Turkish-Kutsal Kitap Yorum 1 05 Yasanin Tekrari
Author: William Mac Donald
Date: 0101-01-01T00:00:00+00:00
Publisher: www.sermon-online.de

YASA’NIN TEKRARI

Giriş

Yasa’nın Tekrarı, Eski Antlaşma’nın en önemli kitaplarından biridir. Kişisel yaşama ve aile birliğine ait inanç üzerindeki etkisi, Kutsal Kitap’taki tüm diğer kitapların etkisinden daha büyüktür. Yeni Antlaşma’da, Yasa-nın Tekrarı Kitabı’ndan seksenin üzerinde alıntı yapılmıştır ve bu kitap, ilk Hıristiyanlar’ın sık sık kullandığı dört Eski Antlaşma Kitabı’nın (Ya-ratılış, Yasa’nın Tekrarı, Mezmurlar, Yeşaya) küçük bir grubuna aittir.”

– J. A. Thompson

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Rabbimiz İsa Mesih, Şeytan tarafından çölde kaldığı kırk gün boyunca denendi. Bu denenmelerin üçü, ruhsal yönden yararlanmamız için İncil’in ilk dört kitabında özellikle tekrar anlatılmıştır. Mesih, Eski Antlaşma’da yer alan “Ruh’un kılıcı” ifadesini yalnızca üç kez kullanmakla kalmamış, her seferinde “kılıcın” aynı kısmını –Yasa’nın Tekrarı’nı– kullanmıştı! Bu kitap, İsa’nın alıntı yaptığı gözde bölümlerden biriydi –bizim de aynı şekilde gözde bölümümüz olmalıdır. Yasa’nın Tekrarı’nın pek çok çevre tarafından ihmal edilmiş olması üzücüdür. Bu ihmalin nedeni belki de Grekçe Septuaginta’dan alınan başlıktır. “İkinci Yasa” ifadesi, bazı kişilerin bu kitabın yalnızca Mısır’dan Çıkış’tan, Çölde Sayım’a kadar verilmiş olan bilgilerin bir özeti olduğu şeklinde yanlış bir düşünceye kapılmasına yol açmıştır. Tanrı bir şeyi yalnızca tekrarlamış olmak için tekrarlamaz – daima farklı bir vurgu ya da yeni ayrıntılara yer verir. Bu, Yasa’nın Tekrarı Kitabı için de geçerlidir; özenli bir çalışmaya değer, harika bir kitaptır!

II. KİTABIN YAZARI

Her ne kadar Rab, bazı ayrıntıları tekrarlamak ve yenilemek için vahiy almış yazarlar kullanmışsa da, Musa Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın yazarıdır. Musa’nın ölümünü anlatan son bölüm, Musa tarafından bir önbildiri olarak yazılmış olabilir, ya da bu bölümün Yeşu veya başka biri tarafından tamamlanmış olması mümkündür.

Liberal eleştirmenler, Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın, Yoşiya’nın zamanında (İ.Ö. 620) bulunan, “Yasa Kitabı” olduğunu güvenle söylerler. Bu eleştirmenler kitabın, Yahudiler’in tapınmasını merkezî bir Yeruşalim Tapınağı etrafında bir-leştirmek amacıyla, özellikle Musa’nın yazdığı izlenimi verilerek dindar bir sah-tekâr tarafından yazılmış olduğunu ileri sürerler.

Aslında “dindar sahtekâr” türünde bir ifade mümkün değildir; eğer kişi bir sahtekârsa, dindar değildir, dindar biriyse de sahtekâr olamaz.

Aynı zamanda, 2.Krallar 22’deki Yasa Kitabı’nın “tüm Pentatok’a işaret etmediğini belirten bir ima yoktur. Yoşiya’dan önce kral olan Manaşşe ve Amon, kötü krallardı. Her iki kral da, Yehova’nın tapınağında tanrısayar bir kişi ya da kişiler tarafından saklanılmış olması mümkün olan Musa’nın Yasası’nın bulunduğu yerde putperestliği sürdürdüler.

Tanrı sözünün yeniden keşfedilmesi ve söze itaat edilmesi, daima yenilenme ve iyileşme sağlar; tıpkı Büyük Protestan Reformu’nda gerçekleşmiş olduğu gibi.

Musa’nın yazarlığına ilişkin özlü bir savunmayı Pentatok’a Giriş kısmında bulabilirsiniz.

III. TARİH

Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın yazılması İ.Ö. 1406’da tamamlanmıştı, aynı şekilde vahiy sonucu kaleme alınan bazı parçalar, daha önce belirttiğimiz gibi Musa’nın ölümünden sonra eklenmiş olabilir.

Kitabın tarihi konusunda daha ayrıntılı bilgi için Pentatok’a Giriş’e bakınız.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Yasa’nın Tekrarı, çöldeki yolculuk sırasında yetişmiş olan yeni kuşak için yasanın yeniden ifade edilişidir (yalnızca bir tekrar değil). Halk, vaat edilen ülkeye girmek üzereydi. Ülkedeki tanrısal bereketin keyfini çıkarmak için yasayı bilmeli ve ona itaat etmeliydi.

Kitap, öncelikle İsrail’in Sina Dağı’ndan o tarihe kadar olan öyküsünün ruhsal bir yorumunu kapsar (1-3. bölümler). Tarihten ders almayı reddedenlerin, aynı tarihi tekrar yaşayacakları düşüncesini işler. Ana bölüm, Tanrı’nın, halkı için koyduğu kuralların önemli özelliklerinin gözden geçirilişini kapsar (4-26. bölümler). Sonra, İsrail’in ülkeye girişinden Mesih’in ikinci gelişine kadar olan dönem için, Tanrı’nın lütuf ve yönetim amaçlarına yeniden değinilir (27-33. bölümler). Kitap, Musa’nın ölümü ve Yeşu’nun Musa’nın yerine geçmek üzere atanmasıyla son bulur (34. bölüm).

Elçi Pavlus bu kitabın, İsrail’e olduğu kadar, bize de bir mesaj verdiğini hatırlatır. Yasa’nın Tekrarı 25:4 üzerinde yorum yaparken, tüm bunların “bizim yararımız için” yazıldığını söyler (1Ko.9:10).

Kitap, Yasa’nın Tekrarı 5:1 ayetindeki: “Kulak ver... öğren... ve yerine getir” fiilleriyle özetlenebilecek öğütlerle doludur.

ANA HATLAR

I. MUSA’NIN HALKA İLK SESLENİŞİ – ÜLKEYE YAKLAŞIRKEN (1-4. Bölümler)

A. Giriş (1:1-5)

B. Horev’den Kadeş’e (1:6-46)

C. Kadeş’ten Heşbon’a (2. Bölüm)

Ç. Şeria Irmağı’ndan Geçileceğine İlişkin Vaat (3. Bölüm)

D. Söz Dinlemeleri İçin Verilen Öğüt (4. Bölüm)

II. MUSA’NIN HALKA İKİNCİ SESLENİŞİ – ÜLKEDE BUYRUKLARA UYMAYA ÖZEN GÖSTERMEK (SAF KALMAK) (5-28. Bölümler)

A. Sina Antlaşması’nın Gözden Geçirilişi (5. Bölüm)

B. İtaatsizliğe Karşı Uyarılar (6. Bölüm)

C. Putperest Uluslara Nasıl Davranılacağına İlişkin Kurallar (7. Bölüm)

Ç. Geçmişten Ders Almak (8:1 - 11:7)

D. İtaatin Ödüllendirilmesi (11:8-32)

E. Tek Tapınma Yeri (12. Bölüm)

F. Sahte Peygamber ve Putperestlerin Cezalandırılması (13. Bölüm)

G. Temiz ve Kirli Sayılan Yiyecekler (14:1-21)

Ğ. Ondalık (14:22-29)

H. Borçlulara ve Kölelere Uygulanacak İşlem (15. Bölüm)

I. Üç Bayram (16. Bölüm)

İ. Yargıçlar ve Krallar (17. Bölüm)

J. Kâhinler, Levililer ve Peygamberler (18. Bölüm)

K. Suçlularla İlgili Yasalar (19. Bölüm)

L. Savaşla İlgili Yasalar (20. Bölüm)

M. Çeşitli Yasalar (21-25. Bölümler)

1. Kimin İşlediği Bilinmeyen Cinayetler İçin Kefaret (21:1-9)

2. Savaş Tutsakları Arasındaki Kadınlar (21:10-14)

3. İlk Oğulluk Hakkı (21:15-17)

4. İnatçı ve Söz Dinlemeyen Oğullar (21:18-21)

5. Asılarak Öldürülen Suçluların Bedenleri (21:22-23)

6. Dokuz Davranış Yasası (22:1-12)

7. Cinsel Paklığı Bozan Suçlar (22:13-30)

8. Topluluğun Dışında Bırakılanlar (23:1-8)

9. Ordugahı Temiz Tutmak (23:9-14)

10. Sosyal ve Dini Yasalar (23:15-25)

11. Boşanma ve Yeniden Evlenme (24:1-4)

12. Çeşitli Sosyal Yasalar (24:5 - 25:4)

13. Oğlu Olmadan Ölen Kardeşin Dul Eşi İle Evlilik (25:5-10)

14. Ayrı Üç Yasa (25:11-19)

N. Törenler ve Onaylamalar (26. Bölüm)

1. İlk Ürün Töreni (26:1-11)

2. Ondalığı Verme Yılı (3. yıl) Töreni (26:12-15)

3. Antlaşmanın Onaylanması (26:16-19)

O. Lanetler ve Bereketler (27, 28. Bölümler)

III. MUSA’NIN HALKA ÜÇÜNCÜ SESLENİŞİ – ÜLKE İÇİN ANTLAŞMA (29, 30. Bölümler)

A. Moav’da Yapılan Antlaşma (29:1-21)

B. Antlaşmayı Bozana Verilecek Ceza (29:22-29)

C. Antlaşmaya Geri Dönüş İçin Yenilenme (30. Bölüm)

IV. MUSA’NIN SON GÜNLERİ – ÜLKEYE GİRMEDEN ÖLMESİ (31-34. Bölümler)

A. Yeşu’nun Musa’nın Yerine Geçmesi (31. Bölüm)

B. Musa’nın Ezgisi (32. Bölüm)

C. Musa’nın Kutsaması (33. Bölüm)

Ç. Musa’nın Ölümü (34. Bölüm)

YORUM

I. MUSA’NIN HALKA İLK SESLENİŞİ – ÜLKEYE YAKLAŞIRKEN (1-4 Bölümler)

A. Giriş (1:1-5)

1:1,2   Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın başında, Çölde Sayım 22:1’de Moav ovalarına ulaşmış olan İsrailoğulları’nın burada konakladıklarını görürüz. Ya-sa’nın Tekrarı 1:1’de, konaklama yerlerinin Suf’un karşısındaki ova olduğu bildirilir. Bunun anlamı, Moav ovalarının bir uzantısı olan çölün, Akabe Körfezi olarak bilinen Kızıldeniz’in güneyine doğru uzandığıdır. Horev’den Seir Dağı yoluyla, Kenan’ın girişindeki Kadeş-Barnea’ya gitmek, yalnızca on bir gün sürerdi, ama İsrailoğulları’nın vaat edilen ülkeye girmeye hazır olabilmeleri için otuz sekiz yıl geçmesi gerekmişti!

1:3-5   Musa, İsrailoğulları Mısır’dan ayrıldıktan sonra, kırkıncı yılda Kenan’a girişleri konusunda hazırlayıcı konuşmasını yaptı. Bu konuşma, hem Amor Kralı Sihon, hem de Başan Kralı Og öldürüldükten sonraydı (Say.21).

B. Horev’den Kadeş’e (1:6-46)

Yasa’nın Tekrarı 1:6 ve 3:28 ayetlerinde, Sina Dağı’ndan Moav ovalarına kadar olan dönemin yeniden gözden geçirilişini görürüz. Bu konu daha önce Çölde Sayım’da işlendiğinden, burada yalnızca özetlemekle yetineceğiz: Tan-rı’nın vaat edilen ülkeye yürüme ve onu mülk edinme konusundaki buyruğu (5-8. ayetler); toplumsal konular hakkında karar vermeleri için yargıçların atan-ması (9-18. ayetler); Sina’dan Kadeş-Barnea’ya yapılan yolculuk (19-21. ayet-ler); casusların gönderilmesi ve başkaldırmaları (22-46. ayetler). Yeşu ve Ka-lev’in dışında, Mısır’dan ayrılan hiçbir askerin ülkeye girmesine izin verilmedi (34-38. ayetler).

C. Kadeş’ten Heşbon’a (2. Bölüm)

2:1-23   Kadeş-Barnea’dan Edom sınırlarına yapılan yolculuk (1-7. ayetler), Edomlular’la çatışmayı engelledi. Edom sınırlarından Zeret Vadisi’ne yapılan yolculuk ise (8-15. ayetler), Moavlılar’la çatışmayı engelledi. Rab, İsrail-oğulları’na Ammonlular’la savaşmamalarını buyurdu, çünkü Rab onların ülkesini mülk olarak Lut soyuna vermişti (16-19. ayetler). Rab, aynı Esav-oğulları için Horlular, Avvalılar ve Kaftorlular’ı yok ettiği gibi, Ammonlu-lar’ın Zamzumlular olarak adlandırdıkları, uzun boylu ve güçlü bir halkın (devlerin1) mülküne de el koymuştu (20-23. ayetler).

2:24-37   2. bölümün sonu, Amorlu Heşbon Kralı Sihon’un yenilgisinin ayrıntılarına yer verir. 29. ayet, Esav’ın soyu olan Edomlular’ın İsrailliler’e, Edom ülkesindeyken yiyecek ve su sattıklarını belirtir. Ama Çölde Sayım 22:14-22. ayetlerinde Edom Kralı’nın hiçbir şekilde işbirliğine yanaşmadığı yazılıdır. Edom Kralı, İsrail’e yardım etmeme konusunda ısrarlıydı, ama kesin olarak bilinmemesine rağmen, adamlarından bazılarının Yahudiler’e yiyecek ve su sattıkları tahmin edilir. 10-12 ve 20-23. ayetler, büyük olasılıkla Musa’dan sonra başka biri tarafından vahiy yoluyla kaleme alınmıştır; bu ayetlerin Tan-rı’nın vahyi ile yazıldıkları kesindir.

Ç. Şeria Irmağı’ndan Geçileceğine İlişkin Vaat (3. Bölüm)

3:1-11   Başan Kralı Og’un, tümü yüksek surlarla, kapılarla ve sürgülerle sağlamlaştırılmış altmış kenti vardı. Bunların dışında surlarla çevrilmemiş birçok köye de sahipti. Rab Tanrı, bu düşmanları da halkının eline teslim etti. Og, bir dev olarak anılır; yatağı demirdendi. Yatağının uzunluğu dokuz arşın (4 m.), genişliği ise dört arşındı (1.8 m.). Thompson, bu “karyolanın” her zamanki yatağı değil, mezarı olduğunu söyler:

Kral Og öldüğünde, bir lahite (karyola, “mezar”) gömüldü; lahit siyah mermerdendi, burada rengi nedeniyle demir olarak anılır... Kayıtlara göre lahit, Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın yazıldığı tarihte Rabba Ammon’da (Amman) görülebilirdi.2

3:12-20   Şeria Irmağı’nın doğusunda ele geçirilen toprak Rubenliler’e, Gadlılar’a ve Manaşşe oymağının yarısına dağıtıldı (12-17. ayetler). Musa, savaşçılarına, silahlı olarak kardeşlerine yardım etmek üzere, Şeria’nın batısındaki ülkeyi ele geçirmeleri için ırmağı geçmelerini buyurdu. Sonra kendi mülklerine, eşlerine, çocuklarına, hayvanlarına ve ele geçirdikleri kentlere geri dönebilirlerdi.

3:21-29   Musa, aynı zamanda Yeşu’ya geçmişteki zaferleri hatırlamasını ve gelecekteki zaferler için Tanrı’ya güvenmesini buyurdu (21, 22. ayetler).

Ama Rab, İsrailoğulları’nın itaatsizliği nedeniyle Musa’ya kızmıştı ve onun Şeria Irmağı’nı geçmesine izin vermeyecekti. Ama Musa’nın Pisga Dağı’nın tepesine çıkarak vaat edilen ülkenin her yönünü görmesine izin verdi (23-29. ayetler).

D. Söz Dinlemeleri İçin Verilen Öğüt (4. Bölüm)

4. bölüm, Musa’nın yasayı tekrarlamasını kapsar. Musa burada özellikle tek gerçek Tanrı’ya tapınılmasına ve putperestliğe dönüldüğü takdirde uğranılacak cezalara dikkat çekti.

