülkesini elinden almasından yakındı. Ulus Mısır’dan Kenan’a yürüdüğünde ülkesini elinden almışlardı. Yiftah bunun kralın anlattığı gibi olmadığını açıkladı. Rab, halkından Yahudiler’in uzaktan akrabaları olan Edomlular’la (Yas.2:4, 5), Moavlı-lar’la (Yas.2:9) ya da Ammonlular’la birleşmemelerini istemişti (Yas.2:19). Bu nedenle, İsrailliler Edom ve Moav ülkelerinin çevresinden geçtiler. Ammon topraklarına geldiklerinde, bu toprakların daha önceden kralları Sihon olan Amorlular tarafından ele geçirilmiş olduğunu gördüler. İsrail, Amorlular’ı bozguna uğratarak bu ülkeye sahip oldu.

Ammon Kralı ülke üzerindeki iddiasından vazgeçmeyi reddettiğinden, Yiftah savaş hazırlığına başladı.

3. Yiftah’ın Andı (11:29-40)

Yiftah savaşa gitmeden önce, üzerinde hiç düşünmeden bir ant içti; eğer evine zaferle dönerse, kendisini karşılamak için evinin kapısından ilk çıkan kişiyi Rab’be adayacaktı. Rab ona Ammonlular’a karşı zafer verdi. Yiftah evine döndüğünde onu karşılamak için kapıdan ilk olarak kızı çıktı. Yiftah verdiği söz nedeniyle kızını Rab’be sundu.

Burada, Yiftah’ın kızına ne yaptığı konusunda hatırı sayılır bir anlaşmazlık mevcuttur. Görüşlerden biri, onun kızını öldürdüğü ve yakmalık sunu olarak Rab’be sunduğudur. Bu belki de metnin en açık yorumudur (Her ne kadar insan sunusu fikri iğrenç olsa da ve Tanrı tarafından onaylanmasa da...) (Yas.18:9-14). Kurban edilen yalnızca hayvanlardı; insanlar adandıklarında para aracılığıyla kefaretle kurtarılırlardı (Çık.13:12, 13; Lev.27:1-8).

Diğer görüş ise, Yiftah’ın kızını Yehova’ya ömür boyu bir bakire olarak hiz-met etmek üzere sunduğudur. Bu görüşü savunanlar, Yiftah’ın andının evinin kapısından ilk çıkacak olan... “Rab’be adanacaktır. Onu yakmalık sunu ola-rak sunacağım” ayetini kaynak gösterirler (31. ayet). 37-39. ayetlerde, bakirelik fikri desteklenir. Her iki durumda da alacağımız ders, vaatte bulunurken acele etmememiz gerektiğidir.

4. Yiftah Efrayimliler’i Öldürür (12:1-7)

12:1-4   Efrayimoğulları Yiftah’ın zaferini kıskandılar ve bu zaferi paylaşmalarına izin verilmemesinden yakındılar. Yiftah, yardım etmeleri için kendilerine başvurduğunu hatırlattı. Efrayimliler, Gilatlılar’dan olan Yiftah halkıyla, Efrayim’den kaçan korkaklar olduklarını söyleyerek alay ettiler (Efrayim-oğulları sorun çıkartan kişilerdi. Gidyon, Midyanlılar’ı yendiğinde ona itiraz etmişlerdi (8. bölüm) ve şimdi Yiftah’la nedensiz bir tartışmaya giriyorlardı).

12:5,6   Yiftah ve adamları Efrayimliler’e saldırdılar ve Şeria’nın sığ yerlerinden yürüyerek kaçmalarına engel oldular. Şeria’yı geçmek isteyen kişi önce ‘Şibbolet’ sözcüğünü doğru telaffuz etmeye mecburdu (Şibbolet; Akan Bir Kaynak). Efrayimliler bu sözcüğü düzgün olarak telaffuz edemiyorlardı; ‘Sibbolet’ olarak telaffuz ettiklerinde kimliklerini ele verdiler.10 Yiftah, Şeria’da Efrayimliler’den 42.000 kişiyi öldürdü (O, kendi halkını katleden korkunç bir adamdı).

Tanrı halkı arasındaki bu tür iç savaşları görmek sıkıntı vericidir. Efrayim-oğulları’nın kanı şimdi Ammonlular’ın kanına karışmıştı. Hakimler’deki en aydınlık noktalar bile felaketle kirlenmiştir. Ridout şu üzücü gözlemde bulunur:

Sapkınlıkla karşılaşıp onu yenenlerin, kardeşlerine karşı sonradan kılıç çektikleri ve gerçeğe karşı savaştıkları doğru değil mi?11

12:7   Yiftah’ın, bir hakim olarak hizmeti 6 yıl sürdü; sonra öldü ve Gilat’ta gömüldü. İbraniler 11:32’de, Gidyon, Barak ve Şimşon’la birlikte Yiftah’tan da söz edilir. Tüm bu kişilerin kusurları vardı, ama zaman zaman büyük bir iman sergilemişlerdi.

Ğ. İvsan, Elon ve Avdon (12:8-15)

12:8-10   İvsan, İsrail’e 7 yıl süreyle hakimlik yaptı. Beytlehemli’ydi. Oğullarının hepsi eşlerini başka kabilelerden almışlardı. İvsan hakkında tüm bildiklerimiz bunlardan ibarettir.

