MISIR’DAN ÇIKIŞ

Giriş

“Mısır’dan Çıkış 1-15. bölümler, teolojinin Tanrı’nın kurtarma eylemlerinin anlatılması için gerekli olduğunu düşünenlere, Kutsal Kitap öyküsünün geri kalan kısmını bir araya getiren en güzel örneği sunar. Eski Antlaşma’yı, toplumun tapınma yaşamının ürünü olarak görenler için Mısır’dan Çıkış Kitabı’nın özünde, İsrail’in en büyük ve karakteristik kutlamalarından biri olan Fısıh Bayramı geleneğinin yerleşme öyküsü bulunur... Tanrı’nın Yasası’nın (tora) daha sonraki İsrail’in yaşam ve düşünce biçiminin merkezi olduğunu düşünenler için, Mısır’dan Çıkış Kitabı, yasanın verilişini ve On Buyruk halindeki yasanın özünü içerir.”

– R. Alan Cole

I. KUTSAL YAZILAR’DAKİ YERİ

Mısır’dan Çıkış, Yusuf’un ölümünden sonra İsrailliler’in öyküsüyle başlar. Fısıh Bayramı’na ilişkin Yahudi inancının temelleri, İsrail’in Mısır’daki dört yüz yıllık esaretten kaçışı üzerine atılmıştır. İnatçı firavun, İbraniler’in Tanrısı’na meydan okuduktan sonra, Kutsal Kitap’ta dünyanın simgesi olarak gösterilen Mısır’ın üzerine gelen on korkunç belanın sıkıntısını çekmek zorunda kalmıştı.

Kızıldeniz’in geçilmesi, birçok diğer harika mucizeler, Sina Dağı’nda yasanın verilişi ve çadırın yapılması için verilen ayrıntılı buyruklar bu harika kitapta yer alırlar.

II. KİTABIN YAZARI

Eski Antlaşma’nın ilk beş kitabı gibi, bu ikinci kitabın da Musa tarafından yazıldığına inanıyoruz ve bu konudaki geleneksel Yahudi ve Hıristiyan görüşünü paylaşıyoruz. Bu konuma ilişkin savunma için Pentatok’a Giriş bölümüne bakınız.

III. TARİH

Kutsal Kitap araştırmacıları, Mısır’dan Çıkış Kitabı için en erken tarih olarak, İ.Ö. 1580 ve en geç tarih olarak İ.Ö. 1230 yıllarını verirler. 1.Krallar 6:1, Mısır’dan Çıkış’ın, Süleyman’ın tapınağı inşa etmeye başlamasından 480 yıl önce gerçekleştiğini bildirir. Bu olay, İ.Ö. yaklaşık 960 yılında olduğundan, Mısır’dan Çıkış’ın tarihini İ.Ö. 1440 olarak gösterebiliriz. Birçok araştırmacı, arkeolojinin haklı olarak daha geç bir tarihi desteklediğini iddia eder (İ.Ö. 1290), ama diğer arkeolojik bulgular önceki tarihle uyuşuyor gibidirler. Elbette kesin tarihten tam emin olamayız, ama tüm bilgiler göz önüne alındığında, Mısır’dan Çıkış olayı için en erken tarih İ.Ö. 1440, Mısır’dan Çıkış Kitabı için ise biraz daha geç bir tarih uygun görünmektedir.

IV. ÖN OLAYLAR VE KONULAR

Mısır’dan Çıkış Kitabı’nı okumaya başladığımızda, İsrailliler’i Yaratılış Kitabı’nda bıraktığımız yer olan Mısır’da görmekteyiz. Ancak, önceki olaylar bütünüyle değişmiş bulunmaktadır. Aradan dört yüz yıldan fazla zaman geçmiştir; bir zamanlar el üstünde tutulan İbraniler şimdi köledirler; firavunun büyük bina projeleri için gerekli olan tuğla yapımında çalışmaktadırlar.

Mısır’dan Çıkış Kitabı’nın konuları, kurtuluş ve İsrail ulusunun temelinin atılmasıyla ilgilidir. Yahudiler bunu, üç bin dört yüz yıldan daha uzun bir zamandır tüm dünyada kutlamaktadırlar. Bu olayı, Mısır’dan güç ve kan aracılığıyla kurtarılmaları ve İsrail halkının gerçek bir ulus olarak başlangıcı olarak Fısıh esnasında kutlamaktadırlar.

Hıristiyanlar’ın kutladığı Rab’bin Sofrası da aynı şekilde Tanrı’nın halkının güç ve kan aracılığıyla kurtarılışından kaynaklanan Fısıh’ı, hem tarihî hem de teolojik açıdan simgeler. Rab’bin Sofrası’ndaki ekmek ve şarap, Fısıh törenlerindeki aynı unsurları belirtir.

Mısır’dan çıktıktan sonra, Musa’nın Tanrı’nın halkı için çölde verdiği yasayı aldığını görürüz. Kitabın yaklaşık yarısı, Tanrı’nın konutu ve kâhinliğinden söz eder (25-40. bölümler). Bu ayrıntılar yalnızca tarihsel değildir.

Mısır’dan Çıkış Kitabı’ndan gerçekten zevk almak için bu kitapta Mesih’i aramamız gerekir. Musa, Fısıh Kuzusu, Kaya ve Tapınma Çadırı, Rab İsa’ya yönelik simgelerden yalnızca birkaçıdır. Bu simgelerden Kutsal Yazılar’ın birçok yerinde söz edilir (Bkz. 1Ko.5:7; 10:4; İbr. 3 - 10. bölümler). Rab, Emmaus yolunda yürüyen iki öğrencisine yaptıklarını bizden de esirgemesin ve bize “Kutsal Yazılar’ın tümünde kendisiyle ilgili olanları” anlatsın ve yorumlasın (Luk.24:27).