4:1-24   İsrail’e, Kenan ülkesine girdiğinde (1.ayet), Rab Tanrı’nın tüm kural ve ilkelerine uyması buyruldu. Bu buyruklara hiçbir şey eklememeli ve onlardan hiçbir şey çıkarmamalıydılar (2. ayet). Tanrı’nın putperestliğe verdiği ceza Baal-Peor’da uygulanmıştı ve sürekli bir uyarı niteliğini taşımaktaydı (3, 4. ayetler). (Belki de Tanrı’nın putperestliğe karşı gösterdiği gazabından, burada çok kısa bir süre önce meydana geldiği ve olay zihinlerinde hâlâ taze olduğu için söz edilmiş olabilir.) İsrail yasaya uyduğu takdirde, diğer uluslar tarafından büyük bir ülke olarak saygınlık kazanacaktı (5-8. ayetler). İsrail, geçmişteki deneyimlerinden, itaati izleyen bereketleri hatırlamalıydı (8. ayet). Halk özellikle Sina Dağı’nda (Horev) verilmiş olan On Buyruk’u hatırlaması için uyarıldı (9-13. ayetler). Tanrı’yı şekli anlamda görmemişlerdi ve bu nedenle de, Tanrı’yı temsil etmek için bile olsa, herhangi bir put yapmaları yasaktı. Ayrıca; güneş, ay veya yıldızlara tapmaları da yasaktı (14-19. ayetler). Mısır’dan kurtarılışları, Musa’nın itaatsizliği ve bunu izleyen yargı ve Tanrı’nın putperestliğe karşı gösterdiği gazap İsrailliler’e hatırlatıldı (20-24. ayetler). “Gördük-lerinizi unutmamaya, yaşamınız boyunca aklınızdan çıkarmamaya dikkat edin” (9. ayet); “Kendinize dikkat edin ki... yoldan sapmayasınız” (15, 16. ayetler); “Unutmamaya dikkat edin” (23. ayet). Musa, insan yüreğinin doğal eğilimini çok iyi biliyordu ve bu nedenle ciddi olarak, halka çok dikkatli olma-ları için uyarıda bulundu.

4:25-40   Eğer ulus, daha sonraki yıllarda putlara taparsa, tekrar sürgüne gönderilecekti (25-28. ayetler). Ama o zaman bile, eğer halk tövbe eder ve tüm yüreğiyle Rab’be geri dönerse, Rab onları yenileyecekti (29-31. ayetler). Hiçbir ülke İsrail’in sahip olduğu ayrıcalıklara sahip olmamıştı; özellikle Mısır-dan kurtarıldıklarında görülen mucizeler dikkat çekicidir (32-38. ayetler). Bun-dan dolayı, halk Rab’be itaat etmeli ve böylece O’nun sürekli bereketinin tadını çıkarmalıydı (39, 40. ayetler). Arınmaları için gerekli olan tutsaklığa mahkum olmalarının nedeni, itaatsizlikleri ve Yehova’nın ciddi uyarılarını önemsememe-leridir ve bu, Yahudi tarihinin üzücü bir gerçeğidir. Tanrı’nın uyarıları boş sözler değildir. Hiçbir insan, hiçbir ulus bu konuda dokunulmazlığa sahip de-ğildir.

4:41-43   Musa, Şeria’nın doğu kıyısındaki üç kenti sığınak kent olarak ayırdı: Beser, Ramot ve Golan (41-43. ayetler).

4:44-49   Musa burada halka ikinci seslenişine başlar. Şeria’nın doğusundaki Moav ovalarındadırlar. Hermon Dağı’ndan, Sion Dağı olarak yalnızca 48. ayette söz edilir.3

II. MUSA’NIN HALKA İKİNCİ SESLENİŞİ – ÜLKEDE BUYRUKLARA ÖZEN GÖSTERMEK (SAF KALMAK) (5-28. Bölümler)

A. Sina Antlaşması’nın Gözden Geçirilişi (5. Bölüm)

5:1-6   5. bölümde, Sina Dağı’nda (Horev) verilen On Buyruk tekrar gözden geçirilmektedir. 3. ayette, “atalarımızla değil” ifadesine dikkat edin. Antlaşma atalar ile yapılmıştı, ama İsrailoğulları’nın gelecekteki kuşakları için de geçerliydi.

5:7-21   On Buyruk:

1. Benden başka tanrın olmayacak (7. ayet).

2. Tapınmak için, herhangi bir canlıya benzer oyma put yapmayacaksın (8-10. ayetler). Bu buyruk, ilk buyruğun tekrarı değildir. İnsanlar, hayali

varlıklara ya da güneş ve aya, putlar olmadan da tapabilirler. Tanrı’dan nefret eden çocuklar, babalarınınkiyle aynı cezayı çekeceklerdi (9. ayet).

3. Rab’bin adı boş yere ağza alınmayacaktı (11. ayet).

4. Şabat Günü kutsal sayılacaktı (12-15. ayetler). Burada, Şabat’ı kutlamak için Mısır’dan Çıkış 20:8-11 ayetlerinden farklı bir neden verilmiştir (Tanrı’nın yaratılıştan sonra dinlenmesi). Yahudiler, Mısır’da köle olduklarını hatırlamalıydılar (15. ayet). Bu iki neden, tamamlayıcı nitelikte olup birbirleriyle çelişkili değillerdir.

5. Anne babaya saygı gösterilecekti (16. ayet).

6. Adam öldürmek yasaktı (17. ayet).

7. Zina etmek yasaktı (18. ayet).

8. Çalmak yasaktı (19. ayet).

9. Bir komşuya karşı yalan yere tanıklık etmek yasaktı (20. ayet).

10. Kötü gözle bakmak yasaktı (21. ayet).

5:22   J. A. Thompson bu ayet hakkında şu yorumu yapar:

“Başka bir şey eklemedi” ifadesi, alışılmışın dışındadır. Bu buyruklar, antlaşmanın temel taleplerinin öylesine güzel bir özetiydiler ki, başka bir yasa eklenmesine gerek kalmıyordu şeklinde düşünülebilir. Tüm diğer yasalar, bu temel ilkelerin yalnızca bir yorumu ve uzantısıydı. Diğer bir seçenek ise, Rab bu On Buyruk’u titizlikle bildirdiğinde, bu ifadenin özel bir duruma işaret edebileceği yönünde-dir. Diğer yasalar farklı durumlarda verilmiş olmalıydılar, çünkü Tanrı tarafından verilen ve İsrail’de bilinen yasanın toplam miktarı daha fazlaydı.4

5:23-33   Yasa verildiğinde, halk Tanrı’nın yüceliğini ve büyüklüğünü görerek dehşete düştü ve öleceklerini düşündüler. Musa’yı, Rab’le konuşması için gönderdiler ve söyleyeceği her şeyi yapacaklarına söz verdiler. (Böyle bir sözü hiç düşünmeden verdiklerinde, kendi günahkârlık ve çaresizliklerinin farkında değillerdi.) Sonuç olarak, yasa ve kuralların tamamı, Musa aracılığıyla verildi. On Buyruk, tüm ulusa Sina Dağı’ndayken sözlü olarak bildirildi (30, 31. ayetler).

29. ayette Rab, halkın yasaya itaat edeceği konusundaki vaadi üzerinde durmak yerine, “korksalar ve istekli olsalardı” ifadesini kullanıyor (18:16-18 ile karşılaştırın). Tanrı onların, buyruklarına uyacak bir yüreğe sahip olmadıklarını biliyordu. Keşke böyle bir yüreğe sahip olsalardı, o zaman onları bol bol bereketleyebilirdi (28-33. ayetler).

B. İtaatsizliğe Karşı Uyarılar (6. Bölüm)

6:1-9   Vaat edilen ülkeye girildiğinde Tanrı, halkın iyi ahlaklı olmalarını istiyordu. Onlar için amaçladığı ülkenin tadını çıkarmaları için söz dinleyen bir halk olmalıydılar. Bundan dolayı Musa, mülk edinecekleri ülkede Tanrı’nın ilkelerine uyum sağlamaları için öğüt verdi (1, 2. ayetler). İsrailoğulları, Tan-rı’nın tek gerçek Tanrı olduğu gerçeğine tanıklık etmeliydiler (3, 4. ayetler). En çok, Tanrı’yı sevmeli ve O’nun sözünü tutmalıydılar (5, 6. ayetler). Rab’bin buyruklarını gayretle çocuklarına öğretmeli ve yaşamlarının her alanında çocuklarını bu buyruklara göre yönlendirmeliydiler.

Mesih’in zamanında Yahudiler, yasanın bölümlerini ellerine bağlar ve alın sargısı olarak gözlerinin arasına takarlardı (8. ayet). Ama Rab’bin bu buyrukla kastettiği, hiç kuşkusuz onların eylemleri (el) ve arzularının (gözler) yasa tarafından denetlenmesi gerektiğiydi.

4-9. ayetler, “şema” (İbranice’de “dinle”) olarak bilinir ve her gün adanmış Yahudiler tarafından 11:13-21 ve Çölde Sayım 15:37-41. ayetleriyle birlikte bir iman ikrarı olarak ezberden okunurdu.

Yeni Antlaşma’nın daha geniş açıklamasının ışığında değerlendirildiğinde, 4. ayetteki “tek” sözcüğünün İbranice’deki karşılığı önemlidir. Kesin birlik değil, bileşik birlik anlamına gelir ve bu ayette kullanılan, Tanrı’nın her iki ismiyle de uyumludur. Yehova (RAB), Tanrı’nın tekliğini vurgular. Elohim (Tanrı), O’nun üçlü birliğini vurgular. Üçlü Birlik’in aynı gizemli imaları, Kutsal Kitap’ın ilk ayetinde, “Elohim” sözcüğünü tekil bir fiilin izlediği ilk ayette, biz ve bizim gibi, çoğul şahıs zamirlerinin suret ve benzeyiş gibi tekil isimler tarafından izlendiği Yaratılış 1:26. ayette ortaya çıkar (Daily Notes of the Scripture Union).

6:10-15   Halk ülkeye girdiğinde ve refahın tadını çıkardığında, kendilerine yasayı vereni unutabilir ya da diğer tanrıların ardından gidebilirdi. Yasaya itaat, Yahve’nin gözüne girmekten çok, O’nu sevmek adına yerine getirilmeliydi. Kutsal Kitap sevgisi, aşırı bir duygusallık değil, Tanrı’nın isteğine yürekten uymaktır. Sevgi bir seçim değil, iyi olmanın gerektirdiği bir koşuldur. Tanrı’nın kıskançlığı (kendi yüceliği için duyduğu gayret), halkı itaatsizlik nedeniyle antlaşmasına uymadığında, halkını yok edecekti.

6:16   Rab İsa bu ayeti, Matta 4:7 ve Luka 4:12’de ayartıcının, kendisini tapınağın tepesinden atması önerisini yanıtlarken kullanmıştır. Massa’da içecek yeterli su yoktu ve halk Yahve’nin kendilerinden yana olup olmadığını sorgulamıştı (Çık.17). Tanrı’nın ilgisi ve iyiliğinden kuşkulanmak, O’nu denemektir.

6:17-25   İsrail itaat ettiği takdirde, düşmanlarına karşı zafer kazanacaktı (17-19. ayetler). Gelecek kuşaklar Tanrı’nın, halkını Mısır’dan kurtarması ve halkın iyiliği ve bereketi için yasayı verdiğini bilmeleri konusunda eğitilmeliydiler (20-25. ayetler). 25. ayeti, Romalılar 3:21, 22 ayetleri ile karşılaştırın. Yasa, “bu buyruklara uymaya dikkat edersek” derken, lütuf, “iman eden her-kes için” der. Bugün imanlılar, yasanın temeli olan doğrulukla, Tanrı’nın doğ-ruluğuyla donatılmışlardır (2Ko.5:21) ve bu, yerine getirdikleri işlere (amellere) göre değil, imanlarına göre sağlanmıştır (Rom.4:5).

C. Putperest Uluslara Nasıl Davranılacağına İlişkin Kurallar (7. Bölüm)

7:1-5   İsrail halkı, Kenan’da yaşayan putperest uluslarla evlilik yapmaması konusunda ciddi biçimde uyarıldı. Tanrı, bu yedi ulusu –Hititler, Girgaşlılar, Amorlular, Kenanlılar, Perizliler, Hivliler ve Yevuslular– ağza alınmayacak kadar kötü günahlarından dolayı cezalandırmak ve İsrail’i lekelenmekten korumak için, onların tümüyle yok edilmesini ve putperest sunaklarının yıkılmasını buyurdu. 3. ayet, Yahudiler’in 2. ayeti yerine getirmeyeceklerini bildirir gibidir, çünkü ülkedeki ulusların tümünü yok ettikleri takdirde, onlarla evlilik yapılması tehdidi de ortadan kalkacaktı.

7:6-11   Tanrı, İsrail’i kendisine halk olması için ayırmıştı. İsrail’in diğer uluslar gibi olmasını istemiyordu. Onları sayıca çok olduklarından dolayı seçmemişti (Sayıca öteki halklardan azdılar). Onları seçmesinin nedeni, onları sevmesiydi. Onların Kendisine her konuda itaat etmelerini istiyordu. Bininci kuşak, sonsuz kuşak anlamına gelir. Rab, kötülükleri nedeniyle Kenanlılar’dan nefret ediyordu. İsrail ulusunu ise, iyi oldukları için değil, yalnızca onları sevdiği ve atalarına ant içerek verdiği sözü yerine getirmek için seçmişti. Egemen Tanrı’nın seçici lütfunu kim anlayabilir?

7:12-26   Tanrı halkı, ülkede Rab’be sadık kaldığı takdirde çok sayıda çocukla, verimli ürünle, birçok hayvanla, sağlık ve düşmanlara karşı kazanılmış zaferle kutsanacaktı (12-16. ayetler). Eğer düşmanlarından korkarak ayartılırlarsa, Tanrı’nın kendilerini geçmişte, özellikle Mısır’dan nasıl kurtardığını hatırlamalıydılar (17-19. ayetler). Tanrı, geçmişte yaptığı gibi onlara şimdi de yardım edecek ve düşmanlarının üzerine, hepsi yok olana dek eşekarısı gönderecekti. Buradaki eşekarısı sözcüğünün İbranice’deki anlamı kesin olarak bilinmemektedir. İstila eden bir ordu anlamında mecazi olarak kullanılmış olabilir (20-24. ayetler). Düşmanlarını önlerinden azar azar kovacaktı, aksi takdirde çevrelerinde yabanıl hayvanlar çoğalırdı (22. ayet). (İnsan yaşamayan yerler, yabanıl hayvanların üremesine neden oluyordu. İnsanların oturduğu yerlerde ise, bu hayvanların sayıları denetim altında tutulabiliyordu.) Hemen zafer elde edilemeyişinin bir başka nedeni, Hakimler 2:21-23 ayetlerinde görülebilir: Tanrı ortadan kaldırmadığı putperestleri İsrail’i denemek için kullanacaktı. İsrail’in ayartılmaması için tüm putlar yok edilmeliydi (25, 26. ayetler). İsrail için en ciddi tehdidi Kenanlılar değil, Kenanlılar’ın putları ve bu putlarla yaptıkları ahlâksızlıklar oluşturuyordu. En çok hazırlık yapmaları gereken savaşlar, fiziksel değil, ruhsal savaşlardı.

Ç. Geçmişten Ders Almak (8:1 - 11:7)

8 ve 9. bölümlerle ilgili olarak, J. A. Thompson şu kısa açıklamayı yapar:

Burada, geçmişte alınan iki önemli derse işaret edilir. İlki, İsrail halkı kendilerine yardım edemeyecek kadar çaresizken, Tanrı’nın çölde geçirdikleri süre içinde onlara bakması, kendilerine tanrısal disiplin aracılığıyla öğrettiği bir alçakgönüllülük dersiydi. Bu deneyimlerini hatırlamalı ve yeni ülkede refah ve güvenlik içindeyken bu durumun kendi başarıları olduğunu düşünerek gururlanmamalıydılar (8:1-20). İkinci olarak, Tanrıları Rab, bu ulusları önlerinden kovduğunda, Rab’bin, doğruluklarından ötürü bu ülkeyi mülk edinsinler diye onları buraya getirdiğini düşünmemeliydiler (9:1-6). İsrail inatçı ve başkaldıran bir halk olduğunu hem altın buzağı (9:7-21), hem de diğer olaylarda (9:22-29) kanıtlamıştı.5

8:1-5   Musa, halka Tanrı’ya itaat etmeleri için öğüt verir. Bunu yaparken de Tanrı’nın sevecen ve koruyan ilgisini kullanır. Rab denemelerine, onları alçakgönüllü yapmak ve itaatlerini denemek için izin vermişti. Ama aynı zamanda onları gökten inen ekmekle (man) beslemiş, eskimeyen giysiler ve kırk yıl süreyle çölde dolaşırken ayaklarını şişmekten koruyan ayakkabılar sağlamıştı.