12:11-12   Elon, Zevulun oymağındandı. Hakim olarak görevi 10 yıl sürdü. Ayalon’da gömüldü.

12:13-15   Hillel oğlu Avdon, Piratonlu’ydu. Bu kent, Amalekliler’e ait dağlık bölgenin Efrayim yöresindeydi. Avdon, İsrail’e 8 yıl süreyle hakimlik yaptı. 40 oğlu ve 30 torunundan özel olarak söz edilir.

H. Şimşon (13-16. Bölümler)

1. Şimşon’un Tanrısal Mirası (13. Bölüm)

13:1-3   Hakimler Kitabı’nda yedinci kez aynı ifadeyi okuruz: “İsrailoğulla-rı, yine Rab’bin gözünde kötü olanı yaptılar.” Döngü tekrar başlar; bu kez Filistliler 40 yıl süreyle İsrail’i tutsak ederler. Bu tutsaklık, ulusun şimdiye kadar yaşadığı en uzun baskı dönemidir. İsrailliler, Filistliler tarafından baskı altında tutulurken, Rab’bin Meleği (Mesih) Manoah’ın karısına göründü. Manoah, Dan oymağındandı. Rab’bin Meleği ona karısı kısır olsa da, bir oğul doğuracağını bildirdi. Kısır bir rahim genellikle Tanrı amaçlarının başlangıç noktasıdır. Tanrı ölülere yaşam veren, ‘varolmayanı’ buyruğuyla var edendir.

13:4-7   Bu oğul, annesinin rahminden ölüm gününe kadar Tanrı’ya adanmış (Nezir) olacaktı. Şarap içmeyecek, yaş veya kuru üzüm yemeyecek, saçlarını hiç kesmeyecekti. Annesi de şarap ve benzeri içkiden ve murdar olan her şeyden uzak kalacaktı.

Nezir adağının Kutsal Kitap’taki geçmişi için Çölde Sayım 6:2’ye bakınız. Genellikle nezirlik, bir insanın kendi iradesiyle sunduğu bir adaktı. Ama Şim-şon’un olayında, nezirlik doğumundan ölümüne kadar sürmeliydi.

13:8-14   Manoah, Rab’bin Meleği’nin kendisini ziyaret etmesi ve daha fazla bilgi vermesi için dua etti. Melek kadına tekrar göründü ve kadın bu göksel ziyaretçiden kocasını haberdar etmek için telaşla koştu. Ancak melek bu kez daha fazla bilgi vermedi.

13:15-18   Sonra Manoah, melek için bir yemek hazırlamayı önerdi; onun yalnızca bir insan olduğunu düşünüyordu. Melek, Manoah’la eşit düzeyde olmadığı için onunla yemek yemeyi reddetti. Bunun yerine, kendisine yakmalık sunu olarak bir oğlak sunulmasını istedi. Manoah, meleğin adını sorduğunda Melek, “Harika Öğütçü” diye yanıtladı (Bu, Rab İsa’ya Yeşaya 9:6’da verilen isimlerden biridir).

13:19-23   Manoah sonra oğlağı Rab’be sundu. Melek, sunaktan yükselen alevle birlikte göğe yükseldi. Bu, meleğin RAB olduğunu açıkça göstermekteydi. Manoah ve karısı yüzüstü yere kapanarak tapındılar. Rab’bin Meleği Tanrı’dan aşağı düzeyde olsaydı, tapınmaları uygunsuz olacaktı. Rab’bin kendisini görmüşlerdi, ama bu yüzden ölmediler. Çünkü Tanrı onların yakmalık sunusunu ve tahıl sunusunu kabul etmişti.

13:24,25   Oğul dünyaya geldikten sonra adını Şimşon (Küçük Güneş) koydular. Çok geçmeden, Rab’bin Ruhu’nun, Şimşon’un yaşamında güçlü bir biçimde etkin olduğu ortaya çıktı.

Kutsal Kitap’ta adı geçen çok az kişi, güç ve zayıflığın bir arada görüldüğü böyle bir zıtlığı sergilemiştir. Şimşon’u düşündüğümüzde aklımıza ilk gelen, sahip olduğu güçtür. Çıplak elle bir aslanı öldürdü (Hak.14:6). Tek eliyle 30 Fi-listli’yi öldürdü (14:19). Yahudaoğulları’nın kendisini bağladıkları urganları koparttı ve bir eşeğin çene kemiğiyle bin Filistli’yi öldürdü (15:14-16). Filist-liler’in kendisine kurdukları bir tuzaktan kaçarken, Gazze’nin kent kapılarını da beraberinde alıp gitti (16:3). Üç kez Delila’nın ihanetinden kurtuldu: Bir kez, kendisini bağlayan kurumamış yedi taze sırımı koparttı, başka bir kez ise iplik koparırcasına yeni urganları kopartıp attı ve saçındaki yedi örgünün kumaşla birlikte dokunduğu tezgah kazığından ve kumaştan başını çekip kurtardı (16:6-14). Son olarak, Filistliler’i eğlendirdiği tapınağın sütunlarına yüklendi ve tapı-nağın çökmesini sağlayarak yaşam boyu öldürdüğünden çok daha fazla sayıda kişinin ölümüne neden oldu (16:30).

