TARİH KİTAPLARINA GİRİŞ

İyi ve özellikle gerçek bir öyküden hoşlanan milyonlarca kişi, Eski Antlaşma’nın ikinci ana bölümünü olağanüstü büyüleyici bulur. Bu bölüm, Ya-sa’nın Tekrarı Kitabı’nda yer alan, Tanrı halkının öyküsüyle başlar, Eski Ant-laşma tarihinin sonuna kadar devam eder (Şiir ve peygamberlik kitapları, tarih kitaplarının çatısıyla uyum sağlarlar, ama bu öykünün devamını vermezler).

‘Tarihten hoşlanmayanlara (kendi tercihlerinden ya da sıkıcı tarih öğretmenleri tarafından tarihten soğutuldukları için) söyleyebileceğimiz tek şey, tarihin eşsiz olduğudur. Her şeyden önce Kutsal Kitap tarihini, ‘O’nun öyküsü’ şeklinde ifade edebiliriz. İbrani tarihine ait herhangi bir dönemin tam bir öyküsü değildir, ama tanrısal niteliklere yer vererek sürüp giden bir öyküdür. İkinci olarak, tarihin bir amacı bulunduğunu söyleyelim; yalnızca bilgi vermez ya da eğ-lendirmez, aynı zamanda bizleri daha iyi imanlılar haline getirir. Elçi Pavlus’un Yeni Antlaşma’daki sözcüklerini kullanırsak, “Bunlar, bize öğretmek için ya-zılmıştır” (Rom.15:4).

Bu olayların tümü gerçekten yaşanırken, Kutsal Ruh’un esinlemesiyle Tan-rı’nın insan yazarlar aracılığıyla gerçekleştirdiği seçim ve sunuş, düşünerek okuyan okuyucunun, öğrenmesi gereken dersleri anlamasını kolaylaştırmak içindi. Örneğin, Davut’un yaşamı, krallıkların bölünmesi ya da sürgünden sonra sağ kalan Yahudiler’in geri dönüşü.

I. KRONOLOJİ

Tarih kitapları, İ.Ö. yaklaşık 1400 ile 400 yılları arasında yazılmıştır. Bu kitaplar İbrani tarihinin tam bin yıllık dönemini kapsar. Bu uzun süreç doğal olarak üç ana döneme ayrılır: Teokratik Dönem (İ.Ö. 1405-1043), Krallık Dönemi (İ.Ö. 1043-586 ya da Saul’dan Yeruşalim’in yıkımına kadar) ve Yenilenme Dönemi (İ.Ö. 536’dan 420’ye kadar).

II. TEOKRATİK KİTAPLAR

Nasıl demokrasinin (Grekçe’de “insan yönetimi”) insanlar tarafından yönlendirilen bir yönetim olması gerekiyorsa, aynı şekilde teokrasi yönetiminde de doğrudan Tanrı egemen olmalıdır. Yeşu’dan Saul’e kadar Eski İsrail (İ.Ö. 1405-1043), Tanrı’nın egemenlik sürdüğü böyle bir yönetime sahipti.1

Teokratik döneme ait üç kitap bulunur: Yeşu, Hakimler ve Rut.

A. Yeşu

Bu kitap Musa’nın ölümü ve hem ruhsal hem de askeri bir önder olan Ye-şu’nun, Musa’nın yerini almasıyla başlar. Yeşu, İsrailliler’i yalnızca Filistin’i fethetmeye değil, aynı zamanda Rab’bi izlemeye de çağırır. Kitabın ilk yarısı Vaat edilen ülkenin fethine, ikinci yarısı ise bu ülkenin İsrail’in 12 oymağı arasında bölünmesine ilişkin ayrıntıları aktarır.

B. Hakimler

İsrailliler, Tanrı’nın buyruklarına itaat etmeyerek putperestleri gizledikleri için, önce Filistin’e dağıtıldılar, sonra da diğer ulusların dalga dalga gelen baskısı altında kaldılar.

Hakimler Kitabı oldukça gaddar –bir ya da iki tüyler ürpertici– öyküler içerir; bu öyküler Tanrı sözüne itaatsizliğin yol açtığı sonuçları resmederler.

C. Rut

Bu çekici küçük kitap, Hakimler Kitabı’ndan sonra yazılmamıştır, ama o karanlık dönemdeki büyük ruhsal sapmaya rağmen, tanrısayar sağ kalanların, Tanrı’ya güzel ve kabul edilebilir biçimde hizmet edeceklerini gösterir.

III. KRALLIK DÖNEMİNDEKİ KİTAPLAR

Krallık döneminde yazılan üç kitap bulunur (İ.Ö. 1043-586), ama tüm yeni çevirilerde kolaylık sağlamak amacıyla altı kitaba bölünmüşlerdir.

A. Samuel

1 ve 2.Samuel kitapları üç isim altında özetlenebilir: Samuel, Saul ve Davut. İsrail’in ilk kralı Saul’u mesheden peygamber Samuel’den sonra, Saul ve Davut’un adları geçer. Saul’un yerine geçen Davut’un karşılaştığı denemeler ve başarıları oldukça ayrıntılı anlatılmıştır.

B. Krallar

Davut’un oğlu Süleyman bilge ve harika bir yönetici olmasına rağmen, çok sayıda putperest kadınla evlendiğinden ruhsal gücünü kaybetti. Oğlu Rehavam, krallığın ikiye bölünmesine neden oldu: Güneyde bulunan Yahuda (hem iyi hem de kötü önderleri vardı) ve kuzeyde bulunan İsrail (yalnızca kötü önderleri vardı). Kuzey Krallığı İ.Ö. 722’de, Güney Krallığı 605 ve 586 yılları arasında tutsak edildi.

C. Tarihler

Tarihler, İbranice Kutsal Kitap’taki son kitaptır; Adem’den başlayarak (yalnızca soy ağaçları aracılığıyla), Güney Krallığı’nın düşüşüne kadar süren dönemdeki Yahudi tarihini anlatır. Kitap, İbrani tarihinin ruhsal öyküsünü yeniden anlattığından, olumlu unsurları vurgular (hatta Davut’un büyük günahını atlar ve isyankar Kuzey Krallığı’ndan hiç söz etmez).

IV. YENİLENME DÖNEMİNİ ANLATAN KİTAPLAR

Babil’deki 70 yıllık sürgünden sonra, bir zamanlar teokrasi, sonra krallıkla yönetilen ulus, şimdi dünya uluslarının bir eyaleti haline gelmişti – önce Persler, sonra Grekler, sonra da Romalılar... Bu dönem, İ.Ö. 536-420 yıllarını kapsar.

A. Ezra

İ.Ö. 536’da Kral Koreş, Yahudiler’in ülkelerine dönmelerine izin veren bir buyruk yayınladı. Yaklaşık 50 bin Yahudi (çok küçük bir azınlık) Zerubbabil yönetiminde tapınağı yeniden bina etmek üzere geri döndü. Kâhin Ezra, İ.Ö. 458’de yaklaşık 2000 Yahudi’yi beraberinde götürdü.

B. Nehemya

İ.Ö. 444’de, Nehemya Pers Kralı’ndan, yeniden bina edilen tapınağın çevresindeki Yeruşalim duvarlarını inşa etmek için izin aldı. Duvarlar tamamlandığında Ezra ve Nehemya Yahudi devleti içinde bir reform ve uyanışa önderlik ettiler.

C. Ester

Olaylar Pers ülkesinde geçtiğinden, bu kitap, tarih sıralamasına göre yenilenme dönemini anlatan üç kitabın sonuncusu değildir; Pers ülkesindeki olaylar Ezra’nın 6 ve 7. bölümlerinde geçer. Kitabın sona konulmasının nedeni, belki de kutsal ülkeye dönmeleri mümkünken, dönmeyenlerin yaşamlarını anlatmak içindir. Ester, Tanrı’nın olayların arkasındaki işleyişini resmeder (Bir kez bile Tanrı’nın adından söz edilmemiştir). Tanrı, halkını Ester aracılığıyla düşmanlarının zulmünden ve gerçek bir katliamdan korur. Kullandığı insan araçlar arasında güzel ve cesur Yahudi Kraliçesi Ester’le birlikte, onun akıllı kuzeni Mordekay da bulunmaktadır.

DİPNOTLAR

1 Calvin’in etkili olduğu Cenevre kenti (1500’lerde) ve Püritenlik’in yayıldığı New England (1600’lerde) temelde, teokrasi alanında Calvinci girişimlerin olduğu yerdi.

BOŞ

YEŞU

Giriş

“Kutsal Yazılar’ın bu bölümü, tarih yazma konusunda verimli, ama tarihsel duyarlılık ve algılama konusunda acil yardıma muhtaç kuşağımıza, bir tarih ve tarihsel sanat kitabı sunar.”

– Paulus Cassel

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Yeşu, Musa’nın kitapları ve İsrail’in Kenan ülkesindeki tarihi arasında kurulmuş gerekli bir köprüdür. Hem İbranice kitap düzeninde, hem de günümüzdeki Hıristiyan düzeninde Yeşu, Eski Antlaşma’nın altıncı kitabıdır. Hıristiyanlar’a göre kitap, ‘tarih kitaplarının’ 12’sinin ilkidir (Yeşu’dan Ester’e kadar); Yahudiler’e göre ise kitap, ‘ilk peygamberler’ olarak adlandırdıklarının ilkidir (Yeşu’dan Ezra-Nehemya’ya kadar, Rut ve Tarihler, İbranice Eski Antlaşma-nın sonundaki ‘yazılar’ bölümünde bulunur).

Jensen, kitabın önemini şu sözcüklerle vurgular:

Yeşu tam anlamıyla ilerleyen bir tarihin doruğu olduğu kadar, aynı zamanda İsrail için yeni bir deneyimin başlangıcıdır da... Tarihsel bağı kitaba, Eski Antlaşma yazılarında önemli bir yer sağlamış olmaktadır.1

II. KİTABIN YAZARI

Kitabın yazarı bilinmemekle beraber, büyük bir bölümünü Yeşu’nun kendisinin kaleme aldığı, Yeşu’nun ölümünden sonra ise, başkâhin Elazar’ın ve oğlu Pinehas’ın kitabı tamamladığı söylenir. Yeşu Kitabı’nda yazarın olaylara birebir tanık olduğunu görürüz. Birinci tekil şahıs sıfatı kullanılarak yazılmış bölümler içeren kitap (5:1, 6), aynı zamanda özellikle Yeşu’nun bazı dokümanları yazdığını da anlatır (18:9; 24:26). Kitabın derlenmesi sırasında Rehav’ın halen yaşıyor olması (6:25), Yeşu’nun ana yazar olduğu düşüncesiyle uyumludur.

III. TARİH

Yeşu’nun tarihi, kısmen Mısır’dan Çıkış’ın tarihiyle bağlantılıdır (İ.Ö. 15 ya da 13. yüzyıl). Gerçekler, daha önceki ve daha tutucu bir tarih olan İ.Ö. 1400’lü yıllarla daha iyi uyuşur. Yeşu için İ.Ö. 1400 ve 1250 yılları arasındaki tarih, aşağıdaki nedenlerden kaynaklanıyor gibidir: Kitap, Süleyman’dan (16:10 ile 1Kr.9:16) ve hatta Süleyman’ın babası Davut’tan da önce yazılmış olmalıydı (15:63 ile 2Sa.5:5-9). Yeşu 13:4-6, Fenikeliler’i ‘Saydalılar’ olarak adlandırdığından, İ.Ö. 1100’lerden önce, Sur Sayda’yı fethettiğinde, yani İ.Ö. 1200’den önce yazılmış olmalıdır. Çünkü Filistliler, Filistin’i bu tarihten sonra istila etmişlerdi; yine de Yeşu’nun zamanında sorun yaratmamışlardır.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Mısır’dan Çıkış, halkını Mısır’dan çıkartan Tanrı’nın öyküsüyse, Yeşu Kitabı da, halkını vaat edilen ülkeye götüren Tanrı’nın öyküsüdür. Ulusun imansızlığına rağmen Tanrı, başlamış olduğu iyi işi tamamlayacaktı. Göreceğimiz gibi halk değişmemişti; hâlâ imansızdılar. Yine de, Rab’bin sözü yerine gelecek ve İbrahim’in soyu, antlaşma ülkesine kök salması ve büyümesi için dikilecekti (Yar.15:13-16).

