ÇÖLDE SAYIM

Giriş

“Tarihsel ortamının genel düzeni ve Hıristiyan yaşamı arasında paralellik kurulduğu takdirde, Çölde Sayım Kitabı, Hıristiyan yaşamına eşsiz bir katkıda bulunur. İbraniler’e Mektup’un yazarı, mektubun iki bölümünü Çölde Sayım Kitabı’na ayırarak (İbr.3,4. bölümler), bu önemli uyarlamaya yer vermiştir.”

– Irving L. Jensen

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Musa’nın dördüncü kitabının İngilizce adı, Septuaginta’nın başlığının bir çevirisidir: Arithmoi. Kitabın böyle adlandırılmasının nedeni açıktır, çünkü 1. ve 26. bölümlerde olduğu gibi, kitabın tamamında pek çok sayısal veri yer almaktadır.

Kitabın İbranice başlığı bir bütün olarak ele alındığında, daha da tanımlayıcıdır: “Çölde” (Bemidbār). Çölde geçen kırk yılın öyküsü ilginç ve herkes tarafından bilinen öykülerle doludur: Kenan’ı ziyaret eden casuslar, Korah’ın isyanı, Harun’un filizlenen değneği, tunç yılan, Balam ve eşeği ve diğer daha az bilinen olaylar.

Bu kitabın yalnızca “İbrani tarihinden” oluştuğu düşünülmemelidir. Olanların tümü, bizlerin ruhsal eğitimi için gerçekleşmiştir. İsrailoğulları’nın hatalarından dersler çıkararak aynı hataları tekrarlamamamız gerekir. Sonuç olarak, Çölde Sayım çok önemli bir kitaptır.

II. KİTABIN YAZARI

Yahudi ve Hıristiyan öğretişine göre Çölde Sayım Kitabı, kendisine yasa verilen Musa tarafından yazılmıştı. Bu görüşe liberal çevrelerde önem verilmez, ama Musa’nın yazarlığına ilişkin az ve öz bir savunma için Pentatok’un Giriş bölümüne bakınız.

III. TARİH

Akılcı araştırmacılar, Pentatok’a Yahudi tarihi içinde geç bir tarih uygun görürler, ama İ.Ö. yaklaşık 1406 tarihi, tutucu ve inançlı araştırmacılar için uygundur. (Ayrıntılar için Pentatok’un Giriş bölümüne bakınız.)

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Kitabın İbranice başlığında da gördüğümüz gibi, Çölde Sayım Kitabı’nın sahne arkasında çöl vardır. Burada anlatılan yolculuklar ve dolaşmalar, İsrail Sina Dağı’ndan ayrıldıktan sonra vaat edilen toprakların karşısındaki Moav ovalarına ulaşıncaya kadar, yaklaşık otuz sekiz yıl sürmüştür. Dolaşmalarının nedeni imansızlıktır, bu nedenle Tanrı onlara bir yolculuk planı vermez. Scroggie’nin belirttiği gibi, “Tanrı halkının, Tanrı isteği dışındaki hareketleri, Tanrı’nın takviminde bulunmaz.”1

Levililer’in konusu, tapınma ve ruhsal konumdu. Çölde Sayım’ın konusu ise, yürüyüş ve ruhsal gelişmedir (ya da ruhsal gelişme eksikliğidir!). Hıristiyanlar bu kitabın Yahudiler’e ait, kuru bir tarih kitabı olduğunu düşünmemelidirler! Kitapta, günümüz Hıristiyan deneyimine uyarlanacak pek çok şey bulunur. Tüm (ya da çoğu) Hıristiyanlar’ın kurtulduktan sonra Tanrı’nın zafer vaatlerine çabucak ve tam olarak ulaşacaklarını düşünmek hoştur; ancak gözlem ve deneyim, bizlerin yakınma, günaha düşme ve imansızlık gibi konularda, eski İsrailliler’e ne kadar çok benzediğimizi gösterir.

Bizlerin, ruhsal yolculuğumuzda, İsrail’in çöldeki dolaşmalarını tekrarlamak zorunda olmayışımız iyi haberdir. Tanrı, iman aracılığıyla ruhsal başarı için tam sağlayış hazırlamıştır (Bkz. Kutsal Kitap Yorumu, Yeni Antlaşma Serisi, 2. Cilt, özellikle Romalılar 6-8. bölümler).

ANA HATLAR

I. SİNA’DAKİ SON GÜNLER (1:1 - 10:10)

A. Oymakların Sayımı ve Düzenlenmesi (1,2. Bölümler)

B. Levililer’in Sayıları ve Görevleri (3,4. Bölümler)

C. Topluluğun Temiz Tutulması ve İtirafı (5:1-10)

Ç. Kıskançlık Yasası (5:11-31)

D. Rab’bin Adanmışı (6. Bölüm)

E. Önderlerin Sunuları (7. Bölüm)

F. Buluşma Çadırı’ndaki Hizmetler (8. Bölüm)

G. Fısıh, Bulut ve Gümüş Borazanlar (9:1 - 10:10)

II. SİNA’DAN MOAV OVALARINA (10:11 - 22:1)

A. Sina Çölü’nden Göç (10:11-36)

B. Ordugahta Başkaldırı (11. Bölüm)

C. Harun ve Miryam’ın Başkaldırısı (12. Bölüm)

Ç. Vaat Edilen Ülkeye Casus Gönderilmesi (13,14. Bölümler)

D. Çeşitli Kurallar (15. Bölüm)

E. Korah’ın Başkaldırısı (16,17. Bölümler)

F. Levililer’e Verilen Görevler (18,19. Bölümler)

G. Musa’nın Günahı (20:1-13)

Ğ. Harun’un Ölümü (20:14-29)

H. Tunç Yılan (21:1 - 22:1)

III. MOAV OVALARINDA YAŞANAN OLAYLAR (22:2 - 36:13)

A. Peygamber Balam (22:2 - 25:18)

1. Balak, Balam’ı Çağırıyor (22:2-40)

2. Balam’ın Bildirileri (22:41 - 24:25)

3. İsrailliler’in Günah İşlemesi (25. Bölüm)

B. İkinci Sayım (26. Bölüm)

C. Kızların Miras Hakları (27:1-11)

Ç. Yeşu, Musa’nın Yerine Geçecek (27:12-23)

D. Sunu ve Adaklar (28-30. Bölümler)

E. Midyanlılar’ın Öldürülmesi (31. Bölüm)

F. Ruben, Gad ve Manaşşe Oymağının Yarısının Mirasları (32. Bölüm)

G. İsrail Ordugahlarının Yeniden Gözden Geçirilişi (33. Bölüm)

Ğ. Vaat Edilen Ülkenin Sınırları (34. Bölüm)

H. Levililer’e Ayrılan Kentler (35:1-5)

I. Sığınak Kentler ve Ölüm Cezası (35:6-34)

İ. Evlenen Kızların Mirası (36. Bölüm)

YORUM

I. SİNA’DAKİ SON GÜNLER (1:1 - 10:10)

A. Oymakların Sayımı ve Düzenlenmesi (1,2. Bölümler)

1:1   Çölde Sayım Kitabı başlarken, İsrailoğulları’nın Mısır’dan ayrılışlarının üzerinden bir yıl ve bir ay, Buluşma Çadırı’nın kurulmasının üzerinden ise bir ay geçmiştir (Çık.40:17). Daha önce söz edildiği gibi, halk iki kez sayıl-dığından, kitap Çölde Sayım adını almıştır (1,26. ayetler). Burada sözü edilen sayım, Mısır’dan Çıkış 30:11-16’da kaydedilen sayımla aynı değildir. Her iki sayım da farklı zamanlarda, farklı amaçlarla yapılmıştır. İkinci sayım (Say.1), büyük olasılıkla daha önceki sayımı temel almaktaydı; sayım toplamlarının ben-zer oluşunun nedeni budur.

1:2,3   İsrail halkı, Sina Dağı’ndan vaat edilen ülkeye yapacakları yolculuğa başlamak üzereydi. Halkın düzenli ordular şeklinde yürümesi gerekliydi ve Tanrı bu amaçla bir sayım yapılmasını buyurdu. Sayıma yirmi yaş ve üzerindeki, savaşa gidebilecek yetenekli tüm erkekler dahildi.

1:4-17   Her oymaktan bir erkek, sayım için Musa’ya yardım etmek üzere atandı. Bu kişilerin adları 5-16. ayetlerde verilmiştir. 17. ayette şunlar yazılıdır: “Musa’yla Harun adları bildirilen bu adamları getirttiler.”

1:18-46   Sayımın sonuçları aşağıda belirtilmiştir:

OYMAK REFERANS SAYI

Ruben 20,21. ayetler 46.500

Şimon 22,23. ayetler 59.300

Gad 24,25. ayetler 45.650

Yahuda 26,27. ayetler 74.600

İssakar 28,29. ayetler 54.400

Zevulun 30,31. ayetler 57.400

Efrayim 32,33. ayetler 40.500

Manaşşe 34,35. ayetler 32.200

Benyamin 36,37. ayetler 35.400

Dan 38,39. ayetler 62.700

Aşer 40,41. ayetler 41.500

Naftali 42,43. ayetler 53.400

TOPLAM 603.550

Efrayim oymağının, Manaşşe’den daha büyük olduğuna dikkat ediniz. Bu, Yaratılış 48:19,20’de geçen Yakup’un bereketiyle uyumludur. Oymaklar, ilk doğan Ruben ile sıralanmaya başlar, önce Ruben’in ordugahı (güney) belirtilir, sonra Yahuda ve ordugahı gelir (doğu), sonra Dan ve ordugahı (kuzey), ve son olarak Efrayim ve ordugahı (batı).

1:47-54   Levililer, savaşçı olan İsrail erkekleri arasında sayılmamışlardı (47. ayet). Levililer Buluşma Çadırı’nın kurulmasından ve toplanmasından,

İsrail ordugahındaki oymak yerleşimi

aynı zamanda da Buluşma Çadırı ile ilgili hizmetlerden sorumluydular. Buluşma Çadırı’nın çevresinde konaklayan Levililer, konutu, Kutsal Olan’a saygısızlık edilmesinden korumakla, aynı zamanda halkı da cezalandırılmaktan korumuş oluyorlardı (53. ayet).

2:1,2   İsrail oymaklarına, çadırlarını Buluşma Çadırı’nın çevresinde her bir yanda üç oymak yer alacak biçimde kurmaları buyrulmuştu (İsrail ordugahındaki oymak yerleşimiyle ilgili çizime bakınız).

2:3-16   Doğu tarafında Yahuda bayrağının altında Yahuda, İssakar ve Zevulun bulunmaktaydı (3-9. ayetler). Her oymak, kendi askeri önderine sahipti. Bu oymakların sayısı toplam 186.400 idi. Güney tarafında Ruben bayrağı altında Ruben, Şimon ve Gad oymakları bulunmaktaydı (10-16. ayetler). Ruben ordugahındaki erkek sayısı 151.450 idi.

2:17-31   Doğu kısmında Efrayim bayrağı altında Efrayim, Manaşşe ve Ben-yamin yer alıyordu (18-24. ayetler). Bu ordugahtaki erkek sayısı ise 108.100 idi. Kuzeyde Dan bayrağı altında Dan, Aşer ve Naftali oymakları vardı (25-31. ayet-ler). Bu oymaktakilerin sayısı ise 157.600 idi. Oymaklar, konakladıkları düzende, kendi sancakları altında göç edeceklerdi – önce Yahuda ordugahı gibi. Levililer, Gad oymağından sonra, Efrayim oymağından önce yürüyeceklerdi (17. ayet).

2:32-34   Tüm savaşçı erkeklerin sayısı toplam 603.550 idi (32. ayet). Le-vililer dahil olmak üzere (3:39), tüm erkek gücü sayısı 625.550 idi. Erkeklerin ulusun üçte birini oluşturdukları varsayılırsa, o zaman tüm nüfusun 1.876.650 olması gerekir. Savaşçıların sayısı, kilise sıralarında oturanların gücünden daha iyi bir göstergedir!

B. Levililer’in Sayıları ve Görevleri (3,4. Bölümler)

3 ve 4. bölümler, 1 ve 2. bölümlerde sayıma dahil edilmeyen Levililer’in hizmetiyle ilgilidir. Levi oymağı Tanrı tarafından Kutsal Yer’in hizmeti için ayrılmıştı. Aslında Tanrı, ilk doğan oğulları kendisine ait olmak üzere seçmişti, ama daha sonra onların yerine tanrısal hizmeti sunmaları için Levi oymağını seçti (12,13. ayetler). Levi’nin üç oğlu vardı: Gerşon, Kehat, Merari. Bu kişilerin soyları konutun ve eşyalarının bakımından sorumluydular.

3:1-10a   Harun’un ailesi (soyu Kehat’tan gelen), kâhin ailesiydi (9. ayet). Diğer tüm Levililer, konutla ilgili hizmet vermelerine rağmen kâhin değildiler. (“Levili kâhinler” ifadesi, daha sonra Pentatok’da görülür ve Levili kâhinler anlamına gelir. Tüm Levililer kâhindirler anlamı yerine, tüm kâhinlerin Levi soyundan geldikleri kastedilmektedir.) Kâhin ailesi, 1-4. ayetlerinde tanımlanır. Nadav ve Avihu, Rab’bin önünde kurallara aykırı bir ateş sundukları için öldürüldükten sonra, Harun’un Elazar ve İtamar adlı oğulları hayatta kaldı. Levililer, kâhinlerin hizmetkârlarıydılar (5-9. ayetler). Harun ve soyunun dışında hiç kimse kâhinlik hizmeti veremezdi (10a. ayet).

3:10b-13   Eski Antlaşma kâhinlerinin aracılığı, bireysel günahkâra Tanrı ile yakın paydaşlık sağlayamazdı. Günahlı kişi, ölüm acısı altında, kutsal şeylerden uzakta durmalıydı (10b. ayet). Ama şimdi Yüce Başkâhinimiz Rab İsa Mesih’in aracılığı, bizlere yalnızca Tanrı’nın huzuruna girme izni değil, aynı zamanda O’nun kutsal huzuruna cesaretle girme izni verir (İbr.4:16). Bu çarpıcı değişiklik, Çölde Sayım ve İbraniler arasında gerçekleşen, Golgota Mucizesi isimli büyük olaydan kaynaklanır.

3:14-39   Levililer, savaşçılar olarak değil, tapınanlar olarak sayıldılar (15. ayet). Her Levi oğlu, Buluşma Çadırı’nın belirli bölümlerinden sorumluydu:

OYMAK

GÖREV

REFERANS

SAYI

Gerşon

Buluşma Çadırı ve dış avlunun tüm perdeleri ve örtüleri, sandığın çevresine sarılı olan “peçenin” dışında.

18-26. ayetler

7.500

Kehat

En Kutsal olan şeyler – Antlaşma Sandığı, üzerinde ekmek sunulan masa, kaplar, perde, sunaklar, altın kandillik vb.

27-32. ayetler

8.600

Merari

Konutun çerçeveleri, kirişleri direkleri, tabanları, takımların kazık ve ipleri.

33-37. ayetler

6.200

Levililer, Buluşma Çadırı’nın önünde konaklamalıydılar, Gerşonlular, batıda konutun arkasında (23. ayet), Kehatlılar konutun kuzey yanında (29. ayet) ve Merari boyları, konutun kuzey yanında (35. ayet) konaklayacaklardı. Musa, Harun ve oğulları, doğuda Buluşma Çadırı’nın girişinde yerleşeceklerdi (38, 39. ayetler). (İsrail ordugahındaki oymak yerleşimiyle ilgili çizime bakınız).