Ama Şimşon’un zayıflıkları, güçlerinden daha belirgindi. Kadınlara karşı bir zayıflığı vardı ve kendisini hoşnut eden bir kadını elde etmek için Tanrı’ya itaatsizlik etmeye istekliydi (14:1-7). Anne babasına da itaatsizlik etti (14:3). Aldattı (14:9; 16:7, 11, 13b). Tanrı halkının düşmanı olan 30 Filistli’yle arkadaşlık etti (14:11-18). Ters huylara ve kin tutmaya izin verdi (14:19b; 15:4, 5). Doğasında zalimlik vardı (15:4, 5). Bir fahişeyle birlikte oldu (16:1, 2). Kötüyle oynaştı (16:6-14). Gücünün sırrını düşmana açıkladı (16:17, 18). Fazlasıyla kendini beğenmiş bir kişiliğe sahipti ve özgüveni, olması gerektiğinden fazlaydı (16:20b). Sonunda, nezir andını bozdu (14:9).

2. Şimşon’un Şenliği ve Bilmecesi (14. Bölüm)

14:1-4   Şimşon’un Filistli bir kadınla evlenme konusunda gösterdiği kararlılık çok geçmeden ortaya çıktı; bu kadın İsrail’in düşmanlarından biriydi. Babasıyla annesi onu caydırmaya çalıştılar, ama o ısrarlıydı. 4. ayet, Rab’bin Şimşon’un itaatsizliğini onayladığı anlamına gelmez, ama buna izin vermiştir. Çünkü İsrail’in refahı ve düşmanın cezalandırılması için bunu kullanmayı tasar-lıyordu.

14:5-7   Timna (Filist kenti) yolunda anne babasıyla giderken genç bir aslan Şimşon’u tehdit etti. Rab’bin Ruhu güçle Şimşon’un üzerine indi ve tek başına aslanı öldürmesini sağladı. Bu arada, evlilik için hazırlıklar başlamıştı.

14:8,9   Daha sonra, Şimşon Timna’ya gelinini almak için geri döndüğünde, öldürdüğü aslanın leşini arıların kovana çevirdiğini gördü. Baldan alarak hem kendisi yedi hem de anne babasına yedirdi. Onlara, balın ölü bir bedenle temas aracılığıyla kirlendiğini söylemedi (Bir Nezir olarak ölü bir hayvana dokunma-ma andını bozmuştu).

14:10-14   Timna’da büyük bir düğün şenliği düzenlenmişti ve Şimşon kendisine eşlik eden 30 gence bir bilmece sordu; bilmeceyi çözebilirlerse onlara 30 keten mintan ve 30 üst giysi verecekti. Eğer çözemezlerse, o zaman gençler kendisine 30 keten mintan ve 30 üst giysi vermek zorundaydılar. Bilmece şöy-leydi:

Yiyenden yiyecek,

Güçlüden tatlı çıktı.

Bilmece elbette öldürdüğü aslan ve leşinde bulduğu balla ilgiliydi.

14:15-18   Gençler yanıtı tahmin edemediklerinde, Şimşon’un karısını kocasından yanıtı öğrenmesi için tehdit ederek ikna ettiler. Kadın kabul etti ve bilmeceyi 30 genç adama açıkladı. Onlar da Şimşon’a yanıtı bildirdiler ve giysileri istediler. Şimşon daha sonra onların karısıyla işbirliği yaptıklarının farkına vardı.

14:19,20   Gençlere giysileri vermek için Şimşon bir gün öfkeyle Aşkelon’a giderek 30 kişiyi öldürdü, mallarını yağmaladı ve giysilerini alarak bilmeceyi çözenlere verdi. Yedinci gün, evliliğin cinsel birleşmeyle tamamlanması gerektiğinde, Şimşon evine döndü. Ama karısı Şimşon’un en iyi adamı olan sağdıcına verilmişti.

3. Şimşon’un Misillemeleri (15. Bölüm)

15:1-6   Kayınpederi Şimşon’un, karısının yanına girmesine izin vermediğinde Şimşon, 300 çakalı çifter çifter kuyruk kuyruğa bağladı, kuyruklarının arasına da birer çıra sıkıştırdı ve hayvanları ekinlerin, bağ ve zeytinliklerin arasına salıvererek Filistliler’den öcünü aldı. Filistliler kendilerine zarar veren bu zalim eylemin nedenini öğrendiler. Şimşon’un karısını ve babasını yakarak buna karşılık vermekte gecikmediler.

15:7-13   Şimşon çok sayıda Filistli’yi öldürerek karşılık verdi; sonra Ya-huda topraklarındaki Etam Kayalığı’na çekildi ve bir mağaraya sığındı. Ama vahşet, daha büyük vahşeti tetikler. Filistliler Yahudalılar’la savaşmaya geldi-ler. Şimşon’un yanına giden Yahudalılar kölelik ruhuyla hareket ederek Şim-şon’a, Filistliler’in kendilerine egemen olduklarını hatırlattılar. Kendi canlarını kurtarmak için Şimşon’u sımsıkı bağlamayı ve düşmana teslim etmeyi kabul ettiler. Şimşon, halkının kendisini öldürmemesi koşuluyla düşmana teslim edilmesini kabul etti. Köle zihniyetine teslim olmuşlardı. Şimşon’a yardım et-mek ve kendilerini Filistliler’in zincirlerinden kurtarmak yerine, onlara sadık kalmayı ve kendi adamları Şimşon’a ihanet etmeyi seçmişlerdi.