Tanrı, halkının yüreğindekini biliyordu. İsrail’i çölde denerken, amacı bunu öğrenmeye çalışmak değildi (2. ayet). Ama halkına, merhamet ve lütfunu takdir edebilmeleri için isyankar tabiatlarını gösteriyordu. Çöldeyken almaları gereken diğer bir ders ise, Rab’den korkmalarıydı.

8:6-20   Musa, yalnızca Tanrı’nın yaptıklarını değil, yapacaklarını da temel alarak onlarla konuşmaktaydı (6, 7. ayetler). Kenan ülkesinin bereketleri ayrıntılı olarak tanımlandığı görülmektedir (7-9. ayetler). Refah unutmaya, unut-ma ise itaatsizliğe yol açabilir. Bu nedenle halk, bu tehlikelere karşı dikkatli olmalıydı (10-20. ayetler). Tanrı’nın sadakatine karşılık, İsrail de sadık kalmalıydı. Tanrı, atalarla yaptığı antlaşmayı sürdürüyordu (18. ayet); halk, buna karşılık Tanrı’ya verdiği sözü tutmalıydı (Çık.19:8). Eğer halk, Tanrı’nın kendileri için yaptığı güçlü işleri unutur ve servet toplama yeteneğinin kendilerine ait olduğunu düşünürse, Yehova onları, ulusları yok ettiği gibi yok edecekti.

9:1-3   9. bölüm, İsrail’in yakında savaşa gireceği ulusların tanımıyla başlar. İsrail kırk yıl önce olduğu gibi korkmamalıydı, çünkü Tanrı İsrail için savaşacaktı. “Tanrı diğer ulusları yok edecekti... Öyle ki, İsrailliler onları kovacak ve bir çırpıda yok edeceklerdi.” Tanrı Egemenliği ve insan işinin birbirini tamamladığına dikkat edin. Her ikisi de, vaat edilen ülkenin ele geçirilmesi için gerekliydi.

9:4-7   Tanrı, Kenanlılar’ı bozguna uğrattıktan sonra İsrailliler övünmemeliydi. Halk üç kez, başarılarını kendi doğruluklarına bağlamamaları konusunda uyarıldı (4-6. ayetler). Tanrı onlara ülkeyi, ulusların yaptıkları kötülükler yüzünden verecekti (4. ayet), çünkü İbrahim, İshak ve Yakup’a ant içmişti (5. ayet). Ülkeyi vermesinin İsrail halkının doğruluğuyla ilgisi yoktu. Halk hem dik başlıydı hem de Tanrı’ya sürekli başkaldırıyordu (7. ayet).

9:8-23   Musa, halkın davranışına kanıt olarak hatırlatıcı bir örnek verir: Horev (Sina) Dağı’ndaki davranışları (8-21. ayetler). 22 ve 23. ayetler halkın günah işlediği diğer yerlerden söz ederler: Tavera (Say.11:3); Massa (Çık. 17:7); Kivrot-Hattaava (Say.11:34); Kadeş-Barnea (Say.13:31-33). Altın bu-zağının toz haline gelene dek nasıl ezildiğine dikkat edin (21. ayet).

9:24-29   Sina Dağı’nda Musa’nın yaptığı aracılık, halkı Yehova’nın gazabından kurtaran tek şey değildi. Musa, Rab’be yalvarırken halkın doğruluğunu öne sürmedi (daha sonra görüleceği gibi, doğru değillerdi). Mülk edinme konusunu temel alarak dua etti: “Halkın ve kendi mirasın” (26. ayet); vaat: “Kulların İbrahim, İshak ve Yakup’u anımsa” (27. ayet); güç (Mısırlılar, Tanrı’nın gücüyle alay edebilirlerdi): “Bizi çıkardığın ülkenin halkı, Rab söz verdiğini yerine getiremedi” diyebilirdi (28. ayet).

10. bölümün 1. ayetinde öykü, Sina Dağı’ndaki olaylara döner ve bu nedenle 9. bölümün 29. ayetini izler. Kutsal Kitap her zaman tarih sırası izlemez; çoğu zaman olayların sırası, tarih sırasından daha önemli olan ruhsal ya da ahlâksal bir düzene sahiptir. Bölüm ayrımı6 için daha uygun yer 11. ayetten sonra olabilirdi, çünkü ilk on bir ayet, Sina Dağı’ndaki olaylardan söz eder (10:8’de ele alınan konu). 12. ve bunu izleyen ayetler, Tanrı’nın lütufkar merhametini temel alan itaat için verilen bir öğüttür.

10:1-5   Bu paragraf, yasanın ikinci verilişi ve Antlaşma Sandığı’ndaki iki levhanın yenilenmesinden söz eder. 3. ayet, ağaçtan sandığı Musa’nın kendisinin yaptığını belirtmez, Musa sandığı yaptırtmıştır. Genellikle yaptırılan bir şeyi, yaptıran kişinin kendisi yaptığı söylenir.

10:6-9   6 ve 7. ayetler, bu noktada aniden değişirler. Aslında bu ayetler, daha sonraki bir tarihte meydana gelen olayları kaydeden bir parantez niteliğindedirler. Ama okuyucuyu Harun’un öldüğü zamana döndürürler.

Mosera, büyük olasılıkla Harun’un öldüğü dağ olan Hor Dağı’nın bulunduğu yerdeki bir bölgeydi (Say.20:25-28). Mosera’nın yeri tam olarak bilinmemektedir. Belki de Harun’un ölümünden söz edilmesi, Musa’nın kâhinlik konusunda düşünmesine neden oldu ve bu nedenle Levililer’in kâhin oymağı olarak seçilmeleri konusuna geri döndü (8, 9. ayetler). Kâhinliğin üç işlevi 8. ayette verilir: (1) Antlaşma Sandığı’nı taşımak; (2) Kendisine hizmet etmek üzere, Rab’bin önünde durmak; (3) Rab’bin adıyla kutsamak. Kâhinlik konusundaki kurallar, Kenan ülkesine girmek üzere olan kuşak için önemliydi.

10:10,11   Musa halka tekrar, kendisinin kırk gün, kırk gece Sina Dağı’nda halk için nasıl aracılık ettiğini hatırlattı. Tanrı Musa’yı işitmiş, yargıdan vazgeçmiş ve onlara ülkeyi mülk edinmelerini söylemişti.

10:12-22   Yehova’nın halkına duyduğu arzu şu sözlerde özetlenir: “Korkun... Yürüyün... Sevin... Kulluk edin... Kurallarına uyun” (12, 13. ayetler). Tanrı’nın tüm buyrukları halkın iyiliği için tasarlanmıştı (13b. ayeti). Musa, halkı Tanrı’nın yüceliği nedeniyle O’na itaat etmesi için teşvik etti (14. ayet) ve İsrail’i kendi halkı olarak seçti (15. ayet), Tanrı, halkına doğruluk ve adaletle davrandı (17-20. ayetler). Geçmişte de halkına her zaman iyilik etmişti (21, 22. ayetler). İtaat eden yürek, sünnet edilmiş bir yürektir (16. ayet).

11:1-7   Musa bir kez daha İsrail’in geçmişteki tarihini gözden geçirdi; halkın geçmişten ruhsal dersler almasını istiyordu. 2. ayette Musa, yaşlı kuşaktan sağ kalanlara, çölde doğanlardan farklı davranılan kişiler olarak konuşmaktadır. Mısır’dan ayrıldıklarında yirmi yaşın üzerindeki askerler Kenan ülkesine sokul-mamışlardı (2:14; Yşu.5:6). Tanrı, halkını Mısır’dan kurtarmış ve onlara çölde rehberlik etmişti, ama Datan ve Aviram’ın başkaldırılarını hoş görmemişti. Tanrı’nın, putperest Mısırlılar’ı, İsrail ulusunun içindeki asileri yargılaması, O’nun hoşnutsuzluğuna maruz kalanların başlarına neler geleceğini gösteren derslerdi.

D. İtaatin Ödüllendirilmesi (11:8-32)

11:8-17   Ülkede ömürlerinin uzun olmasını sağlayacak olan (9. ayet), Rab’bin her buyruğunu tutmalarıydı (8. ayet). İtaat ettiklerinde tadını çıkaracakları ülke, 10-12. ayetlerde tanımlanmıştır. “Ayağınızla sulardınız” ifadesi, su pompalamak için kullanılan pedallı bir cihazı ya da su kanallarını ayakla açmayı belirtiyor olabilir. Mısır kurak bir ülkeydi ve topraklar, sulamayla verimli hale getiriliyordu, ama vaat edilen ülkenin toprağı, gökten inen yağmurlarla sulanıyordu (11, 12. ayetler). Bol yağmur ve hasat, itaatin ödülü olacaktı (13-15. ayetler). Ama Tanrı’yı unutmak ya da putperestlik, kuraklık ve verimsizlik getirecekti.

11:18-21   Evde konuşulan konu, Tanrı’nın sözü olmalıydı. Tanrı’nın sözü sevilmeli ve yaşanmalıydı. Sözü uygulamanın ödülü, ülkedeki günlerinin çoğalması ve aynı zamanda, yeryüzünün üstünde gökler olduğu sürece orada yaşamalarıydı (21. ayet).

Günümüzdeki Yahudiler, 18b. ayetini, sözcük anlamıyla uygularlar. Bu nedenle alınlarının üzerinde içinde yazılı ayetlerin bulunduğu küçük keseler taşırlar ve bu keseleri kapı eşiklerine koyarlar. Ama 19a. ayeti, amaçlanan gerçeği açıklamaktadır. Sözün ellere bağlanması, ellerin bayağı ya da değersiz işlerle uğraşmamaları anlamına gelir; gözlerimizin arasındaki söz, Tanrı’nın gördüklerimizi kontrol edişini temsil eder: Neye baktığımızı ve neye göz diktiğimizi; evlerin kapı sövelerindeki söz, özellikle bize emanet edilmiş yaşamları, Tanrı’ya olan sorumlulukla sınırlı ev ve aile yaşamını belirtir (Daily Notes of the Scripture Union).

11:22-25   Rab’bin yollarında yürüyenler putperest Kenanlılar’ı ülkeden kovacak ve ülkenin adım attıkları her yerini mülk edineceklerdi. Mülk edinme buyruğu 24. ayette verilmiştir. Tüm ülke vaat aracılığıyla kendilerinindi, ama ülkeye girip, Tanrı’nın vaatlerine sahip çıkarcasına ona sahip çıkmalıydılar. 24. ayette verilen sınırlar, İsrail’in tarihinde henüz gerçekleşmemiştir. Süleyman’ın krallığının Fırat Irmağı’ndan Mısır sınırına kadar genişlediği gerçektir (1Kr.4:21), ama İsrailoğulları tüm bu topraklara gerçekten sahip olmadılar. Aksine, krallıkta Süleyman’a haraç ödeyen, ama kendi iç yönetimini bağımsızca sürdüren ülkeler bulunmaktaydı. Diğer pek çok ayetle birlikte 24. ayet, Rab İsa Mesih’in Bin Yıllık Krallığı döneminde gerçekleşecektir.

11:26-32   Böylece İsrail için ya bereket ya da lanet olacaktı; itaat edildiğinde bereket, itaatsizlik edildiğinde ise lanet! Kenan’daki iki dağ, bu gerçeği temsil ederdi; Gerizim Dağı bereketi, Eval Dağı laneti simgelerdi. Şekem yakınlarında bulunan bu iki dağ arasında küçük bir vadi vardı. Kâhinler, itaati izleyen bereketleri bildirirken oymakların yarısı Gerizim Dağı’nda durmalıydı. Diğer altı oymak, kâhinler itaatsizliğin sonucu olan lanetleri bildirirken Eval Dağı’nda duracaklardı. Her iki durumda da halk, “Amin!” demeliydi. Bu iki dağın önemine ilişkin ayrıntılar için Yasa’nın Tekrarı 27:11-26. ayetlere bakınız.

Sözü edilen More meşeliğindeki yabanıl fıstık ağaçları, büyük olasılıkla Yaratılış 35:1-4 ayetlerindekilerle aynıdır. Burada birkaç yüzyıl önce Yakup, evini putperestlikten arındırmıştı. Belki de bu referansa burada yalnızca coğrafi açıdan değil, aynı zamanda ruhsal rehberlik düşünülerek yer verilmiştir.

E. Tek Tapınma Yeri (12. Bölüm)

12:1-3   Tanrı halkı, ülkeye girdiğinde sunakların tümünü yıkacak, dikilitaşları parçalayacaktı. Tahta putlar (İbranice’de aşerim) dişi tanrılığın simgeleriydiler. Dikilitaşlar ise, erkek tanrılığı, yani Baal’i simgelerdi.

12:4-14   Tanrı, kurban ve sunuların getirilmesi gereken bir tapınma yeri hazırlayacaktı. Bu yer, Buluşma Çadırı’nın ilk kez kurulduğu yerdi (Şilo – Yşu.18:1) ve daha sonra aynı yerde tapınak kurulmuştu (Yeruşalim). Yalnızca atanan bu yerde yapılan tapınma onaylanırdı. Hıristiyan’ın tapınma merkezi, görünmeyen Tanrı’nın görüntüsü Rab İsa Mesih’tir... Tanrı çölde, Kenan ülkesinde uygulanmaması gereken birkaç belirli düzensizliği dikkate almamıştı (8, 9. ayetler).

12:15-28   Levililer 17:3, 4’te Tanrı, bir öküz, koyun ya da teke gibi kurbanlık hayvan öldürüldüğünde, hayvanın Buluşma Çadırı’na getirilmesini buyurmuştu. Şimdi halk Kenan’da yerleşmek üzereyken yasa değiştirilmeliydi. Bundan böyle Yahudiler genellikle kurban olarak kullanılan ev hayvanlarını kesip yiyebilirlerdi. Nasıl ceylan ya da geyik etini (kurban olarak kullanılmayan temiz sayılan hayvanlar) yiyorlarsa, aynı şekilde diğer hayvanların etlerini de yiyebilirlerdi. Bu izin, dinsel açıdan temiz ya da kirli sayılan herkes için geçerliydi. Ancak hayvanın kanını yememeleri için sürekli uyarıldılar, çünkü tüm canlılara yaşam veren kandı ve yaşam Tanrı’ya aitti.

12:29-32   İsrailliler, putperestlerin uygulamalarına katılmamaları konusunda ciddi biçimde uyarıldılar, aksi takdirde bu kötü uygulamaları gerçek Tanrı’ya tapınma sırasında da tekrarlayabilirlerdi. 31. ayet, Molek ve Kemoş adlı ilahlara sunulan tapınmadaki iğrenç uygulamaları belirtir. Yeni Antlaşma-da, Pavlus bize putperestliğin arkasında şeytani güçlerin bulunduğunu söyler (1Ko.10:20). Putperestliğin gerçek doğasının farkına vardığımızda, zalimliğine ve rezilliğine şaşırmalı mıyız? İnsan yüreğinin gerçek Tanrı’nın ışığı yerine, bu tür bir karanlığa çekilmesi, Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nın hitap ettiği ulus aracı-lığıyla resmedilir. İsrail’in üçüncü kralı Süleyman, Yeruşalim’de Kemoş ve Molek için bir sunak dikmişti. Bu ilahlara sunak diktiği kent, Rab’bin kendi adını verdiği kentti (1Kr.11:7).

F. Sahte Peygamberler ve Putperestlerin Cezalandırılması (13. Bölüm)

Tanrı halkını putperestlik konusunda ayartmaya kalkacak bireyler ya da gruplar taşlanarak öldürülecekti; bu kişi bir peygamber (1-5. ayetler), yakın bir akraba (6-11. ayetler), ya da bir topluluk (12-18. ayetler) olabilirdi. Halkı putperestliğe teşvik eden bir peygamberin sözü, peygamberlikleri gerçekleşse bile dinlenmemeliydi. Bu tür bir peygamber, sahte bir peygamberdi ve öldürülmeliydi. Yakın bir akraba bile ailesini putperestliğe teşvik ederse, öldürülmesi gerekirdi.

13. ayette belirtilen kötü kişiler, alçak kişiler ya da değersiz oğullar olarak adlandırılır (İbranice’de Beliyya’al). Kentlerindeki halkı Tanrı’dan ayırarak putperestliğe sürüklemek isteyen bu tür kişiler, kentin halkı ile birlikte öldürülmeliydiler. Kent de yakılmalıydı.

Aynı davranış, Kenan kentlerine olduğu kadar, putperest İsrail kentlerine de uygulanacaktı, yani kentler bütünüyle yıkılacaktı. Tanrı taraf tutmaz ve günahla ciddi biçimde ilgilenir (Bu günah kendi halkı arasında işlendiğinde de). Ancak tarzı farklıdır. Bir Yahudi kenti için kullandığı tarz, bir babanın disiplini, bir ulusun tamamının düzeltilmesi gibi görüşlere dayanır.