Bu kitaptaki olayları, Yasa’nın Tekrarı’nın son bölümünde kaydedilmiş olanlar izler. İsrail halkı Moav ovalarında, Şeria Irmağı’nın doğusunda kamp kurmuştu. Musa ölmüştü ve Yeşu kumandayı ele almıştı. Halkı Şeria’dan geçirerek vaat edilen ülkeye getirmek üzereydi. Musa aracılığıyla temsil edilen Yasa, Tanrı halkını mirasına ulaştıramazdı. Yalnızca, Yeşu tarafından resmedilen di-rilmiş Mesih’in bunu yapması mümkündü.

Burada Yeşu hakkında bazı önemli gerçekleri yeniden gözden geçirmek için biraz ara vermeliyiz. Musa, onun adını Hoşea’dan Yeşu’ya çevirmişti (Say. 13:16). Yeşu Efrayim oymağındandı (Say.13:8) ve Musa’nın yardımcısıydı (Yşu.1:1). Rab’bin savaşlarına katılmış biriydi. İsrailliler, Amalekliler’e karşı yaptıkları ilk savaşta yenilmişlerdi (Çık.17) ve Yeşu İsrailliler’in Mısır’dan bu yana tanıdıkları tek komutandı. Ancak, Yeşu’yu, ulusun başına geçerek Musa-nın yerini alması için yeterli kılan, onun askeri başarısı değil, ruhsal canlılığı ve imanıydı. Gençliğinde sürekli Rab’bin çadırında kalırdı (Çık.33:11). Sina Da-ğı’nda Musa’yla birlikte bulunmuştu (Çık.32:17). O ve Kalev, halk 38 yıl önce Kadeş-Barnea’dayken vaat edilen ülkeyi iman gözleriyle görmüşlerdi (Say. 14:6-10). Musa tarafından eğitilen Yeşu, şimdi yaşı 90’ın üzerinde olmasına rağmen Yehova tarafından görevlendirilmişti.

ANA HATLAR

I. VAAT EDİLEN ÜLKENİN İŞGALİ (1-12. Bölümler)

A. Şeria Irmağı’nı Geçme Hazırlıkları (1. Bölüm)

B. Eriha’daki Casuslar (2. Bölüm)

C. Şeria Irmağı’nı Geçiş (3:1 - 5:1)

Ç. Gilgal’daki Törenler (5:2-12)

D. Eriha’nın Fethi (5:13 - 6:27)

E. Ay Kenti’ndeki Mücadele (7:1 - 8:29)

F. Antlaşmanın Şekem’de Onaylanması (8:30-35)

G. Givonlular’ın Hilesi (9. Bölüm)

Ğ. Güneydeki Mücadele (10. Bölüm)

H. Kuzeydeki Mücadele (11. Bölüm)

I. Fetihlerin Özeti (12. Bölüm)

II. VAAT EDİLEN ÜLKEYE YERLEŞME (13-24. Bölümler)

A. Alınacak topraklar (13:1-7)

B. Ülke’nin bölüştürülmesi (13:8 - 19:51)

1. Mülkten paylarını alan Manaşşe oymağının yarısı ile Ruben ve Gad oymakları (13:8-33)

2. Yahuda’nın payı (14,15. Bölümler)

3. Yusuf’un payı (16,17. Bölümler)

4. Toprakların diğer oymaklara bölüştürülmesi (18, 19. Bölümler)

C. Sığınak Kentler (20. Bölüm)

Ç. Levililer’e ayrılan kentler (21. Bölüm)

D. Şeria’nın doğusundaki sunak (22. Bölüm)

E. Yeşu’nun İsrail önderlerine yaptığı veda konuşması (23. Bölüm)

F. Yeşu’nun İsrail halkına yaptığı veda konuşması (24:1-15)

G. Şekem’de yenilenen antlaşma (24:16-28)

Ğ. Yeşu’nun ölümü (24:29-33)

YORUM

I. VAAT EDİLEN ÜLKENİN İŞGALİ (1-12. Bölümler)

1. Şeria Irmağı’nı Geçme Hazırlıkları (1. Bölüm)

1:1-9   Rab, Nunoğlu Yeşu’ya önündeki göreve ilişkin ciddi bir sorumluluk yükledi. Ülke, İsrail’e vaat edilmişti, ama onu mülk edinmeliydiler; ülkenin sınırları, güneydeki Negev’den kuzeydeki Lübnan’a ve batıdaki Akdeniz’den doğudaki Fırat Irmağı’na kadar uzanmaktaydı (3, 4. ayetler). Yeşu güçlü, çok cesur ve itaatkâr olmalıydı. Ancak o zaman, yani yüreklerimizi ve zihinlerimizi Tanrı’nın sözüyle doldurduğumuzda ve O’na itaat ettiğimizde kesin başarıdan emin olabiliriz (8. ayet).

Yeşu’ya üç kez Rab tarafından güçlü ve çok cesur olması söylendi (6, 7, 9. ayetler). Önündeki görevin büyüklüğü ve süresi, böylesine inatçı bir halka önderlik etmenin getireceği baskılar, akıllı ve güvenilir bir ruhsal rehber olan Musa’nın yokluğu, Yeşu’nun zihnini yormaktaydı. Ama Rab ona önce güç sağ-lamadan hiçbir göreve çağırmazdı. Yeşu’nun güçlü olması için üç iyi nedeni vardı: Tanrı’nın vaadi (5, 6. ayetler), kesin bir zafer; Tanrı’nın sözü (7, 8. ayetler), güvenilir bir rehber; Tanrı’nın varlığı (9. ayet), destekleyici bir güç.

T. Austin Sparks şöyle yazar:

Burada imanın gerçek savaşı görülür. Bizim kim olduğumuz değil, O’nun kim olduğu; ne hissettiğimiz değil, O’nun gerçekleri önemlidir.2

1:10-18   Halk, Kenan ülkesine yapacakları yolculuk için kendilerine kumanya hazırlamalıydı. Şeria’nın doğusuna yerleşen iki buçuk oymağa gelince; erkeklere, Yeşu tarafından ülkenin fethi için yardımcı olmaları gerektiği hatırlatıldı. Ondan sonra ailelerinin yanına geri dönebilirlerdi (12-15). Bunu hemen kabul ettiler (16-18. ayetler). Geri dönecek olan öldürülecekti.

Bazı ilahilerde, Şeria Irmağı’nı geçiş ölüme, Kenan ülkesi ise cennete benzetilir. Ancak, Kenan’da çatışma vardı. Cennette çatışma olmayacaktır. Aslında Kenan ülkesi bizim şimdiki ruhsal mirasımızı resmeder. Bu mirasın tümü bizimdir, ama Tanrı sözüne itaat ederek, vaatlere yapışarak ve imanın iyi savaşını sürdürerek bu ruhsal mirasa sahip çıkmamız gerekir.

2. Eriha’daki Casuslar (2. Bölüm)

2:1a   İstila hazırlıkları içindeki Nun oğlu Yeşu, Akasya Korusu’ndan (Şittim) Eriha’ya iki casus gönderdi. Bu, Yeşu’nun iman eksikliğini göster-miyordu; aksine askeri bir stratejiydi. Tüm ülkeyi dolaşmaları gerekmiyordu. Daha önceki yıllarda bunu yapmışlardı, ama şimdi ileriye doğru bir adım atarak yalnızca bakacaklardı.

2:1b-24   Casuslar Rahav adındaki bir fahişenin evinde saklandılar. Keil ve Delitzsch’in işaret ettikleri gibi, ‘Böyle bir kişinin evine girmeleri kuşku uyandırmayacaktı.’3 Öyküden anlaşıldığına göre, Rahav Rab’bin Yahudi halkı için yaptığı harika mucizeleri işitmişti (8-11. ayetler). Kadın, Yahudiler’in Tanrısı’nın gerçek Tanrı olduğu sonucuna varmıştı. Bu nedenle O’na güvenmiş ve gerçekten tövbe etmişti. İmanının gerçekliğini, casusları, ülkesine ihanet etme pahasına koruyarak kanıtladı.

Casuslar, Rahav’a evinin penceresine kırmızı bir ip astığı taktirde kendisinin ve ailesinin canını esirgeyeceklerine söz verdiler. Eriha’ya saldırdıklarında Rahav ve ev halkı dışarı çıkmayarak evde kalmalıydı (6-21. ayetler). Kırmızı ip bize bir evin kan aracılığıyla korunduğunu (İlk Fısıh’ta olduğu gibi, Çık.12) düşündürüyor.

Eriha kralının elçileri Rahav’a, casusların nerede olduklarını sorduklarında kadın, casusların kentten ayrılmış olduklarını söyledi (5. ayet). Eriha halkı Şeria’ya giden yolda casusları ararken, Rahav onları batıdaki dağlara doğru gönderdi. Orada üç gün saklandıktan sonra casuslar Şeria’dan geçerek kaçtılar ve Yeşu’ya çok gizli bir haber ulaştırdılar (22-24. ayetler).

Rahav’ı aklayan, ‘sözleri’ değil, ‘işleriydi’ (Yak.25). Kutsal Kitap onun yalanından değil, imanından söz eder (4, 5. ayetler) (İbr.11:31). Yakup aynı zamanda onun işini bir iman işi olarak tanımlar (Yak.25). Rahav, casusların yaşamlarını kurtarmak için kendi yaşamını tehlikeye attı, çünkü onların Tanrısı’nın gücüne ve egemenliğine inanmıştı. Bu nedenle Rabbimiz’in gününde, İsrail ulusunun dışında kalan bazıları, O’nun yüceliğine tanık olanlardan daha fazla iman göstereceklerdi (Luk.7:2-9). Dev iman, bulunduğu her yerde daima ödüllendirilir (6. bölüm), çünkü Tanrı’yı yalnızca iman  hoşnut eder (İbr.11:6).

3. Şeria Irmağı’nı Geçiş (3:1 - 5:1)

3:1-13   İsrail halkı kabarma zamanı gelmiş olan Şeria Irmağı’nı geçecekti. Kâhinlere Antlaşma Sandığı’nı taşıyarak önden gitmeleri söylendi (Sandık genellikle Çölde Sayım 4:1-15’de olduğu gibi Kehatoğulları tarafından taşınırdı, ama bu görevi çok özel durumlarda kâhinler üstlenirdi). Halka, Antlaşma Sandığı’nı belli bir uzaklıktan izlemesi buyrulmuştu, ama sandık daima gözlerinin önünde bulunacaktı. Antlaşma Sandığı Mesih’i belirtir. İnsan zihni için fazla derin olan İsa’nın kişiliğine ilişkin gizemleri çözmeye çalışmak gibi saygısızca bir davranışta bulunmayarak, O’nunla aramızda saygılı bir mesafe bulundurmalıyız. Hıristiyan tarihindeki en kötü sapkınlıklardan bazılarının nedeni bu tür küstahça girişimlerden kaynaklanır. Ancak daima Mesih’e bakmalıyız. Böyle davranmak zaferimizi garanti altına alır.

3:14-17   Kâhinlerin ayakları Şeria’nın sularına değdiğinde, bir mucize oldu. Yukarıdan gelen sular durarak birkaç kilometre kuzeydeki Adam Ken-ti’nde bir yığın halinde yükselmeye başladı. Bu noktanın altındaki ırmak ya-tağında kalan, Lut Gölü’ne akan sular tümüyle kurudu.