15:14-17   Burada Şimşon’un kariyerindeki en görkemli anlarından birini okuyoruz. Bağlanmış durumda dışarıya getirildiğinde, Rab’bin Ruhu büyük güçle üzerine indi. Bir eşeğin çene kemiğiyle bin Filistli’yi öldürmeyi başardı. O yere Ramat-Lehi (Çene Kemiği Tepeleri) adı verildi.

Rab’bin, başarılı olması beklenmeyen böyle bir silah aracılığıyla böylesine büyük bir zaferi neden sağladığını merak edenler olabilir. Şimşon’un kirli olan her şeye dokunması yasaklanmıştı ve çene kemiği ölü bir hayvana ait olduğundan kesinlikle murdardı. Ancak, alışılmamış bu silah, zaferin olağanüstülü-ğünün kanıtıydı ve bu zafer Tanrı tarafından verilmişti. Bu olay, olağan bir durumda izin verilmemesine rağmen, büyük kriz zamanlarında Rab’bin düzen-sizliklere izin verdiğine ilişkin bir örnektir.

15:18-20   Şimşon su istediğinde, Tanrı ona mucizevi biçimde ‘çene kemiği tepelerindeki’ bir kaynaktan su çıkardı. Bu yere Eyn-Hakkore (Yalvaranın Pı-

narı) adı verildi. Şimşon’un bu ünlü döneminde Tanrı’nın Ruhu, onun İsrail’i 20 yıl yönettiğini yazar.

4. Şimşon’un Delila Tarafından Aldatılması (16. Bölüm)

16:1-3   Egemenliğinin sonuna doğru, Şimşon’un dizginlenemeyen şehveti onu Gazze’deki bir fahişenin evine götürdü. Kentin adamları, düşmanlarını sonunda kıstırdıklarını düşündüler. Ama Şimşon gece yarısı kalktı ve kent kapısının iki kanadıyla iki direğini tutup sürgüyle birlikte yerlerinden söktü. Hepsini omuzlayıp, yaklaşık 60 kilometre uzaktaki Hevron’un karşısında bulunan tepeye taşıdı.

16:4-10   Şimşon, adı Delila olan Filistli bir kadına aşık oldu. Bu olay duyulduğunda, Filist beyleri, kadına, eğer Şimşon’u kandırıp büyük gücünün sırrını öğrenirse, kendisine büyük ödül vereceklerini söylediler.

Kadının ilk girişiminde, Şimşon, kurumamış yedi taze sırımla bağlandığı taktirde gücünün kaybolacağını söyledi. Bunun üzerine kadın onu yedi taze sırımla bağladı ve Filistliler’in ona saldırmak üzere olduğunu söyledi. Ama Şimşon sırımları kendir lifleriymişçesine kopardı.

16:11,12   Delila, ikinci girişiminde, Şimşon’un söylediği gibi onu yeni urganlarla bağladı ve Filistliler’in Şimşon’u öldürmek için yaklaştıklarını söyle-di. Ancak Şimşon yine urganlarını iplik koparır gibi kopardı.

16:13,14   Hâlâ ateşle oynayan Şimşon, Delila’ya, eğer başındaki yedi örgü-yü dokuma tezgahındaki kumaşla birlikte dokur ve kazıkla burarsa çaresiz kalacağını söyledi. Delila, Filistliler’in kendisini yakalamak üzere olduklarını bildirerek onu uyandırdığında, Şimşon saçını tezgah kazığından ve kumaştan çekip kurtardı.

16:15-20   Sonunda Şimşon dayanamadı ve Delila’ya gücünün sırrını açıkladı. Uzun saçı, Tanrı’ya adanmış bir nezir olduğunun dışsal belirtisiydi, ama gücünün kaynağı değildi. Onu güçlü kılan saçı değil, Tanrı’yla olan ilişkisiydi. Ama saçı kesildiği taktirde gücünü yitirirdi. Delila bu kez sırrı öğrendiğinden emindi. Şimşon, kadının dizleri üstünde uyurken, Delila Filistliler’i çağırdı. Adamlardan biri Şimşon’un başını tıraş etti ve Şimşon gücünü yitirdi.

C. H. Mackintosh şu gözlemde bulunur:

Delila’nın kucağı Şimşon’un yüreğinden güçlüydü ve bin Filistli’nin başaramayacağını, tuzağa düşürme konusundaki becerisi sayesinde tek bir kadın başardı.12

Şimşon uyandığında gücünü toplamaya çalıştı, ama Rab’bin kendisinden ayrıldığını bilmiyordu.

16:21,22   Filistliler Şimşon’un gözlerini oydular ve onu Gazze’deki cezaevine koydular; orada tahıl öğütmek için değirmentaşına koşuldu. Biri, bu üç katlı düşüşü şöyle tanımlar: ‘Günahın dağlayıcı, kör edici ve ezici tutsaklığı.’ Ama saçı yavaş yavaş tekrar uzamaya başlıyordu.

16:23,31   Filist beyleri tanrıları Dagon’a kurban kesip eğlenmek için bir kutlama düzenlediler ve Şimşon’u tanrılarının kendilerine yaptığı iyiliği sergileyen bir örnek olarak eğlencelerine getirdiler. Aynı zamanda onu oynamaya da zorladılar. Şenlik sırasında Şimşon tapınağın damını taşıyan iki ana sütunun ortasında durup elleriyle sütunları kavradı. Rab’be kendisini güçlendirmesi için yalvardı ve sonra sütunlara yüklenerek binayı çöktürdü. Orada bulunanların hepsi öldü. Şimşon ölürken tüm yaşamı boyunca öldürdüğünden daha çok insan öldürdü; bu trajik bir öyküdür.