ANA HATLAR

I. İSRAİL’İN MISIR’DAKİ TUTSAKLIĞI (1. Bölüm)

II. MUSA’NIN DOĞUMU, KURTARILIŞI VE EĞİTİLMESİ (2. Bölüm)

III. TANRI MUSA’YI ÇAĞIRIYOR (3,4. Bölümler)

A. Yahve’nin Musa’ya Açıklanışı (3. Bölüm)

B. Musa’nın İsteksizliği (4:1-17)

C. Musa’nın Mısır’a Geri Dönüşü (4:18-31)

IV. MUSA’NIN FİRAVUN İLE GÖRÜŞMELERİ (5:1 - 7:13)

A. İlk Görüşme (5:1 - 7:6)

B. İkinci Görüşme (7:7-13)

V. İLK DOKUZ BELA (7:14 - 10:29)

A. Birinci Bela – Nil’in Sularının Kana Dönmesi (7:14-25)

B. İkinci Bela – Kurbağalar (8:1-15)

C. Üçüncü Bela – Sivrisinekler (8:16-19)

Ç. Dördüncü Bela – Atsinekleri (8:20-32)

D. Beşinci Bela – Hayvanların Ölümü (9:1-7)

E. Altıncı Bela – Çıbanlar (9:8-12)

F. Yedinci Bela – Dolu ve Yıldırım (9:13-35)

G. Sekizinci Bela – Çekirgeler (10:1-20)

H. Dokuzuncu Bela – Üç Gün Boyunca Karanlık (10:21-29)

VI. FISIH VE İLK DOĞAN ÇOCUKLARIN ÖLDÜRÜLMESİ (11:1 - 12:30)

VII. MISIR’DAN ÇIKIŞ (12:31 - 15:21)

A. Denize Doğru Kaçış (12:31 - 13:22)

B. Kızıldeniz’i Geçiş (14. Bölüm)

C. Musa’nın Kurtuluş Ezgisi (15:1-21)

VIII. SİNA’YA YOLCULUK (15:22 - 18:27)

A. Şur Çölü (15:22-27)

B. Sin Çölü (16. Bölüm)

C. Refidim (17. Bölüm)

Ç. Musa ve Yitro (18. Bölüm)

IX. YASA’NIN VERİLİŞİ (19-24. Bölümler)

A. Açıklama İçin Hazırlık (19. Bölüm)

B. On Buyruk (20. Bölüm)

C. Çeşitli Yasalar (21-24. Bölümler)

1. Kölelere İlişkin Yasalar (21:1-11)

2. Kişisel İlişkilerde Zarara Yol Açanlar Hakkında Yasalar (21:12-36)

3. Hırsızlık ve Mala Verilen Hasarlara İlişkin Yasalar (22:1-6)

4. Emanete İhanet Edilen Konulara İlişkin Yasalar (22:7-15)

5. Namusa Leke Sürülen Konulara İlişkin Yasalar (22:16,17)

6. Sosyal ve Dini Sorumluluklar Konusunda Yasalar (22:18 - 23:19)

7. Düşmanlara Karşı Zafer Konusunda Yasalar (23:20-33)

8. Antlaşmanın Onaylanması (24:1-8)

9. Tanrı Yüceliğinin Açıklanması (24:9-18)

X. TAPINMA ÇADIRI VE KÂHİNLİK (25-40. Bölümler)

A. Tapınma Çadırı’nın Nasıl Yapılacağını Bildiren Buyruklar (25-27. Bölümler)

1. Eşyaların Toplanması (25:1-9)

2. Antlaşma Sandığı (25:10-16)

3. Bağışlanma Kapağı (25:17-22)

4. Üzerinde Ekmek Sunulan Masa (25:23-30)

5. Altın Kandillik ve Aksesuarları (25:31-40)

6. Tanrı’nın Konutu (26. Bölüm)

7. Tunç Yakmalık Sunu Sunağı (27:1-8)

8. Dış Avlu, Sütunlar ve Perde (27:9-19)

9. Kandillik İçin Zeytinyağı (27:20,21)

B. Kâhinlik (28,29. Bölümler)

1. Kâhin Giysileri (28. Bölüm)

2. Kâhinlerin Atanması (29. Bölüm)

C. Buluşma Çadırı’na İlişkin Ayrıntılı Buyruklar (30,31. Bölümler)

1. Buhur Sunağı (30:1-10)

2. Bağışlanma Bedeli (30:11-16)

3. Yıkanma Kazanı (30:17-21)

4. Mesh Yağı (30:22-33)

5. Buhur (30:34-38)

6. Usta Sanatçılar (31:1-11)

7. Şabat Belirtisi (31:12-18)

Ç. Putperestlikle İsyan (32,33. Bölümler)

1. Altın Buzağı (32:1-10)

2. Musa’nın Aracılığı ve Öfkesi (32:11-35)

3. Halkın Tövbesi (33:1-6)

4. Musa’nın Buluşma Çadırı (33:7-11)

5. Musa’nın Duası (33:12-23)

D. Yenilenen Antlaşma (34:1 - 35:3)

E. Çadıra Ait Eşyaların Hazırlığı (35:4 - 38:31)

1. Halkın Armağanları ve Yetenekli Ustalar (35:4 - 36:7)

2. Konutu Örten Perdeler (36:8-19)

3. Konutun Üç Yanı İçin Çerçeveler (36:20-30)

4. Çerçeveleri Tutan Kirişler (36:31-34)

5. En Kutsal Yer’i Örten Perde (36:35,36)

6. Kutsal Yer’in Girişindeki Perde (36:37,38)

7. Antlaşma Sandığı (37:1-5)

8. Bağışlanma Kapağı (37:6-9)

9. Üzerinde Ekmek Sunulan Masa (37:10-16)

10. Altın Kandillik ve Aksesuarları (37:17-24)

11. Buhur Sunağı (37:25-28)

12. Mesh Yağı ve Buhur (37:29)

13. Yakmalık Sunu Sunağı (38:1-7)

14. Yıkanma Kazanı (38:8)

15. Dış Avlu, Sütunlar ve Perde (38:9-31)

F. Kâhin Giysilerinin Hazırlanması (39. Bölüm)

G. Buluşma Çadırı’nın Kurulması (40. Bölüm)

YORUM

I. İSRAİL’İN MISIR’DAKİ TUTSAKLIĞI (1. Bölüm)

1:1-8   Kitabın ilk sözcüklerinde bulunan, “adları şunlardır” cümlesi, Yahudiler’in Mısır’dan Çıkış Kitabı’nın başlığını oluşturur. Tanrı, insanlarla ne kadar ilgilidir! İnsanlar, Tanrı’nın gözünde bir bilgisayar kartındaki rakamlar, ya da çentikler olarak değil, isimleriyle anılırlar. İsa, İyi Çoban’dan söz etmişti: “Koyunlarını adlarıyla çağırır ve onları dışarı götürür” (Yu.10:3). İsa’nın bu ifadesi, bu bölümün konusuyla uyuşmaktadır. İsrailliler, Mısır’a çoban olarak gelmişlerdi, ama şimdi köleydiler. Ama İyi Çoban olan Tanrı’nın onları “dışarı götürmek” için planları vardı.