G. Temiz ve Kirli Sayılan Yiyecekler (14:1-21)

14:1,2   Bu iki ayet, ölülere ağıt yakmak için bedenlerin yaralanmasını yasaklar. Yahudiler, Tanrı’nın yarattığı bedenlerine diğer uluslara kıyasla daha fazla saygı gösterirler.

14:3-21a   Bu paragraf, temiz veya kirli sayılan yiyecekler konusunu tekrar gözden geçirir: Hayvanlar (4-8. ayetler), balıklar (9, 10. ayetler), uçan böcekler (19. ayet) ya da kuşlar (11-18, 20. ayetler). (19. ayetin istisnaları olarak bk. Levililer 11:21, 22.) Benzeri bir liste Levililer 11’de verilmiştir. Her iki listede tüm ayrıntılar aynı değildir, zaten aynı olmaları da amaçlanmamıştır. Bazı hayvanlar hijyenik nedenlerden ötürü, bazıları ise putperest törenlerde kullanıldıkları için kirli sayılırlar.

Yiyeceklere ilişkin Yeni Antlaşma ilkesi, Markos 7:15, Romalılar 14:14 ve 1.Timoteos 4:3b-5 ayetlerinde bulunabilir. Diğer uluslardan olanlar, kendiliğinden ölen bir hayvanın etini yiyebilirlerdi, ama Yahudiler’e bunun için izin verilmemişti (21a. ayet). Aksi takdirde Yasa’nın Tekrarı 12:23’e itaatsizlik etmiş olacaklardı, çünkü hayvanın kanı gerektiği şekilde akıtılmamıştı.

14:21b   Oğlak, aynı kapta anasının sütünde haşlanmamalıydı (21b. ayeti). (Bu uygulama Kenanlılar’a aitti. Pentatok’ta üç kez yasaklanmıştı.) Doğal bakış açısından bu kural, insanları zehirlenmekten kurtaracaktı; çünkü kremada pişirilen etler bozulurdu. Buna ek olarak, krema ile birlikte yenilen etin kalsiyum değerinin düştüğü kanıtlanmıştır. Hahamların et ve süt ürünlerini farklı kaplarda pişirmelerine ilişkin kurallar, bu sınırlama sonucu ortaya çıkmıştır.

Ğ. Ondalık (14:22-29)

14:22-27   22-29. ayetler ondalık konusundan söz ederler. Bazı yorumcular bu kısmın ilk ondalığa işaret etmediğini ileri sürerler (Lev.27:30-33). İlk ondalık, yalnızca Tanrı’ya aitti, Levililer’e verilirdi ve İsrailliler tarafından yenmemeliydi. Ama bu ondalık, sunan kişinin bir bölümünü kendisinin yediği şenlik ondalığı olarak adlandırılan ikinci bir ondalığı belirtiyor olabilir. Bu ikinci ondalıklar, Tanrı’nın tapınma merkezi olarak onayladığı yere getirilmeliydiler. Ancak, eğer ondalığı sunan kişi bu yerden uzakta yaşıyorsa ve ondalığını buraya taşıyamıyorsa, ürünü para karşılığında değiştirebilir, parayı Tanrı’nın kutsal yerine getirebilir ve Rab’bin önünde sevinmek için yiyecek ve içecek satın alabilirdi. 26. ayette, Kutsal Kitap’ın kişiyi, yiyecek, içecek ya da canının istediği bir şey konusunda perhiz yapması gerektiğini öğretmediğine dikkat edin. Ama Kutsal Kitap; ılımlılık, özdenetim, bağımlı olmamak ve başka birinin zararına olabilecek şeylerden uzak kalınmasını öğretir. Şarap ve kuvvetli içki arasındaki fark, şarabın üzümden yapılması, kuvvetli içkinin ise tahıl, meyve ya da baldan yapılmış olmasıdır. Ondalık sunan kişi, iki yıl süreyle ya ondalığı ya da para karşılığı olarak ondalığın değerini sunardı.

14:28,29   Üçüncü yılda, o yılın ürününün tüm ondalığı, Levililer’e, yabancılara, öksüzlere ve dul kadınlara vermek için kullanılırdı. Bir kez daha, yoksul ve ihtiyaç içindeki kişilerin Rab tarafından özenle korunduklarını görüyoruz. “Yoksula acıyan kişi, Rab’be ödünç vermiş olur, yaptığı iyilik için onu Rab ödüllendirir” (Özd.19:17).

H. Borçlulara ve Kölelere Uygulanacak İşlem (15. Bölüm)

15:1-3   Her yedi yılın sonunda, İsrailoğulları arasındaki tüm borçlar iptal edilmeliydi. Yedinci yıl, büyük olasılıkla Şabat Yılı ile aynı zamana rastlardı. Yahudiler, yabancılardan borçlarını alabilirlerdi. Ama İsrailli kardeşlerinin borçlarını bağışlamaları gerekiyordu. Matthew Henry şu yorumu yapar:

Her yedinci yılın sonunda borçlu olanlar bağışlanacaktı; toprak işlenmez, dinlenmeye bırakılırdı ve hizmetkârlara izin verilirdi; diğer lütuf işleri arasında, borçluların ve daha önce bu borçlarını ödeyememiş olanların bu yılda borçları bağışlanırdı; ancak, eğer borçlarını ödeyebilecek paraları varsa, daha sonra vicdanları nedeniyle geri ödemeleri gerekirdi. Ama alacaklı borcunu yasa yoluyla geri almamalıydı.7

Yedi rakamı, Kutsal Yazılar’da doluluk ve bütünlük belirtir. Zaman dolduğunda Tanrı Oğlu’nu gönderdi ve O’nun aracılığıyla günahların bağışlandığını bildirdi. “Özgürlük Yılı” yalnızca Yahudiler için değil (3. ayet), tüm insanlar için geçerliydi.

15:4-6   4. ayet, 11. ayetle çelişkili gibi görünür. 4. ayet, ülkede hiçbir yoksul kişinin kalmayacağını söylerken, 11. ayet, yoksulların daima var olacağını belirtmektedir. Bullinger’in notları bu konuda yararlı olabilir. 4. ayetin, “aranızda yoksul kişi kalmasın” anlamına geldiğini ileri sürer.8 Diğer bir deyişle, alacaklılar her yedi yılda bir kardeşlerinin borçlarını bağışlamalıydılar. Öyle ki, aralarında sürekli yoksulluk içinde yaşayan kimse kalmasın. Alacaklı kişi, bu tutumundan dolayı kaybetmeyecekti, çünkü Tanrı onu bollukla bereketleye-cekti. 11. ayetteki düşünce, yoksul kişilerin daima var olacağıdır. Diğer kişilere paylaşma konusunda sevecenliği öğretmek için ve aynı zamanda da bir ceza olarak yazılmış olabilir.

15:7-11   Her yedinci yılda tüm borçların iptal edileceği gerçeği, kişinin yoksul bir İsrailli’ye borçların ödenme yılı yaklaştığında, para ödemeyi reddetmesine neden olmamalıdır. Borç vermeyi reddetmek, 9. ayette yer alan temel ya da kötü düşüncedir. Bu bağlamda, Yahudi halkı tüm tarih boyunca kardeş-

leriyle yakından ilgilendiği konusundaki iyi ünü kazanmakta haklıdır. Musa’nın 10. ayette söylediği aynı şeyi, Pavlus 2.Korintliler 9:7’de söyler: “Tanrı yürekten vereni sever.” Bu ayet yalnızca bir buyruk değil, aynı zamanda bir vaattir, çünkü Tanrı kimseye borçlu değildir. “Cömert olan bolluğa erecek, başkasına su verene su verilecek” (Özd.11:25).

15:12-15   İbrani bir köle, yedinci yıl sırasında özgür bırakılmalıydı (12-18. ayetler), ancak özgür bırakılırken eli boş gönderilmemeliydi. Tanrı, halkını Mısır’dan çıkardığında bolluk da sağlamıştı (Çık.12:35, 36). Bu nedenle, özgür bırakılmış köle eli boş gitmemeliydi. Tanrı, halkının da kendi örneğini izlemesini ve altın kuralı uygulamasını ister: “Kardeşine Rab’bin sana davrandığı gibi davran.”

15:16-18   Öte yandan, köle dilerse özgürlüğü reddedebilir ve “sürekli bir sevgi kölesi” olarak kalmayı seçebilirdi. Yaşam boyu köle olarak kalmak isteyen kişi, bu kararını efendisinin bir biz alarak kulak memesinden sokup, efendisinin evinin kapısına geçirmesini isteyerek belirtirdi. Yaşam boyu kölelik, normal ücretli bir hizmetkârdan iki kat daha değerliydi.

15:19-23   19. ayetten başlayıp 16:17. ayete kadar süren kısımda, Rab’bin adını yerleştirmek için seçeceği yerde belirli eylemler konusunda düzenlemeler yapılması gerektiği bildirilir:

1. İlk doğan hayvanların Rab’be ayrılması (15:1-23).

2. Fısıh ve Mayasız Ekmek Bayramı (16:1-8).

3. Haftalar Bayramı ya da Pentatok (16:9-12).

4. Çardak Bayramı (16:13-17).

Temiz sayılan hayvanların ilk doğanları Rab’be sunulmalıydı. Halk hayvanların etini yiyebilirdi, ama kan yemeyecekti. Hayvanlar kusursuz olmalıydı; Rab’be ayrılan, en iyisi olmalıydı.

I. Üç Bayram (16. Bölüm)

16:1-8   16. bölüm, halkın her yıl üç bayramı kutlaması için kutsal yere gitmesi gerektiğini yeniden vurgular. Halkın amacı konusunda Moody şunları yazar:

Kutsal bayramların (genelde) kutlanma amaçları ve yararları aşağıda belirtilmiştir:

1. Tanrı’nın halkını diğer uluslardan ayırmak için.

2. Önceden elde edilmiş yararların anısını canlı tutmak için.

3. Mesih aracılığıyla bağışlanacak olan iyiliklere örnek olarak.

4. Tapınma aracılığıyla, Tanrı halkını bir araya getirmek için.

5. Tanrı tarafından buyrulan kutsal tapınıştaki saflığı korumak için.9

Fısıh ve Mayasız Ekmek Bayramı, birbirleriyle yakından ilişkilidir. 1, 2, 5-7. ayetlerde Fısıh tanımlanmıştır. 5-7. ayetlerde Fısıh; 3, 4 ve 8. ayetlerde Mayasız Ekmek Bayramı tanımlanmıştır. Bu bayramlar, Tanrı halkına Tanrı’nın kendilerini nasıl kurtardığını hatırlatmak içindi. Rab’bin Sofrası, Yeni Antlaşma imanlısı için haftalık bir hatırlamadır; uğrumuza kurban edilen Fısıh Kuzumuz Mesih’in anısına kutlanır. Mayasız Ekmek Bayramı, kurtarılmış halkın ne tür bir yaşam sürmesi gerektiğini resmeder: “Rabbiniz Tanrı’nın sizi kutsadığı oranda” (17. ayet) ve hem kinden hem de kötülükten özgür (1Ko.5:8) olarak Rab’bi övmek.

Burada Fısıh’a ilişkin verilen ayrıntılar, Mısır’dan Çıkış 12 ve 13. bölümlerde verilen ayrıntılardan pek çok açıdan farklıdır. Örneğin, neyin sunulacağı, nerede sunulabileceği gibi konular her bölümde farklıdır.

16:9-12   Haftalar Bayramı (Pentikost), ekin biçme zamanından yedi hafta sonra başlardı ve Kutsal Ruh armağanını simgelerdi. Bu konu, İlk Ürünler (Arpa) Bayramı’yla karıştırılmamalıdır; İlk Ürünler Bayramı, Mayasız Ekmek Bayra-mı’nın ikinci gününe rastlardı. 2.Korintliler 8 ve 9’da olduğu gibi, Rab’bin be-reketi burada, bireyin emeği sayılan ürünle orantılı olmalıydı.

16:13-15   Çardak Bayramı, ürünün toplanmasından sonra kutlanırdı ve İsrail’in, Mesih’in yönetimi altında ülkede bir araya getirileceği zamanı belirtirdi.

16:16,17   Tüm İsrail erkekleri yılda üç kez, Rab’bin kendilerini kutsadığı oranda armağanlar götürerek Rab’bin önünde bulunmalıydılar. Moody, halkın kutladığı bu üç bayramın ruhsal anlamını şöyle belirtir:

Fısıh, Pentikost ve Çardak Bayramı, tamamlanmış kurtuluşun örnekleridir:

1. Çarmıhın ıstırabı aracılığıyla: Acı çekme.

2. Kutsal Ruh’un gelişi aracılığıyla: Lütuf.

3. Gelecek olan Kral’ın zaferi aracılığıyla: Yücelik.10

16:18-20   Yargıçlar dürüst, adil ve yansız olmalıydılar. Rüşvet, bir yargıcın adil karar vermesine engel olduğundan, rüşvet kabul etmemeliydiler.

16:21,22   Ağaçtan yapılmış Aşera putu, putperest bir tanrıçayı temsil etmekteydi. Daha sonra, Yeruşalim’de ağaç dikilmesi imkansız olan tapınaktaki Aşera putu çıkartılıp atılacak ve tapınağa Rab’bin sunağı kurulacaktı (2Kr. 23:6).

İ. Yargıçlar ve Krallar (17. Bölüm)

17:1   Kurban edilecek hayvanlar kusursuz olmalıydı. Bu hayvanlar, günahsız ve lekesiz Tanrı Kuzusu’nun bir simgeleriydiler.

17:2-7   Putperestlikle suçlanan kişinin durumu araştırılacaktı. Bu konuda iki ya da üç tanığın varlığı gerekliydi. Eğer kişinin suçluluğu kanıtlanırsa, taşlanarak öldürülecekti.

17:8-13   Eğer topluluğun ileri gelenleri tarafından çözülmesi zor olan yasal sorunlar doğarsa, bu sorunlar yargıç önüne götürülmeliydi. 17:9’u, 17:12 ve 19:17 ile karşılaştırdığımızda, bu zor davaları dinleyen bir kâhinler ve yargıçlar grubu bulunduğunu anlıyoruz. Başkâhin ve baş yargıç, saygın önderlerdi. 12. ayette kullanılan ifadeler bu noktaya açıklık getirmektedir. Bu mahkeme, tapınağın bulunduğu yerde toplanırdı. Mahkemenin kararına uyulurdu; bu mahkeme, İsrail’in Anayasa Mahkemesi’ydi. Eğer sanık, kâhini ya da yargıcı dinlemeyi reddederse öldürülürdü (12, 13. ayetler).

17:14-20   Tanrı, halkının bir kral istediğini önceden biliyordu ve böyle bir önderde şu özelliklerin bulunmasını şart koştu: (1) Tanrı’nın seçtiği kişi olmalı (15. ayet). (2) Kardeşlerinizden biri olmalı – İsrailli olmalı (15. ayet). (3) Çok sayıda at edinmemeli, yani düşmanlarına karşı doğal güçlerle zafer kazanmaya bağımlı olmamalı (16. ayet). (5) Çok kadın edinmemeli (17. ayet). Bu yalnızca poligamiye karşı bir uyarı olmayıp aynı zamanda çok sayıda eşin, kralı putperestliğe yönlendirme tehlikesine karşı bir uyarıydı. Ama aynı zamanda politik birleşmeler oluşturmak amacıyla tasarlanmış evlilikleri de sınırlama amacını güdüyordu (17. ayet). (6) Büyük ölçüde altın, gümüş biriktirmemeli; çünkü bunlar Rab’be olan bağlılığından saptırabilirdi (17. ayet). (7) Rab’bin yasasını yazmalı, okumalı ve ona itaat etmeliydi, öyle ki Rab’den korksun ve gururlanma-sın (18-20. ayetler). Sürekli Yasa’ya bağlı kalması sayesinde kral, halkı için bir ör-nek oluşturacaktı. (8) Kendisini kardeşlerinden üstün saymamalıydı (20. ayet).

Altın günlerinde İsrail’i yöneten Süleyman, bu kuralların hemen hemen hepsine karşı geldi; hem kendisinin hem de krallığının yıkımını hazırlamış oldu (1Kr.10:14 - 11:10).