Levi oymağı, İsrail’in en küçük oymağıydı. Levililer’in, bir aylık ve daha yukarı yaştaki tüm erkeklerinin sayısı 22.000’di (39. ayet). Ancak, 22,28 ve 34. ayetlerde kaydedilen sayıların toplamı 22.300’dü. Bu farklılık hakkında çeşitli açıklamalar yapılmıştır. Williams, eklenen üç yüz kişinin Mısır’dan çıktıktan sonra doğan ilk oğullar olduğunu düşünür. Diğer oymakların ilk doğanlarının yerine geçmek için seçilen Levililer’in, doğal olarak atlandıklarını ileri sürer.2

3:40-51   Bu bölümün anlamı şudur: Levililer Tanrı tarafından tüm ilk doğan oğulların yerine geçerek Tanrı’ya ait olmak üzere seçilmişlerdi. 22.000 Levili ve 22.273 ilk doğan oğul bulunmaktaydı (39,43. ayetler). Böylece, Tan-rı’nın planına göre hizmet edecek İsrail’in tüm ilk doğanları ile eşit sayıda Levili yoktu. Rab, her biri için beş şekel ödenerek 273 ilk doğan oğulun kurtarılmasını buyurdu. Bu kefaret parası (273 x 5 = 1365 şekel) Harun’a ve oğullarına ödendi (51. ayet). 43. ayette sözü edilen ilk doğanın, yalnızca Mısır’dan çıktıktan sonra doğanları kapsadığına dikkat edilmelidir.

4:1-3   4. bölümdeki sayım, Buluşma Çadırı’nda hizmet edecek olan, otuz ile elli yaş arasındaki adamların sayısını kararlaştırmak içindi.

4:4-20   Mısır’dan Çıkış 25:15’te şöyle yazılıdır: “Sırıklar sandığın halkalarında kalacak, çıkarılmayacak.” Ama 6. ayet, kâhinlerin “sırıkları yerine koyacaklarını” yazar. Keil ve Delitzsch’in yorumunda önerilen olası bir çözüm, 6. ayetin, “taşıma sırıklarını ayarlamak” şeklinde çevrilebileceği yönündedir.3

Buluşma Çadırı’ndaki ilk görev Kehatoğulları’na aittir (4-20. ayetler). Harun ve oğulları, ordugah taşınırken bölme perdesini indirecek ve sandığı bununla örteceklerdi. Sandığın üzerine deri bir örtü ve onun üstüne lacivert bir bez serecek ve kutsal kapları da örteceklerdi (5-13. ayetler). Antlaşma Sandığı (5,6. ayetler), üzerinde ekmek sunulan masa (7,8. ayetler), altın kandillik (9,10. ayetler), altın sunak (11. ayet), kaplar (12. ayet), ve tunç sunak (13,14. ayetler), yunus balığı derisi ile sarılacaklardı. Kehat’ın diğer oğulları daha sonra sarılıp örtülmüş bu eşyaları taşımakla görevliydiler. (Burada yıkanma ka-zanından söz edilmemiştir, ama onu da taşımış olmalılar.) Bu eşyaların üzeri örtülmeden, onlara dokunmaları, hatta bakmaları bile yasaktı, aksi takdirde ölürlerdi (15, 17-20. ayetler). Harun’un oğlu Elazar, konuttan ve içindeki her şeyden –Kutsal Yer ve eşyalarından– sorumluydu (16. ayet).

En Kutsal Yer ve Kutsal Yer arasındaki perde, sandığın görünmesine engel olurdu (5. ayet). İsrail hareket ettiğinde bile, sandık, Rabbimiz İsa Mesih’in bedenini sembolize eden aynı perdeyle örtülürdü. Başkâhinin dışında hiç kimse, perde Golgota’da sonsuza dek ikiye ayrılana kadar Tanrı’nın sandığın üstündeki tahtına bakamazdı.

4:21-28   Gerşonlular konutun perdelerini, Buluşma Çadırı’nı ve örtüsünü, avlunun perdelerini, Buluşma Çadırı’nın girişindeki perdeyi ve bu amaçla kullanılan tüm eşyaları taşıyacaklardı. Gerşonlular, Harunoğlu İtamar’ın yö-netimi altında hizmet edeceklerdi.

4:29-33   Merarioğulları’nın aileleri, konutun çerçevelerini, kirişlerini, direklerini, tabanlarını, kazıklarını ve iplerini taşımakla görevliydiler.

4:34-49   Sayımın sonuçları aşağıda belirtildiği gibidir:

Kehatoğulları 2.750

Gerşonoğulları 2.630

Merarioğulları 3.200

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––---––––––––––––––

30-50 yaşındaki

Levililer’in toplam sayısı 8.580

C. Topluluğun Temiz Tutulması ve İtirafı (5:1-10)

Bu bölüm, İsrailliler’in ordugahı kirlilikten korumak için alacakları önlemlerle ilgilidir. 3. ayetteki buyruğun nedeni, Yasa’nın Tekrarı 23:14’te görülebilir: Tanrı ordugahın ortasında yürürdü.

5:1-4   Deri hastalığı, akıntısı olan, ya da ölüye dokunduğundan kirli sayılan herkes ordugahın dışına çıkarılmalıdır. Ordugah, Buluşma Çadırı’nın bulunduğu bölge ile onun çevresinde kurulmuş İsrail çadırlarından ibaretti.

5:5-10   Bir kadın ya da erkek, birbirine karşı herhangi bir günah işlediğinde, işlediği günahı itiraf etmelidir. Karşılığını, bir günah sunusu sunarak, zararı ödeyerek ya da beşte birini üzerine ekleyerek suç işlediği kişiye ödeyecektir. Eğer kendisine karşı suç işlenen kişi öldüyse ya da işlenen suçun karşılığını alacak bir yakını yoksa, o zaman suçun karşılığı kâhine ödenmeliydi.

Ç. Kıskançlık Yasası (5:11-31)

5:11-15   Bu bölüm, yalan söyleyenin yalanını ortaya çıkarmak için yapılan ve kıskançlık denemesi olarak bilinen bir töreni tanımlar. Bu törenin amacı, kocası tarafından sadık kalmamakla suçlanan bir kadının suçluluğunu ya da masumiyetini ortaya çıkarmak içindi. Kadına, konutun zemininden alınan toprakla karıştırılmış bir su içirilmesi gerekirdi. Eğer kadın suçluysa, lanete uğrayacak, suyu içtikten sonra karnı şişecek ve kalçası eriyecekti. Eğer masumsa, bu tür etkiler görünmeyecekti. 12-14. ayetlerden anlaşıldığına göre, koca karısının sadık kalıp kalmadığını bilmezdi. Kocaya, önce karısını kâhine bir tahıl sunusu ile birlikte getirmesi söylenirdi.

5:16-31   Kâhin su ve toprak karışımını toprak bir kapta hazırlardı. Kadını Rab’bin önünde durdurduktan sonra, saçını açar ve tahıl sunusunu ellerine koyardı. Sonra, kadına suçlu olduğu takdirde lanetleneceğine dair ant içmesini kabul ettirirdi. Kâhin, lanetleri bir kitaba yazıp acı suyun içinde yıkadıktan sonra, tahıl sunusunu Rab’bin önünde sallayacak, sonra sunudan bir avuç alıp sunakta yakacak ve kadına suyu içirecekti. 24. ayetteki, kadına suyu içireceği ifadesi, 26. ayette de tekrarlanır. Kadın suyu bir kez içmelidir. Eğer suçluysa, tehdit edildiği yargılar kısırlıkla birlikte üzerine inerdi. Eğer masumsa, temiz olduğu duyurulur ve cezadan özgür kılınır, normal bir evlilik yaşamı sü-rerek çocuk doğurabilirdi. 29-31. ayetler kıskançlık denemesini özetlerler.

Haklı nedenleri olsun, olmasın kıskançlık bir evliliği mahvedebilir. Bu tören, kıskançlık konusuna bir çözüm sağlamak için yapılırdı. Tanrı’nın yargısı, suçlu kişinin üzerinde olur ve masum kişi ise eşinin kuşkularından özgür kılınırdı.

Bazı Kutsal Kitap araştırmacıları, bu bölümün gelecekte bir gün İsrail ulusu, Yehova’ya olan sadakatsizliği nedeniyle denendiğinde özel bir şekilde uygulanacağına inanırlar.

D. Rab’bin Adanmışı (6. Bölüm)

6:1-8   “Nezir” sözcüğü, “ayırmak” sözcüğünün kökünden türemiştir. Bir nezrin adağı, bir erkek ya da kadının belirli bir zaman döneminde sunabileceği gönüllü bir adaktı. Mişna (Yahudiler’e ait yasa ve yorum kitabı), bir nezir adağının yüz gün boyunca sürebileceğini belirtir, ama nezir adağı genel olarak otuz gün sürerdi. Çok ender durumlarda, insanlar yaşam boyu nezir olurlardı. Örneğin; Samuel, Şimşon, Vaftizci Yahya. Bu adak üç sağlayış içerirdi: (1) Rab’be adanmış kişi olan nezir, asmanın ürününden yiyemez ve içemezdi – aynı zamanda sirke, şarap, üzüm suyu, yaş ya da kuru üzüm yiyemezdi (2-4. ayetler); (2) saçını kesemezdi (5. ayet); (3) ölüye yaklaşamazdı (6-8. ayetler).

Şarap, insan sevincini simgeler. Bir erkek için utanç olan uzun saç, bir alçakgönüllülük belirtisidir. Bir ölü ise, kirliliğe neden olur.

Bir nezir, özellikleri nedeniyle insanların gözünde çözülemeyen bir bilmecedir. Sevinçli olmak için sevinçten kaçınırdı; güçlü olmak için zayıf olurdu; ve akrabalarını sevmek için onlardan “nefret ederdi” (Luk.14:26).4

6:9-12   Bu paragraf, bir erkek istemeden bir ölüye yaklaşarak andı bozduğunda, neler yapılacağını tanımlar. Kişi, önce Çölde Sayım 19. bölümde tanımlanan yedi günlük paklanma sürecinden geçmeliydi. Yedinci gün, başını tıraş eder ve onu izleyen gün, biri günah, diğeri yakmalık sunu olmak üzere iki kumru ya da iki güvercin yavrusu sunardı. Aynı zamanda bir yaşında bir kuzuyu günah sunusu olarak getirirdi. Tüm sunulara rağmen, adanmışlığının günleri geçersiz sayılır ve adanmışlığına yeniden başlaması gerekirdi. Böylece kirlenmiş bir nezir, kendisini tekrar adayabilmesine rağmen, kirlilik günleri geçerli sayılmazdı. Bizler için bunun anlamı, günaha düşmüş bir imanlının yenilenebileceğidir, ama Tanrı’yla geçireceği paydaşlık zamanı kayba uğrar.

6:13-21   Burada kişinin, adağının sonuna yaklaştığında kendisinden istenenlerin listesini görürüz. Dört sunu getirilirdi: Yakmalık, günah, esenlik ve tahıl sunuları (14,15. ayetler). Nezir başını tıraş eder ve saçlarını esenlik sunusunun altındaki ateşte yakardı (18. ayet). Bu törende kâhine düşen rol, 16,17,19 ve 20. ayetlerde bildirilmiştir. 21. ayet, nezrin Rab’be sunacağı sunu

adağı uyarınca elinden gelenin daha fazlasını verebileceği gönüllü bir sunuya işaret eder.

6:22-27   6. bölümün son ayetleri, Harun ve oğullarının halkı kutsadıkları güzel ve tanıdık bereketlerden söz eder. Büyük müjdeci D. L. Moody, bu ko-nuyu şu sözleriyle takdir etmiştir:

Burada tüm dünyaya yayılabilecek bir kutsama bulunur ve bu kutsama zaman içinde asla değerini yitirmemiştir. Her yürek bu sözleri özler; Tanrı’nın sözleridir; her mektup bu kutsamayla son bulabilir; her gün bu kutsamayla başlayabilir; her gece bu kutsama aracılığıyla kutsal kılınabilir. Burada, bereket, koruma ve aydınlatma ile birlikte cennetin tüm sevinçli sabahlarının yoksul yaşamlarımızın üzerine dökülüşünü görürüz. Cennetin sonsuz sevinç ilahilerinin müziğini bizlere getiren Rab’bin kendisidir.5

E. Önderlerin Sunuları (7. Bölüm)

7:1-9   Bu bölüm bizi, Mısır’dan Çıkış 40:17’ye geri götürür; Buluşma Çadırı kurulmuştu. İsrail’in önderleri, çeşitli oymakların başlarıydılar. İsimleri daha önce Çölde Sayım 1:5-16 ve Çölde Sayım 2. bölümde verilmişti. Bu ön-derler, öncelikle üstü kapalı altı araba ve on iki öküz sunusu getirirlerdi (3. ayet). Musa, Gerşonoğulları’na iki araba ve dört öküz; Merarioğulları’na dört araba ve sekiz öküz verdi. Gerşonoğulları ve Merarioğulları bunları kutsal eşyaları taşımak üzere kullanacaklardı. Kehatoğulları’na bir şey vermedi, çünkü onların görevi kutsal eşyaları omuzlarında taşımaktı.

7:10-83   Oymak önderleri sunağın adanması için, sunuları birbirini izleyen on iki gün içinde getirdiler. Bu sunular ayrıntılı zamanlarıyla birlikte aşağıda belirtilmişlerdir:

GÜN ÖNDERİN ADI OYMAK REFERANS

1 Nahşon Yahuda 12-17. ayetler

2 Netanel İssakar 18-23. ayetler

3 Eliav Zevulun 24-29. ayetler

4 Elisur Ruben 30-35. ayetler

5 Şelumiel Şimon 36-41. ayetler

6 Elyasaf Gad 42-47. ayetler

7 Elişama Efrayim 48-53. ayetler

8 Gamliel Manaşşe 54-59. ayetler

9 Avidan Benyamin 60-65. ayetler

10 Ahiezer Dan 66-71. ayetler

11 Pagiel Aşer 72-77. ayetler

12 Ahira Naftali 78-83. ayetler

7:84-89   Tüm bu armağanların toplamı, 84-88. ayetlerde verilmiştir. Tanrı, kendisi için yapılan hiçbir hizmeti unutmaz. Özenle kayıt tutar. Sununun sonunda, Musa En Kutsal Yer’e girer ve Bağışlanma Kapağı’nın üzerinden kendisine konuşan Tanrı’nın sesini işitirdi; Tanrı belki de önderlerin armağanlarından duyduğu hoşnutluğu ifade ederdi (89. ayet). Musa, Levi oymağından gelmesine rağmen, bir kâhin değildi. Ancak Tanrı onun için bir istisna yaptı. Ona En Kutsal Yer’e girmesi ve İsrailliler’e buyruklar vermesi için yetki verdi (Çık.25:21,22).

F. Buluşma Çadırı’ndaki Hizmetler (8. Bölüm)

8:1-4   Harun yedi kandili, altın kandilliğin önünü aydınlatacak biçimde yerleştirmek için buyruk aldı. Eğer ışık, Kutsal Ruh’un tanıklığını simgeliyorsa ve kandillik Mesih’e örnekse, o zaman bu durum Kutsal Ruh’un görevinin Mesih’i yüceltmek olduğunu hatırlatmaktadır.

8:5-13   Daha sonra Levililer’in adanması tanımlanır. Önce üzerlerine günahtan arındırma suyu serpilmeliydi (Çölde Sayım 19. bölümde açıklanır), bedenlerindeki tüm kıllar tıraş edilmeli ve giysileri ve kendileri yıkanmalıydı (7. ayet). Halkın temsilcileri Buluşma Çadırı’nın kapısında ellerini Levililer’in başlarına koydular ve Harun, Levililer’i Rab’bin önünde bir sallama sunusu olarak sundu. Bu bize, imanlıların bedenlerini diri bir kurban olarak Tanrı’ya sunmalarını söyleyen Romalılar 12:1,2 ayetlerini hatırlatır. Musa daha sonra bir yakmalık sunu ve bir de günah sunusu sundu.

8:14-22   Tanrı, Levililer’i tümüyle kendisine ait olmak üzere seçtiğini tekrarlar. İlk doğanların yerine onları, Mısır’dan çıktıktan sonra kendisi için ayırmıştır. Levililer kâhinlere hizmet etmek üzere atandılar. Levililer’in adanması buyrulduğu gibi gerçekleşti ve Buluşma Çadırı’ndaki hizmetlerini yapmaya geldiler.