Şeria’da oluşan benzeri olaylar, Adam Kenti’nin bulunduğu yerde, 1267’de on saat süreyle, 1927’de ise 21 saat süreyle gerçekleşmiştir. Her iki olay da dep-

Şeria Irmağı, büyük ve gösterişli bir ırmak değildir, ama dünyadaki en ünlü ırmaklardan biridir. Çünkü Kutsal Yazılar’daki olaylarla ilişkisi büyük önem taşır. Fotoğrafta görülen, Celile Gölü’nden Lut Gölü’ne kadar uzanan Şeria’nın güzergahında yer alan çok sayıdaki kıvrımlardan biridir.

remler nedeniyle gerçekleşmişti.4 Yine de, D.K. Campbell, burada yalnızca mükemmel bir zamanlamanın değil, özel bir mucizenin olduğunu savunur:

Pek çok doğaüstü unsurlar bir araya getirilmişti: (1) Olay önceden bildirildiği şekilde gerçekleşmişti (3:13, 15). (2) Zamanlama kesinlikle doğruydu (15. ayet). (3) Olay, nehrin yükseldiği zamanda gerçekleşmişti (15. ayet). (4) Su duvarı, bulunduğu yerde büyük olasılıkla tam bir gün boyunca, saatlerce kalmıştı (16. ayet). (5) Yumuşak ve ıslak nehir yatağı aniden kurumuştu (17. ayet). (6) Su, insanlar ırmaktan geçer geçmez ve kâhinler sudan çıkar çıkmaz (4:18) eski yerine hemen geri dönmüştü. Yüzlerce yıl sonra İlyas ve Elişa adındaki peygamberler aynı ırmaktan, kuru toprak üzerine basarak doğuya geçmişlerdi (2Kr.2:8). Bu olaydan kısa bir süre sonra Elişa, ırmağın kuru zemini üzerine basarak geçmişti. Eğer İsrailliler’in Yeşu’nun rehberliğinde nehri geçişlerini açıklamak için doğaüstü bir olay gerekliyse, o zaman iki deprem olduğu sonucuna varılması gerekecekti; İlyas ve Elişa için artarda iki depremin oluşması varsayım olarak görünüyor.5

Antlaşma Sandığı tarafından temsil edilen Tanrı, halkını Şeria’nın batısına hem zafer için, hem de Şeria’dan geçmek için yönlendirmişti. Suların İsrail’in önünden kaçışmasını kendisinin sağladığını gösteriyordu. O, halkının zafer umuduydu, halkı onsuz hiçbir şey yapamazdı.

Kâhinler ırmak yatağının ortasına doğru yürüdüler ve orada, tüm İsrail kuru topraktan geçene kadar beklediler.

4:1-24   Rab, İsrail Şeria’nın batısında ilk kez kamp kurduğunda, 12 adamın (her oymaktan bir kişi) Şeria Irmağı’nın ortasından birer taş alıp, bir anı işareti olarak dikmelerini buyurdu. Buna uygun olarak, gelecek kuşaklara, Tanrı’nın, İsrailliler’in kuru toprak üzerinde geçebilmeleri için Şeria’nın sularını durdurduğunun kalıcı bir anısı olarak taşları Gilgal’da diktiler.

Şeria’nın doğusundaki miraslarını alan oymaklar (Ruben, Gad ve Manaşşe oymağının yarısı) Kenan ülkesini işgal etmeleri için kardeşlerine yardım etmek üzere silahlı savaşçılar gönderdiler. Her ne kadar iki buçuk oymaktan bir araya toplanan adamların sayısı yüz bin (Bk. Say.26) ise de, yalnızca dört bini Şeria’dan geçti; geri kalanlar büyük olasılıkla ülkelerini güven altına almak ve ailelerini korumak için ülkede kaldılar.

İki buçuk oymağın adamları dahil olmak üzere, tüm halk ırmağı geçtikten ve Şeria’dan 12 taş aldıktan sonra, Yeşu 12 taşı Şeria’nın ortasına, kâhinlerin durdukları yere dikti. Sonra kâhinler Antlaşma Sandığı’yla batı kıyısına doğ-ru yürümeye başlar başlamaz, Şeria suları eskisi gibi akmaya ve kıyıları bas-maya başladı.

Irmak yatağındaki taşlar Mesih’in ölümüyle özdeşleştiğimizi belirtir. Batı kıyısındaki taşlar ise, Mesih’le dirilişinde birleştiğimizi ima ederler.

Rab, daha önce Musa’yı yücelttiği gibi, Şeria’nın sularını bölerek Yeşu’yu da İsrail halkının gözünde yüceltti. O ana kadar Yeşu geri planda kalarak Musa’ya alçakgönüllülükle hizmet eden ve Tanrı’nın yollarını öğrenen bir hizmetkârdı. Ancak şimdi yüceltilme zamanı gelmişti. Çünkü, ‘kendini alçaltan yüceltilecektir’ (Luk.14:11).

Halk Şeria’yı birinci ayın onuncu gününde geçti, Mısır’dan Çıkış’tan bu yana tam 40 yıl geçmişti (40 yıldan 5 gün eksik) ve Fısıh için hazırlık zamanıydı (Bk. Çık.12:2, 3).

5:1   Kenan’ın putperest halkı, İbrani ordusunun Şeria Irmağı’nı mucizevi biçimde geçtiğini işittiğinde panik içinde sarsıldı.

Ç. Gilgal’daki Törenler (5:2-12)

5:2-9   Bu bölüm, Gilgal’da gerçekleşen olaylardan söz eder; Gilgal, İsrail’in Kenan’da kurduğu ilk kamp yeridir. Erkekler burada sünnet edilmeliydiler (2-9. ayetler) Kenan’daki ilk Fısıh’ı burada kutladılar (10. ayet). Man burada kesildi (11, 12. ayetler) ve Yeşu, burada Rab’bin ordusunun komutanı olan İsa Mesih’le karşılaştı (13-15. ayetler).

Rab, Yeşu’ya sünnet törenini yenilemesini buyurdu. Mısır’dan çıkan tüm erkekler sünnet edilmişlerdi, ama geçen zaman içinde savaşan tüm erkekler ölmüşlerdi (Yas.2:16). Kırk yıl boyunca sünnet gerçekleşmemişti. Çölde dolandıkları kırk yıllık süre içinde yeni bir kuşak oluşmuştu ve şimdi antlaşma bereketlerinin tadını tam burada çıkarabilmeleri için, gerekli olan yenilenmenin bir belirtisi olarak bu törene katlanmak zorundaydılar. Çölde dolaştıkları sürece Mısırlılar vaat edilen ülkeyi elde edemedikleri için İsrail ile alay etmişlerdi. Ancak şimdi ülkeye girmişlerdi ve utanç üzerlerinden kaldırılmıştı (9. ayet). ‘Eskisi gibi’ ifadesi, sünnet işleminin ulus tarafından daha önce uygulanmış olduğunu göstermektedir (2. ayet).

5:10   Şeria Irmağı geçildikten 4 gün sonra Fısıh Bayramı kutlandı (Ayın 14. gününde). Yeşu’nun imanına dikkat edin: Düşman topraklarında olmasına rağmen, askerlerini sünnet ederek ve Fısıh Bayramı’nı kutlayarak Tanrı’ya itaat etti. Bunlar, ‘askerlikle ilgisi olmayan eylemlerdi’.

Sünnet ve Fısıh aracılığıyla Rab, halkını kendisiyle olan ilişkisinin temellerine geri çağırmaktaydı. Her iki tören de çölde ihmal edilmişti.

Sünnet, Tanrı’yla İbrahim arasındaki antlaşmanın ve Tanrı’nın kendilerine ülkeyi vererek yerine getirdiği koşulsuz vaade gösterdiği sadakatin belirtisiydi (Yar.15:18-21). Aynı zamanda özyargının bir resmiydi ve murdar benliği sıyırmaktı; bunlar zafer için çok gerekliydiler. Fısıh, kefaretin bir hatırlatıcısıydı. Yehova onları satın almış ve Mısır’daki kölelikten özgür kılmıştı. Fısıh’ı önemseyerek Rab’bin Musa aracılığıyla 40 yıl önce ilk Fısıh sırasında verdiği söze itaat ediyorlardı (Çık.13:5). Tanrı, halkını lütfuyla harekete geçirirdi. Sadakati onları ülkeye sokacağının garantisiydi.

5:11-12   Man, beden almış Mesih’i belirtir; çöldeki ihtiyaçlarımızı sağlayan, gökyüzünden indirilmiş ekmektir. Ülkenin ürünü dirilen Mesih’i resmeder; Kenan’ın bereketlerini elde ettikten sonra... her ikisiyle de besleniriz. Ertesi gün ülkenin ürününden yedikleri kavrulmuş başaktan sonra man kesildi. ‘Tanrı, zamanlaması ve sağlaması harika bir Tanrı’dır!’

Yeşu’nun ele geçirdiği topraklar

4. Eriha’nın Fethi (5:13 - 6:27)

5:13,14a   13. ayetteki ‘Adam’, Rab’bin Meleği’ydi – Rab İsa’nın ilk beden aldığı görünümlerinden biri. Kendisini Rab’bin ordusunun komutanı olarak tanıttı. Mesih, bize yalnızca yardım etmek ya da zarar vermek için gelmez; kontrolü ele almak için gelir.

5:14b,15   Burada Yeşu’nun, Tanrı’nın huzurunda bulunduğu ve bundan ha-berdar olduğuna ilişkin kesin kanıtlar bulunur. Melekler kendilerine tapınılma-sını kabul etmezler, ama burada Rab’bin Meleği kendisine tapınılmasını kabul eder ve böylelikle ilahi doğasını kanıtlamış olur. Yeşu’nun öncelikle öğrenmesi gereken, Musa’nın görevinin başındayken öğrenmesi gerekendir (Çık.3): Rab-bin Kutsallığı ve Üstünlüğü.

6:1-21   Kenan’ın fethi üç askeri mücadele ile tamamlandı: Merkezde, güneyde ve kuzeyde. Merkezdeki mücadele bölmek ve fethetmek için tasarlanmıştı; biri Eriha’da, diğeri Ay Kenti’nde olan iki ana çarpışmayı kapsamaktaydı.

Eriha surlarla çevrili bir kentti, ama duvarları ve kapıları içinde oturan halkı yargılamaya hizmet etmekteydi; bu duvarlar ve kapılar İsrail’i kesinlikle dışarıda tutamazlardı. Eriha topografik açıdan (deniz seviyesinin 240 metre altında) ve ahlâksal yönden düşük seviyede bir kentti. Akıbeti felaketle sonuçlanacaktı, çünkü yeri Tanrı’nın ülkesindeydi ve mülkleri üzerinde hak iddia eden gerçek kiracıları gelmişlerdi. Yaşamlarımızdaki pek çok şey Erihalılar gibi gözümüze aslından daha büyük ve korkunç gözükebilir; sahip olduklarımızı ele geçirmemize engel olabilir. Belki de denenmelerimizin sertliği ve yoğunluğu nedeniyle cesaretimiz kırılmıştır. Eğer yalnızca zaferi buyurursak, Rab bize imanda ilerleme lütfeder; başarı için gözlerimizi Tanrı’ya dikersek, bizler de mucizeler görebiliriz.

Erihalılar, Yahudi korkusu nedeniyle istilacılar gelmeden bulundukları siperleri güçlendirmişlerdi. İsrailliler altı gün boyunca her gün bir kez olmak üzere kentin etrafında dolandılar, gece olunca Gilgal’a geri döndüler. 7. gün... kentin etrafında yedi kez yürüdüler. Kâhinler koç boynuzundan yapılmış boruları çaldıklarında İsrail halkı yüksek sesle bağırdı. Kentin surları çöktü ve Tanrı halkı kolayca kente girdi.

Bazı Kutsal Kitap araştırmacıları, surların zemine bir asansör gibi çöktüğünü düşünürler; çöken surlar İsrailliler’in kente surların üzerinden yürüyerek girmelerine olanak tanımıştır. Bu gerçektir ve Tanrı halkının imanının sonucudur (İbr.11:30). 6 ve 12. ayetler arasında yedi kez söz edilen Antlaşma Sandığı’na dikkat edin.