J. Kâhinler, Levililer ve Peygamberler (18. Bölüm)

18:1-8   Burada tekrar, Tanrı’nın kâhinlere ve Levililer’e olan ilgisi belirtilir. Ülke dağıtımında pay almadıklarından, halk tarafından desteklenmeliydiler. Sunulardan kâhinlere verilecek pay şunlar olacaktı: Kol, yanaklar (çene kemikleri), işkembe ve tahıl, şarap, zeytinyağı ve koyun postunun ilk ürünleri. 6-8. ayetler, evini satan ve Tanrı’ya hizmet etmesi için, Tanrı’nın seçeceği bir yere giden bir Levili’yi tanımlar. Diğer Levililer’le birlikte sunulardan payını almalıydı ve bunlara ek olarak, aile mülkünün satışından eline geçen para dışında, eşit pay alacaktı. (Levililer, bir oymak olarak mülk miras almamalarına rağmen, mülk edinebilirlerdi.)

18:9-14   İsrailliler’in, gözle görülmeyen dünyayla haberleştiklerini ileri süren kişilerle ilişkide bulunmaları yasaklanmıştı. Burada, ruhsal dünyayla sekiz haberleşme yolu bildirilir. Rab’bin bunlardan tiksindiği belirtilir: Falcı, büyücü, muskacı, medyum, ruh çağıran ya da ölülerin ruhlarına danışanlar. Bu, “mesleklerin” bazıları günümüze kadar gelmiştir.

Yaklaşık 3.400 yıl önce getirilen yasaklara, bugün de aynı şekilde ihtiyaç duyulmaktadır. Henry G. Bosch şöyle yazar:

Şeytanbilim, cinler ve büyücülük, hile olmayıp kötülük saçan gerçeklerdir. Bu çağın sonuna yaklaşmakta olduğumuzun belirtilerinden biri de, büyücülüğe, astrolojiye ve büyücülüğün diğer alanlarına duyulan geniş ilgidir... Binlerce kişi her gün yıldız falına danışmakta, ruh çağırma seanslarına katılmakta ve ölmüş olan sevdikleriyle haberleşmeye çalışmaktadır. Aynı zamanda şeytanbilim ve cinler konusuna da büyük bir ilgi gösterilmektedir. Kutsal Kitap bu tür uygulamalara karşı sürekli uyarıda bulunur (Lev.19:31; 20:27; 2Ta.33:6; Yer.10:2; Gal.5:19, 20).

Kutsal Yazılar’ın uyarıları, bu konularda günümüze uyarlanması gereken bir acillik taşımaktadır! Bir tür ölüm öpücüğü ile sonuçlanabilecek olan bu kötü-lüklerle tehlikeli oyunlar oynamayalım.11

Bu tür yasaklanmış “haberleşmeler” konusunda suçlu duruma düşmemek, yalnızca Tanrı’nın sesine kulak vermekle mümkün olabilir.

18:15-19   15. ayet, büyücülükle uğraşanların kötülüklerine keskin bir zıtlık oluşturarak, Tanrı’nın gerçek Peygamberi Mesih hakkında güzel bir önbildiride bulunur (Elç.3:22, 23). 15, 18 ve 19. ayetlerdeki tanımlamaya dikkat ediniz: (1) Bir Peygamber – Tanrı’nın sözünü konuşan kişi; (2) aranızdan – gerçekten insan; (3) kardeşlerinden – bir İsrailli; (4) benim gibi – Tanrı tarafından Musa gibi görevlendirilmiş olan; (5) sözlerimi ağzına koyacağım – Tanrı’nın ilettiği sözler; (6) kendisine buyurduğum her şeyi onlara bildirecek – Tanrı’dan gelen açıklama; (7) O’nu dinleme ve itaat etme konusunda herkes sorumludur.

Bu bölüm, aynı zamanda bu Peygamber’in Tanrı ile insan arasında bir Aracı olarak hizmet edeceğini öğretir. Halk, Sina Dağı’nda öylesine dehşete düşmüştü ki, Tanrı’nın bundan böyle kendilerine doğrudan konuşmasını ve ölmemek için ateşi görmeyi istemediler. Bu isteğe karşılık olarak Tanrı, Mesih’in Aracı olacağına söz verdi. Bu bölümün Yahudiler için Mesih’e ilişkin umut verdiği, İncil’in ilk dört bölümünde açıkça görülebilir (Yu.6:14; 7:40).

18:20-22   Peygamberlerin gerçek olup olmadıklarını anlamak için çeşitli yollar vardı. Daha önce öğrendiğimiz gibi, halkı gerçek Tanrı’ya tapınmaktan saptırmayı düşündükleri takdirde, o peygamberlerin sahte olduklarını öğrenmiştik (13:1-5). Burada bu konuyla ilgili bir başka ipucu verilebilir: Eğer bir önbildiri gerçekleşmezse, önbildiride bulunan peygamber öldürülmeliydi ve hiç kimse onun söyleyeceği lanetlerden korkmamalıydı.

K. Suçlularla İlgili Yasalar (19. Bölüm)

19:1-10   Şeria Irmağı’nın doğusunda üç sığınak kent kurulmuştu. Musa burada, halka ırmağın diğer yakasında üç kent daha kurulması gerektiğini hatırlattı; istemeyerek adam öldüren kişinin, kan öcü almak isteyenden kaçabilmesi için bu kentler uygun yerlerde kurulmalıydı (1-7. ayetler). Eğer halk, söz verilen tüm ülkeye sahip olursa, daha önceki buyruğa ek olarak üç sığınak kent daha kurmalıydı (8-10. ayetler). Bu ek üç kentle ilgili daha fazla bilgi verilmemiştir, çünkü İsrail, Yaratılış 15:18’de vaat edilen tüm ülkeye asla sahip olmamıştır. Şeria’nın batısındaki üç kent, Kedeş, Hevron ve Şekem’di (Yşu.20:7).

19:11-13   Sığınak kent, bir katil için güvence oluşturmuyordu. Bu kentlerden birine kaçsa bile, kentin ileri gelenleri onu izletecek ve suçlu bulunduğu takdirde öcünü almak isteyen kişiye teslim edeceklerdi.

19:14   Sınır taşı, kişinin mülkünün sınırını belirlemek için toprağına koyduğu bir taştı. Geceleri gizlice toprağının sınırlarını genişletmek isteyen kişiler, komşularını aldatarak bu taşların yerlerini değiştirebilirlerdi. Bu ayetin, neden yasal uygulamalara yer veren –sığınak kentler, sahte ve gerçek tanıklar– bir bölümde yer aldığını söylemek zordur, ama bu ayetin bulunduğu yer, öğretişini anlaşılmaz hale getirmez.

19:15-21   Yasal bir davada, bir kişinin tanıklığı yeterli değildi. İki ya da üç tanık olması gerekiyordu. Sahte bir tanık, kâhinler ve yargıçlar tarafından soruşturulmalıydı (17:8, 9) ve davalı, işlediği suçun cezasıyla cezalandırılmalıydı (16-21. ayetler).

“Göze göz, dişe diş” ilkesi, Batı kültüründe Lex talionis olarak adlandırılır (Latince’de, “misilleme yasası”). Bu ilke, genellikle kincilik olarak düşünülür, ama değildir. Bu yasa, zulüm için verilen bir izin değil, zulmün sınırlanmasıdır. Kullanıldığı yerde, sahte bir tanığa nasıl bir ceza verilebileceğini belirtir.

L. Savaşla İlgili Yasalar (20. Bölüm)

20:1-8   20. bölüm, Tanrı halkı için savaş konusunda yazılmış olan bir elkitabıdır. Kâhinler, halk düşmana karşı savaşırken, halkı teşvik etmekle yükümlüydüler. Askerlik hizmetinin dışında bırakılan çeşitli gruplar bulunmaktaydı: (1) Yeni bir ev yapmış olanlar; (2) bağ dikenler ve üzümünü toplamamış olanlar; (3) bir kızla nişanlanmış ve henüz evlenmemiş olanlar; (4) korkan ve cesaretini yitirenler.

Yahudi yazarlar, savaşa gitmeme konusundaki bu özgürlüğün, yalnızca gönüllü yapılan savaşlar için geçerli olduğu konusunda fikir birliğine sahiptirler. Tanrı’nın buyurmuş olduğu Amalek ve Kenanlılar’a karşı yapılan savaşlarda tüm erkekler savaşmak zorundaydı.12

20:9   Her orduda bulunması gereken organizasyon ve rütbe düzeni nedeniyle, görevliler halkı yönetmesi için komutanlar atadılar.

20:10-20   Diğer uluslardan farklı olarak İsrail, Yehova’nın yönetimindeki ordusunda rütbelere yer vermeliydi. Bu rütbeler, İsrail’in sevecen bir Tanrı’nın yönetimi altındaki kutsal bir halk oluşunun yansımasıydı. Savaş gerekliydi, ama Rab, savaşın neden olduğu kötülüğü kontrol edecekti. Bu kuralları takdir etmek için Asurlular gibi diğer ulusların zalim uygulamalarını araştırmak yeterli olacaktır.13 Buyruklar, savaşın nasıl sürdürüleceğine ilişkin verilmişti:

1. Yakındaki ve uzaktaki kentler (10-18). Ülkedeki kentler, tehlike oluş-turan, tamamen kötü yola sapmış ve yıkıma uygundular. Ülkenin dışındaki, ama İbrahim’e vaat edilen bölgeye dahil kentlere saldırılmadan önce barış önerilmeliydi. Barışı reddettikleri takdirde, yalnızca erkekler öldürülecekti; kadınlar ve çocuklar esirgenmeliydi. Bu kentler, İsrail’i kirletme konusunda İsrail sınırları içindeki kentler kadar büyük tehdit oluşturmuyorlardı.

2. Ürün veren ve vermeyen ağaçlar (19, 20). Buradaki ilke, İsrail’in yı-kım getiren bir savaşa girmemesiydi. Ülkenin toptan yıkımına neden olmak yerine, yararlı olanı korumalıydılar.

M. Çeşitli Yasalar (21-25. Bölümler)

1. Kimin İşlediği Bilinmeyen Cinayetler İçin Kefaret (21:1-9)

Ülkede, kırda yere düşmüş ve kimin öldürdüğü bilinmeyen biri görüldüğünde, ölüye en yakın kentin ileri gelenleri kefarette bulunmalıydılar. Bir düve alarak içinde sürekli akan bir dere olan vadiye getirip orada öldürmeliydiler. Düvenin üzerinde ellerini yıkayarak, dökülen suçsuz kanından halkın sorumlu tutulmamasını isteyeceklerdi. Bireysel suçlu belirlenemese bile, yine de kefaret edilmesi gereken ortak bir suç bulunmaktadır; ülke, suçsuz kan dökme günahından temizlenmeliydi. Bu, en yakın kente düşen sorumluluktu.

Bazıları 1-9. ayetler için, “Tanrı’nın kendi Oğlu hakkındaki büyük soruşturması” nitelemesini yaparlar. İsrail, Mesih’in kanından sorumludur ve adil bir biçimde bu suçtan temizlenmelidir.

2. Savaş Tutsakları Arasındaki Kadınlar (21:10-14)

İsrailli bir erkek, savaşta tutsak edilen güzel bir kadın ile, kadına temizlik törenleri uygulandıktan sonra evlenebilirdi. (Ancak bu bölüm, Kenan ülkesinin kadınlarına uyarlanmaz.) Evlilik için bir deneme süresi vardı; erkek kadından hoşnut kalmazsa, ondan ayrılabilirdi. Ama onu para ile satamaz ve ona köle gibi davranamazdı.

3. İlk Oğulluk Hakkı (21:15-17)

Sevilmeyen bir eşin oğlu, eğer ilk doğan ise, ilk oğulluk hakkından yoksun bırakılamazdı. Bu ayetler, Tanrı’nın iki kişiyle evliliği onayladığını kanıtlamaz. Yalnızca, çok yönlü evliliklerde bile Tanrı’nın ilk oğulluk hakkını koruduğunu belirtirler. Bazen Tanrı, egemen davranarak bir ailenin genç olanını bereketle-mek için ilk doğanı ayırır; örneğin, Yakup ve Esav, Efrayim ve Manaşşe. Ancak bu, Tanrı’nın ayıran seçimini temel alan bir istisnadır. Burada belirtilen, kural değildir.

4. İnatçı ve Söz Dinlemeyen Oğullar (21:18-21)

Dikbaşlı bir oğul, kentin ileri gelenleri tarafından suçlu bulunduktan sonra, taşlanarak öldürülmeliydi. Bu durumu, Luka 15. bölümdeki kaybolan oğul öyküsüyle karşılaştırın.

5. Asılarak Öldürülen Suçluların Bedenleri (21:22,23)

Bu metin, Mesih’e işaret etmektedir. Mesih masum olmasına rağmen, bir ağaç üstünde asıldı. Bizim hakkettiğimiz laneti O üstlendi. Bedeninin gece boyunca çarmıhta kalmasına izin verilmedi (Bk. Yu.19:31).

Canlarımızı kazanmak uğruna canını veren,

Ağaç üzerinde acı çeken kutsansın,

O’na övgü ve yücelik olsun;

Öldürülen Kuzu layıktır !

Tanrı Oğlu olarak tahtta oturan,

Tüm gökyüzü ve yeryüzünde en güçlü olan O’dur.

Onur, görkem ve kudret O’nundur.

Öldürülen Kuzu layıktır !

– James Montgomery

6. Dokuz Davranış Yasası (22:1-12)

22:1-3   22. bölüm, “komşunu sev” genel buyruğunu tanımlayarak, Levililer 19:18. ayetle ilgili geniş bilgi verir. Düşmana bile komşuya gösterilen sevgiyle davranılmalıdır (Çık.23:4, 5). Bir İsrailli, komşusunun (kardeş) kaybettiği herhangi bir şeye karşı kayıtsız kalamazdı. Komşusunun kaybettiği bir hayvan, bir giysi ya da her neyse, onu alıp kendi evine götürmeli ve komşusu arayıp sorana kadar evinde tutmalıydı.

22:4   İsrailliler, bir komşularının hayvanı düştüğünde, ayağa kaldırması için ona yardım etmekle yükümlüydüler.

22:5   Kadın, erkek giysisi, erkek de kadın giysisi giymemeliydi. Tanrı, erkeklerin kadın gibi giyinmesinden nefret eder.

22:6,7   Bir kuş yuvasından yavru kuşlar alınabilirdi, ama anne özgür bırakılmalıydı; bunun nedeni belki de yeni yavrular verebilmesi içindi.

22:8   Düz bir damın çevresine, bir korkuluk duvarı ya da parmaklık yapılmalıydı; dam, insanların oturup sohbet ettikleri yerdi. Hiç kimsenin aşağı düşmemesi için böyle bir önlem gerekiyordu. Topluluğu, özellikle genç ve kimsesiz olanları gözetmek önemlidir.

22:9-11   Yahudiler aşağıda belirtilenleri yapamazdı: (1) Bağa farklı cins tohum ekemezlerdi; (2) çift sürerken eşek (kirli), öküzle (temiz) birlikte ko-şulamazdı; (3) yün ile ketenden dokunmuş karışık kumaştan giysi giyemezler-di. İlk yasak, Tanrı sözünün saf öğretişine katkı yapılmamasını ifade eder. İkinci yasak, hizmet konusunda eşit olmayan boyunduruğu tanımlar. Üçüncü yasak ise, imanlının pratik yaşamında doğru ve yanlışı birbirine karıştırmamasıyla il-gilidir.

22:12   Yahudiler, giysilerinin dört köşesinde püsküller taşımalıydılar; bu püsküller Rab’be itaat etmeleri gerektiğini sürekli hatırlatacaktı (Say.15:37-41). Bu püsküllerin amacı konusunda Çölde Sayım 15:37’den ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

7. Cinsel Paklığı Bozan Suçlar (22:13-30)

22:13-21   Bu paragrafta, bir kadınla evlendikten sonra onun erden olmadığından kuşkulanan bir adam anlatılır. Erdenliğin kanıtı, büyük olasılıkla, bir kadının ilk cinsel deneyiminden sonra evlilik yatağındaki çarşaf üzerinde bulunan işaretlerdir.14 Eğer genç kadının anne babası, kızlarının erdenliğine ilişkin kanıt gösterebilirlerse, gereksiz yere kuşkulanan koca yüz şekel gümüş ödemekle cezalandırılırdı ve ömrünün sonuna kadar kadını boşayamazdı. Ancak, genç kadın evlendiğinde erden değilse, taşlanarak öldürülmeliydi.

22:22-30   Bu bölümün kalan ayetleri, cinsel ahlâksızlığın çeşitli konularıyla ilgilidir: Kadın ve erkek zina ederken yakalanırsa öldürülmeliydiler. (2) Eğer bir adam, kentte başka biriyle, nişanlı erden bir kızla yatarsa ve kız yardım istemek için bağırmazsa, her ikisi de zina ile suçlanır ve öldürülürdü. (3) Eğer bir adam nişanlı bir kıza kırda tecavüz ederse, kız bağırsa bile onu kurtaran olmayacağından, yalnızca tecavüz eden adam öldürülecek, kadın masum sayılacaktı. (4) Erden bir kızla cinsel ilişkiye giren bir adam kızın babasına elli şekel gümüş ödemeli ve kızla evlenmelidir. (5) 30. ayet, aile üyeleri arasındaki cinsel ilişkiyi yasaklamaktadır.