8:23-26   Yirmi beş yaşından, elli yaşına kadar olan Levililer, Buluşma Çadırı’nda hizmet edeceklerdi (24. ayet). Çölde Sayım 4:3’te, başlangıç yaşı olarak otuz yaş verilmişti. Bazı kişiler, 4. bölümdeki referansı, çölde çadırı taşıyanlara uyarlamak için kullanırlar. 8. bölümde belirtilen daha küçük yaşı, vaat edilen ülkede yerleştikten sonra çadırda hizmet etme yaşı olarak düşünürler. Bazıları ise, eklenen beş yılı, bir tür çıraklık yılı olarak kabul ederler. Elli yaşında emekliye ayrılanlar, bu yaştan sonra ağır işte çalıştırılmazlardı, ama bir tür yöneticilik hizmetini sürdürmeye izinliydiler (25,26. ayetler). Bu ayetler, “iş” ve hizmet ya da ihtiyaçları karşılama arasındaki farklılıkları belirtirler. İlki, ağır iştir; sonraki ise, gözetmenlik görevidir.

Biri, Levililer’in kurtarılmış, temizlenmiş ve Rab’be hizmet için ayrılmış, yeryüzünde mirası bulunmayan Hıristiyanlar’ın örneği olduğuna dikkati çekmiştir.

G. Fısıh, Bulut ve Gümüş Borazanlar (9:1 - 10:10)

9:1-14   Tanrı’nın Fısıh Günü’nü kutlamaya (1-2. ayetler) ilişkin buyrukları, 1. bölümdeki olaylardan önce gelir. Çölde Sayım Kitabı’ndaki olayların tamamı tarihsel bir sıra izlemez. Fısıh, ilk ayın on dördüncü gününde kutlanırdı. Ölüye dokunduğu için kirli sayılan ya da uzak bir yolculukta bulunduğu için Fısıh kutlamalarına katılamayanlar düşünülerek özel sağlayışlar hazırlanmıştı. Fısıh Günü’nü bir ay sonra, yani ikinci ayın, on dördüncü gününde kutlayabilirlerdi (6-12. ayetler). Ancak temiz sayılan ve yolculukta olmayan biri, Fısıh kurbanını kesmezse halkın arasından atılacaktı (13. ayet). Bir yabancı (diğer uluslardan), eğer arzu ederse, Yahudiler’in kurallarını uygulayarak Fısıh kurbanı kesebilirdi (14. ayet).

9:15-23   Bu ayetler, sonraki bölümleri önceden açıklarlar. Buluşma Çadırı’nı örten bulutun görkemini tanımlamaktadırlar; konutun üstüdeki bulut, akşamdan sabaha dek ateşi andırdı, bu hep böyle sürüp gitti. Konutu kaplayan bulut, geceleri ateşi andırıyordu. Bulut konutun üzerinden ayrıldığında, İsrail halkı konakladığı yerden kalkarak yola çıkardı. Bulut konutun üzerinde kaldığında, halk konaklar, çadırlarını kurar, yola koyulmazdı. Bulut elbette, Tanrı’nın halkına rehberliğinin bir simgesiydi. Rab bugün aynı şekilde gözle görünür biçimde rehberlik etmese de –gözümüzle gördüğümüze göre değil, imanımızla gördüğümüze göre yürürüz– ilke halen geçerlidir. Rab hareket ettiğinde hareket et, daha önce harekete geçme, çünkü “gidişin karanlığı, kalışın ışığıdır.”

10:1-10   Rab Musa’ya iki gümüş borazan yapmasını söyledi. Bu borazanlar, (a) topluluğu Buluşma Çadırı’nın kapısında toplamak (3,7. ayetler); (b) halkın yola çıkması için işaret vermek; (c) önderleri toplamak için (bu durum için yalnızca bir borazan kullanılırdı) (4. ayet) ve (d) düşmana karşı ülkede savaş çıktığında (9. ayet); (e) bir de kutlama günleri gibi belirli özel günleri duyurmak için (10. ayet) kullanılacaktı.

Borazanlar, farklı amaçlar için farklı şekilde çalınacaktı. 5. ayette çalınan kısa borazan, doğuda konaklayanların yola çıkması içindi. İkinci kez kısa çalınınca, güneyde konaklayanlar yola çıkacaktı. Büyük olasılıkla, batı ve kuzeydekiler de aynı düzende ilerleyeceklerdi. Borazanlar yalnızca çölde yürürken değil, aynı zamanda ülkede otururken de kullanılacaktı (9. ayet). “Ülkenizde” sözcüklerine dikkat ediniz. Tanrı İbrahim’e verdiği vaadi yerine getirecekti. İbrahim’in soyuna bir ülke verilecekti, ama itaatsizlikleri ve imansızlıkları bu ülkeye girişlerini kırk yıl geciktirecekti.

II. SİNA’DAN MOAV OVALARINA (10:11 - 22:1)

A. Sina Çölü’nden Göç (10:11-36)

10:11   11. ayette kitabın iki bölüme ayrıldığını görürüz. Bu noktaya kadar halk Sina Dağı’nda kamp kurmuştu. 11. ayetten, 22:1 ayetine kadar, halkın Sina Dağı’ndan, vaat edilen ülkenin hemen yanındaki Moav ovalarına yaptıkları yolculuğun öyküsü anlatılır. Bu yolculuk, yaklaşık kırk yıllık bir dönemi kapsamıştı. İkinci Fısıh kutlaması nedeniyle, yirminci güne kadar yolculuğa başlayamadılar (Say.9:10,11).

10:12,13   Yolculuğun ilk kısmı Sina Dağı’ndan Paran Çölü’ne yapılmıştı. Ancak, çöle ulaşmadan önce uğradıkları üç yer oldu: Tavera, Kivrot-Hattaava ve Haserot. Sonunda Çölde Sayım 12:16’da anlatıldığı gibi Paran Çölü’ne ulaştılar.

10:14-28   Oymakların hangi düzende yürüyeceği konusunda buyruk verildi. Her oymağın önderi, oymağının başındaydı. Yürüyüş düzeni bir istisna dışında, 2. bölümdekiyle aynıdır: 2:17’de Levililer’in, Efrayim’in önünde ve Gad oymağının arkasında yürüdüklerini okuruz. 10:17’de Gerşonlular ve Merarioğulları, Zevulun oymağının arkasında ve Kehatoğulları, Gad oymağının arkasında sıralanmışlardı. Gerşonoğulları ve Merarioğulları’nın donanımlarıyla birlikte önde yürüdüklerini düşünüyoruz. Böylelikle Kehatoğulları kutsal eşyalarla konaklayacakları yere geldiklerinde, kampı hazırlamış oluyorlardı.

10:29-32   Hovav, Musa’nın kayın biraderiydi. Raguel (Reuel ve Yitro ile aynı), Hovav’ın babasıydı ve bu nedenle Musa’nın kayınbabasıydı. Bir Mid-yanlı olduğundan, Hovav, çölü büyük olasılıkla çok iyi tanımaktaydı. Belki de Musa’nın İsrailliler’e eşlik etmesini rica etmesi bu yüzdendir: “Sen bize göz olabilirsin.” Pek çok Kutsal Kitap yorumcusuna göre, Musa’nın Hovav’a yaptığı bu davet, Musa’nın imanının eksik olduğunu gösteriyordu, çünkü Tanrı zaten Musa’ya rehberlik etmeye söz vermişti.

Kurtz’un görüşü ise şöyledir:

Bulut sütunu, gidilecek olan yolun yönüne, ordugahın yerine ve her yerdeki konaklama süresine karar veriyordu; ancak insan sağduyusu, su, otlak, sığınak ve yakıt ihtiyaçları konusundaki koşulların avantajlı şekilde bir araya gelebileceği bir kamp kurulmasını sağlamaya hiçbir şekilde engel olmazdı. Hovav’ın bu konulardaki deneyimi ve ilgisinin, bulutun rehberliğine eklenmesi yararlı olacaktı.6

10:33,34   Antlaşma Sandığı, Kutsal Yer’i En Kutsal Yer’den ayıran örtüye sarılmıştı (Say.4:5), ve alayın önünde Kehatoğulları tarafından taşınırdı. Sina-dan Kadeş-Barnea’ya olan yolculuk üç gün sürdü. Görkem bulutu, Rab, halkı için dinlenme yeri ararken, halkın üzerinde duruyordu.

10:35,36   Hovav’ın İsrailliler’e gerçekten eşlik edip etmediği bize söylenmemiştir. Ancak, Hakimler 1:16 ve 4:11. ayetlerinden eşlik ettiğini öğreniyoruz; çünkü İsrailliler arasında Hovav’ın soyu bulunmaktadır. Sandık sabah ne zaman yola çıksa, Musa zafer için Rab’be seslenirdi. Sandık akşam olduğunda konaklayınca, Musa Rab’bin İsrail halkına dönmesi için dua ederdi.

B. Ordugahta Başkaldırı (11. Bölüm)

11:1-3   Okuyucu, Tanrı’nın, halkı için yaptığı bunca şeyden sonra, halkın Tanrı’ya karşı yakınma konusundaki çabukluğuna şaşırır. Halkın hoşnutsuzluğuna ilişkin bir ipucu 1. ayette verilmiştir: “Rab, aralarına ateşini göndererek ordugahın kenarlarını yakıp yok etti.” Yakınan kişiler, Antlaşma Sandığı’ndan uzaktaydılar. Halk Musa’ya yalvardı, Musa Rab’be yakarınca ateş söndü, bu ne-denle o yere Tavera (yangın) adı verildi. Bazı çeviriler, ateşin halk arasında ya-kınan bazı kişileri de yakıp tükettiğini söyler. Tanrı’nın bu davranışı, ciddi bir yargıdan çok, merhametli bir uyarıydı.

11:4-9   İkinci yakınma, ordugahın tam ortasında meydana geldi, ama bu kez sorunun kaynağı halkın arasındaki yabancılardı. Bazı imansızlar, İsrailliler’le birlikte Mısır’dan çıkarak çöle gelmiş ve bu karma çoğunluk, İsrailliler için sürekli bir sıkıntı kaynağı olmuştu. Hoşnutsuzlukları İsrailliler’e yayıldı, Mısır’daki yiyecekleri özlediler ve manı küçümsediler. Tanrı’nın bu konudaki yorumu için Mezmur 78:17-33’e bakınız.

İsa’nın gökten inen man ile doyurduğu canların kötü davranışları

O’nu üzmeleri ve sevgisine karşı günah işlemeleri ne kadar garip!

Ama, bundan daha büyük olan bir başka mucize var.

Kendisini terk ettikleri İsa, onların isyankar iradelerini çarmıhta taşıdı

Ve günahlarını yıkayıp temizledi.

11:10-15   Musa önce, böyle inatçı bir halkın bakımını tek başına üstlenme konusundaki yetersizliğine ilişkin Rab’be feryat etti; sonra böyle büyük bir kalabalık için et bulmanın imkansızlığına değindi. Sonunda bu tür sorunlardan kaçmak için ölümünü bile istedi.

11:16,17   Rab’bin ilk karşılığı, Musa’nın halkın yüklerini kendisiyle birlikte paylaşmaları için yetmiş önder atamasını sağlamak oldu. Pek çok Kutsal Kitap araştırmacısı, bu çözümün Musa için Tanrı’nın en iyi çözümü olup olmadığını sorgular. Onların düşüncesine göre, Tanrı verdiği buyrukların yerine getirilebilmesi için güç verdiğinden, Musa sorumlulukları azaldığında, Tanrı’nın kendi üzerindeki gücünün azalması sorunuyla karşılaştı.7 Daha önce Musa, kayınbabasının öğüdüne uyarak sivil yetkililer atamıştı (Çık.18:25; Yas.1:9-15). Büyük olasılıkla burada seçilmiş olan yetmiş kişi ruhsal yükleri taşımak için yardım ediyordu. Bu iki farklı atama birbirine karıştırılmamalıdır.

11:8-23   Halka gelince, Tanrı onlara bol et yiyeceklerini söyledi. Onlara o kadar çok et gönderecekti ki, yediklerinde hastalanacaklardı. Bir ay süreyle et yiyeceklerdi. Musa böyle bir olayın olasılığını sorguladı, ama Rab bunları gerçekleştireceğine dair söz verdi. Sina Dağı’na giderken, Tanrı mucizevi bir şekilde İsrailoğulları’na et sağladı (Çık.16:13). Musa bunu hatırlamalı ve Tanrı’nın gücünü sorgulamamalıydı. Çevremizdeki koşullar bizi sıkıştırdığında, Rab’bin geçmişte sağladıklarını çabucak unutmaya ne kadar da eğilimliyiz!

11:24-30   Halkın ileri gelenlerinden yetmiş adam toplanıp çadırın çevresine yerleştirildiğinde, Rab’bin Ruh’u onların üzerine geldi ve peygamberlik ettiler; yani doğrudan Tanrı’dan aldıkları açıklamaları söylediler. Kampta kalan iki adam bile peygamberlik etti. Yeşu, bu mucizenin Musa’nın önderliğine bir tehdit olduğunu düşünerek onları engellemeye çalıştı. Ama Musa, 29. ayetteki soylu yanıtıyla ruhunun genişliğini gösterdi.

11:31-35   Vaat edilen et, bir bıldırcın sürüsü halinde geldi. 31. ayetin anlamı, rüzgarın bıldırcınları ordugahın her yönünden bir günlük yol kadar uzaklığa, yerden doksan santim yüksekliğe indirmesidir. Yerden yaklaşık doksan santim inmek yerine, yerin doksan santim derininde kümelendiler anlamına da gelebilir. İkinci ifade imkansız değildir; göç etmekten yorulan yeterli miktarda bıldırcının bir geminin üzerine konduklarında, gemiyi batırabilecekleri görülmüştür.8 Halk et ziyafeti çekmeye başladı, ama çok geçmeden büyük bir yıkıma uğradı. O yer, Kivrot-Hattaava (“özlem mezarları”) olarak adlandırıldı, çünkü halkın özlemi onları mezara göndermişti. Haserot, bir sonraki konaklama yerinin adıdır (35. ayet).

C. Harun ve Miryam’ın Başkaldırısı (12. Bölüm)

12:1,2   İsrail tarihinin ikinci üzücü bölümü, Miryam ve Harun adlarındaki halk önderleriyle ilgilidir. Musa’nın kız kardeşi ve erkek kardeşi olmalarına rağmen, Musa’nın Etiyopyalı bir kadınla evlenmesiyle ilgili aleyhte konuştular. Aslında bu bir bahaneydi. Gerçek nedenin 2. ayette verildiğini görüyoruz: Mu-sa’nın önderliği onları gücendiriyordu ve bu önderliği paylaşmak istediklerin-den Musa’yı kıskanıyorlardı. O tarihte bir Etiyopyalı ile evlenmeyi yasaklayan bir yasa yoktu. İsrailliler’e, Yahudi olmayan biriyle evlenmeleri, ülkeye geldik-lerinde yasaklandı.