Şimşon, yaşamı boyunca Filistliler’le çok yakın arkadaş olduğu ve onların kadınlarını dayanılmaz bulduğu için, şimdi Dagon’un tapınağının yıkıntıları arasında diğer insanlarla aynı yerde ölü olarak yatmaktaydı. Tanrı’ya bağlılığı ona daha soylu bir ölüm getirecekti. Burada bize küçümsemememiz gereken ciddi bir ders verilir. Kutsallaşma kaybı, güç kaybına ve sonunda perişanlığa neden olur. Bedenimizin üyelerini günaha teslim etmek, yıkımın peşinden giymektir. Şimşon’un bedeni akrabaları tarafından Dan topraklarına götürüldü ve orada gömüldü.

III. İNANÇ, AHLÂK VE SİYASET ALANLARINDAKİ BOZULMALAR (17-21. Bölümler)

Hakimler’in bu son bölümü, hemen hemen bir kitabın ekini andırmaktadır. Zaman açısından, 17-21. bölümler öyküyü sürdürmez. Aksine, Hakimler döneminde İsrail’in içinde bulunduğu inanç, ahlâk ve politik durumun kötülüğüne ilişkin ürkütücü anlık görüntüler verirler. Kısa olan Rut Kitabı da aynı şekilde, Hakimler Kitabı’nı zaman açısından sürdürmez. Ama karşılaştırma yoluyla, İbrani tarihindeki bu karanlık dönemde yaşayan tanrısayar kişilerin çekici parlaklığını yansıtır.

1. Mika’nın İnanç Kurumu (17. Bölüm)

17:1-4   İlk öykü bozulan inanç konusundadır. Efrayimli Mika, annesinden 1100 parça gümüş çalmıştı. Annesi ise, kendi oğlu olduğunu bilmeden, hırsızı lanetlemişti. Mika lanetin sonuçlarından korktu ve annesine gümüşü geri verdi. Annesi laneti geri aldı ve gümüşü geri verdiği için oğlunu kutsadı. Şimdi bu gümüşü amacını gerçekleştirmek için kullanabilirdi. 200 parça gümüşü ayırıp kuyumcuya götürdü ve bunlardan iki put yapmasını buyurdu. Putlardan biri tahtadan yapılmış oyma bir puttu ve üzeri gümüşle kaplanmıştı. Dökme put ise tamamen gümüşten yapılmıştı.

17:5,6   Mika, putları evindeki diğer tanrıların (terafim) bulunduğu kutsal bir yere koydu. Aynı zamanda oğullarından birini kâhinliğe atamaya karar verdi. Bu nedenle bir efod yaptırdı (Kâhinlere ait ketenden üst giysi). Bu yaptıkları elbette ki Tanrı’nın yasasına aykırıydı; bir Efrayimli’nin kâhin olması yasaklanmıştı. Aslında tüm yaptıkları Musa’nın Yasası’na aykırıydı.

17:7-13   Bir süre sonra Beytlehem’de, Yahuda halkı arasında yaşayan bir Levili, Efrayim’in dağlık bölgesine giderek kalacak bir yer aradı (Yehova’nın hizmetine alınmalı ve ulusun ondalıklarıyla desteklenmeliydi. Ama yasaya uyul-madığından, kalacağı yeri kendisi bulmak zorunda kaldı). Mika, ona ailesinde kâhin olarak bir konum sundu. Bu adam bir Levili olmasına rağmen, Harun’un soyundan gelmiyordu ve bu nedenle bir kâhin olarak hizmet etmesi uygun değildi. Yine de Mika ona bir ücret, yiyecek ve giyecek sundu; Levili de hizmet etmeyi kabul etti. Levili, tüm bu düzenlemelerin Tanrı’nın buyruğuna karşı ol-duğunu Mika’ya söylemeliydi. Ama o, ücreti ve bu işin getireceği diğer yarar-ları gözeterek, Mika’ya sözsüz onay vermiş oldu.

Bu bölümdeki olayları tanımlayacak sözcük, karışıklıktır: Çalınmış para putlar için kullanılır ve Rab hırsızı bereketlesin diye dua edilir (2.ayet). Tapınağın yerini, kişilere ait kutsal yerler almıştır. Levililer ve sıradan halk, kâhinler olarak kutsanmıştır ve Yehova’ya tapınırken putlar kullanılmaktadır. Mika bunlara rağmen, Rab’bin kendisini kutsayacağını düşünmektedir! (13. ayet). Bu karışıklık, insan yüreğinden kaynaklanıyordu (6. ayet). Eğer İsrail’de o tarihlerde Tanrı’nın Yasası göz önünde tutulsaydı, bunların hiç biri olmazdı. “Öyle yol var ki, insana düz gibi görünür, ama sonu ölümdür” (Özd.14:12). Bir sonraki bölümde bu konuya değineceğiz.

2. Mika ve Danoğulları (18. Bölüm)

18:1-6   Yaklaşık aynı tarihlerde Dan oymağının halkı, yerleşeceği ek bir toprak aramaya karar verdi.