8. Topluluğun Dışında Bırakılanlar (23:1-8)

Belirli kişilerin Rab’bin topluluğuna girmesi engellenmişti; vatandaşlık ve tapınma haklarına tam olarak sahip değillerdi: (1) Erkeklik bezi ezilmiş ya da erkeklik organı kesilmiş kişi; (2) yasadışı doğan biri – nikahsız beraberlikten doğan kişi;15 (3) Ammonlu ya da Moavlı biri; (4) Edomlu ya da Mısırlı. 4. ayet, Moavlılar’ın, “İsrailliler’i yolda ekmek ve suyla karşılamadığını” yazar. Yasa’nın Tekrarı 2:29 ise, bazı Moavlılar’ın Yahudiler’e yiyecek sattığından söz eder. “Ekmek ve su ile karşılamak” bir deyim olup, konukseverlik göstermek anlamına gelir. Moavlılar bunu yapmamışlardır.

Hadım olanlar topluluk dışı bırakılırdı. Yasadışı doğan kişi, Moavlı, Am-monlu ve onların soyundan gelenler, onuncu kuşağa dek Rab’bin topluluğuna giremezdi. Edomlu ve Mısırlılar üçüncü kuşaktan sonra topluluğa alınırlardı. Ancak yine de bu genel kurallar için bireyler Yehova’ya danıştıklarında istis-nalar olabilirdi. Davut’un savaşçıları arasında hem Ammonlu, hem de Moavlı biri vardı (1Ta.11:39, 46). Bazı kişiler, yoksun bırakma konusundaki kuralların yalnızca erkeklere uygulandığını düşünürler ve bu nedenle bu kuralları bazı kişilere uyarlamazlardı (örnek olarak Rut’u gösterebiliriz). Bazı kişiler ise, “onuncu kuşak” ifadesinin süresiz anlamına gelen bir deyim olduğunu ileri sürerler.

9. Ordugahı Temiz Tutmak (23:9-14)

9. ayet, askerlik hizmeti nedeniyle evlerinden ayrı olan erkeklerin karşılaştıkları ayartmalara karşı uyarıda bulunur. (Ya da 10-14. ayetlere bir giriş olarak düşünülebilir.)

Gece meni boşalması konusundaki yasa, yaşamın üremesine duyulan saygıyı gösterir.

Her askerin yanında silahları ile birlikte yeri kazmak için bir gereç bulunmalıydı. İhtiyaçlar ordugahın dışında bir yerde giderildikten sonra, dışkı örtülmeliydi. Eğer tarih boyunca tüm ordular bu basit kuralı uygulasalardı, pek çok bulaşıcı hastalığın yayılmasını önlemiş olacaklardı.

10. Toplum ve İnanç Yasaları (23:15-25)

23:15,16   Efendisinden kaçan yabancı bir köle, efendisine teslim edilmemeliydi. İsrail, baskı gören bir kişi için bir sığınak olmalıydı.

23:17,18   Ülkede kadının ya da erkeğin fuhuş yapması hoş görülmemeliydi. Bu kişilerin kazançları asla adak olarak Rab’bin evine götürülemezdi. Burada yer alan “bir köpek” ifadesi, erkek fahişe anlamına gelmektedir.

23:19,20   Yahudiler, bir başka Yahudi’ye ödünç verdiklerinde ondan faiz almamalıydılar. Ama yabancıdan faiz alabilirlerdi. Bu kural, daha önce Mısır’dan Çıkış 22:25’de, yoksulun aldığı ödünç para üzerine faiz eklenmemesi konusundaki ilkenin daha geniş bir açıklamasıdır.

23:21-23   Dilek adakları gönüllü olarak adanırdı. Hiç kimse, Rab’be adak adamak zorunda değildi, ama bir kez adak adanırsa, mutlaka yerine getirilmeliydi.

23:24,25   Yolcular, günlük ihtiyaçları için komşularının bağından üzüm yiyebilirler, ama torbalarına koyamazlardı. Aynı şekilde, bir tarladan elleriyle başak koparabilirler, ama ekinlere orak salamazlardı. Rabbimiz’in zamanında on iki öğrencisi bu ayrıcalıktan yararlanmıştı (Mar.2:23).

11. Boşanma ve Yeniden Evlenme (24:1-4)

Bir adam evlendiği kadında yakışıksız bir şey bulursa, boşanma belgesi yazıp ona verebilirdi. Kadın o zaman başka biriyle evlenmekte özgürdü. Ama eğer kadının ikinci kocası ölür, ya da kadını boşarsa, ilk koca kadınla tekrar evlenemezdi. Yehova, İsrail’e bir boşanma belgesi vermişti (Yer.3:1-8); ama yine de gelecekte bir gün İsrail’i, sadakatsizliğinden temiz kılıp tekrar kendisine alacaktı. Tanrı’nın sevgisi ne kadar da derin!

12. Çeşitli Sosyal Yasalar (24:5 - 25:4)

24:5   Yeni evli bir adam, bir yıl süreyle evinde kalabilir ve savaşa gitmesi istenmezdi. Bu süre, adama evlilik bağını geliştirmesi, güçlendirmesi ve bir aileye dönüştürmesi için zaman sağlardı. Eğer savaşa giderse, öldürülebilir ve adı İsrail soyundan silinebilirdi. “Yakın erkek akraba,”16 dul kadınla evlenmek isteyen yakın akrabaydı. Böyle bir beraberlikten doğan ilk erkek çocuk, ilk kocanın mirasçısı olurdu. Böylece aile adı sürer ve topraklar ailede kalırdı.

24:6   Değirmen taşı, kişinin yaşamını sürdürmesi için kullanıldığından, rehin olarak istenmemeliydi. Değirmenin ya da üst taşının alınması, kişinin tahılı ezmesini engellerdi.

24:7   Bir İsrailli’yi kaçıran ya da onu satan adam öldürülmeliydi.

24:8,9   Bir deri hastalığı söz konusu olduğunda, özel önlemler alınmalıydı; daha önce Levililer’e verilen buyruklar izlenmeliydi. Burada bir uyarı olması için Miryam'dan söz edilir.

24:10-13   Bir komşuya ödünç verildiğinde, vereceği rehini almak için komşunun evine girilmemeliydi. Eğer kişi, giysisini rehin verecek kadar yoksulsa, günbatımında ona kesinlikle geri verilecekti, öyle ki onunla yatabilsin.

24:14,15   Ücretle çalışan işçinin parası her gün, güneş batmadan ödenmeliydi.

24:16   Hiç kimse, başka birinin günahı için öldürülmeyecekti.

24:17-22   Yabancıya, öksüze ve dul kadına haksızlık edilmeyecekti. Tarladaki ekinin tamamı biçilmeyecekti. Yabancı, öksüz ve dul kadın için ekin demetleri bırakılmalıydı. Aynı şey, zeytin ağaçlarının ürünü ve üzümler için de geçerliydi. Ronald Sider şu yorumu yapar:

Mısır’da yaşadıkları yoksulluk ve gördükleri zulüm, onları yoksul konuk, dul kadın ve öksüzlere cömert davranmaları için harekete geçirmeliydi.17

John Newton yeniden doğduğunda, 22. ayeti büyük harflerle bir kağıda yazarak şömine duvarının üzerine asmıştı; böylelikle bu sözleri sürekli hatırlayabiliyordu.

25:1-3   Eğer bir kişi suçlu bulunur ve kamçılanma cezası alırsa, kendisine kırk kırbaçtan fazla vurulmamalıydı. Yanlış sayabilecekleri ve bu yüzden kuralı bozabilecekleri düşüncesiyle, Yahudiler genellikle otuz dokuz kırbaç uygularlardı (bk. 2Ko.11:24).

25:4   Harman döven öküzün ağzı bağlanmayacak, biraz tahıl yemesine izin verilecekti. Pavlus bu ayeti, 1.Korintliler 9:9-11’de ruhsal konularla ilgili çalışan kişinin maddi ihtiyaçlarının karşılanması konusunda öğretmek için kullanır. Pavlus böylelikle bize yasanın ruhsal bir görünüşü olduğunu gösterir. Bu birebir anlamı azaltmaz; yalnızca çoğu kez gözle görünenin altında ruhsal bir ders bulunduğunu belirtir. Gayretli öğrenci, bu önemli ruhsal dersi arayacak ve öğüdünü tutacaktır.

13. Oğlu Olmadan Ölen Kardeşin Dul Eşiyle Evlilik (25:5-10)

Oğlu olmadan ölen kişinin adının kaybolma ve mülkünün aile dışına çıkma tehlikesi vardı. Bu nedenle, ölen erkeğin erkek kardeşi onun dul karısıyla evlenmeliydi. Bu tür bir uygulama, eski ulusların birçoğunda görülmüştür. Eğer erkek kardeş bunu kabul etmezse, o zaman ölen adamın dul eşi, kentin ileri gelenlerine gidecek ve bunu bildirecekti. Erkek kardeş, ileri gelenler tarafından çağrılacak ve isteksizliğini onaylaması konusunda kendisine bir fırsat tanınacaktı. Eğer reddetmeyi sürdürürse, dul kadın erkek kardeşin çarıklarından birini çıkartarak yüzüne tükürecekti. O andan itibaren erkek kardeş, ölen kardeşinin soyunu sürdürme konusundaki isteksizliği nedeniyle kötü bir adla anılacaktı.

Levililer 20:21’de bir erkeğin, erkek kardeşinin karısıyla evlenmesi yasaklanır; ancak burada evlenmesi buyrulmaktadır. Levililer’deki bölüm hiç kuşkusuz, koca hayattayken uygulanacak bir kuraldı. Burada, Yasa’nın Tekrarı’nda ise, arkasında erkek mirasçı bırakmadan ölen bir kocadan söz edilmektedir.

14. Üç Ayrı Yasa (25:11-19)

25:11,12   İki adam kavga ederken, adamlardan birinin karısı kocasını dövenin elinden kurtarmak için diğer adamın erkeklik organını tutarsa, kadının eli kesilmeliydi. Kadının bu eylemi adamın bir mirasçıya sahip olmasını engelleyebileceğinden cezası ağırdı.

25:13-16   Tartı ve ölçüler konusunda, Tanrı tarafından dürüst olunması gerektiği buyrulmaktadır. Genellikle satıcıların, satın alırken ve satarken kullandıkları biri ağır, diğeri hafif iki çeşit tartıları bulunurdu. Rab, bunlardan tiksinir.

25:17-19   Amalek soyu, hainlik ve zalimliği nedeniyle bütünüyle yok edilmeliydi (Çık.17:8-16). İsrail’e Amalekliler’i yok etmeyi unutmamaları söylenmişti, ama bunu unuttular. Saul, kendi zamanında onları öldürmeyerek Rab-be itaatsizlik etti (1Sa.15). Aslında, Hizkiya’nın zamanına kadar bu buyruk yerine getirilmedi. “Amalekliler’den sağ kalanları öldürdüler” (1Ta.4:43).

N. Törenler ve Onaylamalar (26. Bölüm)

1. İlk Ürün Töreni (26:1-11)

Halk ülkeye yerleştikten sonra, ürünlerin ilk yetişenlerini Rab’bin huzuruna götürmeli ve görevli kâhine sevinçle sunmalıydı. Sonra Rab’bin önünde açıklama yapacaktı; göçebe bir Aramlı olan babaları Yakup ile başlayıp, Mısır’daki tutsaklık ve Tanrı’nın güçlü kurtarışını anlatacak ve açıklamayı Tan-rı’nın kendilerine verdiği süt ve bal akan ülke ile bitireceklerdi. Phillip Keller bu renkli ifadeyi şöyle açıklar:

Kutsal Yazılar’da, Tanrı’nın Mısır’dan çıkardığı İsrailliler’i götürmek için çok uğraştığı vaat edilen ülke, “süt ve bal akan topraklar” olarak resmedilir. Bu yalnızca mecazi bir dil olmayıp, aynı zamanda gerekli bir bilimsel terminolojidir. Zirai terimlerde, “süt akışı” ve “bal akışı” ifadeleri bulunur. Bununla kastedilen, ilkbahar ve yazın en güzel zamanlarında, otlakların en verimli dönemlerini yaşamasıdır. Ot ve samanla beslenen hayvan sürüleri ve çiçekleri ziyaret eden arılar üretkendirler. Süt ve bal akan topraklar, yeşil, verimli, zengin bir ülkeyi ifade etmektedir. Tanrı İsrail için böyle bir ülkeden söz ettiğinde, aynı zamanda halkının sevinci, zaferi ve refahı için de bol yaşamı önceden bildirmiş olmaktadır.18

2. Ondalığı Verme Yılı (3. yıl) Töreni (26:12-15)

Yukarıda söz edilen ilk ürünlere ek olarak Yahudiler ikinci bir ondalık ödemeliydiler. Bu ondalık, her üç yılda bir Levililer, yabancılar, öksüzler ve dul kadınlarla paylaşılır ve bayram ondalığı olarak da bilinirdi. Bu ondalık, ihtiyaç sahiplerine kendi kentlerinde dağıtılmalıydı. Halk daha sonra Rab’bin önünde, ondalığa ilişkin tüm buyruklara itaat ettiği konusunda tanıklık etmeliydi.

3. Antlaşmanın Onaylanması (26:16-19)

Halk, Rab’bin yollarında yürümeyi kabul ettiğinden, Tanrı onları öz halkı olarak açıkladı ve kendilerini bütün uluslardan üstün kılacağına söz verdi. Kutsal bir halktılar, çünkü Tanrı onları diğer uluslardan ayırmıştı – bunun nedeni, İsrail halkının çabası değildi. Yeryüzündeki diğer uluslardan farklıydılar; onlar Yehova’nın özel hazinesiydi. Bu tür bir onurlandırmaya vermeleri gereken karşılık, Tanrı’nın buyruklarına itaat etmek olmalıydı.

O. Lanetler ve Bereketler (27, 28. Bölümler)

27:1-8   Şeria Irmağı’ndan geçip vaat edilen ülkeye girdikten sonra İsrailliler, büyük taşlar dikip kireçleyecekler ve yasanın bütün sözlerini bu taşlara yazacaklardı. Bu taşlar, demir alet uygulanmamış taşlardan yapılmış bir sunakla birlikte Eval Dağı’na dikilecekti.

27:9,10   Yahudiler Tanrı’nın seçimiyle Tanrı halkı olmuşlardı, ama şimdi ülkeye girmek üzereydiler. Tanrı’ya ait oluşları özel bir anlam taşımaktaydı. Kendilerinden, Tanrı’nın gösterdiği iyiliğe karşılık, sevecen bir söz dinleme istenmekteydi.

27:11-13   Halkı kutsamak için Gerizim Dağı’nda durmak üzere altı oymak belirlendi. Bu altı oymak, Lea ve Rahel’in soylarıydılar. Diğer oymaklar, lanetleri onaylamak üzere Eval Dağı’nda durarak, “Amin” diyecekti. Efrayim ve Manaşşe’den ayrı ayrı söz edilmediğine dikkat edin; bunun yerine Yusuf’un oymağı listede yer almıştır. İsrail’in ilk doğanı (ilk oğulluk hakkını kaybeden) Ruben ve Lea’nın en küçük oğlu Zevulun, cariyelerin oğullarıyla birlikte Eval Dağı’nda duracaklardı. Gözde oymaklar, Gerizim Dağı’nda duracaklardı.

27:14-26   Levililer (bk. 9. ayet), her iki dağ arasındaki vadide durmalıydılar. Levililer, lanetleri ya da bereketleri bildirdiklerinde halk, “Amin!” diye karşılık verecekti. 15-26. ayetlerde lanetler bildirilir. Bunlar putperestlik, anne babaya saygısızlık (16. ayet), komşunun sınırlarını değiştirme (17. ayet), kör olanı aldatma (18. ayet), yoksul ve savunmasız kişiye haksızlık (19. ayet), aile içindeki cinsel ilişkilerin çeşitli biçimleri (20, 22, 23. ayetler), hayvanlarla cinsel ilişki (21. ayet), bir komşunun öldürülmesi; suçsuz birini öldürmek için rüşvet almak (25. ayet), ve Tanrı yasasına itaatsizlik (26. ayet) gibi konularla ilgilidir. Bu törenin tarihi öyküsü, Yeşu 8:30’da ve devamında okunabilir. Yeşu’nun Musa’nın verdiği buyrukları ne kadar titizlikle izlediğine dikkat edin.