12:3   Musa kendini haklı çıkarmaya çalışmadı, aksine kendisine önderlik konumu veren Tanrı’ya güvendi. Ailesi (12. bölüm), önderler, ileri gelenler (16. bölüm) ve topluluğun tamamı (16:41,42) onun yetkisini küçümsediler. Ama Tanrı’nın yargısı Musa’nın düşmanlarının üzerine indiğinde, Musa onlar için aracılık etmekten çekinmedi. Musa gerçekten çok alçakgönüllüydü, yeryüzün-de yaşayan insanların hepsinden daha alçakgönüllüydü. Kendisi hakkında bunları yazmış olduğu gerçeği, onun alçakgönüllülüğünü yadsımaz; 2.Petrus 1:21b ayetindeki bu tutumu, yazdıklarının Kutsal Ruh tarafından yönlendirile-rek yazdırıldığının en açık örneklerinden biridir.9

12:4-8   Tanrı; Musa, Harun ve Miryam’ı Buluşma Çadırı’nın kapısına çağırdı, Miryam ve Harun’u payladı ve onlara Musa’nın diğerlerine kıyasla, şimdiye kadar kendisine en yakın peygamber olduğunu hatırlattı. Diğer kişilere, görüm ve rüyalar aracılığıyla konuştuğunu, ama Musa’yla açıkça yüz yüze konuştuğunu söyledi. (8. ayetteki açıkça sözcüğü, “doğrudan” anlamına gelir) Rab’bin sureti, gözle görülür şekilde temsil edilmesi anlamına gelir. Miryam-ın kendisi de bir peygamber olmasına rağmen (Çık.15:20), Rab Musa ve diğer peygamberlerle olan ilişkisi arasındaki farkı açıkça belirtti. Miryam hakkında bu olaydan sonra kaydedilen tek şey ölümüdür (Say.20:1).

12:9,10   Rab onlara öfkelenip oradan gitti. Miryam, başkaldırısına ceza olarak deri hastalığına yakandı. Harun cezalandırılmadığından, bazı kişiler Miryam’ın olayın elebaşısı olduğunu düşünürler. 1. ayetteki fiilin, dişil tekil oluşuna dikkat çekerler. Bazı kişiler ise, Harun’un cezasının, kız kardeşinin deri hastalığına yakalanmasını görmesi olduğuna inanırlar. Harun başkâhindi ve deri hastalığına yakalandığı takdirde, halk adına hareket edemeyecekti. Harun’un konumu, Miryam’ın alçaltılmasından kurtarılmasına yardımcı olmuş ola-bilir.

12:11-16   Harun günahını Musa’ya itiraf etti ve “Miryam’ın, ana rahminden çıkan ölü bir bebeğe benzememesini” istedi.10 Musa’nın aracılığına karşılık olarak Tanrı, Miryam’ın deri hastalığını iyileştirdi, ama deri hastalığına yakalanan birinin temizlenmesi için gerekli olan yedi gün boyunca ordugahtan uzak-

laştırılmasında ısrar etti. Rab Musa’ya, “Babası onun yüzüne tükürseydi, yedi gün utanç içinde kalmayacak mıydı?” diye karşılık verdi.

Ç. Vaat Edilen Ülkeye Casus Gönderilmesi (13,14. Bölümler)

13:1-20   Bu bölümde casusların gönderilmesini buyuran Rab’di. Yasa’nın Tekrarı 1:19-22’de, bu önerinin halktan geldiği yazılıdır. Kuşkusuz Rab’bin buyruğu, halkın isteğine verilen bir karşılıktı; tutumları imansızlık olsa bile! 4-15. ayetlerde on iki casusun adları bildirilir. Özellikle Kalev (6. ayet) ve Hoşea (8. ayet) isimlerine dikkat ediniz. Musa Hoşea’yı, Yeşu adıyla çağırırdı (16. ayet). Musa on iki casustan, vaat edilen ülke ve orada yaşayanlar hakkında bilgi getirmelerini istedi (17-20. ayetler). Önce güneydeki dağlık bölge Negev’e, sonra ülkenin ortasındaki bölgeye gideceklerdi.

13:21-29   Casuslar yola çıkıp ülkeyi Zin Çölü’den, Levo-Hamat’a doğru, Rehov’a dek araştırdılar (21. ayet). 22-24. ayetler, güneydeki casusluk çalışmalarını tanımlar. Hevron’da, casuslar Yasa’nın Tekrarı 2:10,11’e göre devler olarak tanımlanan Anakoğulları’ndan üç kişi gördüler. Hevron yakınlarında bir bağ vadisine geldiler. Üzerinde bir salkım üzüm olan bir asma dalı kestiler. Adamlardan ikisi dalı bir sırıkta taşıdı, yanlarına nar ve incir de alarak İsrail ordugahına getirdiler. Ürün topladıkları bu yerin adı “salkım” anlamına gelen Eşkol Vadisi’ydi. Casusların raporunun büyük bir bölümü, içinde tehlikeli insanların yaşadığı güzel bir ülke ile ilgiliydi. Casuslar, İsrail’in ülkedeki halkı yeneceğinden kuşku duyuyorlardı (Tanrı’nın bu konudaki vaadine rağmen).

13:30-32  33. ayette söz edilen Nefiller, bu devlerin tufandan kurtularak hayatta kaldıkları anlamına gelmez. İsrailliler, tufandan önce yaşamış olan Nefil-ler’i duymuşlardı ve şimdi ülkedeki halkı bu devlerle özdeşleştiriyorlardı. Kalev, (Yeşu ve kendisi adına konuşarak) İsrail’in zafer kazanacağına dair duyduğu güveni ifade etti. Ama diğerleri buna karşı çıktılar. “İçinde yaşayanları yiyip bitiren bir ülke” ifadesi, ülkede yaşayanların, oraya yerleşmeye çalışan herkesi öldürecekleri anlamına gelir.

13:33   Casusların on tanesinin görüşü yanlıştı. Kendilerini Kenan halkının gördüğü gibi gördüler (çekirgeler gibi). Yeşu ve Kalev ise, İsrail’i Tanrı’nın gözleriyle görüyordu; İsrail halkı vaat edilen ülkeyi ele geçirebilirdi. İman etmeyen on casus, devler sorununun çözülmez olduğunu düşündüler. İman eden iki casus ise, ülkedeki devlerin varlığının önemsiz olduğunu düşünüyordu.

14:1-10   Bütün topluluk, Musa ve Harun’a karşı acı acı söylenmeye baş-ladı. Vaat edilen ülkede öldürülmek üzere Mısır’dan kurtarıldıklarını söyleyerek Rab’bi suçladılar ve kendilerini Mısır’a geri götürecek yeni bir önder seçmek istediler (1-3. ayetler). Yeşu ve Kalev, halka, düşmana karşı zafer kazanacakla-rını söylemek istediler, ama İsrailliler onları taşa tutmayı düşünüyorlardı (6-10. ayetler).

3 ve 4. ayetler imansızlığın akılsızlığını gösterir. Mısır’a geri dönmek! Tanrıları tarafından harap edilen bir ülkeye geri dönmek! İlk doğan oğulları için hâlâ yas tutan bir ülkeye geri dönmek! Mısır’dan çıktıkları gece yağmaladıkları

Arava. İbranice’de step ya da çöl anlamına gelen bir sözcükten türetilmiştir. Ürdün Vadisi’nin güney uzantısına verilen ad. Ölü Deniz’den Akabe Körfezi’ne kadar uzanır (yaklaşık 160 km.).

ülkeye geri dönmek! Kendilerini kovalayan Mısır ordusunun boğulduğu Kızıl-deniz’e geri dönmek! Firavun onları nasıl karşılayacaktı? Yine de bu düşünce-leri kendilerine, onları Kenan’da zafere götüren Tanrı’ya güvenmekten daha güvenli görünüyordu. Yehova Mısır’ı vurmuş, denizi ikiye ayırmış, onları gök-ten inen ekmekle beslemiş, çölde yönlendirmişti. Yine de Tanrı’nın birkaç devi yenecek gücü olduğuna hâlâ güvenemiyorlardı! Eylemleri, Tanrı’ya ilişkin dü-şüncelerini açıkça göstermekteydi. Tanrı’nın gücünden kuşkulanıyorlardı; Rab gerçekten devlerle başa çıkabilir miydi? Bir yıl önce kendilerine açıklanan Ye-hova’nın doğasını ve yollarını kavrayamıyorlardı. Tanrı’ya ilişkin yanlış bir kavram, burada acıklı bir şekilde resmedildiği gibi, bir kişiyi ya da tüm ulusu mahvedebilir.

14:11-19   Rab, Yahudiler’i, onları terk etmek ve Musa’nın soyundan yeni bir ulus meydana getirmekle tehdit etti (11,12. ayetler). Ama Musa Rab’be, diğer ulusların Rab’bin kendi halkını vaat edilen ülkeye getirmeye gücü yetmediğini söyleyeceklerini hatırlatarak İsrail halkı için aracılık etti (13-19. ayetler). Söz konusu olan Tanrı’nın onuruydu ve Musa bu konu üzerinde durdu. Mısır-dan Çıkış 34:6,7’de Rab Musa’ya kendisini açıklamıştı. 18. ayette Musa, duasının temelini, Tanrı’nın kendisini tanımladığı sözcüklere dayandırır. Musa’nın Tanrı bilgisi, halkın Tanrı bilgisinden ne kadar farklıdır! Musa’nın Tanrı’ya ilişkin bilgisi, Tanrı açıklamasına bağlıdır; halk ise, Tanrı’ya ilişkin insan düşüncesini temel alır.

14:20-35   Tanrı, halkı yok etmeyeceğini söylemesine rağmen, yirmi ya-

şında ve üzerindeki Mısır’dan gelen, savaşabilecek her adamın çölde öleceğini söyledi (Say.26:64,65; Yas.2:14). Yalnızca Yeşu ve Kalev vaat edilen ülkeye gireceklerdi. Halk, imansız kuşak ölünceye kadar kırk yıl süreyle çölde kalacaktı. Oğullar, babalarının sadakatsizliği yüzünden sıkıntı çekeceklerdi (33. ayet). Ama kırk yıl sonra vaat edilen ülkeye girmelerine izin verilecekti. Süre kırk yıldı, çünkü casuslar vaat edilen ülkede araştırma yaparken kırk gün kalmışlardı (34. ayet). Kırk yıl yuvarlak bir rakamdır, aslında bu süre yaklaşık otuz sekiz yıldı. İsrail Mısır’dan ayrıldıktan sonra, Kenan ülkesine varıncaya kadar kırk yıl geçmişti. Halk, Tanrı’nın kendisine vermek istediği iyiliği reddetti, bu nedenle yaptıkları yanlışların sıkıntısına katlanacaklardı. Ama ülkeye giremeyecekleri gerçeği sonsuza kadar kayboldukları anlamına gelmez. Pek çoğu, itaatsizlikleri nedeniyle, bu yaşamda Rab tarafından verilen cezanın sıkıntısını çekmelerine rağmen, Rab’be iman aracılığıyla kurtuldular.

İsrailliler’in çöldeki yolculukları sırasında izledikleri yöne ilişkin kesin bir bilgi yoktur. Konakladıkları her yerde ne kadar süreyle kaldıkları da belirsizdir. Bazı kişiler, örneğin Kadeş’te otuz dokuz yıl ve Kızıldeniz’in kenarına güneye yapılan yolculukta ise, bir yıl geçtiği düşüncesindedirler. Kızıldeniz, bugün Akabe Körfezi olarak bilinir. Sina ve Moav ovaları arasındaki yolculuk rotasında bulunan yerlerin çoğunun adları değişmiştir.

21. ayetteki Rab’bin yüceliği, Adil Yargıç olarak görkemine işaret eder; İsrail halkının itaatsizliğini cezalandırmaktadır. İsrailliler Tanrı’yı on kez denemişlerdi (22. ayet). Bu denemeler aşağıda belirtildiği gibidir: Kızıldeniz’de (Çık.14:11,12), Mara’da (Çık.15:23), Zin Çölü’nde (Çık.16:2), man konusundaki iki başkaldırı (Çık.16:20,27), Refidim’de (Çık.17:1), Horev’de (Çık.32:7), Tavera’da (Say.11:1), Kivrot-Hattaava’da (Say.11:4) ve Kadeş’te (casusların verdikleri bilgi nedeniyle yakınmak – Say.14).

Mısır’dan çıkan savaşçı 603.550 erkekten yalnızca Yeşu ve Kalev ülkeye girdi (29,30. ayetler; Yas.2:14).

14:36-38   Kötü haber getiren imansız on casus, Rab’bin önünde ölümcül hastalıktan öldüler, ama Yeşu ve Kalev hayatta kaldı.

14:39-45   Uğradıkları yargıyı duyan halk, Musa’ya, Tanrı’ya itaat edeceklerini ve ülkeye gireceklerini söylediler (40. ayet). Ama Musa onlara, artık çok geç olduğunu, Rab’bin kendilerinden ayrıldığını ve eğer ülkeye girme girişiminde bulunurlarsa bozguna uğratılacaklarını bildirdi. Musa’nın öğüdünü dinlemediler, dağlık bölgenin tepesine çıktılar ve orada yaşayan halk tarafından saldırıya uğradılar ve ülkede yaşayan bazı tanrısız kişiler tarafından kovalandılar (45. ayet).

D. Çeşitli Kurallar (15. Bölüm)

15:1,2   14 ve 15. bölümler arasında ne kadar zaman geçtiğini bilmiyoruz, ama zıtlık çarpıcıdır: “...ülkeyi kesinlikle görmeyecekler” (14:23). “Ülkeye girince” (15:2). Tanrı’nın amaçları, bazen günah tarafından engellense de, asla bozulmaz. İbrahim’e Kenan ülkesini vaat etmişti ve onun soyundan olan bir kuşak bu ülkeyi alma konusunda imansızsa, o zaman ülkeyi diğer kuşağa verecekti.

15:3-29   Bu bölümün ilk yirmi dokuz ayeti, İsrailoğulları’nın ülkeye yerleştiklerinde getirmeleri gereken sunuları tanımlar. Bu sunuların çoğu, daha önce de tanımlanmıştı. Burada vurgulanan, topluluk tarafından bilinmeden işlenen günahlardır (22-26. ayetler), ama bireyler için de aynı şey geçerlidir (27-29. ayetler). 24. ayet, topluluğun sunacağı bir boğa ve bir tekeden oluşan iki sunudan söz eder. Ancak, Levililer 4. bölüm, topluluğun yalnızca bir boğa getirmesi gerektiğini bildirir. Ama, Levililer 4. bölüm, aynı zamanda bir önderin günah işlediğinde bir teke getirmesi gerektiğini de yazmaktadır. Büyük olasılıkla Çölde Sayım’daki bu hesaplama, Levililer’de ayrı olarak sözü edilen bu sunuların birlikte ifade edilişleridir. 20 ve 21. ayetlerde Kutsal Yazılar’da sık sık tekrarlanan bir buyruk görürüz: “Her şeyin ilki… Rab’be.” Sözü edilen ilk, ilk doğan ya da ilk ürün olabilir; Rab her şeyin en iyisini almalıydı. Bu tutum, halkın aynı zamanda sahip olduğu her şeyin Yahve’ye ait olduğunu ve O’ndan geldiğini hatırlamasına hizmet ediyordu.

15:10-36   Bilerek işlenen günahlar için sunu yoktu; bununla kastedilen, Rab’bin sözüne karşı isteyerek ve küstahça başkaldırmaktır. Bu tür bir günah işleyen kişi halkın arasından atılacaktı (30,31. ayetler). 32-36. ayetlerde bilerek işlenen günaha ilişkin bir örnek verilmiştir. Şabat Günü odun toplayan bir adamın yasayı ihlal ettiği açıktı. Öldürülmesi gerektiği biliniyordu (Çık.31:15), ama öldürülme şekli belirtilmemişti. Rab şimdi, bu kişinin ordugahın dışına götürülerek taşlanmasını bildiriyordu.

15:37-41   Yahudiler’e giysilerinin dört bir yanına püskül dikmeleri, her püskülün üzerine lacivert bir kordon koymaları buyruldu. Mavi, göksel rengi simgeler; Tanrı çocukları olarak kendilerine yakışan kutsallık ve itaati anlatma-yı amaçlamaktadır.

E. Korah’ın Başkaldırısı (16,17. Bölümler)

16:1-3   Harun’un kuzeni olan Korah (Çık.6:18-21) bir Levili’ydi, bir kâhin değildi. Görünen o ki Korah, Harun’un ailesinden gelmesine rağmen kâhinlik hakkının olmayışına güceniyordu. Datan, Aviram, ve On, Ruben oymağındandılar ve Musa’nın üzerlerindeki yetkisine güceniyorlardı. 1. ayetten sonra, On’dan söz edilmemektedir ve diğerlerinin yazgısını paylaşıp paylaşmadığını bilmemiz imkansızdır. İsrail’in ileri gelenlerinden iki yüz elli önder, kâhinlik ve sivil yetkiye başkaldıranlarla birleştiler (2. ayet). Tüm halkın kutsal olduğunu ve kurban sunmaktan alıkonulmaması gerektiğini savunuyorlardı (3. ayet).