(1. ayet, “Dan oymağından olanlar… kendilerine düşen payı henüz almamışlardı” derken, kendilerine Kenan bölüştürüldüğünde hiç toprak verilmediğini kastetmez [Yşu.19:40-48]. 12 oymak arasındaki en küçük pay olan payları kendileri için çok küçüktü). Bazı casusları Mika’nın Efrayim’in dağlık bölgesindeki evine geldiklerinde, genç Levili’nin sesini tanıdılar ve ondan Tanrı’nın yolculuklarını kutsaması için güvence istediler.

18:7-13   Dan oymağından beş adam Layiş’in kuzeyindeki kenti araştırdı, esenlik ve güvenlik içinde olduğunu gördü. Bunun da ötesinde kentin hiç kimseyle ilişkisi yoktu; ‘komşu halkla karşılıklı yardımlaşma antlaşması’ yapmamış, barışsever bir topluluktu.13

Kentin savunmasız konumunu Tanrı’nın bir armağanı olarak kabul eden altı yüz silahlı Dan’lı, Layiş’e doğru yola çıktı.

18:14-26   Daha sonra Dan oymağından beş adam Layiş’i ele geçirmek için kuzeye yürürlerken, Mika’nın evine geldiler ve tüm putları aldılar. Levili fazla itiraz etmedi, yalnızca Mika’nın evine hizmet etmektense, bir kahin olarak Dan oymağına hizmet etme buyruklarına sevinçle itaat etti. Mika ve kentten bazı adamlar, bu hırsızlığı protesto etmek için Danlılar’a gittiler, ancak Mika’ya ses çıkarmaması söylendi ve eli boş olarak eve gönderildi.

18:27-31   Sonra Danlılar, barışçıl Layiş kentini vurdular ve kentin adını değiştirerek Dan adını verdiler. Oyma putu kente yerleştirdiler ve Musa oğlu, Gerşom oğlu Yonatan’ı ve oğullarını kahin olarak atadılar.

Genellikle, Hakimler’de, ‘Manaşşe’ yerine “Musa” adının geçmesi gerektiği kabul

edilir. Yahudi metinlerini kopya edenler tarafından, kendisini torununun putpe-restliğinin getirdiği utançtan korumak amacıyla Musa adı gizlenmiştir.14

Yonatan, büyük olasılıkla daha önce sözü edilen Levili’nin adıdır. Dan Kenti bu tarihten itibaren putperest bir kente dönüşmüştür. Yarovam’ın daha sonra iki altın buzağıdan birini yerleştirdiği kent burasıdır. 30. ayette sözü edilen tutsaklık ile, o bölgenin Filistliler tarafından mı (1Sa.4:11) yoksa Asurlular tarafından mı (2Kr.15:29) ele geçirildiği belirtilmemektedir.

Danlılar’ın hepsi Layiş’e gitmedi (11. ayet) ya da putperestliğe sapmadılar. Bazıları Yahuda ve Efrayim bölgeleri arasında, ülkelerinde kaldılar. Dan oymağının en ünlü bireyi Şimşon, bu oymağın son grubundandı.

3. Levili ile Cariyesi (19.bölüm)

19:1-12   Bu ayetlerde sözle ifade edilemez bir ahlak çöküntüsünü anlatan bu öyküye yer verilmiştir: Levili ve cariyesinin öyküsü. Adı geçen bu Levili-nin Yahuda’nın Beytlehem Kenti’nden gelmiş olan bir cariyesi vardı. Cariye, Levili’yi kendi evine dönmek ve bir fahişe olarak yaşamak üzere terk etti. Levili cariyenin babasının evine onu almak için gitti ve günlerce orada konuk edildi. Cariyesiyle evden her ayrılmak istediğinde, kadının babası onun biraz daha uzun kalması için ısrar etti. Sonunda beşinci günün akşamında hizmet-karı, iki talan vurulmuş eşeği ve cariyesiyle evden ayrıldı. Yevus’a geldikle-rinde öğleden sonra olmuştu (Yevus, Yeruşalim’dir), ama burada durmadılar, çünkü hala bu kentte yaşayan putperest Yevuslular bulunmaktaydı. George Williams şu gözlemde bulunur:

Geceyi Tanrı’nın açıklanmış çocuklarıyla geçirmek yerine, putperestlerle geçirmek Levili için daha iyi olacaktı, çünkü Tanrı halkı putperestlerden daha da yozlaşmış durumdaydı.15

19:13-21   Günbatımında Giva’ya geldiler; Giva, Benyamin toprağındaydı. Kervana hiç kimse evinde yer vermedi, bu nedenle Levili geçici olarak meydan-da gecelemeye karar verdi. Daha sonra Giva’da yaşayan yaşlı bir Efrayimli adam onları evine götürmeyi teklif etti; teklifini kabul ettiler.