Kentteki her şey ‘lanetlenmişti’, yani Kenan’ın ilk ürünleri olarak Rab tarafından yıkıma mahkum edilmişlerdi. Kentte yaşayanlar (Rahav ve ailesi dışında) ve hayvanlar öldürülecek, ama gümüş, altın, tunç ve demir eşya Rab’bin hazinesine konulacaktı. Kendileri için hiçbir şey almamaları gerekiyordu.

Kenanlılar’ın ahlâksal sapıklıklarının farkında olan biri için, Tanrı’nın neden Eriha’nın içindeki tüm yaşamın tamamıyla yok edilmesini buyurduğunu anlamak kolaydır. Rab’bin, kötüleri haklı olarak yargılamasını eleştirmek yerine, Rahav’ı ve ailesini lanetten koruyan lütfuna hayran olmalıyız.

6:22-27   Surları çökerten iman (İbr.11:30), aynı zamanda Rahav’ı ve akrabalarını sağ bırakmıştı (İbr.11:31). Tanrı’nın lütfu yalnızca Rahav’ın güvenliğini sağlamakla kalmamış, ona aynı zamanda Davut’un ve Rab İsa Mesih’in soyunda bir yer ayırmıştır (Mat.1:5, 6). Lütuf bizi yalnızca yıkımdan korumaz, aynı zamanda yüceltilmemizi de garantiler (Rom.8:29, 30). İman, lütfa tutunan bir eldir.

Rahav ve ailesi güvenlik içinde korunurken kent yanıyordu. Yeşu, Eriha’yı yeniden kurmaya kalkışan herkesi lanetledi. Buna kalkışan kişi büyük oğlunu kaybetme pahasına temel atacak, en küçük oğlunu kaybetme pahasına da kentin kapılarını yerine takacaktı. Bu lanetin gerçekleşmesiyle ilgili olarak 1. Krallar 16:34’e bakınız.

5. Ay Kenti’ndeki Mücadele (7:1 - 8:29)

7. bölüm, Kenan’daki günah sorunuyla ilgilenir. Halk Şeria’yı geçmiş olsa bile, hâlâ günah işlemeye eğilimlidir. Burada, İsrail’in Ay Kenti’ndeki yenilgisinin ve Akor’da günaha karşı kazandığı zaferinin öykünü okuruz.

7:1-5   Yeşu Ay Kenti’ne casuslar gönderdi. Casuslar kentin savunmasının zayıf olduğu ve kente karşı iki ya da üç bin askerden fazlasının gönderilmesinin gerekli olmadığı haberiyle geri döndüler. Ancak, yaklaşık üç bin kişiden oluşan bir ordu, Ay Kenti’ne yürüdüğünde zafer yerine yenilgiyle karşılaştı.

7:6-10   Pek çok kez yenilgi, zaferden sonra gelir; bunun anlamı yenilginin en az beklediğimiz zamanda gelmesidir. Yenilgi kendimizi en güçlü hissettiğimiz zamanlarda gelir. Halk Ay Kenti’ne karşı savaşa çıkmadan önce dua etmedi. Rab onlara Eriha’ya gitmelerini buyurduğu gibi, Ay Kenti’ne gitmelerini buyurmamıştı. Bunun sonucunda acı çekerek her şeyin yolunda olmadığını öğrendiler; değişen bir şey vardı. Kenanlılar güçlenmemişlerdi, İsrail zayıflamıştı. Bunun nedeni ise kamplarına günah girmiş olmasıydı. Suçlu tek kişi olmasına rağmen, tüm ulus suçlu sayılmış (11. ayet) ve 36 kişi ölmüştü (5. ayet). Rab Yeşu’ya, bunun bir dua değil, bir eylem zamanı olduğunu söyledi (10. ayet).

7:11-26   Yeşu, yenilginin nedeninin kampta işlenen bir günah olduğunu öğrendi. Eriha’nın fethinde elde edilen ganimetler konusunda, biri Rab’be itaatsizlik etmişti. Suçlunun bulunması için hangi yöntemin kullanılması gerektiği bize söylenmemiştir; belki de bu yöntemi kura çekerek bulmuşlardı. Suçlunun bulunması için önce oymaklar, sonra boylar, daha sonra aileler ve ailenin erkekleri –Akan– öne çıkacaklardı. Akan, Babil işi güzel bir kaftanı, iki yüz şekel gümüşü ve elli şekel ağırlığındaki külçe altını çaldığını itiraf etti. Aynı zamanda onları çadırının ortasında toprağa gömdüğünü de kabul etti.

“Gördüğümde... imrendim... ve aldım” (21. ayet). Akan’ın öyküsü Yakup’un 1:14, 15 ayetlerinin canlı bir örneğidir. ‘Herkes kendi arzularıyla sürüklenip aldanarak ayartılır. Sonra arzu gebe kalır ve günah doğurur. Günah olgunlaşınca da ölüm getirir’.

Yasaklanmış bir şeyi almakla Akan kendini lanetlemiş oldu (Yas.7:26). Akan’ın tüm ailesinin onun yargısını paylaşması acımasızca bir yargı olarak görülebilir, ama günah ciddi bir konudur. Rahav’ın imanı tüm ev halkını kurtarmıştı. Akan’ın günahı ise tüm ev halkını yargılamıştı. Ayrıca, çalınan mallar çadırlarının altına gömüldüğünden, Akan’ın yaptıklarından haberdar olmaları gerekirdi. Belki de çocukları günahına ortak olmuştu. Tanrı’nın, halkına öğrettiği ders açıktı: günah tüm kampı kirletir ve ortaya çıktığı yerde hemen yok edilmelidir.

Akan’ın suçunun cezası, kendisinin ve ev halkının taşlanarak öldürüldükten sonra yakılmalarıydı. Çaldıklarıyla birlikte tüm sahip oldukları da yakılmıştı. H. J. Blair şu yorumu yapar:

Akan’ın ölmesiyle Kutsal’a saygısızlık eyleminin cezası ödenmişti. Trajediye sahne olan Akor Vadisi, insanlar yüzlerini ileriye çevirdikçe bir umut kapısı haline geldi.6

8:1-29   İkinci girişimde, Yeşu ve ordusu, Ay Kenti’ni pusu kurarak ele geçirdi. Kurulan tuzağın ayrıntılarını açıkça anlamak zor olsa da, genel plan şöyle olabilir: Bir grup İsrailli karanlıkta gizlenerek Ay Kenti’ne yaklaştı ve kentin batısında gizlendi. Sabah olduğunda askerlerin geri kalanı kente kuzeyden saldırdı. Ay Kenti’nde bulunanlar saldırıya karşılık verdiklerinde, Yeşu ve adamları onlara tuzak kurarak geri çekilmeye başladılar; böylece kentte yaşayanları kentten uzaklaştırıncaya kadar peşlerinden sürüklediler. Sonra Yeşu mızrağını çekti; bu, pusuda bekleyen adamlarının kente girmeleri ve ateşe vermeleri için bir işaretti. Kentlerinin ateşe verildiğini gören Ay halkı paniğe kapıldı. O zaman İsrailliler için, Ay askerlerini her iki taraftan tuzağa düşürmek kolay oldu ve onları yok ettiler.

3. ayet, pusuya yatmaları içi 30 bin askerin gönderildiğini yazarken, 12. ayet 5 bin kişiden söz eder. Farklı iki tuzak düzenlenmiş olabilir. Ancak 30 bin kişi, bir tuzak kurulması için gereğinden fazla bir sayı gibidir. Bazıları 30 bin sözcüğünün 30 önder olarak okunması gerektiğine inanırlar; çünkü İbranice’de bin sözcüğü, aynı zamanda önder olarak da çevrilebilir. Bazıları ise 30 bin sözcüğünün, konuyu yazıya geçiren kişinin hatası olduğunu, 5 bin yerine 30 bin yazdığına inanırlar. 5 bin kişi (12. ayet), Ay Kenti’nin 3,5 kilometre batısındaki Beytel halkının olası saldırısını püskürtmek amacıyla gönderilmiş olabilir.

Yahudiler’in, bu özel çarpışmada, hayvanlara ve ganimete sahip olmalarına izin verilmişti. Eğer Akan yalnızca bekleseydi, ganimetine yaşamını kaybetmeksizin sahip olabilecekti!

İsrail, ilk savaşta 36 adam kaybetti; Kutsal Yazılar’a göre bu kez bir kişi bile ölmedi. Kendilerini murdarlıktan temizlemiş olduklarından, savaşın ortasındayken bu kez güvenlikteydiler. Hıristiyan yaşamındaki zafer, çatışmanın yokluğu değil, çatışmanın tam ortasındaki Tanrı varlığı ve korumasıdır.

6. Antlaşmanın Şekem’de Onaylanması (8:30-35)

8:30-35   Tanrı sözüne itaat eden Yeşu (Yas.27:2-6), Eval Dağı’nda bir sunak yaptı ve Musa’nın Yasası’nın bir kopyasını taşlar üzerine yazdı. Oymaklar, Gerizim Dağı ve Eval Dağı önünde toplandılar. Yeşu, vadide onların ortasında duruyordu, Musa’nın Yasa Kitabı’nda bulunan bereketleri ve lanetleri ya kendisi okuyordu ya da Levililer’e bunları okumalarını söylemişti (Yas.27:14). ‘Kişilere, genellikle, Kutsal Yazılar’da yapılması buyrulanı yapmaları söylenir.’7

7. Givonlular’ın Hilesi (9. Bölüm)

9:1-27   İsrail’in askeri başarı haberleri, Kenanlı kralları, Yeşu ve İsrail’e

karşı bir araya getirdi (1, 2. ayetler). Ama Givon ve Kefira, Beerot ve Kiryat-Yearim gibi diğer üç kentte yaşayanlar (3, 17. ayetler), istilacılara karşı koymanın yararsız olduğuna karar verdiler. İsrailliler’e ülkede yaşayan tüm putperestleri öldürmelerinin buyrulduğunu biliyorlardı. Ama aynı zamanda Kenan dışındaki uluslara ilişkin böyle buyrukların verilmediğinden de haberdardılar (Yas.20:10, 15). Eğer Yeşu ve ordusunu çok uzak bir ülkeden uzun bir yolculuk yaparak geldiklerini söyleyerek ikna edebilirlerse, öldürülmeyeceklerdi.

Bu nedenle eski püskü giysiler ve yıpranmış çarıklar giydiler. Aynı zamanda yanlarına kurumuş ve küflenmiş ekmekle yırtılmış şarap tulumları aldılar. Yeşu’ya çok uzak bir ülkeden geldiklerini söylediler, her şey söylediklerini doğrular görünüyordu.

İsrailliler konu hakkında Rab’be danışmayıp Givonlular’la bir antlaşma yaptılar. Üç gün sonra hile ortaya çıktı ve Yahudiler, düzenbazların öldürülmesi için kışkırtıldılar. Ama önderler Givonlular’a dokunmayarak antlaşmayı onurlandırmaya karar verdiler. Yine de, topluluğa odun keserek ve su taşıyarak hizmet edecekler ve Tanrı’nın sunağı için iş göreceklerdi.

Yeşu ve önderleri, antlaşmaya sadık kalmakla aldatılmış olmalarına rağmen, bilgece davranmışlardı. Daha sonra Saul, Givonlular’ı yok etmeye çalıştı ve bu yüzden cezalandırıldı (2Sa.21).

Ğ. Güneydeki Mücadele (10. Bölüm)

10:1,6   10. bölüm güneydeki mücadeleyi yazar. Beş Kenan kentinin kralları, Givonlular’ın İsrailliler’in tarafına geçtiğini işittiklerinde, bu olayın, merkezdeki dağlık bölgeyi saldırıya açık hale getirdiğinin farkına vardılar ve Gi-von’a saldırmayı kararlaştırdılar. Givonlular, Yeşu’ya askeri yardım isteğinde bulunmak için haber gönderdiler.