16:4-11   Konunun çözümlenmesi için Musa, Korah ve yandaşlarının yanlarına buhurdanlar alarak toplanmalarını buyurdu (6,7. ayetler). Buhur yakmak kâhinlerin işiydi; eğer Tanrı onları kâhin olarak kabul etmiyorsa, hoşnutsuzluğunu gösterecekti.

16:12-15   Datan ve Aviram, Musa’nın çağrısına uymayarak çadırlarından çıkmayı reddettiler ve onun önderliğini küçümsediler. Bu iki kişi, daha önceki bir vaade işaret ederek (Çık.3:8), Tanrı’nın onları “süt ve bal akan ülkeye” götüreceğini hatırlattılar. Aslında burada alay ederek yakınıyorlardı: Musa onları, süt ve bal akan ülkeden (Mısır) çıkartmış, süt ve bal akmayan bir ülkeye (çöl) getirmişti.

14. ayetteki düşünce şu olabilirdi: Vaadini yerine getiremeyen Musa şimdi, verdiği söz konusundaki başarısızlığını görmemesi için halkın gözlerini kapatmaya çalışıyordu, ya da gerçek amaçlarını anlamalarına engel olmak istiyordu. Musa Rab’be, diğer önderlerin genellikle yaptığı gibi, halktan övgü beklemediğini hatırlattı.

16:16-22   Ertesi gün Korah, Harun ve iki yüz elli önder Rab’bin önünde bulunmak üzere buhurdanlarıyla birlikte geldiler. İsrail halkı da, belki de Ko-rah’a sempati duyduğu için toplandı. Sonra Rab’bin görkemi bütün topluluğa göründü. Rab, Musa ve Harun’a topluluğu yok etmeden önce onların ara-sından ayrılmalarını söyledi. Musa ve Harun aracılık ettiklerinden, Tanrı top-luluğu yok etmedi.

16:23-35   Burada Korah, Datan ve Aviram’ın yaşadıkları çadırları görürüz (24. ayet). Musa topluluğu uyararak bu adamların çadırlarından uzak durmalarını söyledi. Sonra Musa, eğer bu adamlar, herkes gibi doğal bir ölümle ölürlerse, kendisini Rab’bin göndermediğini bileceklerini söyledi. Ama, eğer Rab mucizevi bir şekilde yeri yarıp onları yutarsa, o zaman halk, bu adamların başkaldırmakla suç işlediklerini bilecekti (30. ayet). Musa konuşmasını bitirir bitirmez yer yarıldı ve Datan’ı, Aviram’ı ve başkaldırılarına katılmış olan ailelerini (ev halkını) yuttu (32,33. ayetler). Korah’ın ne zaman öldüğüne ilişkin düşündürücü bir soru bulunur. Bazı kişiler, Korah’ın Datan ve Aviram ile birlikte yer tarafından yutulduğuna inanırlar (32,33. ayetler). Bazıları ise, iki yüz elli önderi öldüren ateş tarafından yok edildiğini düşünürler (35. ayet). Çölde Sayım 26:10 ayetine göre, Korah, Datan ve Aviram ile birlikte yer tarafından yutulmuştu. Aynı bölümün 11. ayeti büyük oğullarının esirgendiğini gös-terir. İsrail’in sonraki büyük peygamberi Samuel, Korah’ın soyundandı (1Ta. 6:22-23,28).

30. ayetteki ölüler diyarı (şeol) mezar anlamına gelir, ama aynı zamanda ruhun beden dışındaki durumunu da kastediyor olabilir. Tarihin belirli zamanlarında Tanrı, belirli günahlar konusundaki hoşnutsuzluğunu, onları anında yargılayarak göstermişti. Sodom ve Gomora’yı yargıladı (Yar.19:24,25); Nadav ve Avihu (Lev.10:1,2); Miryam (Say.12:10); Korah, Datan ve Aviram ile birlikte iki yüz elli önder (bu bölüm); Hananya ve Safira (Elç.5:5,10). Bu günahlar her işlendiğinde aynı şeyi yapmadığı açıktır, ama seçtiği bazı durumlarda gelecek kuşaklara bir uyarı olarak böyle davranmıştır.

Korah’ın adamları (32. ayet), hizmetkârları ya da yandaşları anlamına gelebilir.

16:36-40   İşledikleri günahtan ötürü öldürülen bu adamların kullandıkları kutsal buhurdanlar, dövülerek yakmalık sunu sunağını kaplamak için levha haline getirildiler. Tüm bunlar, yalnızca Harun ailesinin kâhinlerin ayrıcalıkla-

rına sahip olduğunu hatırlatmak içindi. Buhurdanların içindeki ateş çıkartılıp korları az öteye dağıtıldı.

16:41-50   Bu ciddi olayların ardından ertesi gün halk, Musa ve Harun’u Tanrı’nın halkını öldürmekle suçladı. Rab öfkelenerek onları yok etmekle tehdit etti, ama Musa ve Harun, Buluşma Çadırı’nın önüne gittiler; hiç kuşkusuz halk için aracılık etmek istiyorlardı. Rab, sonra halkı ölümcül bir hastalıkla vurdu. Harun topluluğun ortasına elinde buhurdanlıkla koştu ve halk için kefaret ettiğinde ölümcül hastalık dindi. Ama yine de hastalıktan 14.700 kişi öldü. Toplulukla birlikte önderler de Harun’un kâhinliğini sorgulamışlardı. Şimdi ise, hastalığı durduran Harun, bir kâhin olarak aracılık ediyordu. Musa ve Harun Rab’bin halkını öldüren değil, kurtaran kişilerdi!

17:1-9   Kâhinliğin yalnızca Harun’un ailesine verildiğini vurgulamak amacıyla Tanrı, İsrail’in her oymağı için bir değneğin Buluşma Çadırı’na, levha sandığının önüne bütün gece boyunca konulmasını buyurdu. Levi’nin değneğinin üzerinde, Harun’un adı yazılıydı. Kâhinlik hakkı, filizlenen değneğe aitti. Sabah olunca değneklere baktılar, Harun’un değneğinin filiz verdiğini, tomurcuklanıp çiçek açtığını ve badem yetiştirdiğini gördüler. Harun’un değneği, Tanrı’nın seçtiği kâhin olan dirilmiş Mesih’in örneğidir. Nasıl badem ağacı baharda ilk çiçek açan ağaç ise, aynı şekilde Mesih de dirilişin ilk ürünüdür (1Ko.15:20,23). Kutsal yerdeki altın kandilliğin “her kolunda badem çiçeğini andıran üç çanak, tomurcuk ve çiçek motifi bulunmaktaydı” (Çık.25:33,34). Her gün kandilliğin bakımını yapmak kâhinin göreviydi. Harun’un değneği bi-çim ve meyve olarak kandilliğe benzemekteydi. Bu örnek, Harun’un ailesinin, Tanrı tarafından kâhinler olarak hizmet vermek üzere seçildiklerini belirtir.

17:10-13   O günden sonra, Harun’un değneği başkaldıranlara bir uyarı olsun diye Levha Sandığı’nın içinde saklandı. Bu olaydan sonra halk korktu ve Rab’bin konutuna yaklaşmaya cesaret etmedi.

F. Levililer’e Verilen Görevler (18,19. Bölümler)

18:1-7   18. bölüm, bir önceki bölümün son iki ayeti ile yakından ilgilidir. Rab, halkın korkularını yatıştırmak için Kutsal Yer’deki hizmete ilişkin buyruklarını tekrarladı. Bu buyruklara uyulduğu takdirde, Tanrı’nın gazabından korkmaları gerekmiyordu. 1. ayet iki bölüme ayrılmıştır: “Sen, oğulların ve ailen” ifadesi tüm Levililer’i, kâhinler dahil olmak üzere belirtmektedir. “Sen ve oğulların” ifadesi, yalnızca kâhinlerle ilgilidir. İlk ifade, Kutsal Yer’e ilişkin suçtan, ikincisi ise, kâhinlik görevi ile ilgili suçtan sorumlu tutulmayla ilgiliydi. “Suçtan sorumlu tutulmak”, kutsal görevlere itaat etmeyen ya da bunu ihmal eden sorumluluk anlamına gelir. Levililer kâhinlerin yardımcısıydılar, ama kâhin hizmeti yapmak için Kutsal Yer’e giremezlerdi, aksi takdirde ölürlerdi.

18:8-20   Kâhinlere çeşitli sunulardan belirli bir pay alma izni verilmişti. Bu, onlara yapılan bir tür ödemeydi (8-11. ayetler). Aynı zamanda zeytinyağının, şarabın, tahılın ve meyvenin ilk ürünleri de kendilerine verilmişti (12,13. ayetler). Rab’be koşulsuz adanan her şey, kâhinlere (14. ayet) ve ilk doğanlara verilmişti. İlk doğan oğullar ya da temiz sayılmayan hayvanların durumunda kâhinler oğulların ya da hayvanların yerine ödenen bedeli alırlardı. Kurban edilen hayvanlar söz konusu olduğunda, ilk doğan, Rab’be kurban edilir ve kâ-hinler paylarını alırlardı (17-19. ayetler). Tuz Antlaşması (19. ayet), antlaşma-nın vazgeçilmez ve kalıcı olduğu anlamına gelir. Kâhinler toprak payı alma-dılar, çünkü Rab onların özel payı ve mirasıydı (20. ayet).

18:21-32   Levililer, halktan ondalık alırlardı, ama buna karşılık kâhinlere ondalık vermekle yükümlüydüler. Bu ondalık Rab’be sallamalık bir sunu olarak sunulurdu.

19:1-10   19. bölüm, Eski Antlaşma’da temizlenme konusunda en güçlü simgelerden biri olan, kızıl bir ineğin külünün kullanımıyla ilgilidir. Bu sunu, özellikle herhangi bir insan ölüsüne dokunarak kirlenen kişinin arınmasıyla ilgilidir. İsrailoğulları kısa bir süre önce Rab’be isyan etmişlerdi. Şimdi imansızlıkları nedeniyle ölmek üzere çöle gönderiliyorlardı. Otuz sekiz yıllık bir süre içinde altı yüz binin üzerinde ya da her gün yaklaşık kırk kişi ölecekti. Burada bir ineğin küllerine duyulan ihtiyaç rahatça anlaşılabilir, çünkü öyle bir yolculukta bir ölüye dokunmaktan kim uzak kalabilirdi ki?

Kızıl inek, ordugahın dışına çıkarılıp kâhinin önünde kesilecekti (3. ayet). Kâhin Elazar, kızıl ineğin kanını yedi kez Buluşma Çadırı’nın önüne doğru serpecek ve sonra ineği derisi, eti, kanı ve gübresiyle birlikte yakacaktı. Yanmakta olan ineğin üzerine biraz sedir ağacı, mercanköşkotu ve kırmızı iplik atacaktı. Aynı malzemeler, deri hastalığına yakalananların temizlenmesinde kul-lanılır (Lev.14:4,6). Kâhin ve kızıl ineği yakan kişi akşama dek kirli sayıla-caktı. Sonra temiz sayılan bir kişi, ineğin külünü toplayıp ordugahın dışında, ileride kullanılmak üzere temiz sayılan bir yere koyacaktı (9. ayet); ineğin külünü toplayan bu kişi de akşama dek kirli sayılacaktı.

19:11-19   Bu paragraf, külün nasıl kullanılacağını anlatır. Eğer biri ölü birine dokunarak ya da içinde ölünün bulunduğu bir çadıra girerek kirlendiyse, temiz sayılan biri küllerin birazını alıp onların üstüne duru su dökecekti. Temiz sayılan bir adam mercanköşkotunu alıp suya batıracak ve sonra bu suyu kirli kişi ya da eşyanın üzerine üçüncü ve yedinci gün serpecekti. Yedinci günde, kirli sayılan adam elbiselerini ve kendisini yıkayacak ve o akşam temiz sayılacaktı (19. ayet).

Williams, kızıl ineğin Mesih’i simgelediğini söyler: İçi ve dışı kusursuz; günaha tutsak olmayan ve insanların sürdüğü kırmızı toprak renginde.11 Ama bu örnekle ilgili olarak aşırıya kaçmamaya özen göstermeliyiz.

Kızıl ineğin küllerinin kullanımına ilişkin tarihsel bir kayıt, Çölde Sayım 31’de bulunur. Mantle şöyle der:

...Küller, günah sunusunun gerekli özelliklerinin bir araya gelişi olarak düşünülürdü ve zaman kaybı olmaksızın çok az bir zahmetle her zaman başvurulabilecek bir arınma biçimiydi. Tek bir kızıl inek, yüzlerce yıl işe yarardı. Tüm Yahudi tarihi boyunca yalnızca altı kızıl ineğin gerekli olduğu söylenir; çünkü küllerin en küçük miktarı bile saf kaynak suyunun temizleme özelliğini sağlardı.12

İbraniler’e Mektup’un yazarı, serpilen düve (kızıl inek) külünün, murdar olanları kutsal kıldığını, bedensel açıdan temizlediğini yazar. Sonsuz Ruh aracılığıyla, Kendini lekesiz olarak Tanrı’ya sunmuş olan Mesih’in kanının, diri Tanrı’ya kulluk edebilmemiz için vicdanımızı ölü işlerden temizleyeceğinin çok daha kesin olduğunu bildirir (İbr.9:13,14). Adı bilinmeyen bir yazar şu yorumu yapar:

Kızıl inek, Tanrı’nın çevremizdeki kaçınılması imkansız olan ruhsal ölüm ile temasımız için bir sağlayışıdır. Büyük olasılıkla Mesih’in kanından sorumlu olan İsrail için özel bir referans belirtir. Kızıl inek külü, günah sunusuna benzer, ama onun yerine geçemez.

Eski Antlaşma’da suyla, bazen akarsu ile yıkanma kuralları (Lev.15:13), günümüzde dezenfektan bir tıp tekniği olarak kabul edilir.

19:20-22   Arınma suyunu kullanmayan ve kirli sayılan bir insan için ceza kaçınılmazdı. Tanrı aynı zamanda bu suya dokunan ya da serpen kişinin akşama kadar kirli sayıldığını bildirir. Temizlenme suyuna dokunan kişi de akşama kadar kirli sayılırdı.

G. Musa’nın Günahı (20:1-13)

20:1   Bu bölümün başlangıcında, İsrailliler’in Mısır’dan ayrılmalarından bu yana otuz yıl ve ülkeye casuslar göndermelerinin üzerinden ise otuz sekiz yıl geçtiğini görürüz. Halk otuz sekiz yıl süreyle çölde dolaşmış ve şimdi Zin Çölü’ndeki Kadeş’te konaklamıştı; bu yer casusların gönderildiği aynı yerdi. Vaat edilen ülkeye otuz sekiz yıl önceki kadar uzaktılar! Miryam burada öldü ve gömüldü. 19 ve 20. bölümler arasında boşa geçen yıllar sırasında altı yüz binin üstünde ölüm olmuştu. İmansızlığın acı ürünü, tüm bir kuşak için sessizlik içinde biçilmişti.

20:2-9   Musa ve Harun’a su olmadığı için yakınan halk yeni bir kuşaktı, aynı babaları gibi hareket ettiler (2-5. ayetler). Rab, Musa’ya kayaya konuşmasını söyledi, kayadan su çıkacaktı. Kutsal Yer’de tutulan Harun’un değneğini alması gerekiyordu (9. ayet; 17:10). Bu değnekten 11. ayette “kendi değneği” olarak söz edilir. Harun’un değneği kâhinlik değneğiydi; Musa’nın değneği ise, yargı ve güç değneğiydi.