Yakup’un soyundan olan yetmiş kişi hakkındaki açıklamalar için Yaratılış 46:8-27 ayetlerindeki notlara bakınız. Bu yetmiş kişi, Kenan’a gitmek üzere Sina’dan ayrılmaya hazır olana kadar geçen zaman içinde, savaşabilecek durumda olan 603.550 kişiyle birlikte sayıları birkaç milyona ulaşmıştı (Say.1:46). 6 ve 7. ayetler, Yaratılış Kitabı’nın sonu ve Mısır’dan Çıkış Kitabı’nın olayları arasında pek çok yıl geçtiğini belirtir. 8. ayetin anlamı, Yusuf’un soyunu onaylamayan yeni bir kralın tahta çıktığıdır; Yusuf’un kendisi, bilindiği gibi daha önce ölmüştü.

1:9-10   İsrailliler, sayı ve güç olarak o kadar çoğalmışlardı ki, firavun onların savaş zamanında bir tehdit oluşturacaklarını düşündü. Bu nedenle İsrail halkını köleleştirmeye karar verdi. İsrailli her erkek çocuğu öldürterek İbrani ırkının kökünü yok etmeye karar verdi. Kutsal Yazılar’da üç kötü kral, masum çocukların öldürülmesini buyurmuştu: Firavun, Atalya (2Kr.11) ve Hirodes (Mat. 2). Şeytan tarafından yönlendirilen bu krallar, gaddarlıklarıyla Mesih’in gele-ceği soyu ortadan kaldırmaya çalıştılar. Şeytan, Tanrı’nın Yaratılış 3:15’deki vaadini asla unutmamıştı.

1:11-14   Firavun, köleleştirdiği Yahudiler’i Pitom ve Ramses adlı ambarlı kentleri bina etmek için kullandı. Ancak, firavunun baskısına rağmen İsrailliler’in sayısı daha da çoğaldı! Firavun, ağır kölelik ile kötülük planlamıştı, ama Tanrı bunu iyiliğe çevirdi. Bu durum, Yahudiler’in vaat edilen topraklara gitmek üzere Mısır’dan çıktıktan sonra yaptıkları çetin yolculuk için hazırlanmalarına yardımcı oldu.

1:15-19   Şifra ve Pua, İbrani ebelerin önde gelenlerindendiler. Yahudi anneleri doğum sandalyesinde doğurturlarken, firavunun buyurduğu gibi, erkek çocukları öldürmediler. Durumu firavuna şöyle açıkladılar: İbrani çocuklar, ebeler annelere ulaşmadan önce çabucak doğuyorlar. Bu ifadelerinde hiç kuşkusuz gerçek payı da bulunmaktaydı.

1:20-22   Bir kitapta ebeler hakkında şu yorum yapılmıştır:

Tanrı, ebeleri, ev bark sahibi yaparak ödüllendirdi (21. ayet). Tanrı’nın bu bağışının nedeni, ebelerin yalan söylemeleri değil, insanları düşünerek hareket etmeleriydi. İnsanca hareket ederek çocukları öldürmemeleri, yalan söylemelerini haklı çıkartmıyordu. Davranışları ahlak ölçülerindeki kesinliğe uymuyordu. Ama günah ve günahın etkileriyle suçlanan bir dünyada, belki de ne pahasına olursa olsun büyük görevleri yerine getirmek daha önemliydi. Her konuda olduğu gibi bu konuda da, “Rab korkusu, bilgeliğin başlangıcıdır.”

İbrani ebelerin firavunun işini bozmaları üzerine firavun bütün halkına erkek çocukların öldürülmesi için buyruk verdi.

II. MUSA’NIN DOĞUMU, KURTARILIŞI VE EĞİTİLMESİ (2. Bölüm)

2:1,2   1. ayetteki Levili adam, Amram’dı ve kendi oymağından evlendiği kızın adı Yokevet’ti (6:20). Böylece Musa’nın hem annesinin hem de babasının kâhin soyu olan Levi oymağından geldiğini görüyoruz. Musa’yı imanla üç ay gizlediler (İbr.11:23). Bu davranışları, Tanrı’dan çocuk hakkında bazı açıklamalar aldıklarını gösterir, çünkü iman Tanrı’nın açıklanan sözü üzerinde temellenmelidir.

2:3-8   Yokevet’in Musa’yı yerleştirdiği hasır sepet, Nuh’un gemisi gibi, Mesih’i simgeler. Musa’nın kız kardeşinin adı Miryam’dı (Say.26:59). Bu bölüm, rastlantı gibi görünen olaylarla doludur. Örneğin, firavunun kızı yıkanmak için neden sepetin yüzdüğü ırmağın kıyısına indi? Bebek neden ağlamaya başladı ve böylece firavunun kızında merhamet uyandırdı? Musa’nın annesi neden firavunun kızı tarafından sütnine olarak kabul edildi?