10:7,8   Yeşu bir kez daha Rab’bin ağzından şu rahatlatıcı sözleri işitti: “Onlardan korkma.” Bu sözleri Eriha’daki zafer ve Ay Kenti için hazırlanan başarılı tuzaktan önce de işitmişlerdi. Sözler, baskının büyüklüğüne rağmen, zaferi garantiliyorlardı.

10:9-11   Rab tarafından zafer konusunda emin kılınan Yeşu, düşman güçleriyle Givon’da karşılaştı ve onları kaçırttı. Düşmanın yok edilmesi anında iki mucize gerçekleşti. İlki, muazzam bir dolu fırtınasıydı; dolu İsrailliler’in öldürmesi gerekenden daha çok sayıda adam öldürdü. Ama bu dolu tanelerinin ayrım yapan dolu taneleri olduklarına dikkat edin – yalnızca düşmanları öldürdüler.

10:12-15   Sonra, Yeşu’nun isteği üzerine güneş ve ay ‘yerlerinde kaldılar’ (ya da ‘beklediler’). İsrailliler’e, düşman surlu kentlerinin güvenliği içine kaç-madan önce onları izleyip yok etmeyi sürdürebilmesi için zaman verildi; saatler uzatıldı. Güneş ve ayın yerlerinde kaldıklarını söylemek bir tasvir dilidir. Böyle bir dili güneşin doğduğunu ya da battığını söylerken de kullanırız. Olup bitenler hakkında doğal açıklamalar verilmişti.8 Ancak bunun savaş nedeniyle uzatılmış bir günün mucizesi olduğunu bilmek yeterlidir. Spurgeon şöyle der:

Bunu nasıl yaptığını soramayız... Bize düşen mucizeleri anlamak değil, mucizeler aracılığıyla Tanrı’yı yüceltmektir.9

Yaşar Kitabı (13. ayet), ‘Doğru’nun Kitabı’ anlamına gelebilir. Bugün bu isimde bir kitap tanınmamaktadır ve kitabın Tanrı esini olmadığı da kesindir.

Savaş, İsrail için şahane bir giriş oldu. Tüm gece boyunca yürümüşler ve sonra tarihteki en uzun gün boyunca savaşmışlardı. Sıradan sınırların ötesine geçen bir çaba göstermişlerdi, ama zafer yine de Rab’bindi (10, 11. ayetler). Matthew Henry, alışılmış üslubuyla şu gözlemde bulunur:

Ancak Yeşu, kendisi ve adamları için böyle bir gerginliğe neden gerek duydu? Tanrı ona düşmanlarını eline teslim edeceğine dair söz vermemiş miydi? Söz verdiği doğruydu; ancak Tanrı’nın vaatleri sarsılmaz ve değişmez. O’nun vaatleri çabalarımızı canlandırmak ve teşvik etmek içindir.10

10:16-27   Beş kral, Makkeda’daki bir mağarada tuzağa düşürüldüler, sonra öldürülüp beş ağacın üzerine asıldılar ve son olarak da mağaraya gömüldüler.

10:28-39   Bunun ardından Yeşu şu Kenan kentlerini fethetti: Makkeda (28. ayet), Livna (29, 30. ayetler), Lakiş (31, 32. ayetler) Gezer (33. ayet), Eglon (34, 35. ayetler), Hevron (36, 37. ayetler), Devir (38, 39. ayetler). 37. ayetteki Hevron Kralı, 26. ayette öldürüldüğü görülen kişinin ardından tahta geçmişti.

10:40-43   Bu paragraf güneydeki mücadeleyi özetler.

Bu bölümde işaret edilen yıkım, genel anlamda düşünülmelidir; Haley’in görüşü de aynıdır:

...Yeşu, bu bölgenin nüfusunu tüketerek, üzerinden silindir gibi ezerek hızla geçti... Kovaladıklarının hepsini öldürdü; ancak saklanabilecekleri yerleri aramak için durmadı. Aynı şey, kendi miras bölgesindeki her oymak tarafından yapılmalıydı.11

8. Kuzeydeki Mücadele (11. Bölüm)

11:1-9   İsrail’in tırmanan zaferleri hakkında gelen haberler Kuzey Krallarını bir araya getirdi. Merom suları yakınlarında bir araya geldiler, bu yer Celile Gölü’nün kuzeyindeydi. Yeşu ve ordusu onlara saldırdı ve bozguna uğrattı. Sonra Yeşu Rab’be itaat ederek, atlarının dizlerinin arkasında bulunan iki büyük kirişten birini kesti ve savaş arabalarını yaktı. Diz arkasında bulunan kirişlerden birini kesmenin anlamı, atı sakatlamaktır.

11:10-15   Hasor’un başkenti ateşe verilmişti; tepe üstüne kurulu diğer kentler yıkılmış, ama yakılmamıştı. Yeşu belki de bu kentlerin buraya yerleşecek olan İsrailliler için yararlı olabileceğini hissetmişti. Tüm kentlerde yaşayanları öldürdü ve ganimetin tamamı İsrailliler tarafından ele geçirildi. Tam itaat, tam zafer sağlar (15. ayet).

11:16-20   Bu ayetler, Yeşu’nun ülkeyi güneydeki Edom’dan kuzeydoğudaki Hermon Dağı’na ve kuzeybatıdaki Lübnan Vadisi’ne kadar fethetmesini yeniden gözden geçirir. Givon yıkımdan kurtulmuştu. Yeruşalim fethedilmeden Davut’un zamanına kadar kaldı (16. ayette söz edilen Goşen, Mısır’da değil, Filistin’in güneyinde bir yerdi).

11:21-23   Anaklılar’ın Gazze, Gad ve Aşdot’un dışındaki tüm kentlerde yok edildikleri gerçeğinden özellikle söz edilir. “Ülke barışa kavuştu” (23. ayet). Ana savaşların kazanıldığı belirtilir; ancak yine de büyük bir ‘düşman temizliği’ sürmektedir.

I. Fetihlerin Özeti (12. Bölüm)

12:1-6   İlk 6 ayet bizi, Tanrı’nın Musa’ya Amor Kralı Sihon ve Başan Kralı Og üzerinde sağladığı zaferlere geri götürür. Bu zaferler tüm fethin bir bölümü olarak düşünülür; çünkü toprak Şeria Irmağı’nın doğusundaki 2,5 oymak tarafından işgal edilmişti.

12:7,24   Tanrı, Şeria Irmağı’nı geçmeden önce İsrail’e bir vaatte bulunmuştu: “Rab, onların krallarını elinize teslim edecek; adlarını göğün altından sileceksiniz. Onları yok edene dek kimse size karşı duramayacak” (Yas.24). Burada Tanrı’nın sadakatine ilişkin 31 olay mevcuttur (7:24. ayet); Yeşu, Şeria’nın batı kıyısında 31 kralı yendi.

II. VAAT EDİLEN ÜLKE’YE YERLEŞMEK (13-24. Bölümler)

1. Alınacak Topraklar (13:1-7)

13:1-6   Yeşu artık yaşlanmıştı ve İsrailliler vaat edilen ülkenin tamamını henüz ele geçirmemişlerdi. 2-6. ayetler İsrail’in halen putperestler tarafından oturulan güneybatı ve kuzeydoğudaki paylarını tanımlar. Bizler Fırat’ın doğusundaki ülkenin de Yahudiler’e vaat edildiğini biliyoruz, ancak Yahudiler tarafından işgal edilmemişti.12

13:7   Rab Yeşu’dan, dokuz oymak ve Manaşşe oymağının yarısı tarafından fethedilmiş olan ülkeyi bölüştürmesini istedi.

2. Ülkenin Bölüştürülmesi (13:8 - 19:51)

1. Mülkten paylarını alan Manaşşe oymağının yarısı ile Ruben ve Gad oymakları

13:8-33   2,5 oymağa daha önceden Şeria’nın doğusundaki topraklar verilmişti. Bu ifade şöyle tanımlanır: 2,5 oymak tarafından alınan tüm topraklar (8-13. ayetler); Ruben (15-23. ayetler); Gad (24-28. ayetler); ve Manaşşe oymağının yarısı (29-31. ayetler).

Levililer’e mülkten pay verilmedi (14. ayet); çünkü kâhin oymağıydı ve Rab’bin kendisi özel bir biçimde bu oymağın mirasıydı (33. ayet). Levi oymağını atladığımızda geriye 11 oymak kalır. Ama Yusuf’un Efraim ve Manaşşe adındaki iki oğlu, Yusuf’un yerini almıştır ve bu da sayıyı tekrar 12’ye yükseltir.

Yusuf’un oğullarının bu sayıya dahil olmasının nedeni, Yakup’un ölmeden önce onları kendi evlatları olarak almasıdır (Yar.48:5).

Balam’ın Şeria Irmağı kıyısında öldürülenlerin arasında bulunduğu gerçeğinden özel olarak söz edilir (22. ayet). Rab, bu kötü peygamberin halkına verdiği korkunç sıkıntıyı unutmamıştı (Say.23-25). “Günahınızın cezasını çekeceğinizden emin olun” (Say.32:23).

25. ayette ilginç bir sorun ortaya çıkar. Gad oymağı, Yasa’nın Tekrarı 2:19’da yasaklanan Ammonlular’ın ülkesinin bir kısmına sahip olmuştur. Ancak bu ülke daha önce Amor Kralı Sihon tarafından Ammonlular’ın elinden alınmış ve krallığa dahil edilmişti. Bu nedenle İsrail Sihon ülkesini geri alıncaya kadar, ülke Ammonlular’a ait değildi.

26. ayette söz edilen Devir ile bir önceki bölümde söz edilen kent aynı değildir. Bu kent Şeria’nın doğusundaydı, Yeşu’nun fethettiği diğeri ise ırmağın batısında.

2. Yahuda’nın Payı (14, 15. Bölümler)

14:1-5   Bu bölüm, Şeria’nın batı kıyısındaki ülkenin, dokuz oymakla bir oymağın yarısı arasında bölüştürülmesiyle başlar. Rab Musa’ya bu dağıtımı kurayla yapmasını buyurmuştu. Bunun anlamı, büyük olasılıkla oymak payının kura ile kararlaştırılacağı olabilir, ama toprağın büyüklüğü, oymağın nüfusuna göreydi (Say.26:53-56).

14:6-15   Oymak listesindeki ilk yer, Yahudaoğulları’na aittir (14:6-15:63). Yahuda erkekleri İsrail’in ordularını yönlendirdiler (Bk. Say.10:14) ve Yahuda oymağı en büyük ve en güçlü oymaktı, 76.000 savaşçısı ile övünürdü.

Tanrı’nın Ruhu toprak sınırlarını vermeden önce, Kalev’in Hevron Kenti’yle ilgili soylu isteğini anlatır. O tarihlerde 85 yaşında olmasına rağmen, imanı, ce-sareti ve gücü eksilmemişti. Daha fazla ruhsal fethi özlüyordu ve miras olarak Hevron’u aldı.

Hevron, yalnızca kenti değil, çevresindeki kırları da içerirdi (12. ayet). Kent daha önce Yeşu tarafından fethedilmişti (10:36, 37) daha sonra kâhinlere verildi, ama Kalev mirası olarak kentin çevre bölgesini aldı.

Kalev, 45 yıl önce iman etmeyen casusların yaşamlarını sona erdiren beladan esirgenmişti (Say.14:36-38). Çöldeki amaçsız dolanmaları süresince korunmuştu. Kenan’daki çeşitli savaşlara rağmen hayatta kalmıştı. Tanrı, ona imanı için bir ödül vaat ettikten sonra neden şimdi onu Anakim’in eline vererek öldürmek istesin? Orada devler bulunmasının ne önemi vardı? Devler onun ülkesindeydiler ve o Tanrı’nın gücüyle devleri ülkesinden söküp atacaktı. Olup bitenleri hâlâ iman gözleri aracılığıyla görüyor ve içinde bulunduğu koşullara bakmıyordu. Kalıcı gücünün ve şaşırtıcı başarısının sırrı buydu. Bu mülkleri ele geçirinceye kadar emekliye ayrılmayacaktı (85 yaşında olmasına rağmen).