20:10-13   Massa (ve Meriva) adlı yerde halk su olmadığı için yakındı. O zaman Rab Musa’ya kayaya vurmasını söyledi (Çık.17:1-7). Ama şimdi Musa-nın sabrı tükenmişti. Önce, bilgelikten uzak bir şekilde halka “başkaldıranlar” olarak hitap ederek konuştu (10. ayet). Sonra kayaya konuşmak yerine, iki kez vurdu. Mısır’dan Çıkış 17. bölümde yarılan kaya, Golgota’da ölen Mesih’in bir örneğiydi. Ancak Mesih’e yalnızca bir kez vurulmuştu. Mesih’in ölümünden sonra, 11. ayette su ile simgelenen Kutsal Ruh verilecekti. Musa ve Harun’un bu konudaki günahı yüzünden Tanrı onlara vaat edilen ülkeye giremeyecek-lerini söyledi. Bu yere, Meriva adı verildi, ancak bu Mısır’dan Çıkış 17. bölüm-deki Meriva ile aynı yer değildi. Bu yer bazen, Meriva-Kadeş olarak bilinir.

G. Campbell Morgan şu yorumu yapar:

Tanrı’nın hizmetkârı olan Musa, çok doğal olan öfkesini göstermekle halkın önünde Tanrı’yı yanlış temsil etti. Başarısızlığının nedeni, imanının, eylem düzeyinin en üst noktasına ulaşamayışıdır. Tanrı’ya ve gücüne hâlâ inanıyordu: ama Tanrı’nın kendisini halkının gözünde kutsayacağına inanmıyordu. Buradan çıkaracağımız ders çok etkileyicidir. Doğru şeyler, kötü sonuçlar üretecek biçim-de yapılabilir. İyi düşünmezsek, derin anlamını yitirebileceğimiz bir ilahi vardır:

Rab, senin ses tonundaki yankıları andıran biçimde konuşabilmem için bana seslen.

Rab’bin mesajını iletebilmemiz kadar, bunu O’nun sesinin niteliği ve yaklaşımıyla yapmamız önemlidir. Musa’nın başarısız olduğu nokta buydu ve bu nedenle ülkeyi göremedi.13

Ğ. Harun’un Ölümü (20:14-29)

20:14-21   Yapılan plan uyarınca, ülkeye doğrudan doğruya kuzeyden girmeyeceklerdi. Önce, Edomlular’ın bölgesinden geçerek doğuya, sonra da Kızıldeniz’in doğu kıyısı boyunca kuzeye yolculuk edilmeliydi. Halk orada Şeria Irmağı’ndan geçecekti. Ama Edom kralı, İsrail halkının geçişine izin vermedi. İsrailliler ona, tarla ve bağlarından geçmeyeceklerini, hiçbir kuyudan su içmeyeceklerini söylemelerine rağmen, kral kararını değiştirmedi. Daha sonra, tarihte Saul yönetimindeki İsrail’in, Yakup’un kardeşi Esav’ın soyu olan Edom-lular’a karşı savaştığını ve onları bozguna uğrattığını görüyoruz.

20:22-29   Halk Kadeş’ten ayrılıp, Edom’un sınırındaki Hor Dağı’na gel-diğinde, Harun öldü ve yerine oğlu Elazar geçti (22-29. ayetler). Matthew Henry şöyle yazar:

Harun’a ülkeye girmesi yasaklanmasına rağmen, bir hastalık ya da gökten inen bir ateşle değil, huzur ve onur içinde öldü. Halkının arasından atılmadı. Tanrı yargısına uğrayan kişi için genellikle halkın arasından atılma ifadesi kullanılırdı, ama Harun halkının arasında, Tanrı lütfunun kollarında öldü... Harun’a ilk kâhin giysilerini giydiren, Musa’nın elleriydi, şimdi aynı Musa, Harun’un kâhinlik giysilerini üzerinden çıkartıp oğluna giydirecekti; çünkü kâhinliğe saygı açısından Harun’un bu elbiseler içinde ölmesi yakışık almazdı.14

H. Tunç Yılan (21:1 - 22:1)

21:1-3   Arat kralı, vaat edilen ülkenin güneyinde yaşıyordu. İsrailliler’in çölde kamp kurduklarını ve ülkeyi istila etmeyi tasarladıklarını duyduğunda, onlara saldırdı, ama Horma adlı bir yerde bozguna uğratıldı (1-3. ayetler).

21:4-9   Kızıldeniz (4. ayet), İsrailliler’in Mısır’dan kaçarken geçtikleri körfez olmayıp, Akabe Körfezi olarak bildiğimiz Kızıldeniz’in bir bölümüdür. Kızıldeniz’in yolu, bir rotanın adı olabilir; İsrailliler, o tarihte Akabe Körfezi’ne gitmemiş olabilirler.

Halk yaşam koşulları yüzünden tekrar yakındı. Bunun sonucunda Tanrı aralarına zehirli yılanlar gönderdi, halkın çoğu öldü ve ölümler sürmekteydi. Musa’nın aracılığına yanıt olarak Tanrı, tunç bir yılanın bir direğin üzerine konarak yukarı kaldırılmasını buyurdu ve yılan tarafından ısırılan kişilerin bu tunç yılana bakmakla yaşayacağını vaat etti. Bu olay, Rab İsa Nikodimus’a, Mesih’in çarmıha gerilmesi gerektiğini öğretirken kullanıldı; öyle ki günahkâr-lar O’na imanla baktıklarında sonsuz yaşama sahip olabilsinler (Yu.3:1-16).

Yılan daha sonra ulus için bir sürçme taşı oldu ve sonunda Hizkiya’nın günlerinde yok edildi (2Kr.18:4).

21:10-20   İsrailoğulları’nın Hor Dağı’ndan Moav ovalarına yaptıkları yolculuğun ayrıntılı anlatımı mümkün değildir. Ancak, konakladıkları yerler Çölde Sayım 21:10’dan, 22:1’e kadar olan ayetlerde sıralanmıştır. RAB’bin Savaşları Kitabı (14. ayet) büyük olasılıkla İsrail’in daha önceki savaşlarına ilişkin tarihi kayıtlardı. Günümüze kadar ulaşmamıştır.

Rab Beer’de, (16-18. ayetler) önderler kıraç çölde değnekleriyle kazdıklarında, mucizevi biçimde su sağladı.

21:21-26   İsrail, Amorlular’ın ülkesine yaklaştığında, ülkeden geçmek için izin istediler, ama istekleri kabul edilmedi. Amor kralı Sihon, İsrailliler’le savaşmak için çöle çıktı, ama tamamen bozguna uğratıldı. Bu Amor kralının yüreği, kendisinden önceki firavunun yüreği gibi Rab tarafından sertleştirilmişti; öyle ki, kendisi ve halkı savaş sırasında İsrail tarafından bozguna uğratılabilsin (Yas.2:30). “Amorlular’ın yaptığı kötülük (Yar.15:16) doruğa varmıştı” ve İsrail, Yehova’nın yargısının aracıydı.

21:27-30   27-30. ayetlerdeki meşhur ezgi şunları ifade eder gibidir: Heşbon kısa bir süre önce Amorlular aracılığıyla, Moavlılar tarafından tutsak edilmişti. Şimdi ise, İsrailoğulları’nın eline düşmüştü. Moav’ın bu kentini fethedenlerin kendileri bozguna uğratıldılarsa, o zaman Moav’ın gücü üçüncü sınıf bir güç sayılırdı. Aynı zamanda bu atasözü büyük olasılıkla ülkenin tamamıyla Amor kralı Sihon’un mülkü olduğuna dair bir kanıttır ve artık Moavlılar’a ait değildir. Bu gerçeği bilmek önemliydi, çünkü İsrail’in Moav’dan toprak alması yasaklanmıştı (Yas.2:9).

21:31 – 22:1   İsrailliler’in izledikleri tam rotayı incelemek zordur. Hor Da-ğı’ndan doğuya hareket ettiler, sonra kuzeye, Edom’un batı sınırının dışına, Zeret Irmağı’na doğru ilerlediler. Zeret’i izleyerek Edom ve Moav arasında doğuya doğru gittiler, sonra Moav’ın doğu sınırı boyunca Arnon’a, sonra da batıya doğru Kralın Anayolunda devam ettiler. Amor kralı Sihon’u yendiler ve Ba-şan’a doğru ilerlediler. Başan kralı Og’u yok ederek ülkesini ele geçirdiler. Başan, Şeria’nın doğusunda ve İsrail’in vaat edilen ülkeye gitmek için Şeria’yı geçeceği yerin kuzeyinde, verimli bir ülkeydi. Başan’ı ele geçirdikten sonra İsrailliler Moav ovalarına döndüler ve orada Eriha karşısında konakladılar (1. ayet). Bu ovalar Amorlular aracılığıyla Moav tarafından alınmıştı (Say.21:26), ama Moav’ın adı değişmemişti.

Çölden Kenan’a

III. MOAV OVALARINDA YAŞANAN OLAYLAR (22:2 - 36:13)

A. Peygamber Balam (22:2 - 25:18)

1. Balak, Balam’ı Çağırıyor (22:2-40)

22:2-14   Moavlılar, İsrailliler’in Amorlular’ı nasıl yenilgiye uğrattığını duyduklarında dehşete düştüler (Bk. Yas.2:9). Bu nedenle kral Balak, peygamber Balam’ı İsrail’i lanetlemesi için görevlendirmek istedi. Balam, putperest bir peygamber olmasına rağmen, gerçek Tanrı hakkında bilgi sahibiydi. Rab, İsrail’in diğer uluslardan ayrılması, aklanma, kutsallık ve yücelik konularındaki düşüncelerini açıklamak için onu kullandı. Balam’ın İsrail’e lanet okuması için girişilen ilk eylem, 7-14. ayetlerde yazılmıştır. Balak’ın ulakları, falcılık ücretiyle birlikte Balam’a geldiler; Balam, İsrail’e lanet okuduğu takdirde bu armağanlar kendisine verilecekti. Ama Tanrı Balam’a, halkı lanetlememesini söyledi, çünkü Rab onları bereketlemişti. Balak’ın anlamı, “israfçı”dır. Balam’ın anlamı ise, “insan yutan ya da “insanların zihnini karıştıran”dır.

22:15-21   Burada Balam’ın ikinci denemesi anlatılır. Balam, Tanrı’nın isteğini biliyordu, ama yine de Rab’be karşı gelmeye kalkıştı. Belki de düşüncelerinin değişeceğini umuyordu. Rab Balam’a, Balak’ın adamlarıyla gitmesini, ama yalnızca kendisinin söyleyeceklerini yapmasını buyurdu. Balam’ın gitme nedeni, 2.Petrus 2:15,16’da açıkça belirtilmiştir. Motivasyonu, “haksızlıkla elde edilen kazançtı.” Tanrı tarafından kendisine verilen armağanı para uğruna kötüye kullanan, “ücretli bir peygamber” örneğidir.

22:22-27   “Rab’bin meleği” (22. ayet), Mesih’in beden almadan önceki görünüşüydü. Rab’bin meleği üç kez Balam ve eşeğinin önünde ona engel olmak için durdu, çünkü Balam’ın amaçlarını biliyordu. Eşek, Rab’bin meleğini ilk kez gördüğünde yoldan sapıp tarlaya girdi. Zavallı hayvan bu yüzden Balam tarafından dövüldü. Rab’bin meleği, ikinci kez iki bağın arasında, dar bir yolda durdu. Korkmuş eşek duvara sıkıştı ve Balam’ın ayağını ezdi ve tekrar dövüldü. Rab’bin meleği, dar bir yolda onlarla üçüncü kez karşılaştı. Korkan eşek yere yıkıldı ve Balam onu üçüncü kez dövdü. İnatçılık sembolü olan bir eşek bile, nerede durması gerektiğini biliyordu, ama söz dinlemeyen inatçı peygamber bilmiyordu!

22:28-40   Eşeğe, Balam’a konuşması için yetenek verildi. Eşek, Balam’ı insanlık dışı davranışı için azarladı (28-30. ayetler). Sonra Balam, Rab’bin meleğini elinde kılıcıyla gördü ve melek ona, kendisini engellemek için geldiğini açıkladı (31-35. ayetler). Sonra Balak’a adamlarla birlikte gitmesini, ama yalnızca ona söyleyeceklerini söylemesini buyurdu (35. ayet). Balak, Balam’la karşılaştıktan sonra tanrısına kurbanlar sundu.

2.  Balam’ın Bildirileri (22:41 - 24:25)

22:41 - 23:12   Balak ertesi gün Balam’ı yüksek bir dağa (Pisga) çıkardı. Balam buradan aşağıdaki İsrail çadırlarını görebiliyordu. Daha sonra Musa aynı dağda vaat edilen ülkeye uzaktan bakacak ve ölecekti (Yas.34:1,5). Bu ve bunu izleyen bölüm, Balam’ın İsrail hakkındaki dört bildirisini içerir. İlk üç bildiri yapılmadan önce, yedi boğa ve yedi koç yakmalık sunu olarak sunuldu. Balam’ın ilk bildirisi, Tanrı’nın lanetlemediği bir halkı lanetleyemeyeceğini ifade ediyordu. Balam, İsrail için uluslardan kendini soyutlamış bir yaşam ve sayısız bir soy bildirdi. İsrail’den, sonu imrenilecek doğru bir ulus olarak söz etti (7-10. ayetler). Balak’ın bu berekete karşı koyması hiçbir işe yaramadı. Peygamber Rab’bin söylediklerini bildirmek zorundaydı.

23:13-15   Balak, Balam’ı daha farklı bir gözlem noktasına götürdü; peygamberin halkın hepsini değil, bir kesimini görebileceğini umuyordu (13,14. ayetler).

23:16-26   Balam’ın ikinci bildirisi, Balak’a, Tanrı’nın İsrail için olan bereketinin asla değişemeyeceğini gösterdi (18-20. ayetler). 21. ayetin ilk bölümü, ulusun uygulamasını değil, konumunu tanımlar. Halk, iman aracılığıyla doğru sayılıyordu. Aynı şekilde, imanlılar bugün Tanrı’nın önünde biricik Oğlu’nun tüm yetkinliği içinde durmaktadırlar. Rab İsrail ile birlikteydi ve halk, Kralları aralarında egemenlik sürdüğü için sevinç çığlıkları atıyordu (21b. ayet). Onları Mısır’dan kurtarmış ve güç vermişti. Haklarında söylenecek hiçbir kötü bildiri gerçekleşmeyecekti. Tam aksine, İsrail’in yakında elde edeceği zaferler, ulusların şu sözleri söylemelerine neden olacaktı: “Tanrı, neler yaptı!” (22-24. ayetler). Halkı lanetlemeyi reddettiği için Balak, Balam’a halkı bereketlememe-sini buyurdu (25. ayet), ama peygamber itiraz etti ve yalnızca Rab’bin söyle-yeceklerini söyleyebileceğini bildirdi.

23:27-30   Balak, Balam’a üçüncü kez lanet okumasını söyledi, bu kez Balam’ı çöle bakan Teor Dağı’nın tepesine götürdü.

24:1,2   Tanrı’nın İsrail’i kutsamaya kararlı olduğunu fark eden Balam, önceden yaptığı gibi gidip fala başvurmadı. İsrail ordugahına baktı ve Tanrı’nın Ruh’u üzerine geldi; Balam’a bilgelik ve iradesinin ötesinde şeyler söyletti.

24:3-9   Üçüncü mesaj, İsrail’in çadırlarının güzelliğiyle ilgiliydi ve çok büyük verimlilik, refah, görkemli bir krallık ve düşman üzerinde zafer bildiriyordu. Agak (7. ayet), büyük olasılıkla birçok Amalekli tarafından bilinen bir isimdi. Yere çömelip yatmış aslanı uyandırmaya kimse cesaret edemezdi (9. ayet). İsrail’i kutsayan kutsanacak ve lanetleyen lanetlenecekti. Balam’ın buradaki peygamberliği İbrahim ile yapılan antlaşmayı çağrıştırır: “Seni kutsayanı kutsayacağım ve seni lanetleyeni lanetleyeceğim” (Yar.12:3).