19:22-24   O akşam, evi cinsel sapıklardan oluşan bir serseri grubu çevirdi ve konuk olan Levili’nin kendilerine verilmesini istediler. Bu tür bir sefilce davranışa yalnızca Lut’un zamanında rastlarız (Yar.19). Ne yazık ki genç kadın için Giva’da, Sodom’da olduğu gibi koruyucu melekler bulunmamaktaydı. Her iki olay da suçlulara ciddi sonuçlar getirdi. Rab eşcinsellikten tiksinir. İnsanoğlu bundan daha alçaltıcı bir ahlaksızlığa düşemez. Ev sahibi kötü Benyaminliler’i, kendilerine bakire kızını ve Levili’nin cariyesini vermeyi teklif ederek tatmin etmeyi denedi. Arthur Cundall burada sergilenen sefil davranışlara ilişkin aşağıdaki yorumu yapar:

Yaşlı adam, konukseverliğin gerektirdiği gelenekler nedeniyle, zayıf ve çaresiz kişilerin bakımı ve korunmasının kesinlikle önemli olduğuna inanan çağımız insanlarına tamamıyla ters gelen bir düşünceye sahipti. Eski dünyada, kadınlığa verilen değer çok azdı: Bu, Yahudi inancının hükümlerinden kaynaklanmaktaydı. Kadınların günümüzdeki konumlarının tadını çıkarmaları Hıristiyan inancı aracılığıyla gelen aydınlanma sayesinde olmuştur. Yaşlı adam, önemli konuğunun zarar görmesine izin vermemek için, kendi bakire kızını ve Levili’nin cariyesini kurban etmeye istekliydi.16

19:25-30   Sonunda, korkak Levili kendi canının derdine düşerek, cariyesini dışarıya gönderdi. Kadını iğrenç bir şekilde hırpalayarak tecavüz ettiler ve kadın gece öldü. Benyaminliler’i haklı çıkartmadan, kadın eğer kendisini daha önce fahişeliğe vermeseydi (2. ayet), bir fahişe gibi ölmezdi düşüncesine işaret edebiliriz. Günah, izleyicilerine acımasız bir bedel ödetir. Levili ertesi sabah cariyesinin bedenini eşiğin üzerinde buldu. İsrail’de gerçekleşen bu kötülük nedeniyle öylesine öfkelendi ki, kadının bedenini 12 parçaya keserek her birini olup bitenleri açıklayarak 12 oymağa gönderdi.

İsrail ulusu şaşkınlıktan serseme dönmüştü!

Ç. Benyaminoğulları’na Karşı Savaş (20,21. Bölümler)

20:1-14   İsrail oymaklarından seçilmiş savaşçılar (Benyamin dışında) Mispa’da bir araya geldiler ve olanları anlatan Levili’yi dinlediler. Giva’ya karşı savaşmaya karar verdiler, ama önce Benyaminliler’e suçlu sapıkları cezalandırmak amacıyla kendilerine teslim etmeleri için bir fırsat tanıdılar, Ben-yaminliler reddettiler ve iç savaş başladı.

20:15-48   Bu olay, Yeşu ve kuşağının ölümünden kısa bir süre sonra gerçekleşti, çünkü Tinehas o zamanın başkahiniydi (28. ayet) Benyamin oymağının yalnızca 26.700 askeri vardı; diğer oymakların asker sayısı ise 400 bin idi (15-17. ayetler). Yine de ilk savaşta, Benyamin 22 bin İsrailli’yi öldürdü (18-21. ayetler).

İkinci çarpışmada, 18 bin İsrailli’yi yere serdiler (22-25. ayetler). İsrail’in bu kadar çok sıkıntı çekmesinin nedeni, davalarında haklı olsalar bile, Rab’be yakın yürümemiş olmalarıydı. 18, 23 ve 26-28. ayetlerde, ulusun, başarı vaat edilene kadar Rab’bin önünde kendilerini alçaltmaya zorlandıklarını görebiliriz. Üçüncü çarpışmada İsrailliler pusuya yatma stratejisini kullandılar. Benyamin-oğulları’nı Giva Kenti’nin dışına çektiler, kenti ateşe verdiler ve sonra çöle kaç-makta olan 25.100 Benyaminli’yi öldürdüler. Tüm Benyamin kentlerini yak-tılar, kadınları ve çocukları öldürdüler (29-48. ayetler).

Benyamin, üç savaşta, 26.100 adamını kaybetti (15, 47. ayetler). (İlk iki gün-de bin kişi kaybettikleri sonucunu çıkarmalıyız.) 35 ve 44-46. ayetlerdeki ölüm-ler, yalnızca son savaştaki ölüleri belirtmektedir. Hayatta kalanlardan 600 kişi, dört ay süreyle, Rimmon Kayalığı’na sığındılar (47. ayet). Eğer bu 400 kişi sağ kalmasaydı, oymak tamamıyla yok olacaktı.

21:1-15   İsrail’in 11 oymağı pişmanlık duydu. Benyamin oymağının neredeyse yok olmak üzere olduğunu fark etmişlerdi. Bu oymağın tükenmesini iste-miyorlardı. Yine de Mispa’da, kızlarını Benyaminoğulları’na eş olarak ver-meyeceklerine dair aceleyle ant içtiler. İlk çözümleri, Şeria’nın doğusundaki Yaveş-Gilat’a karşı savaşmaktı, çünkü bu yerde oturanlar, Benyamin’e karşı savaştıklarında yardım etmemişlerdi. 400 genç bakirenin dışında tüm insanları öldürdüler. 400 bakireyi yanlarına alarak onları Benyaminoğulları’na verdiler.

21:16-24   Ancak, oymağın yok olup gitmemesi için daha fazla şeyler yapmaları gerektiği açıktı. İsrailoğulları, kızlarını Benyamin oymağına vermeyeceklerine ant içmişlerdi ve şimdi bu antlarından dönemezlerdi. Bu nedenle Benyamin oymağından sağ kalanlara kendilerine eş alabilmelerine izin verecek olan bir plan yaptılar. Her yıl kutlanan bir bayramda (Çardak Bayramı olabilir) Şilo’da dans eden genç kadınları Benyaminoğulları’na eş olarak vere-ceklerdi. Şilo erkekleri şikayet ettiklerinde, diğer oymaklar onlara, İsrail oymak-larından birinin yok olmasına engel olmak için bunun gerekli olduğunu açıkla-dılar. Böylece Benyamin geleceğini bina etmek üzere ülkesine geri döndü.