27. bölümde yalnızca lanetlere yer verilmesi önemlidir. Farklı bir biçimde düşünülemez; çünkü Pavlus’un bizlere hatırlattığı gibi, “yasanın gereklerini yapmış olmaya güvenenlerin hepsi lanet altındadır” (Gal.3:10). Konu yalnızca, İsrailliler’in yasaya itaatsizlikleri değildi; İsrailliler, bir kural olarak yasa altındaydılar.

28:1-14   1. ayet, “Tanrı sizi üstün kılacaktır” sözleriyle, 26. bölümün sonuna işaret eder. Bu durum, 27. bölüme bir ara olay görüntüsü verir. Pek çok Kutsal Kitap öğrencisi, 3-6. ayetlerde bildirilen bereketlerin, Gerizim Dağı’nda duran altı oymağa hitap etmediği düşüncesindedirler. Bu bölümün tümü, Mu-sa’nın, İsrailoğulları’nın geleceğine ilişkin bir önbildirisidir. İlk on dört ayet, itaati izleyecek olan bereketlerden, son elli dört ayet ise, Rab’bi terk ettikleri takdirde halkın üzerine gelecek olan lanetlerden söz eder. Vaat edilen bereketler şunlardı: Uluslar arasında özgürlük, maddi refah, verimlilik, ürün bolluğu, savaşta zafer ve uluslararası ticarette başarı.

28:15-37   Lanetler ise şunlardı: Kıtlık, kısırlık, verimsiz toprak, bulaşıcı hastalıklar, kuraklık, savaşta yenilgi, delilik, korku, düşman, felaket ve güçsüzlük (15-32. ayetler). 33-37. ayetler, yabancı bir ülkedeki tutsaklığı önceden bildirirler. Bu önbildiri Asurlular ve Babilliler tarafından yerine getirilmiştir.

İsrail’in durumunu gören bütün uluslar dehşete düşecek, İsrail’i aşağılayacak ve eğlenecekti.

28:38-46   Yahudiler çok tohum ekecek, ama ürünleri az olacaktı. Zeytin ağaçlarına rağmen zeytinleri, bağlarına rağmen üzümleri olmayacaktı. Çocuk-ları sürgüne gönderilecek, ağaçlarını ve ürünlerini çekirgeler tüketecekti. İsrail’deki yabancılar yükseldikçe yükselecek, İsrail ise alçaldıkça alçala-caktı. 12 ve 44. ayetler arasında zıtlık bulunmamaktadır. İtaat ettikleri takdirde Yahudiler tüm uluslara borç vereceklerdi. Ama itaat etmedikleri takdirde, yabancılardan ödünç almak zorunda kalacaklardı.

28:47-57   49-57. ayetlerde, ülkeyi istila edecek olan yabancı bir ulusun saçacağı dehşet tanımlanır – durum öylesine korkunç olacaktı ki, insanlar birbirlerini yiyeceklerdi. Bu sözler, Yeruşalim Babilliler ve daha sonra Romalılar tarafından kuşatıldığında gerçekleşti. Her iki dönemde de insanlar, birbirlerini yediler. Olağan koşullarda yumuşak ve duyarlı olan kişiler bile, düşmanca davranarak insan eti yediler.

28:58-68   Belalar ve hastalıklar, İsrail’in nüfusunu azaltacaktı. Sağ kalanlar yeryüzüne dağıtılacak ve sürekli bir zulüm korkusu içinde yaşayacaklardı. Tanrı, halkını gemilerle Mısır’a geri gönderecekti. Yosefus’a göre Yahudiler, gemilerle götürülüp köle olarak satıldıklarında, İsrail’in Mısır’a tekrar gideceği konusundaki önbildiri Titus’un zamanında gerçekleşmişti. Ancak burada “Mısır” sözcüğü, genelde kölelik anlamına gelebilir. Tanrı İsrail’i, geçmişte Mısır’daki tutsaklıklarından kurtarmıştı. Ancak İsrail Tanrı’yı sevmez, O’nun sözünü dinlemez, karısı olarak paklığını korumaz, Tanrı’nın özel hazinesi olmaz ve diğer uluslar gibi olmayı seçerse, o zaman kölelik günlerine geri döneceklerdi. Ama tüm bunlar olup bittiğinde İsrail öylesine bozulmuş olacaktı ki, hiç kimse onu bir köle olarak bile satın almak istemeyecekti.

“Kime çok verilmişse, ondan çok istenecek” (Luk.12:48). İsrail’e tüm diğer uluslardan farklı olarak ayrıcalıklar tanınmıştı, bu nedenle sorumluluğu daha büyük ve cezası daha ağırdı.

Bu lanetler üzerinde düşünmek, Yehova’nın gazabını okumak bizi şaşırtabilir. Lanetler sıralanırken kullanılan ifadede hiçbir söz esirgenmemiş, hiçbir ayrıntı insanın hayal gücüne bırakılmamıştır. Musa gerçekleri cesaretle ve tüm şiddetiyle resmetmiştir. İsrail, TANRISI RAB’BİN görkemli ve müthiş adından korkmayı öğrenmesi için itaatsizliğin getireceği sonuçları bilmek zorundadır.

III. MUSA’NIN HALKA ÜÇÜNCÜ SESLENİŞİ – ÜLKE İÇİN ANTLAŞMA (29-30. Bölümler)

1. Moav’da Yapılan Antlaşma (29:1-21)

29:1   29. bölümün ilk ayeti, mantıksal yönden bakıldığında İbranice Kutsal Kitap’ta olduğu gibi, bir önceki bölüme ait olabilir. Keil ve Delitzsch, bu ko-nuyu, 29 ve 30. bölümlere hitap eden bir “başlık” olarak görürler.19

29:2-9   Halk, Tanrı’nın kendileriyle Sina Dağı’nda yapmış olduğu antlaşmayı bozmuştu. Musa onları şimdi burada, ülkeye girmeden önce Moav ovalarında yapılan, Yasa’nın Tekrarı Kitabı’nda bulunan antlaşmayı onaylamaya çağırır. Halkın Rab ve Rab’bin kendileri hakkındaki amaçları konusunda anlayışları eksikti. Yehova onlara anlayışlı bir yürek, gören gözler ve işiten kulaklar vermeyi arzuluyordu. Ama onlar imansızlık ve itaatsizliklerinden dolayı bu bereketleri almaya uygun değillerdi. İsrail, gökten inen manı yemiş, kayadan su içmişti; hayatta kalabilmesi için, insanın ürettiklerine bağımlı olmamıştı (örneğin, ekmek, şarap). Tüm bunlar, İsrail’in Tanrısı olan Rab’bin sadakatini ve sev-gisini anlaması için gerçekleşmişti.

Bu antlaşmanın yerine getirilmesini teşvik etmek için Musa, bir kez daha Tanrı’nın İsrail’e yaptığı iyilikleri gözden geçirdi: Mısır’daki mucizeler, güçlü kurtarış, çölde geçen kırk yıl, Sihon ve Og’un yenilmesi ve Şeria Irmağı’nın karşı kıyısındaki ülkenin Ruben, Gad ve Manaşşe oymağının yarısına dağıtılması.

29:10-21   Musa, tüm halkı Rab’bin ant içerek yaptığı antlaşmayı geçerli kılmak için Rab’bin önünde durmaya çağırdı (10-13. ayetler) ve onlara antlaşmanın soyları için de geçerli olacağını hatırlattı (14, 15. ayetler). Antlaşmaya uymadıkları takdirde cezaları ağır olacaktı. Başkaldıranlar, diğer ulusların putlarına hizmet etme konusundaki ayartılarından sakınmalı ya da putlara hizmet ettikleri takdirde Tanrı’nın öfkesinden kurtulabileceklerini düşünmemeliydiler (16-21. ayetler). İngilizce bir çeviride 19. ayette şunları okuruz: “Rab’bin ant içerek yaptığı bu antlaşmanın sözlerini duyup da kimse kendisini yüreğinde şu sözlerle kutsamasın: ‘Yüreğimin inatçılığı doğrultusunda yürüsem de, güvenlikte olurum.’” Yıkımdan kimse kaçamayacaktır!

B. Antlaşmayı Bozana Verilecek Ceza (29:22-29)

29:22-28   İsrail’den sonraki kuşak, çocukları ve uzak ülkeden gelen yabancılar, İsrail’in başına gelen belalara şaşıracaklar ve ülkeye neden ovadaki kentlere davranıldığı gibi davranıldığını soracaklardı: Sodom ve Gomora, Adma ve Sevoyim. Yanıt şöyle olacaktı: “Çünkü atalarının Tanrısı Rab’bin antlaşmasını bıraktılar ve başka ilahlara hizmet ettiler.”

29:29   Özellikle yargısına ilişkin konularda gizlilik Rab’be özgüdür. Musa halka, sorumluluklarının açıkça anlatıldığını hatırlattı: Rab’bin yasasına uymak. Bununla, açıklamanın sorumluluk getirdiğini söylemekteydi. Halk, yasanın söz-lerine uyulması için açığa çıkarılanlardan sorumluydu. Aynı ilkeyi pek çok kez Yeni Antlaşma’da da görebiliriz: “Yapılması gereken iyi şeyi bilip (açıklama) de, yapmayan (sorumluluk) günah işlemiş olur” (Yak.4:17).

C. Antlaşmaya Geri Dönüş İçin Yenilenme (30. Bölüm)

30:1-10   30. bölüm, halkın antlaşmaya uymayarak sürgüne gönderileceğini önceden tahmin eder. Gerçekten de tahmin edilen gerçekleşmiştir. Ama Tanrı, eğer tövbe ederek kendisine dönerlerse, kendilerine sevecen davranacağını ve onları yenileyeceğini bildirmişti. Onları sürgünden ülkeye geri getirecekti. Bu fiziksel yenilenmeye ek olarak ruhsal bir yenilenme de söz konusuydu (“Rab-biniz Tanrı yüreklerinizi sünnet edecek” – 6. ayet). Halk o zaman itaatin bereketlerinin tadını çıkaracaktı. Düşmanları lanetlenecekti. Öğütleri alanlar başarılı olmasa da, En Yüce Olan’nın öğütleri boşa çıkmayacaktı. Tanrı, atalara verdiği sözü tutacak ve onların soylarına ülkeyi sonsuza kadar mülk olarak verecekti. Kaçınılmaz olan sürgünden sonra, Tanrı onları yenileyecek ve değiştirecekti. Tanrı’nın koşulsuz sevgisi işte böyle işler! 6. ayet, yüzlerce yıl sonra peygamberler aracılığıyla geliştirilen bir konuya değinir: Yeni Antlaşma (Yer. 32:39; Hez.36:24). Eski Antlaşma’da açıklanmasına rağmen bu antlaşma, Me-sih’in ölümüne kadar onaylanmadı. Çünkü Yeni Antlaşma O’nun kanıyla ger-çekleşti (Luk.22:20).

30:11-14   Musa halka, antlaşmanın anlayamayacakları kadar zor (gizemli) ve ulaşamayacakları kadar uzak olmadığını hatırlattı. Antlaşmayı bulmak için imkansız olanı yapmaları istenmiyordu. Rab antlaşmayı onlara getirmişti ve onların sorumlulukları bu antlaşmaya itaat etmekti. Bu ayetler, Pavlus tarafından Romalılar 10:5-8’de kullanılmış, Mesih ve Müjde’ye uyarlanmıştır. Antlaşmaya uyulması kolay değildi, ama Tanrı, başarısız olduklarında sağlayışta bulunmuştu. Halktan tövbe etmesi ve belirtilen kurbanları getirmesi isteniyordu. Bu kurbanlar Mesih’in örnekleri olduğundan, buradaki ders, günah işleyenlerin tövbe etmesi ve Rab İsa Mesih’e iman etmeleridir.

30:15-20   Halk, yaşam ile iyilik, ölüm ile kötülük arasında seçim yapmaya çağrıldı: İtaat için yaşam, itaatsizlik için ölüm. Musa onlara, yaşam ve bereketi seçmeleri için yalvardı. Verecekleri uygun karşılığın sonuçları iyi olacaktı; uzun yaşam ve, “öyle ki O’na dönesiniz” sözleriyle belirtilen bol ruhsal yaşam. Bereketi ya da laneti halk seçecekti.

IV. MUSA’NIN SON GÜNLERİ – ÜLKEYE GİRMEDEN ÖLMESİ (31-34. Bölümler)

1. Yeşu’nun Musa’nın Yerine Geçmesi (31. Bölüm)

31:1-8   Musa, yüz yirmi yaşına gelmişti. Şeria Irmağı’nın karşı yakasına geçemeyeceği konusunda Rab’bin verdiği buyruğu biliyordu, ama halka, Rab-bin kendileriyle birlikte gideceğini, Yeşu’nun onlara önderlik edeceğini ve düşmanlarının karşısında kesin zafer kazanacaklarını hatırlattı. Musa sonra Yeşu’yu çağırdı ve tüm halkın gözü önünde yeni göreviyle ilgili onu teşvik ederek, Rab’bin varlığının Yeşu’ya eşlik edeceğine ilişkin ona güvence verdi (7, 8. ayetler).

31:9-13   Yazılı Yasa Levililer’e emanet edildi. Yasa, Antlaşma Sandığı-nın yanında korunacaktı. On Buyruk’un yazılı olduğu iki taş levha sandığın içine yerleştirilmişti (Çık.25:16; İbr.9:4). Yasanın bu kopyası sandığın yanına konmuştu. Her yedi yılda bir yasa tüm İsrailliler’in önünde okunacaktı.

Kutsal Yazılar’ın okunmasının, tutucu çevrelerde bugün ihmal edilmesi üzü-

cüdür. C.H. Mackintosh’un yüz yıl önce yazmış olduğu sözler, ne yazık ki bugün daha da gerçektir:

Tanrı sözü, ne bireysel ne de topluluk olarak sevilmemekte ve incelenmemektedir. Değersiz, saçma edebiyat ve müzik, bireyler ve topluluklar tarafından istekle okunmakta ve dinlenmekte, insanlar görkemli protokollerin ardından koşmaktadırlar. Müzik dinlemek için binlerce kişi bir araya toplanır ve giriş ücreti öderler, ama Kutsal Yazılar’ı okumak için bir araya gelmek isteyenlerin sayısı ne kadar da azdır! Bunlar gerçektir ve gerçekler güçlüdür. Gerçekleri görmezlikten gelemeyiz. Dinsel heyecan için büyüyen susuzluk, Kutsal Yazılar’ın sessizlik içinde çalışılması ve Hıristiyan topluluğunun ruhsal uygulamalarından alınan zevk giderek azalmaktadır. Bunun inkârı yararsızdır. Sözünü ettiğimiz durum, her tarafta karşımıza çıkmaktadır. Tanrı’ya şükürler olsun ki, az da olsa Tanrı’nın sözünü gerçekten seven ve kutsal paydaşlık için bir araya gelerek Tanrı sözündeki değerli gerçekleri incelemekten hoşlananlar bulunmaktadır. Rab, bu kişilerin sayısını arttırsın ve “yolculuk günleri sona erinceye kadar” onları kutsasın.20

31:14-18   Musa’nın ölümü yaklaştığında, Tanrı onu ve Yeşu’yu Buluşma Çadırı’na çağırdı ve onlara bulut sütununun içinde göründü. Musa’ya önce, İsrailliler’in ülkenin ilahlarına bağlanarak Tanrı’nın öfkesine uğrayacaklarını açıkladı.

31:19-22   Sonra Musa’ya, bir ezgi yazmasını ve İsrailoğulları’na öğretmesini buyurdu; bu ezgi gelecekteki günlerde İsrailoğulları’na karşı tanıklık edecekti.

31:23   Tanrı, Yeşu’yu halkını vaat ettiği ülkeye götürmesi için göreve baş-lattı, cesur ve güçlü olması için onu teşvik etti. Yehova’nın bu sözleriyle Yeşu güçlendirilmiş olmalıydı. Tanrı, halka önderlik edecek olan Yeşu’nun önünde, halkın O’nu bırakacağını söylemişti (16. ayet). Yeşu’nun önündeki görev için cesaretinin kırılması değil, güçlendirilmesi ve güven verilmesi gerekliydi.

31:24-27   Levililer’e emanet edilen Yasa Kitabı, İsrailliler Rab’bi terk ettiklerinde, kendilerine karşı tanıklık edecekti.

31:28-30   Sonra Musa, Tanrı’nın buyurduğu gibi ezginin sözlerini oymak-ların ileri gelenlerine ve görevlilere okudu.

2. Musa’nın Ezgisi (32. Bölüm)

32:1-3   Ezgi şöyle özetlenebilir: Evren, Rab’bin sözünü dinlemeye çağrılır. Rab’bin sözü yağmur ve çiy gibi tazeleyici ve besleyicidir. 3. ayette (bu ayet ezginin başlığı olabilirdi), Musa Tanrı’nın yüceliğini över. Ezgi, Tanrı’nın halkına olan davranışlarını konu alarak O’nun ululuğunu açıklar.