15:1-12   1-12. ayetlerde Yahuda’nın sınırları tanımlanır. Bugün bunları kesin bir biçimde ayrıntılı olarak incelemek neredeyse imkansızdır. Bu, pek çok kişinin neden tüm bu ayrıntıların Kutsal Kitap’a yazılmış olduğu konusunda merakını uyandırabilir. Yanıt elbette, bu ayrıntıların Tanrı’nın gözünde önemli olduklarıdır. Bu ayrıntılar esin yoluyla verilmişlerdir ve zengin ruhsal derslerle dolu olup yararlıdırlar.

15:13-20   14. ayette Kalev’in Hevron’u fethedişi anlatılır. Kalev, Kiryat-Sefer’i tutsak alacak olan kişiye kızını sunmuştur (16. ayet) Kalev’in yeğeni Otniel kenti ele geçiren ve gelini kazanan kişidir (17. ayet). Daha sonra ise İsrail’in ilk hakimi oldu (Hak.3:9). Karısı Aksa, Otniel’i, babasından bir tarla istemesi için ikna etti (18. ayet). “Madem toprakları bana verdin” sözleri, tarlayı Otniel’in istediğini ve aldığını ima etmektedir. Aksa sonra, ülkeyi sulamak için yukarı ve aşağı su kaynaklarını da istedi.

Devir ve Hevron gibi bazı kentler bir kereden fazla fethedilmeliydiler, çünkü Kenanlılar gerilla savaşı yapmaktaydı (10. bölüme ilişin notlara bakınız). Aynı adı taşıyan birden fazla kent olduğuna da dikkat etmeliyiz (Örneğin, Devir).

15:21-63   Yahuda sınırları içindeki kentler, 21-63. ayetlerde sıralanmıştır. Bu kentlerin bazıları, atalar döneminde yaptığımız inceleme nedeniyle bize tanıdık gelmelidir: Hevron (54. ayet) (Kiryat-Arba ve Mamre olarak da adlandırılır), İbrahim, İshak ve Yakup’un iyi bildikleri bir kentti (Yar.13:18; 35:27) ve hepsi de orada gömülmüştü (Yar.23:17-20). Belki de bu yerleri ruhsal sezgi sahibi Kalev için böylesine değerli yapan, bu gerçektir. Beer-Şeva (28. ayet), bu kentin anlamı ‘ant kuyusu’dur, atalar burada çok zaman geçirmişlerdir. Bir yenilenme, tazelenme ve dinlenme yeridir (Yar.21:31; 26:33; 46:1). Yeruşalim (63. ayet), Yevuslular’ın elindeydi. Ancak Davut’un zamanında Yeruşalim’den tamamıyla çıkartıldılar (2Sa.5:6, 7).

Bu kentler Yahuda için zengin bir miras ve imanlarını güçlendirmek için etkili bir uyarıcı sağlıyorlardı. İbrahim, İshak ve Yakup’un Tanrısı, eskiden verdiği sözü yerine getirmek için çocuklarının arasındaydı.

21:32. ayetlerdeki kentlerin sayısı 38’dir. 32. ayet yalnızca 29 kentten söz eder. Bu kentlerin dokuzu mirası Yahuda sınırları içinde bulunan Şimon’a aitti (19:1-9). Bu durumda Yahuda’ya 29 kent kalmaktadır. 33-36. ayetlerde sayılar konusunda benzeri bir sorun bulunur; 15 kent birer birer sayılmıştır, ama belki Gedera ve Gederotayim aynı kentin iki ayrı ismi olabilir. 36. ayet, 14 kentin tamamından söz etmeye ayrılmıştır.13

Özellikle son ayete dikkat edin. Kentin üst kısmında bulunan Siyon Dağı, Davut’un zamanına kadar alınmamıştır. Alt kısım Yeruşalim, Yahuda tarafından alınmıştı (Hak.1:8), daha sonra Yevuslular tarafından yeniden ele geçirilmişti (Hak.1:21). Yeruşalim, hem Yahuda’ya, hem de Benyamin’e ait olarak sıralanmıştır (18:28); Yeruşalim, bu iki oymağın sınırında bulunuyordu.

3. Yusuf’un Payı (16, 17. Bölümler)

16:1-4   Sırada Yusuf’un oymağı vardır. Yusuf’a ilk oğulluk hakkı verilmişti (Çift pay, 1Ta.5:1). Ruben bu çifte payı ceza olarak kaybetmişti (Yar. 49:4). Yusuf’un toprağının genel sınırları, 1-4. ayetlerde verilmiştir. Yusuf’un toprağı, elbette, Efrayim ve Şeria’nın batısına yerleşen Manaşşe oymağının ya-rısı arasında bölüştürülmüştü.

16:5-10   5-10. ayetlerde, Efrayim’in sınırları tanımlanır. Özellikle 10. ayete dikkat edin. Kenanlılar’ı tamamıyla sürmemeleri, daha sonraki tarihlerinde İsrailliler’e büyük üzüntü getirmiştir.

17:1-13   Manaşşe’nin mirası, kısmen Gilat ve Başan’daydı; Şeria’nın doğusu (1. ayet) ve kısmen batısı (7-11. ayetler). Şeria’nın batısındaki bölge, altı Kenan kalesi tarafından korunmaktaydı: Beytşean, Yivleam, Dor, Eyn-Dor, Taanak ve Megiddo (11, 12. ayetler).

Efrayim’in bazı kentleri Manaşşe toprağındaydı ve Manaşşe’nin bazı kentleri de Aşer ve İssakar topraklarındaydı (7-12. ayetler).

Selofhat’ın kızları, Tanrı’nın Musa’ya buyurduğu gibi Manaşşeoğulla-rı’yla pay aldılar (3, 4. ayetler) (Say.27:1-7). Erkek mirasçısı olmasa da Selof-hat evinin pay almasını garantilemek için böyle yapılmıştı. Kızlar kendi oy-makları içinde evlenmek zorundaydılar. Öyle ki, Manaşşe’ye ait olan ülke diğer oymaklarla yapılan evlilikler sonucunda kaybolup silinmesin (Say.36:1-13).

17:14-18   Efrayim ve Manaşşe yan yana olan Şeria’nın batısındaki paylarını aldıktan sonra yalnızca tek bir paya sahip oldukları için yakındılar (14. ayet), ayrıca kuzeydeki kaleler tarafından kuşatılmış olmaktan da hoşnut değillerdi (16. ayet). Yeşu tüm söylediklerini onların aleyhine çevirdi. Kalabalık bir halk oldukları için daha fazla toprağa ihtiyaç duyduklarını söylediklerinde (14. ayet) onlara, çıkıp topraklarındaki ormanlara yerleşmelerini söyledi (15. ayet). Sınırları içinde demirden savaş arabaları olan Kenanlılar’ın bulunmasından ya-kındıklarında (16. ayet), Kenanlılar’ı sürmek için üstün güce sahip olduklarını garantiledi (18. ayet). 14. ayetteki ‘tek kurayla tek pay’ ifadesi, Şeria’nın batı-sındaki birleşik Efrayim ve Manaşşe toprakları anlamındadır. Yeşu, ‘tek ku-raya kalmayacaksınız’ dediğinde (17b. ayet), ek toprak alacaklarını söylememişti, onlara verilen ülkenin tümünü işgal etmeliydiler.

4. Toprakların Diğer Oymaklara Bölüştürülmesi (18, 19. Bölümler)

18:1   İsrail’in kamp yeri Gilgal’dan, Şilo’ya değişir. Burada Buluşma Çadırı kurulur ve Samuel’in günlerine kadar burada kalırlar. Ülkenin bölüştürülmesi bu bölümde de devam eder.

18:2-10   Yahuda ve Yusuf, miraslarını kura atarak almışlardı, ama Şeria-nın batısında, mirasları henüz devredilmemiş olan yedi oymak daha bulun-maktaydı. Bu nedenle, Yeşu her oymaktan üç kişi seçerek kalan yedi oymağın topraklarını kura ile kayda geçirmek üzere bir grup gönderdi.

18:11-28   11-20. ayetlerde Benyaminoğulları’nın sınırları ve 21-28. ayetlerde kentleri bildirilir. Benyaminoğulları’nın payı küçüktü, ama seçkin bir paydı. Ülkenin en iyi bölgesindeydi ve Kenan’daki İsrail emeğinin ilk ürünleri sınırları içinde bulunmaktaydı.

Gilgal, Benyaminoğulları’nın toprağındaydı ve Şeria’nın batısındaki ilk kamp yeriydi. Şeria’dan mucizevi geçişe tanıklık eden anı taşları oradaydı. Halk,

Kenan’daki ilk Fısıh’ı orada kutlamış ve ülkenin ürününden beslenmeye başla-mıştı. Ulus orada tekrar sünnet edilmiş ve Mısır’ın utancı üzerlerinden kaldı-rılmıştı. Kenan’da, bundan daha önemli tarihi bir yer olamazdı, çünkü başka hiçbir yer bu kadar çok ruhsal ders öğretmemişti.

Eriha’nın harabeleri, halen Benyaminoğulları’nın ülkesinde ziyaret edilebilir durumdaydı. Bir zamanlar aşılmaz olduğu düşünülen surları şimdi çökmüştü. Rahav’ın evine ait olan pay, Tanrı lütfuna bir tanık olarak duruyordu, Tanrı lütfu, imana daima karşılık verir. Benyaminoğulları’ndan biri, savaşın Rab’be ait olduğunu yeniden hatırlamaya ihtiyaç duyduğunda burayı ziyaret edebilirdi.

Beytel (Tanrı’nın Evi) Benyaminoğulları’na, babalarının imanını ve İsrail’in Kurtaran Tanrısı’nın sadakatini hatırlatırdı (Yar.28:18-22; 35:1-15).

Yeruşalim sonunda başkent olacaktı, ama Yevuslular’ın dağlık kalelerinden sürülmeleri, Yesse’nin oğlu gelinceye kadar gerçekleşmeyecekti.

Benyaminoğulları’nın toprağı; geçmiş, bugün ve gelecekteki bereketlerin pek çok kanıtı ve belirtisiyle çevrilmişti. Yakup’un en küçük oğluna düşen pay çok zengindi!

19:1-9   Şimon’un mirası, Yahuda oymağının mirasının ortasındaydı. Ya-hudaoğulları’nın ülkesi öylesine büyüktü ki, oymak payıyla meşgul olamıyor-du, bu nedenle bir bölümü Şimon’a devredildi. Bu, Yakup’un Şimon’la ilgili peygamberlik sözünün yerine gelişidir: “Onları Yakup’ta bölecek ve İsrail’de dağıtacağım” (Yar.49:7).

Beer-Şeva ve Şeva (2. ayet) büyük olasılıkla aynı yeri işaret etmektedirler; çünkü 6. ayette yalnızca 13 kentten söz edilmiştir. Bazı kentler, ülke içinde bulunmasalar da, bireysel payların sınırlarını ayrıntılı olarak listelenmişlerdi. Bundan dolayı bazen kent sayıları, metinde belirtilen sayıyla uyuşmaz (Örneğin, 15, 30, 38. ayetler).

19:10-39   Geri kalan beş oymağın sınırları bu ayetlerde verilir: Zevulun (10-16. ayetler); İssakar (17-23. ayetler); Aşer (24-31. ayetler); Naftali (32-39. ayetler); ve Dan (40-48. ayetler). Dan, Yahuda’nın bazı kentlerini aldı (41. ayet ile 15:33).