Bu son birkaç bölüm, bize Hakimler döneminin başlangıcındaki iki oymağa yakından bakma fırsatı sağlamıştır. Diğer oymaklarda gerçekleşen ve yazılmamış olan olayları siz düşünün! Zaman ilerledikçe her şeyin daha kötüye gittiğini biliyoruz! Bu korkunç öyküler, insanların Rab’den ne kadar uzaklaşabileceklerini gösterirler. Burada isyan etmemize neden olacak derecede büyük bir günahın ürünüyle karşılaşırız. Okuduklarımız, yüreklerimizi Tanrımız Rab’bi aramaya ve yaşadığımız günler boyunca O’na sadakatle hizmet etmeye yöneltmeli.

21:25   Hakimler Kitabı, kulaklarımızda çınlayan şu üzücü sözlerle sona erer: “O günlerde İsrail’de kral yoktu; herkes dilediğini yapıyordu.”

Bu karanlık dönemde tek bir sağlıklı olay bulunur, ama Hakimler Kitabı’nın yozlaşmışlığıyla gereğinden fazla yakın ilişki kurarak kirletilmemesi için ayrı bir yerde anlatılmıştır. Şimdi gözlerimizi Rut’un saf ve lekesiz öyküsüne çeviriyoruz.

DİPNOTLAR

1 (Giriş) Bunlar çoğunlukla Grant, Jennings ve Ridout’tan uyarlanmıştır (Bk. Bibli-yografya).

2 (2:11-19) Irving L. Jensen, Judges/Ruth, s.12.

3 (3:5,6) A. Cohen, “Joshua/Judges”, s.176, 177.

4 (Arasöz) Lewis Sperry tarafından Systematic Theology’de alıntısı yapılmıştır. V:32.

5 (Arasöz) İbranice Mal’ak, Grekçe’de Angelos (Türkçe: Melek).

6 (Arasöz) Chafer, Systematic Theology, I:328.

7 (8:10-17) Cohen, “Joshua/Judges”, s.227.

8 (8:10-17) A.g.e., s.225.

9 (9:7-15 Jensen, Judges/Ruth, s.49.

10 (12:5,6) Grekçe ve Latince dahil olmak üzere bazı dillerde ‘ş’ sesi yoktur. Büyük olasılıkla bir İbrani diyalekti, ya ‘ş’ sesini telaffuz edemiyor ya da ‘s’ ve ‘ş’ seslerinde, en azından bu sözcüğü kullanırken ayırım yapmıyordu. Benzeri bir durum, II. Dünya Savaşı sırasında, Güney Denizleri’ndeki Amerikalı askerler, parola olarak “lalapalooza” sözcüğünü kullandıklarında ortaya çıkmıştı. Japonlar, ‘L’ ve ‘R’ arasında ayırım yapmakta zorlanmış ve parolayı “raraparooza” olarak telaffuz etmişlerdi.

11 (12:5,6) Samuel Ridout, Lectures on the Books of Judges and Ruth, s.177.

12 (16:15-20) C. H. Macintosh, Genesis to Deuteronomy, s.465.

13 (18:7-13) Cohen, “Yeşu/Hakimler”, s.291.

14 (18:27-31) John Haley, Alleged Discrepancies of the Bible, s.338. İbranice’de Musa ve Manaşşe hecelerindeki sessizler hemen hemen aynıdır. Bu nedenle, metni kopya edenlerin ufak bir hata yapmış olmaları mümkündür.

15 (19:1-12) George Williams, The Student’s Commentary on the Holy Scriptures, s.132.

16 (19:22-24) Arthur E. Cundall, Judges and Ruth, s.197.

BİBLİYOGRAFYA

Atkinson, David. The Message of Ruth: The Wings of Refuge. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1983.

Barber, Cyril J. Ruth: An Expositional Commentary. Chicago: Moody Press, 1983.

Campbell, Donald K. No Time for Neutrality. Wheaton, IL: Scripture Press Publications, Victor Books, 1981.

Cohen, A. “Joshua/Judges.” Soncino Books of the Bible. London: The Soncino Press, 1967.

Cundall, Arthur E. ve Leon Morris. Judges and Ruth. The Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1968.

Fausset, A. R. A Critical and Expository Commentary on the Book of Judges. London: James Nisbet & Co., 1885.

Grant, F.W. “Judges” ve “Ruth.” The Numerical Bible. 3. Cilt, Joshua to 2 Samuel. Neptune, NJ: Loizeaux Brothers, 1977.

Jennings. F.C. Judges and Ruth. New York: Gospel Publishing House, 1905.

Jensen, Irving I. Judges/Ruth. Chicago: Moody Press, 1968.

Macintosh, C. H. Genesis to Deuteronomy. Neptune, NJ: Loizeaux Brothers, 1989.

McGee, J. Vernon. Ruth and Esther: Women of Faith. Nashville: Thomas Nelson Publishers, 1988.

Ridout, Samuel. Lectures on the Books of Judges and Ruth. New York: Loizeaux Bros., 1958.