24:10-14   Kendisiyle işbirliği yapmadığı için Balam’a öfkelenen Balak onu payladı. Ama peygamber, başlangıçtan beri yalnızca Rab’bin sözünü söyleyebileceğini bildirdiğini kendisine hatırlattı. Balak’tan ayrılıp evine dönmeden önce Balam, krala, İsrail’in gelecek günlerde Moav halkına neler yapacağını söylemeyi önerdi.

24:15-19   Dördüncü bildiri, bir kral (“yıldız” ya da “asa”) ile ilgiliydi. Bu kral İsrail’den Moav’ı ve Şetoğulları’nı bozguna uğratmak için çıkacaktı (17. ayet; Yer.48:45). Kral, Edom’a da boyun eğdirecekti. Bu peygamberlik, kral Davut tarafından kısmen yerine getirildi, ama peygamberliğin tamamlanışı, Mesih’in ikinci gelişinde gerçekleşecektir.

24:10-25   Balam, Amalekliler, Kenliler, Asur ve Ever halkı (20-24. ayetler) hakkında da kötü son ile biten benzer vaatlerde bulundu. Amalekliler bütünüyle yok edileceklerdi. Kenliler yavaş yavaş sayıca tükenecek ve sonra Asurlular tarafından tutsak edileceklerdi. Kıbrıs’tan (İbranice’de Kittim. Genelde Kıbrıs anlamına gelir, ama burada büyük olasılıkla Grekleri ve Büyük İskender’in güçlerini temsil etmektedir) gelen silahlı güçler ise Asurlular’ı tutsak edeceklerdi. Ever, büyük olasılıkla tufan öncesi soydan gelen ve Yahudi olmayan halk anlamına gelir.

Balam, Balak’tan ayrılmadan önce, 25. bölümdeki trajik olayların oluşmasını sağlayan nedenleri hazırladı.

3. İsrailliler’in Günah İşlemesi (25. Bölüm)

25:1-3   Bu bölümde Balam’ın adından söz edilmemesine rağmen, Çölde Sayım 31:16’dan öğrendiğimize göre Balam, İsrailoğulları’nın burada tanımlanan günahlarından sorumluydu. Balak’ın gönderdiği armağanlar, Balam’ın İsrail’e lanet okumasını sağlamamıştı, ama İsrailli erkekler sonunda Moavlı kadınlarla zina ettiler ve onların ilahlarına kurban sundular. Şeytan doğrudan bir saldırı sonucunda başarılı olamadığında, dolaylı bir saldırıyla başarıya ulaşacaktır.

Burada Balam’ın gerçek karakteri ortaya çıkar. Bu noktaya kadar biz Balam’ı, Tanrı’nın sözüne sadık ve Tanrı halkına hayran olan, Tanrı’ya bağlı bir

peygamber olarak düşünebiliriz. Ama Çölde Sayım 31:16 ve 2.Petrus 2:15-16 ayetlerinde, Balam’ın haksızlıkla elde edilen kazancı seven, kötü biri olduğunu okuruz. Balam, Balak’a İsrailliler’i nasıl düşüreceği konusunda öğüt verdi: Öğrettiği ayartma şuydu: “Putlara sunulan kurbanların etlerini yedir ve fuhuş yaptır” (Va.2:14). Balam bu öğüde uydu. Bunun sonucunda, İsrail halkı Baal- Peor’a bağlanarak putperestlik günahı işledi.

25:4-8a   Tanrı, halkın tüm önderlerinin gündüz asılmalarını buyurdu. Yargı yerine getirilmeden önce Şimon oymağının bir önderi çadırına almak üzere Midyanlı bir kadını İsrail ordugahına getirdi (14. ayet). Başkâhinin (Elazar) oğlu Pinehas, hem erkeği hem de kadını mızrağıyla öldürdü. Samuel Ridout şu yorumu yapar:

Pinehas, kendine güvenen biriydi; Tanrı’ya, ödün vermeyen bir sadakatle bağlıydı ve günahı amansızca yargılayarak kendisi ve ailesi için kalıcı bir kâhinliği garantilemişti.15

25:8b-13   Tanrı, İsrail ordugahına yirmi dört bin kişinin ölmesine neden olan bir hastalık gönderdi (23.000 kişi bir günde – 1Ko.10:8). Hastalığı durduran, Pinehas’ın kahramanca davranışıydı. Tanrısı için gayretli olduğundan Rab, Pinehas’ın ailesinde sonsuza kadar sürecek olan bir kâhinlik antlaşması yaptı.

25:14,15   Zimri’nin, oymağındaki önemli konumu ve kadının Midyanlı bir aile başının kızı olduğu gerçeği, yargıçların adil hüküm vermelerine engel olabilirdi, ama Zimri’nin konumu, Pinehas’ı durdurmadı. Pinehas Yahve adına kıs-kançlık duymuştu.

25:16-18   Rab, Musa’ya Midyanlılar’a (o dönemde Moavlılar’la karışmış olan) karşı savaş açmasını buyurdu. Bu buyruk 31. bölümde yerine getirildi.

B. İkinci Sayım (26. Bölüm)

26:1-51   Musa’ya tekrar İsrail çocuklarının ailelerine göre sayım yapması söylendi. Vaat edilen ülkede yaşayanlara karşı savaşmak üzere ülkeye gireceklerinden ve miras paylarını alacaklarından, savaşabilecek durumdaki erkeklerin sayılması gerekiyordu. Aşağıdaki sayılardan da anlaşılacağı gibi, ilk sayımdan bu yana nüfusta 1820 kişilik bir azalma olmuştu:

OYMAK                            SAYIM (1. BÖLÜM)               SAYIM (26. BÖLÜM)

Ruben  (5-11. ayetler) 46.500 43.730

Şimon  (12-14. ayetler) 59.300 22.200

Gad  (15-18. ayetler) 45.650 40.500

Yahuda (19-22. ayetler) 74.600 76.500

İssakar (23-25. ayetler) 54.400 64.300

Zevulun (26-27. ayetler) 57.400 60.500

Yusuf (28-37. ayetler):

–Manaşşe (34. ayet) 32.200 52.700

–Efrayim (37. ayet) 40.500 32.500

Benyamin (38-41. ayetler) 35.400 45.600

Dan (42-43. ayetler) 62.700 64.400

Aşer (44-47. ayetler) 41.500 53.400

Naftali (48-51. ayetler) 53.400 45.400

_________________________________________________________________________________________________________________

TOPLAM 603.550 601.730

1. bölümde verilen sayı (603.550) ile 26. bölümde verilen sayı (601.730) arasındaki fark, İsrailliler’in uzun bir zaman içinde sayıca azaldıklarına işaret etmektedir. Moody bu konuda şu yorumu yapar:

Kırk yıl boyunca İsrail’in sayıca büyümesi durdu. İmansızlık gösterirsek aynı şey kiliselerimiz için de söz konusu olabilir.16

En çarpıcı azalma Şimon oymağında görülür; oymaktan yaklaşık otuz yedi bin kişi eksilmiştir. Bir önceki bölümde (Zimri bu oymakta bir önderdi) Peor-daki olayda, Şimon oymağının yaptıklarını okumuştuk. Öldürülenlerin çoğu Şi-monlular’dı. 11. ayet bize, Korahoğulları’nın babalarıyla birlikte ölmediklerini gösterir.

26:52-56   Ülke, oymaktaki insanların sayısına göre pay olarak bölüştürülecek, ancak kurayla dağıtılacaktı. Oymaklara verilecek payın büyüklüğü, oymaktakilerin sayısına göre, ama ülkenin yeri çekilecek kura sonucuna göre kararlaştırılacaktı.

26:57-65   Levililer, diğer İsrailliler’den ayrı olarak sayıldılar: 23.000 kişiydiler. Yalnızca Yeşu ve Kalev her iki sayımda da sayıldılar. İlk sayımda sıralanan tüm diğer savaşabilen erkekler çölde ölmüşlerdi. 64 ve 65. ayetler savaşabilecek erkekleri belirtir. Levililer ve kadınlar, otuz sekiz yıllık yolculuk sırasında aralarında ölenler olmasına rağmen, sayımın dışında tutuldular.

C. Kızların Miras Hakları (27:1-11)

Manaşşe oymağından olan Selofhat’ın beş kızı, ülke dağıtımında mülk istemek için Musa’ya geldiler. Babalarının oğlu olmamıştı. Aralarında Kenan ülkesinin bölüştürüleceği İsrailliler olarak sayılacak erkek yoktu (26:53). Babaları ölmüştü, ama suçlu Korah’ın yandaşları arasında değildi. Rab, Musa’ya kızların babalarının payını alması gerektiğini söyledi. Genelde, ülkenin oğullar, sonra kızlar, erkek kardeşler, amcalar ya da yakın akrabalar tarafından mülk edinilmesi Tanrı’nın isteğiydi. Mülk bu şekilde sürekli olarak bir aile içinde korunmuş olacaktı (1-11. ayetler).

Ç. Yeşu, Musa’nın Yerine Geçecek (27:12-23)

27:12-14   Tanrı, Musa’yı yakında öleceği konusunda uyardı ve ona Haava-rim dağlık bölgesine çıkmasını söyledi (Haavarim, Ölü Deniz’in doğusundaki dağların bir uzantısıdır). Musa’nın öldüğü Nevo Dağı, bu dağ sırasının bir bölümüydü.

27:15-23   Musa bencillik etmeden halka önderlik etmesi için yerine geçecek bir önder düşündü ve Nun oğlu Yeşu’yu görevlendirdi. Kâhinlik ve daha sonra İsrail’deki krallık genellikle bir kuşaktan diğerine, aynı aile içinde kalacak şekilde geçerdi. Ama Musa’nın yerine geçen kişi oğlu değil, yardımcısıydı (Çık. 24:13).

D. Sunu ve Adaklar (28-30. Bölümler)

28,29. bölümler.   Bu bölümlerde halka, ülkede yerine getirecekleri sunular ve kutlamalar hatırlatılır.

Günlük sunular:

Bir tahıl sunusu ve dökmelik sunu ile birlikte, sabah ve akşam sürekli yakmalık sunu (28:3-8).

Tapınak durduğu sürece, yaşam boyu her gün aşağıda belirtilen kurbanlar, sabah akşam sunulmalıydı (Say.28:3-8).

Her sabah ve her akşam, bir yaşında kusursuz iki erkek kuzu yakmalık sunu ve bu sunuyla birlikte tahıl sunusu olarak dörtte bir hin sıkma zeytinyağıyla yoğrulmuş, onda bir efa ince un sunulmalıydı. Kuzuyla birlikte dökmelik sunu olarak, dörtte bir hin şarap sunulacaktı.

Sabah bu sunular sunulmadan önce ve akşam sunulduktan sonra, Rab’bi hoşnut eden buhur sunusu sunulmalıydı. Bir Yahudi tapınağı olduğu sürece, bu kurbanlara ilişkin törenler düzenli olarak sürecekti. Kâhinlerin kurban sunma işi sıkıcı ve monotondu. Moffatt, her gün bu kurbanları sunan Le-vililer’in “ağır ve tatsız işlerinden” söz eder. Bu sürecin sonu yoktu, söylenen her şey yapıldıktan sonra bile, insanlar günahlarının farkında ve Tan-rı’dan uzaktı.

Haftalık sunular:

Her Şabat Günü, tahıl ve dökmelik sunu ile birlikte yakmalık sunu (28:9,10).

Aylık sunular:

Her ayın ilk günü, tahıl ve dökmelik sunu ile birlikte yakmalık sunu (28:11-14).

Günah sunusu (28:15).

Yehova’nın bayramları:

Fısıh – ilk ayın 14. günü (28:16).

Mayasız Ekmek Bayramı – ilk ayın 15. gününden 21. gününe kadar (28:17-25).

Haftalar Bayramı (28:26-31).

Not: İlk ürünleri kutlama günü, İlk Ürünler Bayramı günü ile karıştırılmamalıdır (Lev.23:9-14).

Boru Çalma Günü – 7. ayın ilk günü (29:1-6).

Günahları Bağışlatma Günü – 7. ayın 10. günü (29:7-11).

Çardak Bayramı – 7. ayın 15. gününden 21. gününe kadar (29:12-34). Sekizinci günde özel bir Şabat Günü kutlanırdı (29:35-39).

30:1-5   30. bölüm, adaklara ilişkin özel kuralları içerir. Rab’be adak adayan biri, verdiği sözü bozmayacak, yerine getirecekti. Eğer genç bir kadın, hâlâ babasının evindeyken Rab’be adak adarsa ve babası da bunu duyarsa, kızının adağına karşı çıkabilirdi. Bu adağı duyduğu gün engel olursa, adak geçerli sa-yılmazdı. Eğer genç kadının babası, adak adandığı günde karşı çıkmazsa, adak geçerli sayılırdı ve yerine getirilmeliydi.

30:6-16   6-8. ayetler, bir kadının evlenmeden önce adadığı adağı tanımlar gibidir. Eğer kadın adak adadıktan sonra evlenirse, kocası da bunu duyar ve aynı gün ona karşı çıkmazsa, adaklar geçerli sayılacaktı. Dul ya da boşanmış bir kadının adağı geçerli sayılırdı (9. ayet). Evli bir kadının adakları, kocası tarafından ilk günde iptal edilebilirdi (10-15. ayetler). Bu, ailede kocanın önderliğini sürdürürdü. Eğer kocası, karısının adağını ilk günden sonra iptal ederse, karısının utancını taşımak zorundaydı; gerekli kurbanı getirir, ya da Rab tarafından cezalandırılırdı (15. ayet).

E. Midyanlılar’ın Öldürülmesi (31. Bölüm)

31:1-11   Rab, Musa’ya Baal-Peor’da fuhuş ve putperestlik aracılığıyla halkına zarar veren Midyanlılar’dan öç almasını istedi. 12.000 İsrailli düşmana karşı yürüdü ve tüm erkekleri öldürdüler. Başkâhin olan babası yerine, Pinehas savaşa gitti (6. ayet). Belki de Pinehas, Zimri ve Midyanlı kadını (25. bölüm) öldürerek Yahve’nin gazabının yatışmasını sağladığı için babasının yerine gitti. Şimdi, Rab’bin Midyan üzerindeki yargısını tamamlamak için diri Tanrı’nın ordularını yönetecekti. “Bütün erkekler” (7. ayet) ifadesi, Midyanlı tüm askerleri belirtir. Bu ifade varolan tüm Midyanlılar’ı belirtmemektedir, çünkü Midyanlılar Gideon’un zamanında İsrail için tekrar tehdit oluşturacaklardı (Hak.6). Sur (8. ayet), büyük olasılıkla İsrail kampında öldürülen Mid-yanlı kadın Kozbi’nin babasıydı (25:15). (Ya Balam evine hiç gitmemişti ya da bir nedenden dolayı Midyan’a dönmüştü, çünkü o da öldürülenler arasınday-dı).

31:12-18   İsrailoğulları, tüm Midyanlı askerleri öldürmelerine rağmen, kadınları ve çocukları esirgediler, onları yağmaladıkları eşyalarla birlikte gururla ordugaha geri getirdiler. Musa, İsrail’in günaha düşmesine neden olan kişileri öldürmedikleri için çok kızdı; erkek çocukların ve bir erkekle yatmış olan her kadının öldürülmesini buyurdu. Genç kızlar, büyük olasılıkla ev hizmetlerinde kullanılmak üzere esirgendiler. Bu ceza adildi ve İsrail’i daha büyük bir ahlak çöküntüsünden korumak için gerekliydi.

31:19-54   Savaştan dönen askerler ve savaş tutsakları, yedi gün süreyle temizlenme geleneğini uygulayacaklardı (19. ayet). Aynı zamanda savaştan getirdikleri ganimetler de ya ateşten geçirilerek ya da temizlenme suyu ile yıkanarak temizlenecekti (21-24. ayetler). Ganimet, savaştan dönen askerler ve tüm topluluk arasında bölüştürüldü (25-47. ayetler). Savaştan dönen askerler, aralarından bir tanesi bile eksilmediği için öylesine müteşekkirdiler ki, Rab’be armağanlar getirdiler (48-54. ayetler).