19:40-48   Dan’a verilen toprak güneybatıdaydı, Akdeniz’e sınırı vardı ve sınırları içinde Yafa ve Ekron kentleri bulunmaktaydı (40-46. ayetler). Daha sonra bu toprağın küçük geldiği anlaşıldığında, oymağın bir kısmı Layiş’e (Leşem) kuzeydoğuya göç etti ve kentin adını Dan olarak değiştirdi (47, 48. ayetler; Hak.18).

19:49-51   51. ayet, ülkenin bölüştürülme işini tamamlar. Sığınak kentler İsrailliler tarafından seçilmeliydiler (20. bölüm) ve Levililer’e ayrılan kentler belirlenmeliydi (21. bölüm). Ama Yeşu’nun görevi bitmek üzereydi. Rab’bin sözüne uygun olarak Timnat-Serah’ı aldı (50. ayet).

3. Sığınak Kentler (20. Bölüm)

Bundan sonraki adım, Şeria Irmağı’nın her bir yanında üçer kent olarak altı sığınak kent seçmekti... Birini öldüren kişi, dökülen kanın öcünü alacak kişiden kaçarak bu kente sığınabilecekti. Birini öldüren kişiden kastedilen, istemeyerek kazayla öldürmüş olmasıydı. Kanın öcünü alacak kişi ise genellikle öldürülen kişinin intikamını almak isteyen yakın bir akrabasıydı. Birini öldüren kişi bir sığınak kente kaçabilirse, orada başkâhin ölünceye kadar kalmalıydı. Sonra kaçıp geldiği kente, kendi evine güvenlik içinde dönebilirdi.

SIĞINAK KENTLER ÜZERİNE ARASÖZ

Sığınak kentler ilgi çekici oldukları kadar teolojik bir öneme de sahiplerdi. MacLear, kentler hakkında geleneksel ayrıntılar verir:

Yahudi yorumcular, bize daha sonraki zamanlarda, kazayla katil olan kişiye sunulan sığınağın nasıl daha güvenli olabileceğini anlatırlar: (a) Sığınak kentlere giden yollar daima dikkatle tamir edilerek korunur ve 14,5 metre genişliğinde yapılmaları istenirdi; (b) Kaçan kişiyi alıkoyacak ya da hızını kesecek olan tüm engeller yok edilirdi; (c) Yolda tümsek ya da tepecik bırakılmaz, üzerinde köprü olmayan ırmağa izin verilmezdi; (d) Her dönemeçte, kaçan kişiye rehberlik etmek için, üzerinde ‘sığınak’ yazılı levhalar dikilmişti; (e) Birini öldüren kişi bir kez böyle bir kente yerleştiğinde, kendisine oturacağı rahat bir konut verilirdi. Kent halkı, geçinebilmesi için ona bir iş ya da sanat öğretirdi.14

Bu kentler, İsrail ulusunu ve Mesih’i öldürmekle işlediği suçu resmederler. Mesih, pişman İsrail’in kutsal sığınak olarak kaçabileceği Sığınak Kent’tir. D. L. Moody, “Sığınak kentlerin Mesih’i işaret ettiklerini ve taşıdıkları adların bu nedenle önemli olduklarını” belirtir.15

Sığınak kentler ve adlarının anlamları aşağıda sıralanmıştır:

Şeria Irmağı’nın Batısı

Kedeş – Kutsallık

Şekem – Güç

Kiryat-Arba ya da Hevron – Paydaşlık

Şeria Irmağı’nın Doğusu

Ramot-Gilat – Yükselten

Golan – Mutluluk

Beser – Güvenlik

Böylece Mesih bu kentlerin adları aracılığıyla belirtilen her bereketi sağlar. Haritaya kısa bir bakış, sığınak kentlerin, ülkedeki hiçbir noktanın her bir kentten 45 kilometreden fazla uzakta olmayacak şekilde stratejik olarak yerleştirildiklerini gösterecektir. Moody şu yorumu yapar:

Sığınak kentler, ülkenin her yanından girilebilecek şekilde yerleştirilmişlerdi; Mesih de aynı şekilde ihtiyaç duyan günahkârların, kolayca yanına girebilmesini sağlamaktadır (1Yu.2:1, 2).16

Birini öldüren kişiye sığınak kentte sunulan geçici kurtuluş ile Mesih’teki günahkâra sunulan sonsuz kurtuluş arasındaki benzerliklere dikkat edin. Kente giden yollar düz ve iyi yönlendirilmişti (Tıpkı kurtuluş yolu gibi). Öyle ki, hiç kimse bir hata yapmasın ve yaşamını yitirmesin. Kentler tüm ülkeye yayılmışlardı ve kente girişler kolaylaştırılmıştı (Tıpkı Mesih’in yanına herkesin kolayca girebilmesi gibi). Krizler insanları sığınak kente çekerler. Pek çok kez Rab İsa’ya sığınmaları için insanların bir krizle yönlendirilmeye ihtiyaçları vardır. Suçlu kişi için tarafsız bir zemin yoktu –ya kentte güvenlik içinde yaşardı ya da dökülen kanın öcünü almak isteyen kişinin gazabına uğrardı. Her birey ya Mesih’te güvenlik içindedir ya da Tanrı’nın yargısı altındadır (Yu.3:36).

Ç. Levililer’e Ayrılan Kentler (21. Bölüm)

21:1-42   48 kent (41. ayet), toprakları içindeki otlaklarıyla birlikte, sığınak kentler de dahil olmak üzere, Rab’bin buyurduğu gibi Levililer’e verilmişti (Say.35:2-8).

Kehat Boyları:

(a) Harunoğulları (kâhinler) – Yahuda, Şimon ve Benyamin oymaklarından 13 kent.

(b) Geri kalan Kehatoğulları’na – Efrayim, Dan ve Manaşşe oymağının yarısına ait boylardan alınan on kent.

Gerşonoğulları: İssakar, Aşer, Naftali ve Manaşşe oymağının yarısından alınan 13 kent.

Merarioğulları: Ruben, Gad ve Zevulun oymaklarından alınan 12 kent.

Her oymak kendi aralarında 9 kent veren Yahuda ve Şimon dışında 4 kent verdi. Naftali ise 3 kent verdi.

Levililer’in kentleri olan Sığınak Kentler (13, 21, 27, 32, 36, 38. ayetler), Yakup’un önbildirisini gerçekleştirmek için İsrail’in tüm oymakları arasına dağıtıldılar (Yar.49:5-7). Bu şekilde ulusa olan öğretme görevleri daha da kolaylaşmış oluyordu.

21:43   Bu ayet, başka bir ayetin ışığında okunmalıdır. İsrail’in, Mısır’dan Fırat Irmağı’na kadar olan tüm ülkeyi işgal ettiği anlamına gelmez; aksine, Tanrı’nın, halkın ayağını basacağı her yeri onlara vereceği vaadinin gerçekleşmesi olan, Yeşu’nun bölüştürdüğü ülke anlamına gelir (Yşu.1:3).

21:44   Aynı şekilde, 44. ayet de özenle yorumlanmalıdır. Ülkede halen düşmanlar vardır; Kenanlılar’ın hepsi yok edilmemiştir. Ancak bu, Tanrı’nın hatası değildi; O, İsrailliler’in savaştığı her düşmanı yenerek vaadini yerine getirdi. Eğer hâlâ yenilmemiş düşmanlar ve direnen bölgeler kaldıysa, İsrail Tan-rı’nın vaadine sahip çıkmadığı içindir.

21:45   45. ayete dikkat edin. Rab, her vaadi yerine getirmiştir. Hiçbir sözü boşa çıkmamıştır. Tanrı’nın sadakatine ilişkin ne güzel bir övgü! Ama İsrail her vaade sahip çıkmamıştır.

4. Şeria’nın Doğusundaki Sunak (22. Bölüm)

22:1-9   Şeria’nın batısındaki ülke bölüştürüldüğünde, Yeşu Rubenliler’e, Gadlılar’a ve Manaşşe oymağının yarısına, Şeria’nın doğusundaki topraklarına önceden kabul edilmiş olduğu gibi geri dönmelerine izin verdi. Aynı zamanda onlara kazandıkları savaşların ganimetinden düşen paylarını da almalarını söyledi.

Kenanlılar’la savaşmak için ailelerinden ayrılmalarından bu yana yedi yılı aşkın bir zaman geçmişti. Ülke güvenliğe alınıncaya kadar savaşın zorluklarına katlanmışlardı. Bizler de Komutanımız tarafından zorluklara dayanmaya ve Tanrı’nın Krallığı’nın yeryüzünde genişlemesi için iman savaşını sürdürmeye çağrılırız (1Ti.6:12; 2Ti.2:3). Bu tür bir fedakârlık kolay değildir, ama Tanrı’yı hoşnut eder. Bugün savaş alanında ateşli bir gayrete sahip kişilere ihtiyaç vardır:

Diğerleri ödülü kazanmak için savaşır ve kanlı denizlerde yolculuk yaparken,

Ben rahatlığın çiçekli yatakları üstünde göklere mi taşınmalıyım?

Eğer egemenlik süreceksem, elbette savaşmalıyım;

Cesaretimi arttır, Rab;

Sözün tarafından desteklenen zahmeti taşıyıp, ‘acıya dayanacağım’.

– Isaac Watts

22:10,11   Bu adamlar eve dönerlerken, Şeria’nın kıyısında bir sunak yapmaya karar verdiler. Diğer 9,5 oymak bunu duyduklarında çok kızdılar. Şilo-daki sunağa rakip bir sunak olmasından korktular. Zaman içinde putperest bir sunağa dönüşebileceğini ve Tanrı’nın bu yüzden tüm ulusu cezalandıracağını düşündüler.

22:12-20   Şeria’nın doğusundaki oymaklara savaş ilan etmeden önce, İs-railoğulları kendilerini temsil etmesi için bir kurul gönderdiler ve topraklarının murdar olduğunu düşündükleri takdirde onlara Şeria’nın batısında toprak önerdiler (19. ayet).

Sunağı yapan adamlarla ilgilenen Pinehas ve diğerleri, İsrail’in, Peor’un (17. ayet; Say.25) ve Akan’ın günahı nedeniyle İsrail’in nasıl acı çektiğini hatırladılar (20. ayet; 7. Bölüm).

Bu sunağı refahları için başka bir tehdit olarak gördüler, şiddetle karşılık vermelerinin nedeni buydu. Halk olarak, günahın tüm kampı kirlettiğini ve Tan-rı’nın bireylerin davranışlarından ulusu sorumlu tuttuğunu öğrenmişlerdi.

22:21-29   Sonra Rubenliler’le Gadlılar ve Manaşşe oymağının yarısı bunun bir kurban sunağı olmadığını açıkladılar. Basit bir anıt sunağıydı; gelecekteki kuşaklara, Şeria’nın doğusundaki oymakların İsrail ulusuna ait olduklarına tanıklık ediyordu.

22:30-34   Diğer oymaklar bu açıklamadan hoşnut kaldılar ve savaşın yönü değişti. Doğudaki oymaklar sunağa Tanık adını verdiler; Şeria’nın her iki yanındaki oymaklar arasında, Rab’bin gerçek Tanrı olduğuna tanıklık ediyor-du.

E. Yeşu’nun İsrail Önderlerine Yaptığı Veda Konuşması (23. Bölüm)

Bu, Yeşu’nun iki veda konuşmasından ilkidir. İleri gelenleri ve tüm İsrail halkını toplayarak konuştu.

Yeşu’nun hem cesur olmaları, hem de yazılı olanı yerine getirmeleri (6. ayet) için kullandığı sözler, Rab’bin kendisine söylediği sözlerle aynıdır (1:7). Rab-bin bu sözlerinin gerçekliğini yaşayarak görmüştü ve şimdi aynı sözleri bir son-raki kuşağa güvenle aktarabiliyordu.