2:9,10   Hıristiyan anne babalar, 9. ayetteki sözleri kutsal bir görev ve güvenilir bir vaat olarak görmelidirler. Firavunun kızı tarafından verilen “Musa” adı, Mısır dilinde çocuk ya da oğul anlamına geliyordu. İbranice’de ise aynı isim (Moşe) “çıkarmak” anlamına gelir; “sudan çıkarılmış.”1

Mackintosh, her zamanki anlayışıyla şu gözlemde bulunur:

Şeytan, firavun tarafından, yani kendi silahıyla vurulmuştu; Şeytan, firavunu Tanrı’nın planlarını bozmak için kullanmış, ama Tanrı bu durumu Şeytan’ın gücünü karmakarışık hale getirmek için araç olarak kullanacağı Musa’yı büyütüp yetiştirmek için kullanmıştı.2

2:11,12   Elçilerin İşleri 7:23’e göre, Musa kendi halkını ziyaret ettiğinde kırk yaşındaydı. Mısırlı’yı öldürmekle tedbirsiz davrandı; gayreti, doğru davranışın önüne geçmişti. Tanrı bir gün Musa’yı, halkını Mısırlılar’dan kurtarmak için kullanacaktı, ama bunun zamanı daha gelmemişti. Musa önce çölde kırk yıl geçirmeli ve Tanrı’nın okulunda öğretiş almalıydı. Tanrı, halkının dört yüz yıl süre için Mısır ülkesinde köle olarak çalışacağını önceden bildirmişti (Yar. 15:13). Bu nedenle Musa’nın eylemleri doğru zamandan kırk yıl önceydi. Çöl-deki ıssızlıkta daha fazla eğitilmesi gerekliydi. Halk ise tuğla ocağında uzun bir eğitime ihtiyaç duymaktaydı. Rab, her şeyi sonsuz bilgeliğiyle uyumlu olarak düzenler. Acele etmez, ama aynı zamanda da halkını gerekenden bir an bile daha fazla sıkıntıda bırakmaz.

Musa’nın Mısır’a kaçışı ve geri dönüşü

2:13-15a   Musa, bir İbrani’yi döven Mısırlı’yı öldürdükten sonra, ertesi gün soydaşlarının yanına gittiğinde, iki İbrani’nin kavgalarına engel olmak istedi, ama onlar Musa’nın önderliğini, ileride Musa’dan daha büyük Olan’ı red-dedecekleri gibi reddettiler. Mısırlı’yı öldürdüğünü bildiklerini gören Musa, paniğe kapıldı. Firavun cinayet haberini duyunca öldürmek için Musa’yı aradı, Musa Midyan ülkesine kaçtı. Midyan ülkesi, Arabistan ya da Sina bölgesidir.

2:15b-22   Midyan’daki bir kuyu başında Musa, Midyanlı kâhinin yedi kızını, onlara kaba davranan çobanlardan kurtardı ve kızların sürülerine su ver-di. Bu Midyanlı kâhin, iki isimle anılır: Yitro (3:1) ve Reuel (18. ayet). Mid-yanlılar, İbraniler’le uzaktan akrabaydılar (Yar.25:2). Yitro’nun kızlarından biri olan Sippora, Musa’nın karısı oldu ve adı Gerşom (orada garip) olan bir oğul doğurdu.

2:23-25   Tanrı, halkının kötü durumuna kayıtsız kalmadı. Yeni kral tahta geçtiğinde, Tanrı İsraillileri duydu ve anımsadı, durumlarıyla ilgilendi. Hiz-metkârı Musa’yı, Mısır’a geri getirerek halkını yanıtladı (3. bölüm). Musa, Tan-rı’nın halkını dünyanın yaratılışından bu yana görülmüş olan en büyük güç gös-terisiyle Mısır ülkesinden çıkartacaktı.

III. TANRI MUSA’YI ÇAĞIRIYOR (3,4. Bölümler)

1. Yahve’nin Musa’ya Açıklanışı (3. Bölüm)

3:1-4   Yitro’nun sürüsünü güden Musa, bu süre içinde Tanrı’nın halkına önderlik edebilmek için önemli dersler aldı. Horev’e (Sina Dağı) gittiğinde,

Rab Musa’ya ateşle yanan, ama tükenmeyen bir çalıdan yükselen alevlerin içinde göründü. Musa’ya, çarıklarını çıkartarak önünde durması söylenen çalı, Tanrı’nın yüceliğini ifade eder. Çalı aynı zamanda, Tanrı, halkının ortasında dururken, halkının yanıp tükenmeden var olabildiğinin simgesidir de. Bazı kişiler, çalının sıkıntı alevlerinde tükenmeden yanan İsrail’in yazgısını dahi görürler. Her birimiz bu çalı gibi, Tanrı için tükenmeden yanmalıyız.3

3:5   Rab, Musa’ya halkını Mısır’dan kurtaracağını ve Kenan adı verilen verimli topraklara getireceğini vaat etti. Kenan diyarında, 8. ayette sıralanan altı putperest halk yaşamaktaydı. “Kutsal” sözcüğü, Kutsal Kitap’ta ilk kez burada karşımıza çıkar. Musa, çarıklarını çıkartmakla, yerin kutsal olduğunu kabul ettiğini gösterir.

3:6   Tanrı, Musa’ya atalarının Tanrısı olduğunun güvencesini verir; Tanrı, İbrahim, İshak ve Yakup’un Tanrısı’dır. Cole, bu açıklamanın önemini şu sözlerle belirtir:

Musa, halka yeni ya da tanımadığı bir Tanrı’dan söz etmemektedir. Halkın tanıdığı Tanrı hakkında tam bir açıklamada bulunur. Pavlus’un Ares Tepesi’nde Atinalılar’a söylediği sözler bile Musa’nın açıklaması kadar güçlü değildi (Elç.17:23). Musa ve Pavlus’un sözlerindeki tek gerçek benzerlik, Tanrı’nın kendisi hakkın-daki daha sonraki yüzyıllarda Mesih’in gelişiyle sonuçlanan açıklamalarını sür-dürmesi konusundadır. Ancak Musa zamanında yapılan açıklama, İsrail için daha sonra Mesih’in gelişinde görüleceği gibi, yeni ve sarsıcı oldu.4

3:7-12   Musa, yetersizliğini ileri sürerek Tanrı’nın kendisini firavuna göndermesine itiraz etti. Ama Rab, Musa’ya kendisiyle birlikte olacağına ve Mısır’dan çıkartılan halkla, bu dağda (Sina Dağı) Kendisine tapınacağına söz verdi. J. Oswald Sanders bu konuda şu görüşü bildirir:

Musa’nın yetersizlik envanterinde yer alanları şöyle sıralayabiliriz: Güç eksikliği (3:11), bildiri eksikliği (3:13), yetki eksikliği (4:1), güzel konuşma eksikliği (4:10), görev için uygun olmama (4:13), daha önce uğradığı başarısızlık (5:23) ve İsrail halkı tarafından onaylanmama (6:12). Tüm yetersizliklerin bir araya geldiği bu listeden daha dolu bir listenin var olabileceğini düşünmek çok zordur. Ama isteksizliği ve alçakgönüllülük gibi görünen davranışları, Tanrı’yı hoşnut etmedi. “Tanrı Musa’ya öfkelendi” (4:14). Aslında, Musa’nın yetersizliğini göstermek için söylediği bahaneler, Tanrı’nın onu bu görev için seçme nedenleriydi.5

3:13,14   Musa, Rab’bin sözcüsü olarak İsrail halkına geri döndüğünde, halkın kendisine soracaklarını önceden tahmin etti ve halka kim tarafından gönderildiğini söyleyebilmeyi istedi. Tanrı’nın kendisini ilk kez Yehova olarak açıkladığını görüyoruz: Ben BEN’İM. Yehova (tam olarak Yahve), İbranice-deki “olmak” hayah fiilinden gelir. Bu kutsal isim, “dört harf” (tetragrammaton) olarak bilinir. İngilizce’deki Yehovah, Tanrı’nın diğer adları olan Elohim ve Adonay sözcüklerinden sağlanan sesli işaretler ile İbranice’deki YHVH harf-lerinden oluşturulmuştur. YHVH’nin gerçek söylenişinden hiç kimse tam olarak emin değildir, çünkü eski İbrani imlası, alfabesinde gerçek sesliler kullanmazdı. Yine de, “Yahve” telaffuzu büyük olasılıkla doğrudur. Yahudiler, bu sözcüğü ağza alınmayacak kadar kutsal görürlerdi. Bu ad, Tanrı’nın kendiliğinden var olduğunu, kendi kendine yeterli, sonsuz^6 ve egemen olduğunu ifade eder. Tan-rı’nın adı daha doğru olarak Ben BEN’İM şeklinde söylenebilir; bu sözcükler, Ben’im çünkü Ben’im anlamına da gelebilir.

3:15-22   Tanrı’nın kendisiyle birlikte olduğu ve halkının yardımına gelmeye hazır olduğu açıklamasıyla güçlenen Musa’ya, İsrail halkına yakında özgür olacaklarını bildirmesi söylendi. Musa aynı zamanda firavunu deneyecekti; İsrailliler’e Rab’be kurban kesmeleri için çölde üç gün yolculuk etmelerine izin vermesini rica etti. Bu bir aldatma girişimi değildi, yalnızca firavunun istekliliğini denemek için söylenmişti. Aynı zamanda Mısırlılar, kendileri için kutsal olan hayvanların öldürülmesine tanık olmayacaklardı. Tanrı, firavunun tanrısal güç tarafından zorlanmadıkça teslim olmayacağını biliyordu. 20. ayette belirtilen harikalar, Tanrı’nın Mısır üzerine gönderdiği belalardır. Tanrı’nın Mısırlılar’la işi bittiğinde, Mısırlılar Yahudi kadınlarına istedikleri her şeyi vermekten mutlu olacak hale geleceklerdi! Bu şekilde toplanan zenginlik, Yahudiler’in angaryacı Mısırlılar’ın egemenliğindeki ağır işlerine karşılık ödenen adil bir tazminat olacaktı. İsrailliler, altın ve gümüş takıları ve giysileri, “ödünç almadılar”; onları “istediler”. Mısırlılar kandırılmadılar, yalnızca Yahudiler’e adil olarak ücretlerini ödediler.

B. Musa’nın İsteksizliği (4:1-17)

4:1-9   Musa, İsrail halkının kendisini Tanrı’nın sözcüsü olarak kabul edeceğinden kuşku duymaya devam ediyordu. Belki de, 2:11-15’deki hayal kırıklığı onu çok üzmüştü. Bu nedenle Tanrı, Musa’ya, Tanrı tarafından gönderildiğini onaylayan üç belirti ya da mucize verdi: (1) Yere attığı değneği bir yılan oldu. Yılanı kuyruğundan tuttuğunda, yılan tekrar değneğe dönüştü. (2) Koynuna koyduğu eli cüzam hastalığına yakalandı. Elini yine koynuna koyduğunda has-talıktan eser kalmamıştı. (3) Nil’den aldığı suyu toprağa döktüğünde, su kana dönüştü.

Bu belirtiler, Musa’nın Tanrı tarafından gönderildiği konusunda İsrail halkının ikna edilmesi için tasarlanmıştı. Bu belirtiler, Tanrı’nın, Şeytan (yılan), günah (cüzam) üzerindeki gücünü ve İsrail’in kan aracılığıyla her ikisinden de kurtarılacağını ima ediyordu.

4:10-17   Musa, iyi konuşamadığını söyleyerek Rab’be itaat konusunda hâlâ isteksiz davranıyordu. Tanrı, Musa’ya insanın ağzını kendisinin yarattığını ve bu nedenle insan ağzını güzel konuşturabileceğini hatırlattıktan sonra, Musa’nın sözcüsü olmak üzere Musa’nın erkek kardeşi Harun’u atadı. Musa, Rab’be bağımlılığını gösteren bir biçimde itaat etmeliydi, Tanrı’nın, verdiği buyrukları yerine getirecek gücü de sağlayacağını bilmeliydi. Tanrı bizden asla güç sağlamadan bir şey yapmamızı istemez. Musa, Tanrı’nın vermek istediği en iyi ile yetinmediğinden, Tanrı’nın ikinci iyi planını almak zorunda kaldı; Harun, Musa’nın sözcüsü oldu. Musa, Harun’un kendisine yardım edeceğini düşünüyordu, ama daha sonra Harun, halkı altın buzağıya tapınmaları için yönlendirerek Musa’ya engel olacağını kanıtlamış oldu (32. bölüm).