F. Ruben, Gad ve Manaşşe Oymağının Yarısının Mirasları (32. Bölüm)

32:1-15   Rubenliler ve Gadlılar, Şeria Irmağı’nın doğusundaki toprakların hayvanlar için uygun bir yer olduğunu gördüklerinde, orada yerleşmek için ricada bulundular (1-5.ayetler). Musa, Rubenli ve Gadlılar’ın Şeria Irmağı’nı geçerek diğer kardeşleriyle birlikte Kenan’da oturan putperest halka karşı savaşmak istemediklerini düşündü (6-15. ayetler). Babaları da, Kadeş-Barnea’da ülkeye girmemeleri için İsrailoğulları’nın gözlerini korkutmuşlardı.

32:16-42   Ama Ruben ve Gad, Musa’ya üç kez Şeria’nın batısındaki ülke için savaşmaya hazır olduklarını garantilediklerinde (16-32. ayetler), Musa onlara izin verdi. Böylece Musa, Gadlılar’la Rubenliler’i ve Yusufoğlu Manaş-şe oymağının yarısına, Amorlular’ın kralı Sihon’un ülkesiyle, Başan kralı Og’un ülkesini verdi. Bu oymaklar verilen topraklarda surlu kentler kur-dular, davarları için ağıllar yaptılar ve aynı zamanda çevre köyleri ele geçirdiler (33-42. ayetler).

Birçok kişi Ruben ve Gad’ın bilgece olmayan bir seçim yaptığını düşünür, çünkü her ne kadar toprak verimliyse de, toprağın bulunduğu bölge düşman saldırısına açık bir alandı. Şeria Irmağı’nın korumasına sahip değillerdi. Ruben ve Gad oymakları (onlara katılan Manaşşe oymağının yarısı) daha sonra düşman tarafından ele geçirilen ve tutsak olarak götürülen ilk İsrailoğulları’ydılar. Öte yandan Şeria Irmağı’nın doğusundaki ülkeye İsrailoğulları’ndan hiçbiri yerleşmediği takdirde ne yapılacaktı? Tanrı bu ülkeyi onlara vermiş ve mülk edinmelerini söylemişti (Yas.2:24,31; 3:2).

G. İsrail Ordugahlarının Yeniden Gözden Geçirilişi (33. Bölüm)

33:1-49   Bu bölümde, İsrailoğulları’nın Mısır’dan Moav ovalarına yaptıkları yolculuklar özetlenmiştir.

Daha önce de belirtildiği gibi, kentlerin yerini tam olarak bilmek imkansızdır. Bölüm, aşağıda belirtilen şu kısımlara ayrılabilir: Mısır’dan Sina Dağı’na (5-15. ayetler); Sina Dağı’ndan Kadeş-Barnea’ya (16-36. ayetler); Kadeş-Barnea’dan Hor Dağı’na (37-40. ayetler); Hor Dağı’ndan Moav ovalarına (41-49. ayetler). Bu liste, 21. bölümdeki diğer konaklama noktalarının listeleriyle karşılaştırıldığında görüleceği gibi tamamlanmış bir liste değildir.

33:50-56   Tanrı’nın ülkeye giren orduya verdiği buyruk, Kenan halkının tamamını öldürmeleriydi. Bu buyruk bugün bize zalimce görünebilir, ama aslında Kenan halkı dünyanın tanıdığı en ahlaksız halktı. Tanrı, dört yüz yıl boyunca değişmemelerine rağmen, onlara sabırlı davranmıştı. Eğer halkı onları öldürmezse, Kenan halkı tarafından ahlaklarının bozulacağını ve putperestliğe sapacaklarını biliyordu. Kenan ülkesin-de yaşayan halkın tümünü kovmalı ve putlarını yok etmeliydiler (52. ayet).

Ğ. Vaat Edilen Ülkenin Sınırları

(34. Bölüm)

Merkezi Kenan’ın çevresi

34:1-15   1-15. ayetlerde Tanrı’nın İsrail’e vaat ettiği ülkenin sınırları bildirilmiştir. Genelde güney sınırı, Zin Çölü’nden Edom sınırı boyunca uza-nacak, doğuda güney sınırı Lut Gö-lü’nün ucundan başlayacak, Akrep Geçidi’nin güneyinden Zin’e geçip, Kadeş-Barnea’nın güneyine dek ulaşa-caktı. Oradan Hasar-Addar’a ve As-mon’a, oradan da Mısır Vadisi’ne uza-narak Akdeniz’de son bulacaktı. Batı sınırınız Akdeniz ve kıyısı olacak. Ku-zey sınırınız, Akdeniz’den Hor Dağı-na dek sürecek. Hor Dağı’ndan Levo-Hamat’a, Sedat’a, Zifron’a doğru uza-narak Hasar-Enan’da son bulacak. Doğu sınırınız, Hasar-Enan’dan Şefam’a dek varacak. Şefam’dan Ayin’in doğusundaki Rivla’ya dek inecek. Oradan Kinneret^17 (Celile) Göl’ünün doğu kıyısındaki yamaçlara dek uzanacak. Ora-dan Şeria Irmağı boyunca devam ederek Lut Gölü’nde son bulacak (10-12). İki oymakla, yarım oymağa Şeria Irmağı’nın doğusundaki mülkler vaat edildiğin-den, yukarıdaki ülke, dokuz oymakla, yarım bir oymak arasında paylaştırılacaktı (13-15. ayetler).

34:16-29   Ülkeyi mülk olarak paylaştıracak olan önderlerin adları, 16-29. ayetlerde verilmiştir.

H. Levililer’e Ayrılan Kentler (35:1-5)

Levi oymağına diğer oymaklarla birlikte pay verilmediğinden, Tanrı kırk sekiz kentin Levililer için ayrılmasını buyurdu. 4 ve 5. ayetlerde verilen ölçüleri anlamak güçtür, ancak en azından kentlerin çevresinde hayvanlar için otlaklar bulunduğu kesindir. (Belki, 5. ayette söz edilen iki bin arşın –yaklaşık 900 metre– daha önce 4. ayette sözü edilen bin arşını –yaklaşık 450 metre– kapsamaktaydı.)

I. Sığınak Kentler ve Ölüm Cezası (35:6-34)

35:6-8   Levililer’e verilen kentlerden altısı sığınak kent olacaktı. İstemeyerek birini öldüren kişi oraya kaçabilecek ve topluluğun önünde yargılanma-

dan öldürülmeyecekti. İsrailliler’in mülkünden Levililer’e verilecek kentler, her oymağa düşen pay oranında olmalıydı. Çok kenti olan oymak çok, az kenti olan oymak az sayıda kent verecekti.

35:9-21   Sığınak kentlerin üçü, Şeria Irmağı’nın doğusunda, üçü de Kenan ülkesinde olacaktı. Adam öldüren kişi, genellikle öç alacak kişi olarak bilinen, kurbanın yakın bir akrabası tarafından takip edilirdi. Eğer adam öldüren kişi, bir sığınak kente ulaşırsa, orada topluluğun önünde yargılanıncaya kadar güvende olurdu (12. ayet). Sığınak kentler, bir katil için korunma hakkı sağlamaz-dı (16-19. ayetler). Nefret ya da düşmanlık nedeniyle işlenen suçlar, ölümle cezalandırılırdı (20,21. ayetler).

35:22-28   Eğer katilin önceden tasarlamadan adam öldürdüğü ortaya çıkarsa, o zaman topluluk tarafından yargılanacaktı (22-24. ayetler). Suçsuz çıkarsa, önceden tasarlamadan adam öldüren kişi, başkâhinin ölümüne kadar, sığınak kentte kalmalıydı. Sonra evine dönebilirdi (28. ayet). Eğer başkâhinin ölümünden önce kentin sınırını geçerse, kan öcü alacak kişi suçlu sayılmaksızın onu öldürebilirdi (26-28. ayetler).

Başkâhinin ölümü, sığınak kentlere kaçmış olan kişilere özgürlük getirirdi. Bundan sonra, kan öcü alan kişiler tarafından kendilerine zarar verilemezdi. Büyük Başkâhinimiz’in ölümü, bizi yasanın yargılayan taleplerinden özgür kılar. Eğer bu koşulun, Rabbimiz’in çarmıhtaki işinin bir simgesi olduğunu göre-miyorsak, bize çok saçma görünecektir!

Unger, bu konuya ilişkin bazı geleneksel ayrıntılar verir:

Yahudiler’in dini önderlerine göre, Sanhedrin kaçağa yardım etmek için sığınağa giden yolları onararak, yolların iyi durumda olmasını sağlamakla sorumluydu. Tepelerin hepsi düzleştirilecek, her ırmağın üzerine köprü yapılacak ve yol en az otuz iki arşın genişliğinde olacaktı. Her kavşakta, üzerinde sığınak yazan yol işaretleri bulunmaktaydı; iki yasa öğrencisi, kaçan kişiye eşlik etmek için görev-lendirilmişti. Eğer öç alan kişi kaçağa yetişirse, bu iki yasa öğrencisi onları uz-laştırmaya çalışacaktı.18

Bu konunun simgesel öğretişine gelince, İsrail halkı Mesih’i öldürmekle, adam öldüren kişinin örneği oluyordu. Bunu bilgisizliklerinden ötürü yapmışlardı (Elç.3:17). Rab İsa, “...ne yaptıklarını bilmiyorlar” diye dua etmişti (Luk. 23:34). Nasıl önceden tasarlamadan adam öldüren kişi evini terk etmek ve sığınak kentte yaşamak zorundaysa, aynı şekilde İsrail de Mesih’i öldürdükten sonra sürgünde yaşamak zorunda kalmıştır. Ulusun tam olarak yenilenmesi, Büyük Başkâhin’in ölümünde değil, (çünkü O asla ölmez), ama egemenlik sürmek üzere geri dönüşünde gerçekleşecektir.

35:29-34   Katiller için ölüm cezası konmuştu; bundan kaçış olmadığı gibi, zarar ödemek de mümkün değildi (30,31. ayetler). Bilmeden adam öldüren kişi, evine dönüp yaşaması için bedel ödeyemezdi (32. ayet). Cinayet anında dökülen kan, ülkeyi kirletirdi ve içinde kan dökülen ülke, ancak kan dökenin kanıyla bağışlanırdı (33,34. ayetler). Bu konuyu, Mesih’in ölümüyle ilişkili olarak düşününüz!

İ. Evlenen Kızların Mirası (36. Bölüm)

Gilat’a yerleşen Manaşşe’nin yarım oymağının temsilcileri Musa’ya bir sorun aktarmak için geldiler (Say.27:1-11). Eğer Selofhat’ın kızları, başka bir İsrail oymağına bağlı erkeklerle evlenirlerse, mirasları kocalarının oymağının mirasına eklenecekti. Özgürlük Yılı kutlandığında, kızların mirası kocalarının oymağına eklenecekti (4. ayet). Çözüm, ülkeyi miras alan kadınların kendi oymaklarına bağlı erkeklerle evlenmeleriydi. Böylece bir oymaktan diğerine miras transferi olmayacaktı (5-11. ayetler). Selofhat’ın kızları, Manaşşe oymağına bağlı erkeklerle evlenerek itaat ettiler (10-12. ayetler). 13. ayet, 26. bölümdeki kısmı özetler.

Çölde Sayım Kitabı’nda dikkati çeken üç nokta bulunur:

1. İnsan yüreğinin sürekli kötülüğü ve imansızlığı.

2. Yahve’nin, merhametiyle yoğrulmuş kutsallığı.

3. Günahlı halk ve kutsal bir Tanrı arasında aracı olarak duran Tanrı adamı (Musa).

Çölde Sayım Kitabı’nın yazılmasından bu yana insan yüreği değişmemiştir. Aynı şekilde Tanrı’nın kutsallığı ya da merhameti de değişmemiştir. Ama gelecek olan Rab İsa Mesih’in örneği olan Musa’nın yerini, Rab İsa Mesih almıştır. İsrail’i karakterize eden günahlardan Mesih’in adında sakınma gücüne sahibiz ve böylece günah nedeniyle ortaya çıkan Tanrı öfkesinden uzağız. İncelediğimiz bölümlerden yararlanabilmemiz için, “bu olayların başkalarına ders olsun diye onların başına geldiğini ve bizleri uyarmak için yazıya geçirildiğini” anlamalıyız (1Ko.10:11).

DİPNOTLAR

1 (Giriş) W. Graham Scroggie, Know Your Bible, 1. Cilt, Eski Antlaşma, s.35

2 (3:14-39) George Williams, The Student’s Commentary on the Old Testament, s.80

3 (4:4-20) C. F. Keil ve F. Delitzsch, “Numbers”, Biblical Commentary on the Old Testament, III:25.

4 (6:1-8) Williams, Student’s Commentary, s.82

5 (6:24-26) D. L. Moody, Notes from My Bible, s.41.

6 (10:29-32) John W. Haley tarafından alıntı yapılmıştır. Alleged Discrepancies of the Bible, s.431.

7 (11:16,17) Musa’nın savunmasında aşağıdaki noktalar dikkate değerdir: (1) Tanrı, Musa’yı paylamaz; (2) aksine, Ruh’undan vereceği yetmiş kişinin Musa’nın yükünü paylaşacaklarını vaat ederek Musa’yı teşvik eder; (3) Musa’nın ihtiyacını Tanrı’nın kendisi yanıtlar; (4) Musa, ruhsallıktan uzak ve sürekli yakınan 2000 kişiye önderlik ediyordu; (5) 17. ayet, Musa’nın üzerindeki Ruh’un azaltıldığını söylemez; aynı Ruh’tan yetmiş kişiye dağıtılacağını belirtir.

8 (11:31-35) International Standard Bible Encyclopedia’nın “Bıldırcınlar” bölümüne bakınız. IV:2512.

9 (12:3) Bu sözcükleri, sonradan esin almış bir yazarın (Yeşu gibi) eklemiş olması mümkündür.

10 (12:11-16) Keil ve Delitzsch, “Numbers”, III:81.

11 (19:11-19) Williams, Student’s Commentary, s.88.

12 (19:11-19) J. G. Mantle, Better Things, s.109.

13 (20:10-13) G. Campbell Morgan, Searchlights from the Word, s.47-48.

14 (20:22-29) Matthew Henry, “Numbers”, Mattew Henry’s Commentary on the Whole Bible, I:662.

15 (25:4-8a) Samuel Ridout, The Pentateuch, s.253

16 (26:1-51) Moody, Notes, s.43.

17 (34:1-15) Kinneret, İbranice’de ‘harp’ anlamına gelir; adını Celile Gölü’nün biçi-minden alır.

18 (35:22-28) Merrill F. Unger, Unger’s Bible Dictionary, s.208.

BİBLİYOGRAFYA

Harrison, R. K. “Numbers.” Introduction to the Old Testament. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1969.

Henry, Matthew. “Numbers.” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 1. Cilt. McLean, VA: MacDonald Publishing Company, n.d.

Jensen, Irving L. Numbers. Chicago: Moody Press, 1964.

Keil, C. F. ve Delitzsch, F. “Numbers.” Biblical Commentary on the Old Testament. The Pentateuch. 3. Cilt. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1971.

Lange, John Peter. “Numbers.” Commentary on the Holy Scriptures, Critical, Doctrinal and Homiletical. 3. Cilt. Çev.: Philip Schaff. Yeniden basım: Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1980.

Merrill, Eugene H. “Numbers.” Bible Knowledge Commentary. Wheaton: Victor Books, 1985.

Ridout, Samuel. The Pentateuch. New York: Bible Truth Library, n. d.

Wenham, Gordon J. Numbers: An Introduction and Commentary. Downers Grove, IL: Inter Varsity Press, 1981.

Table of Contents

Start