Onlara, Rab’bin ülke ve ülkedeki putperest halka ilişkin verdiği vaatleri yerine getirme konusundaki sadakatini hatırlattı. Tanrı düşmanı önlerinden püskürtüp sürmeye devam edecekti, ama halkın O’na itaat etmesi gerekiyordu. Her şeyden önce, kendilerini ulusların putperestliğinden uzak tutmalı ya da Kenanlılar’la evlilik yapmamalıydılar. Aksi taktirde bu putperestler İsrail için sürekli bir sıkıntı kaynağı olacaktı.

Tanrı’nın sözlerinden hiçbiri boş çıkmadı (14. ayet). Bu, ülkenin tamamının Yahudiler’in eline geçtiği anlamına gelmiyordu, çünkü Rab, bu ulusları önlerinden azar azar kovacağını söylemişti (Yas.7:22). Rab’bin vaatlerinden hiçbirinin boş çıkmadığı gerçeği, Yeşu’nun başladığı işi bitirmeleri için önderlere ısrar ederken kullandığı güçlü bir teşvikti. Bu öğüde bir de uyarı eklemişti (5, 16. ayetler); Antlaşmalarını unutup putlara dönerlerse, Yehova Kenanlılar’ı yok etmek için gösterdiği sadakatin aynısını onları yok etmek için de gösterecekti.

Yeni Antlaşma’da bu bölümün benzeri, 2.Korintliler 6:14-18’de görülür. Tanrı halkının, Tanrı için ayrılmış olması büyük önem taşır. Aynı zamanda hem Rab’be yapışıp hem de düşmanlara bağlı kalamayız.

6. Yeşu’nun İsrail Halkına Yaptığı Veda Konuşması (24:1-15)

24:1-14   İkinci veda konuşması, Şekem’de İsrail halkına yapıldı.

Yeşu, Tanrı halkının tarihini, Terah’la başlayarak İbrahim, İshak ve Yakup zamanlarına dönerek yeniden gözden geçirdi. Halka, Rab’bin gücüyle Mısır’dan nasıl kurtarıldıklarını, çöldeki yürüyüşlerini ve Şeria’nın doğu kıyısındaki Moavlılar üzerinde nasıl zafer kazandıklarını hatırlattı. Sonra vaat edilen ülkeye girişlerini, Eriha’daki zaferlerini ve Kenan krallarını yok edişlerini anlattı (2-13. ayetler). 7. ayetteki karanlık, Mısır’dan Çıkış 14:19, 20’ye işaret eder; bulut, İsrailliler’e ışık sağlarken Mısırlılar’a karanlık getiriyordu.

Yaratılış’tan Yeşu’ya kadar olan tarihin bu az ve öz anlatımında göze çarpan gerçek şudur: Tanrı’nın Egemenliği. Rab’bin öyküyü nasıl anlattığına dikkat edin: Aldım (3. ayet), verdim (4. ayet), gönderdim (5. ayet), götürdüm (6-8. ayet-ler), dinlemedim (10. ayet), teslim ettim (11. ayet), gönderdim (12. ayet), ver-dim (13. ayet). Yehova sonsuz amaçlarıyla uyumlu çalışır. O’nun gücüne karşı kim durabilir? Böyle bir Tanrı’dan korkulmalı ve itaat edilmelidir (14. ayet).

24:15   Buradaki seçim Rab ve putlar arasında değildi: Yeşu, halkın Rab’be kulluk etmemeye karar verdiğini varsaymıştı. Bu nedenle onları, atalarının Fırat Irmağı’nın ötesinde kulluk ettikleri günahlara mı, yoksa topraklarında yaşadıkları Amorlular’un günahlarına mı kulluk edecekleri konusunda seçim yapmaya çağırdı. Yeşu’nun kendisi ve ev halkı için aldığı soylu karar, başarılı imanlı kuşaklar için bir esin olmuştur: “Ben ve ev halkım Rab’be kulluk edeceğiz.”

6. Şekem’de Yenilenen Antlaşma (24:16-28)

24:16-28   Halk Yehova’ya kulluk etmeye söz verdiğinde, Yeşu, “Sizler Rab’be kulluk edemeyeceksiniz” dedi (19. ayet). Bu, onların hem Yehova’ya kulluk edip hem de putlara tapınamayacakları anlamına geliyordu. Yeşu, hiç kuşkusuz, halkın yüreğini yabancı ilahlara vereceğini fark etmişti. Çünkü çadırlarında bile yabancı ilahlar barındırıyorlardı (23. ayet). Halk, Tanrı’ya bağlılık sözünde ısrar etti, bu nedenle Yeşu büyük bir taş alıp Rab’bin Tapınağı’nın yanındaki yabanıl fıstık ağacının altına taşı İsrail tarafından yapılan antlaşmanın bir tanığı olarak dikti (26. ayetteki Rab’bin Tapınağı, Şilo’daki taşınabilen tapınak çadır olmayıp, yalnızca kutsal bir yerdir).

Put sorunuyla ilgili olarak, Carl Armerding şöyle yazar:

Putperestlik, İsrail’in yakasını bırakmayan günahlardan biri gibidir. Eski çağlarda ataları diğer ilahlara kulluk etmişlerdi (2. ayet). Yakup ve ailesi Lavan’dan ayrıldığında, babasının ilahlarını çalıp yanında götüren Rahel’di (Yar.31:30-34). Ama ülkeye vardıklarında, Yakup ev halkına bu ‘yabancı ilahları’ bırakmalarını buyurdu ve onları Şekem’deki yabanıl fıstık ağacının altına gömdü (Yar.35:2, 4). Ve aynı yerde Yeşu, kuşağına babalarının kulluk ettiği ilahları atmaları konusunda öğüt verdi (14. ayet).17

Ğ. Yeşu’nun Ölümü (24:29-33)

24:29-33   Yeşu, 110 yaşında öldü ve mülkünün sınırları içindeki kente gömüldü. İsrail halkı, Yeşu’nun kuşağındakiler yaşadıkları sürece Rab’be sadık kaldılar. Kitabın bu son ayetlerini kimin kaleme aldığını ve bu bilgilerin gerekli olup olmadığını bilmiyoruz, ama gerekli olmasalardı, eminiz metne eklen-mezlerdi.

İsteği üzerine Mısır’dan taşınarak getirilen Yusuf’un kemikleri, Şekem’de gömüldüler (Yar.50:24; Çık.13:19).

Sonunda Harun’un oğlu Elazar öldü ve Efrayim dağlarında gömüldü.

Bu kitabın son beş ayetinde gömülen üç kişiden söz edilir: Yeşu (29-31. ayetler), Yusuf (32. ayet), ve Elazar (33. ayet). Üçü de Yusuf’un toprağında gömüldüler. Üçü de Tanrıları’na ve ülkelerine kulluk etmişlerdi. Yeşu ve Yusuf, yaşamları boyunca, Elazar ise ölürken halkın kurtarılmasında büyük rol oynamışlardı. Elazar başkâhin olduğu için öldüğünde sığınak kente kaçan herkesi özgür kılmıştı (20:6). Yaratılış ve Yasa’nın Tekrarı kitaplarında olduğu gibi, Yeşu Kitabı ölüm çanının Tanrı’nın büyük adamları üzerinde ağır ağır çalışıyla son bulur. “Tanrı hizmetkârlarını gömer, ama işini sürdürür.”

DİPNOTLAR

1 (Giriş) Irving L. Jensen, Joshua, Rest-Land Won, s.14.

2 (1:1-9) T. Austin Sparks, What is Man? s.104.

3 (2:1) C.F. Keil ve Franz Delitzsch, “Joshua”, Biblical Commentary on the Old Testament, VI:34.

4 (3:14-17) Donald K. Campbell, “Joshua”, The Bible Knowledge Commentary, 1:335

5 (3:14-17) A.g.e.

6 (7:11-26) Hugh J. Blair, “Joshua”, The New Bible Commentary, s.229.

7 (8:30-35) R. Jamieson, A. R. Fausset ve D. Brown, Critical and Experimental Commentary, II:23.

8 (10:12-15) Eşsiz bir mucizenin gerçekleştiğini fark eden üç görüş, metni, şöyle açıklar (örtbas etmek yerine):

1. Güneş, Yeşu’nun üzerindeyken, Tanrı, yeryüzünün eksen üzerindeki dönüşünü durdurdu ve bu, kırk sekiz saat sürdü. Diğer eski kültürlerde, Yeşu’nun uzun günü olabilecek, benzeri bir “uzun gün”den söz edilir.

2. “Yerinde durmak” ifadesini (İbranice’de döm), “bırakmak” ya da “durmak” olarak çevirmek mümkündür (2Kr.4:6 ve Ağı.2:18’de olduğu gibi). Bazıları bu durumu Yeşu’nun orduları üstündeki parlak güneşten kurtulmak için edilen bir dua, uzun süren dolu fırtınasını ise, Tanrı’nın, Yeşu’nun duasına verdiği yanıt olarak görür.

3. Yeşu, sabah erken saatlerde saldırdığı için, bazıları onun güneşin gecikmesi ve yarı karanlığın sürmesi için dua ettiğini düşünürler. Bu durumda dolu fırtınası Tanrı’nın duaya verdiği yanıt olarak düşünülebilir.

İlk görüş, metinle en iyi uyum sağlayan görüş gibidir: “Böylece güneş yaklaşık bir gün boyunca göğün ortasında durdu, batmakta gecikti” (10:13b).

9 (10:12-15) C. H. Spurgeon, Spurgeon’s Devotional Bible, s.168. Metnin bilimsel görüşleri hakkında kısa, ama yararlı bilgi için bk: Difficulties in the Bible, 10. Bölüm, R.A. Torrey (Chicago; Moody Press, 1907).

10 (10:12-15) Matthew Henry, Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, II:59.

11 (10:40-43) John Haley, Alleged Discrepancies of the Bible, s.324.

12 (13:1-6) Süleyman’ın yönetimindeki krallık, kuzey batıda haraç altında bulunan ülkelerin kastedildiği Fırat Irmağı’nın geçtiği o bölüme ulaştı, ama eğer doğu sınırı olarak kastedilen ırmağın tümü ise, o zaman bu halen gelecekte gerçekleşecek bir durum olmalıdır.

13 (15:21-63) Keil ve Delitzsch, Eski Antlaşma’daki bu ve benzeri çok sayıdaki sorunu yazıyı kopya edenlerin hataları olarak görürler (“Joshua” s.163-64.) Göze çarpan ayrılıkların ayrıntılı tartışması için 2.Tarihler’in yorumuna bakınız.

14 (Arasöz) G.F. Maclear, The Cambridge Bible for Schools and Colleges, The Book of Joshua, s.183.

15 (Arasöz) D. L. Moody, Notes from my Bible, s.48, 49.

16 (Arasöz) A.g.e., s.49.

17 (24:16-28) Carl Armerding, The Fight for Palestine, s.149.

BİBLİYOGRAFYA

Blair, Hugh J. “Joshua.” The New Bible Commentary. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Company. 1953.

Campbell, Donald K. “Joshua”. The Bible Knowledge Commentary. Wheaton, IL: Victor Books, 1985.

Freedman, H. “Joshua.” Soncino Books of the Bible, 2. Cilt. London: The Soncino Press, 1967.

Grant, F.W. “Joshua.” The Numerical Bible, 2. Cilt. Neptune, N.J.: Loizeaux Bros., 1977.

Henry, Matthew. “Joshua.” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 2. Cilt. McLean, VA: Mac-Donald Publishing Company, n.d.

Jensen, Irving L. Joshua: Rest-Land Won. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1966.

Keil, C. F., ve Franz Delitzsch. “Joshua.” Biblical Commentary on the Old Testament. 6. Cilt. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1971.

Kroll, Woodrow Michael. “Joshua.” Liberty Bible Commentary. Old Testament. Lynchburg, VA: The Old Time Gospel Hour, 1982.

MacLear, G.F. The Cambridge Bible for Schools and Colleges, The Book of Joshua. London: C.J. Clay and Sons, 1888.

Pink, Arthur W. Gleanings in Joshua. Chicago: Moody Press, 1964.

Table of Contents

Start