C. Musa’nın Mısır’a Geri Dönüşü (4:18-31)

4:18-23   Midyan’a kaçışından kırk yıl sonra Musa, Tanrı’nın buyruğu üzerine Yitro’nun kutsamasını alarak Mısır’a geri döndü. Karısı ve oğullarının adları, Sippora, Gerşom ve Eliezer idi (18:2-4). 2. ayette belirtilen değnek, 20. ayette Tanrı’nın değneği olarak geçer. Rab, sıradan nesneleri olağanüstü işler yapmak için kullanır, öyle ki, gücün yalnızca Tanrı’dan geldiği net olarak anlaşılabilsin! Tanrı’nın Musa’dan, firavunun önünde gerçekleştirmesini buyurduğu mucizeler, Mısır halkı üzerine gelecek olan belalardı. Tanrı firavunun yüreğini sertleştirdi, ancak firavun önceden kendi yüreğini serleştirmişti. “İlk oğul” ifadesi bazen fiziksel doğum sırasını bildirir, ama buradaki anlamı, ilk do-ğan hakkına sahip olan kişinin onur konumudur. Firavun, Tanrı’ya itaat etmedi-ği takdirde, Tanrı’nın ilk oğlunu öldüreceği konusunda uyarılmıştı.

4:24-26   Ancak, Musa bu bildiriyi firavuna ulaştırmadan önce, kendisinin itaat etmeyi öğrenmesi gerekiyordu. Kendi oğlunu (Gerşom’u ya da Eliezer’i), belki de Sippora’nın karşı çıkması nedeniyle sünnet etmemişti. Tanrı, Musa’yı öldürmekle, ya da ciddi bir hastalıkla tehdit ettiğinde, Sippora öfkeyle oğlanı sünnet etti ve kocasının kurtuluşunu sağlama aldı. Sippora, Musa’ya sünnetten ötürü, “kanlı güveysin” demişti. Bu olay ve belki de Sippora’nın imansızlığı, Musa’nın daha sonra karısını iki oğluyla birlikte babasının evine göndermesinin nedeni olabilir (18:2,3).

4:27-31   Musa Mısır’a giderken, Harun onunla buluştu. Her ikisi de İsrail halkının önünde durarak, Rab’bin çağrısını bildirdiler ve bu çağrıyı Rab’bin vermiş olduğu üç belirtiyle desteklediler. Böylece halk Rab’be inandı ve tapındı.

IV. MUSA’NIN FİRAVUN İLE GÖRÜŞMELERİ (5:1 - 7:13)

A. İlk Görüşme (5:1 - 7:6)

5:1   3:18’de Tanrı Musa’ya firavunun önüne giderken yanında İsrail’in ileri gelenlerini de götürmesini söylemişti. Rab aynı zamanda Harun’u, Musa’nın sözcüsü olarak da atamıştı (4:14-16). Böylece Musa, ileri gelenler yerine yanına Harun’u alarak firavuna gidip şöyle dedi: “Halkımı bırak, gitsin.” Rab’bin buyruğu çok açıktı.

5:2-14   Musa ve Harun, firavuna ilk ültimatomu verdiklerinde, firavun onları halkı işinden alıkoymakla suçladı. Aynı zamanda İsrail halkının işini ağırlaştırdı; bundan böyle kerpiç yapmak için kendi samanlarını kendileri toplayacaklar, yine de önceki kadar çok iş çıkaracaklardı. Firavun durumu Yahudiler için imkansız hale getirmekteydi; bu bize Yahudiler’e Nazi toplama kamplarında yapılan zulmü hatırlatır. Yahudi halkı saman yerine anız toplamak üzere

tüm Mısır’a dağılmak zorunda kaldı. İbrani metni, zulüm gören bu halkın nasıl hor görüldüğünü ima eder. Cole, anızın kaba ve pürüzlü olması nedeniyle sa-manın yerini tutmadığına dikkat çeker.7

5:15-23   Daha önce, İsrailliler’e samanı başkaları getirirdi. Saman, kerpiçleri takviye etmek ve yapıldıkları kalıba yapışmalarına engel olmak için kullanılırdı. Yahudi ileri gelenleri dövüldüklerinde firavuna giderek yakındılar, ama dikkate alınmadılar. Halk daha sonra, Musa ve Harun’u suçladı, Musa da Rab’bi suçladı. Tanrı halkının iç saflarından gelen karşı koymalar, dışarıdan gelen zulme katlanmaktan daha zordur.

6:1-12   Musa’nın huysuz konuşmasına rağmen, Rab lütfederek Musa’ya önce firavunun İsrailliler’in gitmesine izin vereceğini, çünkü Tanrı’nın güçlü elinin firavunu buna zorlayacağını bildirdi. Sonra Musa’ya, İbrahim, İshak ve Yakup’a kendisini Gücü Her Şeye Yeten Tanrı olarak açıklamış olduğunu hatırlattı. Daha önce, antlaşmasına sadık Tanrı’nın kişisel adı olan Yahve (RAB) adı bildirilmemişti. Buradaki düşünce, Tanrı’nın kendisini şimdi yeni bir biçimde ve halkını kurtaracağı yeni bir güçle açıklayacağıdır. Tanrı bir antlaşma yapmıştı ve şimdi bu antlaşmayı İsrailliler’i Mısır’dan çıkartıp vaat edilen topraklara getirerek gerçekleştirecekti. 6-8. ayetlerdeki, “yapacağım” ifadelerine dikkat edin. “Yahve” (RAB) adı daha önce kullanılmıştı, ama şimdi yeni bir önem kazanmaktaydı. Bu ayetlerde, Tanrı’nın daha önce yaptıklarını, şimdi yapmakta olduklarını ve yapacaklarını vurgulayan, birçok şahıs zamiri kullanılmıştır. Musa konuyu kavramamışa benziyordu; hâlâ kendi yetersizliğiyle meşguldü. Tanrı kendisine daha fazla güvence verdikten sonra, Rab’bin sözüne itaat etti (7. bölüm). 12 ve 30. ayetlerde geçen “sünnetsiz dudaklar” ifadesinin anlamı, kekeleyen tutuk bir konuşmayı ifade eder. Musa kendisini iyi bir konuşmacı olarak görmüyordu.