32:4-9   Tanrı’nın yüceliğine, adilliğine, sadakatine ve kutsallığına rağmen, İsrail halkı O’nu terk etti ve O’na karşı günah işledi. Burada, İsrail’in sapıklıklarına karşılık, Yehova’nın görkemi sergilenir. Babaları ve Yaratıcıları olan Tanrı’ya uygun karşılığı vermemişlerdi. En Yüce Olan, uluslara paylarına düşeni verdiğinde, önce kendi halkının ihtiyaçlarını sağlamıştı. Halkına duyduğu sevgi ve gösterdiği ilgi böylesine büyüktü.

32:10-14   10. ayette İsrail ulusunun doğumu ve çocukluğu tanımlanır. Mısır’dan çıktıktan sonra, Tanrı halkını bir anne kartalın (11. ayet) sevgisiyle yönlendirmiş ve korumuştu. İsrail’i koruyan yabancı ilahlar değildi. O zaman ulus neden putperestliğe dönüyor ve Yehova’nın yüceliğini bir başkasına veriyordu? 13. ayetten itibaren ezgi, önbildirilerde bulunur. Tanrı, halkını vaat edilen ülkenin bereketlerine kavuşturmuştu.

32:15-20   Ama Yeşurun (“dürüst” anlamına gelen, İsrail halkına verilen şiirsel bir ad), putlara dönerek Yehova’ya başkaldırdı. Çoğu kez kendi çocuklarını cinlere kurban etmeyi tercih etti. Yeni ilahlara tapınarak ahmakça davrandılar. Gerçek Kayalarını ihmal ettiler; gerçek Babalarını unuttular. Bunun sonucu olarak, Rab onlardan yüzünü gizledi. Sürgüne gönderildiler.

32:21-33   Tanrı, yüzünü İsrail’den çevirdikten sonra, İsrail’i kıskandırmak için (şimdiki kilise çağında olduğu gibi) diğer uluslara karşı lütufkâr davrandı. Bu arada İsrail dağıtılacak ve zulüm görecekti. Halk tamamen yok edilmeyecekti, çünkü Yehova, İsrail’in düşmanlarının ulusun düşüşünü yanlış yorumlamalarını istemiyordu. İsrail’in düşmanlarının kayası daha güçlü değildi. İsrail’i kötülüğü nedeniyle düşman eline teslim eden, İsrail’in Kayası’ydı.

32:34-43   Bu bölüm, İsrail’i cezalandırmak için kullanılan ulusların üzerine gelecek olan Tanrı öcünü anlatır. Öç alma (35. ayet) ve hakkı koruma (36. ayet) Rab’be aittir. Düşmanlarına karşılık vereceğine dair, kendi adı üzerine yemin etmiştir (Çünkü kendisinden büyük olan yoktur). Bu yargının tam olarak nasıl gerçekleşeceğine dikkat ediniz (41, 42. ayetler). Tanrı halkı ve tüm uluslar sevinmelidir, çünkü Tanrı öcünü alacak, ülkesinin ve halkının günahlarını bağışlayacaktır.

32:44-47   Ezgi, İsrail ulusunun tarihi ve peygamberliğin başlangıcını bildirir. Ezgiyi okuduktan sonra, Musa halkı şu sözleriyle Rab’bi izlemeye çağırdı: “Bunlar sizin için boş sözler değildir, sizin yaşamınızdır...”

32:48-52   Rab sonra Musa’ya, Nevo Dağı’na çıkmasını söyledi; oradan vaat edilen ülkeyi görebilecekti. Kenan’a girmesi, Meriva-Kadeş’teki günahı nedeniyle yasaklanmıştı, ama Nevo Dağı’nda ölecek ve Moav’daki bir vadide gömülecekti (34:6).

3. Musa’nın Kutsaması (33. Bölüm)

Bu bölümün pek çok yerinde İbranice sözcükler belirsizdir; bu nedenle farklı yorumcuların çeşitli görüş ve yorumları bulunmaktadır. Olası İbranice karşılıkların ayrıntılarına değinmek, bu çalışmamızın alanına girmez; biz yalnızca her kutsamanın kısa bir peygamberlik görüşünü aktarmaktayız.

33:1-5   Tanrı adamı Musa, ölümünden önce son olarak İsrail oymaklarını kutsadı. 2-5. ayetler, Tanrı’nın halkına duyduğu sevecen ilgiyi kutlarlar. Tanrı Sina’da yasayı verdi. Seir ve Paran Dağı, Sina’dan Kenan’a giden yol üzerindeydi. Musa şiirsel bir dille Rab’bi, halkını zafere götüren Yeşurun’un kralı olarak tanımlar. Sonra bireysel kutsamalara geçer:

33:6   Ruben. Şeria Irmağı’nın doğusundaki ve Moav’ın kuzeyindeki Ruben, saldırıya açık olacaktı; bundan dolayı edilen dua, oymağın yok edilmemesi, sa-yıca çoğalması içindi.

Şimon’dan söz edilmemiştir. Bu oymağın, Yahuda oymağıyla yakın ilişkisi olduğundan, aynı kutsamaya dahil edilmiş olabilir.

33:7   Yahuda. Bu oymak, Kenan’ın fethedilişinde önder olacaktı. Rab’den savaşçılara yardım etmesi ve kendilerini güvenlik içinde ailelerine geri getirmesi istendi.

33:8-11   Levi. Tanrı’nın Tummim’i ve Urim’i, Massa ve Meriva’da denenen Levi oymağına aitti. Levi aynı zamanda, halk altın buzağıya tapındığına, Tanrı halkına karşı Tanrı’nın yanında yer alan oymaktı. Levi oymağı, halka öğretmek ve kurban sunmak için ayrılmıştı. Musa Rab’be, bu oymağın gücünü kutsaması, onun hizmetinden hoşnut kalması ve kendisinden nefret edenleri yok etmesi için dua eder.

33:12   Benyamin. Tanrı’nın yeryüzündeki konutu olan tapınak, Benyamin’in topraklarında bulunacaktı. Bu nedenle Benyamin, Rab’bin sevgilisi ve Rab’le yakın ilişkinin tadını çıkartan oymak olarak resmedilir.

33:13-17   Yusuf. Yusuf’un oğullarının toprağı, gökten yağan değerli çiy ve yeraltındaki su kaynaklarıyla kutsanacaktı. Ürünlerin en iyisine sahip olacak, yanan çalıda kendini açıklayan Tanrı’nın lütfuyla bereketlenecekti. Yusuf’un görkemli ve güçlü iki oğlu ulusları fethedeceklerdi. Efrayim ilk oğulluk hakkına sahipti ve bundan dolayı Manaşşe yalnızca binlerle takdir edilirken, Ef-raim on binlerle takdir edilmişti.

33:18,19   Zevulun ve İssakar. Ülkede ve ülke dışında, Rab’bin dağı Yeru-şalim’de tapınacak uluslara rehberlik edeceklerdi. Bu oymaklar denizlerin bolluğuyla ve ülkenin zenginliğiyle doyacaklardı. Ulusların tapınmasına önderlik etme konusunda bilgi bulunmadığından ve her iki oymak da geçmişte kara ile çevrili olduklarından, bu kutsamanın bin yıllık dönem için geçerli sayılması gerekir.

33:20,21   Gad. Tanrı, bu oymağa Şeria’nın doğusunda geniş bir toprak verdi. Gad, bu toprağı ele geçirmek ve korumak için bir aslan gibi savaştı. Kendine ilk toprağı seçti – önderlik payını almıştı. Ama aynı zamanda Şeria-nın batısındaki ülkeyi ele geçirmek için, halkın önderleriyle bir araya geldi, böylece Rab’bin doğru isteğini yerine getirdi.

33:22   Dan. Aniden bir tuzaktan sıçrayan, yırtıcı ve güçlü bir aslan yavrusuna benzetilir. Dan’ın ilk toprağı Kenan’ın güneybatısındaydı, ama Danoğul-ları kuzeydoğuya göç ettiler ve topraklarına ek olarak Başan’ın yanındaki ül-keyi ele geçirdiler.

33:23   Naftali. Kenan’ın kuzeydoğusundaydı ve Celile Gölü’ne, güneye doğru uzanıyordu. Oymak, Rab’bin iyilik ve bereketiyle onurlandırılmıştı.

33:24,25   Aşer. Oymaklar arasında en çok kutsanan ve diğer oymaklarla iyi ilişkiler kuran oymak olacak, ülkesi bol zeytinyağıyla bereketlenecekti. Demir ve tunç madenlerinin çarık yapımı için kullanılmaları çok garip görünüyor.

Keil, bu sözcüğü kaleler olarak çevirir. F. W. Grant, 25. ayetin son satırı için ilginç bir alternatif çeviri sunmaktadır:

Çağdaş yorumcular, eskilerin tercih ettiği “güç” sözcüğünü “dinlenme” olarak yorumlarlar. Her iki sözcüğün kullanımında da kalıcı güvenlikleri ifade edilmektedir: Her ne kadar alışkanlıklarımızdan vazgeçmeye istekli olmasak ve (“gücün yaşam boyunca sürecektir”) bu harika kutsamanın sonundaki cümle, “dinlenmen yaşam boyunca sürecektir” olarak okunsa da, kesinlikle doğrudur.21

33:26-29   Son ayetler, halkı adına savaşan Tanrı’nın büyüklüğünü kutlarlar. Göklerde, yardım etmek için hazır olan Yeşurun’un Tanrısı eşsizdir. Milyonlarca kişi, 27. ayetin sözleriyle güçlendirilir: “Sığınağım, çağlar boyu varolan Tanrı’dır, seni taşıyan O’nun yorulmaz kollarıdır.”

Musa’nın ezgisi, Tanrı’nın gelecekte İsrail’in düşmanlarını yok etmesi ve güvenlik, esenlik, refah ve zafer vaatleriyle sona erer.

Ç. Musa’nın Ölümü (34. Bölüm)

34:1-8   Her ne kadar Musa’nın ölümü burada başka biri tarafından yazılmış olsa da bu, Pentatok’un devamının Musa tarafından yazıldığı gerçeğini değiş-tirmez.22 Musa ülkeyi gördükten sonra Nevo Dağı’nda öldü ve Rab tarafından gizli bir mezara gömüldü. Hiç kuşkusuz bunun nedeni insanları, yasanın ve-rildiği Musa’nın mezarını bir türbe haline getirmelerini ve orada ona tapınma-larını engellemek içindi. Musa öldüğünde yüz yirmi yaşındaydı, ama hâlâ güçlüydü. Gözleri zayıflamamış, gücü tükenmemişti. Bu ifade, 31:2. ayetle çe-lişkili değildir. Musa’nın halka daha fazla önderlik etmemesinin nedeni fiziksel değil, ruhsaldı. Tanrı onu günahı nedeniyle Kenan ülkesine sokmayacağını söy-lemişti (31:2). Fiziksel olarak bunu yapabilmesi mümkündü, ama ruhsal olarak değildi.

34:9   Yeşu, başkomutan olarak görevi devraldı. Musa, Rab’bin Çölde Sayım 27:18-23. ayetlerindeki sözüyle uyumlu olarak Yeşu’nun kendisinden sonra önderlik etmesini onayladı. Böylece Musa’nın yardımcısı, Musa’nın alçakgönüllülüğüne tanıklık ederek onun yerine geçti.

34:10-12   Musa kadar övülen ve takdir edilen çok az kişi bulunmaktaydı. Elbette bu son ayetler yazıldığında, Mesih henüz gelmemişti. 10. ayetin gerçekliği, ancak Mesih’in İlk Gelişine kadar geçerlidir.

“Musa... Tanrı’nın bütün evinde bir hizmetkâr olarak sadık kaldı” (İbr.3:5, 6). Günahı nedeniyle öldü, gömüldüğü yer bilinmemektedir. Ama Rab İsa, “O’nun evi üzerinde yetkili Oğul olarak sadıktır” (İbr. 3:5, 6) Mesih bizim günahlarımız için öldü; mezarı boştur, çünkü göklerde Baba’nın sağına alınmıştır. “Bunun için, göksel çağrıya ortak olan kutsal kardeşlerim, dikkatinizi inancın Elçisi ve Başkâhini İsa Mesih’e çevirin... Çünkü evi yapan, nasıl evden daha çok saygı görürse, İsa da Musa’dan daha büyük yüceliğe layık görüldü” (İbr.3:1,3).

DİPNOTLAR

1 (2:1-23) “Devler” (repha’im), Og’un geldiği eski bir soydu. Repha’im sözcüğünün anlamı, iri yapılı kişilerdir.

2 (3:1-11) J. A. Thompson, Deuteronomy: An Introduction and Commentary, s.93.

3 (4:44-49) Süryanice çeviride Sirion olarak geçer.

4 (5:22) Thompson, Deuteronomy, s.119.

5 (8: Giriş) A.g.e., s.134.

6 (10: Giriş) Kutsal Kitap’taki bölüm ve ayet ayırımları, asılları yazıldıktan yüzlerce yıl sonra yapılmıştır.

7 (15:1-3) Matthew Henry, “Deuteronomy,” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, 1:786.

8 (15:4-6) E. W. Bullinger, The Companion Bible, s.259.

9 (16:1-8) D. L. Moody, Notes from my Bible, s.44, 45.

10 (16:16,17) A.g.e., s.45.

11 (18:9-14) Henry G. Bosch, Our Daily Bread, Grand Rapids: Radio Bible Class, Haz-Tem-Ağu 1989, Ağustos 31.

12 (20:1-8) Henry, “Deuteronomy,” 1:806.

13 (20:10-20) Bazı ayrıntılar için Yunus bölümünün giriş kısmına bakınız.

14 (22:13-21) “Erdenlik belirtileri”, “Ergenlik belirtileri” olarak da çevrilebilir. Bunun anlamı, “kızın düzenli adet görüyor” olmasıdır. Kız evlendikten sonra hemen hamile kalmadığı takdirde, kızla evlenen erkek, bu konuda kanıt isteyecektir. İstenen kanıt, evlilik zamanında kızın hamile olmadığı ve adet görüyor olduğu konusundadır. Nişanlandıktan sonra cinsel ilişki kurmakla suçlanırsa, evlenmeden önce hamile olup olmadığı anlaşılacak ve dokuz ay geçmeden doğuracaktı. 13-21. ayetlerdeki yasa, bu nedenle gelinin evlenmeden önce, nişanlılığı sırasındaki davranışlarıyla   ilgiliydi ve “ergenlik belirtileri” bir hamilelik testi olabilirdi (Thompson, Deuteronomy, s.236. Aynı zamanda s.235’teki tartışmaya bakın).

15 (23:1-8) Sınıflandırma, Yahudiler arasında aile üyeleri arasındaki cinsel ilişki ya da tanrısız kişilerle ilişkileri belirtiyor olabilir.

16 (24:5) “Yakın erkek akraba” İngilizce KJV’den alınan daha eski bir terimdir.

17 (24:17-22) Ronald Sider, Rich Christians in an Age of Hunger, s.92.

18 (26:1-11) Philip Keller, A Shepherd Looks at Psalm 23, s.46, 47.

19 (29:1) C. F. Keil ve F. Delitzsch, “Deuteronomy,” Biblical Commentary on the Old Testament, III: 446

20 (31:9-13) C. H. Mackintosh, “Deuteronomy,” Notes on the Pentateuch, s.895.

21 (33:24,25) F. W. Grant, “Deuteronomy,” The Numerical Bible, I:622.

22 (34:1-8) Pentatok’un Musa tarafından yazıldığını savunan görüş için bk: “Pentatok’a Giriş”

BİBLİYOGRAFYA

Grant, F. W. “Deuteronomy.” The Numerical Bible. 1. Cilt. Neptune, NJ: Loizeaux Brothers, 1977.

Henry, Matthew. “Deuteronomy.” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 1. Cilt.  MacLean, VA: MacDonald Publishing Company, n.d.

Keil, C. F. ve Delitzsch, F. “Deuteronomy.” Biblical Commentary on the Old Testament. The Pentateuch, 3. Cilt. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1971.

Kline, Meredith G. “Deuteronomy.” The Wycliffe Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1962.

Mackintosh, C. H. “Deuteronomy.” Notes on the Pentateuch. Neptune, NJ: Loizeaux Brothers, 1972.

Shultz, Samuel J. Deuteronomy: The Gospel of Love. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1971.

Thompson, J. A. Deuteronomy: An Introduction and Commentary. The Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1974.

Towns, Elmer L. “Deuteronomy.” Liberty Bible Commentary. Lynchburg, VA: The Old-Time Gospel Hour, 1982.