6:13-30   14-25. ayetlerdeki soy ağaçları, Yakup’un ilk üç oğlu olan Ruben, Şimon ve Levi ile sınırlıdır. Yazar daha geniş bir soy ağacından söz etmek istememiş, yalnızca Musa ve Harun’un soy ağacından ayrıntılarıyla söz etmişti. Bu nedenle, Ruben ve Şimon’u çabucak atlamış ve hemen kâhin soyuna geçmiştir.

7:1-5   6. bölümün sonunda, Musa, kendisi gibi zayıf bir konuşmacıyı firavunun neden dinleyeceğine şaşırmıştır. Rab Musa’nın bu tepkisine karşılık, Musa’nın firavunun önünde Tanrı’nın bir temsilcisi olarak duracağı yanıtını verdi. Musa Harun’a konuşacak; Harun da çağrıyı firavuna iletecekti. Firavun çağrıya kulak asmayacak, ama Tanrı, halkını yine de kurtaracaktı!

7:6   Musa ve Harun büyük görevlerine başladıklarında, seksen ve seksen üç yaşlarındaydılar. Bu gün, “yaşı geçmiş” olarak adlandırılan erkekleri ya da kadınları Tanrı, yüceliğini göstermek için hâlâ kullanabilir.

B. İkinci Görüşme (7:7-13)

Firavun yaklaşmakta olan sıkıntıya ilişkin önceden haberdar edilmişti. Harun firavunun önünde değneğini yere attı ve değnek yılana dönüştü. Firavunun büyücüleri ve bilgeleri de büyüleriyle aynı şeyi yaptılar; Şeytan’ın güçlerini kullanarak aynı mucizeyi gerçekleştirmişlerdi. 2.Timoteos 3:8 ayetinden, Mısırlı büyücülerin adlarının Yannis ve Yambris olduğunu öğreniyoruz. Büyücüler, Harun’un yaptıklarını taklit ederek Musa’ya karşı direndiler, ama Harun’un değneği, büyücülerin değneklerini yuttu. Tanrı, firavunun yüreğini sertleştirdi. Ancak Tanrı keyfi davranmıyordu; firavunun inatçılığına karşılık veriyordu. İlk belanın zamanı gelmişti.

V. İLK DOKUZ BELA (7:14-10:29)

A. Birinci Bela – Nil’in Sularının Kana Dönmesi (7:14-25)

7:14-18   Rab Musa’ya, firavun Nil’e inerken, onu karşılamak için gidip ırmak kıyısında beklemesini söyledi (Firavun belki de “kutsal” Nil Nehri’nde yıkanıyordu). Musa, ırmaktaki balıkların öleceği, ırmağın leş gibi kokacağı ve Mısırlılar’ın artık ırmağın suyunu içemeyecekleri konusunda firavunu uyardı; çünkü Musa elindeki değnekle ırmağın sularına vurduğunda, sular kana dönecekti.

7:19-25   Musa ve Harun Tanrı’nın buyruklarına uydular. Değneği Mısır’ın suları üzerine uzattılar. Nil Nehri’ndeki ve Mısır ülkesindeki tüm sular kana döndü. Balıklar öldü ve nehir leş gibi koktu. Mısırlı büyücüler, Nil Neh-ri’nden başka yerlerde buldukları sularla aynı şeyi yaptılar. Firavun belki de büyücülerinden teşvik alarak, Musa’nın İsrail halkının gitmesi konusundaki isteklerine karşı çıktı. Nil’in kirlendiği yedi gün boyunca insanlar içecek su bulmak için ırmak kıyısını kazdılar.

B. İkinci Bela – Kurbağalar (8:1-15)

Mısır ülkesini kaplayan kurbağalar, öyle büyük bir sıkıntı verdiler ki, firavun yumuşamış görünüyordu. Firavun, Musa’dan belanın kaldırılmasını istediğinde, Musa şöyle dedi: “Kararı sana bırakıyorum. Kurbağalar senden ve evlerinden uzak dursun, yalnız ırmakta kalsınlar diye senin görevlilerin ve halkın için ne zaman dua edeyim?”Ancak, sanki yeterince kurbağa yokmuş gibi, firavunun büyücüleri de kendi büyüleriyle kurbağalar yaptılar!

Bunu şeytani güçler aracılığıyla yapmışlardı, ama kurbağaları yok etmeye cesaret etmediler, çünkü kurbağa Mısır’da bereket tanrısı olarak tapınılan bir hayvandı. Ertesi gün kurbağalar öldüklerinde, tüm ülke leşlerin çıkardığı kokudan geçilmez olmuştu. Firavun yüreğini tekrar sertleştirdi.

C. Üçüncü Bela – Sivrisinekler (8:16-19)

Yerdeki toz, sivrisineklere ya da tatarcıklara dönüştü. Üçüncü bela karşısında Mısır büyücüleri, büyüleriyle sivrisinek yapamadılar ve firavunu, kendilerinden daha büyük bir güçle karşı karşıya olduklarını söyleyerek uyardılar. Ama firavun çok inatçıydı. Firavun yüreğini sertleştirdikçe, yüreği Tanrı tarafından daha çok sertleştiriliyordu.

Ç. Dördüncü Bela – Atsinekleri (8:20-32)

8:20-24   Tanrı dördüncü belayı gönderdi: Sürüler halinde atsinekleri. İb-ranice’de, sürüler halinde (ya da “karma”), pek çok cinsin karışımı anlamına gelir. Belaların çoğu ya da tamamı, Mısır’ın sahte tanrılarını hedef aldığından (Nil Nehri ve hemen hemen her hayvan Mısır’da bir tanrı sayılıyordu!), kınkanatlılar ailesinden herhangi bir böcek türünün kastedilmiş olması mümkündür. Bu bela, kutsal böceklerin tanrısı olan Kepri’ye karşı bir saldırı olabilirdi.8

8:25-32   Firavun bu bela karşısında, İsrailliler’in Mısır ülkesinde Tanrıları’na kurban kesmesine izin verecek kadar eğildi. Ancak bu mümkün değildi, çünkü İsrailliler, Mısırlılar’ın tapındığı hayvanları kurban etmekle bir başkaldırıyı kışkırtabilirlerdi. Firavun, daha da fazlasına razı oldu: Yahudiler kurban kesmek için çöle gidebilirlerdi, ama fazla uzağa gitmemeliydiler. Bu da yeterli değildi, çünkü Tanrı onlara, üç günlük bir yolculuğa çıkmalarını buyurmuştu. Mısır, beladan kurtulur kurtulmaz, firavun kararını değiştirdi ve halkı salıvermedi.

D. Beşinci Bela – Hayvanların Ölümü (9:1-7)

Firavun uyarıldıktan sonra, şarbon olduğunu düşündüğümüz bir hastalık yüzünden Mısırlılar’ın kırdaki hayvanlarının birçoğu öldü. İsrailliler’e ait olan hayvanlar hastalıktan etkilenmediler. Bu yargı, doğal bir olay olarak açıklanamayacak türde ayırım yapan bir yargıydı. Belaları doğal nedenlerle açıklamak için yapılan tüm girişimler boşa çıktı. Mısırlılar’ın tüm hayvanları ölmemişti. 19. ayette sözü edilen başka hayvanlar vardı; bazıları daha sonra Fısıh gecesinde öldürüldüler (12:29b). Bazı hayvanlar evlere getirildi (20. ayet). Koç, keçi ve boğa Mısır’da kutsal kabul edilen hayvanlardandı. Şimdi çürüyen leşleri çevreyi kirletmekteydi.

E. Altıncı Bela – Çıbanlar (9:8-12)

Firavun yüreğini çelik gibi sertleştirdiğinde, Tanrı, ince bir toza dönüşen ocak kurumlarıyla, Mısır’daki insan ve hayvan bedenlerinde irinli çıbanlar çıkardı. Büyücüler bile çıbanlardan etkilendiler. Firavun yüreğini sertleştirdikçe, Tanrı tarafsız olarak firavunun yüreğini sertleştiriyordu.

F. Yedinci Bela – Dolu ve Yıldırım (9:13-35)

“Bütün belalarım” ifadesi, Tanrı’nın gönderdiği belaların yetkin gücünü ima ediyor olabilir. Rab firavuna, onu ve Mısırlılar’ı bir önceki hastalık belasıyla vurabileceğini hatırlatır, ama bunu yapmak yerine, Tanrı gücünü göstermek ve

ününü yaymak için firavunu esirgemişti. 16. ayette, firavunun yazgısının lanetlenmek olduğuna ilişkin hiçbir ifade yoktur. Lanetleme, bir Kutsal Kitap öğretişi değildir. Rab, firavunu, Tanrı’nın gücüne karşı koymaya kararlı bir kişinin başına neler geleceğini gösteren bir örnek olarak kullandı (Bkz. Rom.9:16,17).

Bir sonraki bela, dolu ve şimşek ya da gök gürültüsünün eşlik ettiği ateşti. Bela, insanları, hayvanları ve biçilmeye hazır keten ve arpayı mahvetti (31,32. ayetler); ama buğday ve kızıl buğday henüz bitmediği için zarar görmediler. Goşen’de yaşayan İsrailliler’in bulunduğu yere dolu düşmedi. Firavunun ricası üzerine, Musa dua etti ve bela kesildi. Ama firavun, Musa’nın tahmin ettiği gibi, İbrani köleleri salıvermemek konusunda daha da sertleşti.

G. Sekizinci Bela – Çekirgeler (10:1-20)

Musa ve Harun, yakında gerçekleşecek olan çekirge belası konusunda firavunu uyardılar, ama firavun yalnızca erkeklerin gidip Rab’be tapınmalarına izin veriyordu. Kadınlar ve çocuklar Mısır’da kalmalıydılar. Ancak Tanrı, aileleri Mısır’da kalan erkeklerin çöle gitmelerini söylememişti. Yedinci bela daha önce görülmemiş ölçüde ciddiydi; çekirgeler tüm ülkeyi kapladılar ve yenebilir her şeyi yediler. Bu durum, tanrı Serapis’in çekirgelerden koruyacak gücü olmadığını gösteriyordu. Firavun razı olmaya istekli göründü, ama yine de İsrail halkını salıvermeyecekti.

H. Dokuzuncu Bela – Üç Gün Boyunca Karanlık (10:21-29)

10:21-28   Dokuzuncu bela, üç gün boyunca süren ve Mısırlılar’ın yaşamlarını felce uğratan bir karanlıktı. Yalnızca İsrailoğulları’nın yaşadığı yerler aydınlıktı; çok açık bir mucize! Mısırlılar’ın güneş tanrısı olan Ra’nın maskesi düştü ve güçsüzlüğü ortaya çıktı. Firavun Musa’ya, çöle kadınları ve çocukları da götürebileceğini, ama davar ve sığırları Mısır’da bırakması gerektiğini söyledi. Firavun, böylece İsrail halkının geri dönüşünü sağlama aldığını düşünüyordu (Belki de aynı zamanda kendi sürülerinin sayısını artırmayı istiyordu). Ancak bu durumda, Yahve’ye kurban etmek için hayvan olmayacaktı ve halkın Mısır’dan ayrılmasının nedeni Rab’be kurban kesmekti. Musa, firavunun talep ettiği ödünü vermek istemediğinde, firavun Musa’ya bir daha karşısına çıkmamasını söyledi.

10:29   Musa, “dediğin gibi olsun, bir daha yüzünü görmeyeceğim” dedi. Musa’nın bu ifadesi, 11:8’deki, “yanından büyük öfkeyle ayrıldı” ifadesiyle çelişkili görünür. Matthew Henry, “bir daha asla” ifadesinin “ondan sonra” anlamına geldiğini ve 11:8 ayetinin aynı “görüşmeden” söz ettiğini düşünür:

Musa bu görüşmeden sonra tekrar gönderilinceye kadar firavunun yanına gitmedi. Tanrı, sözünden uzaklaşan insanların aldanmasına izin verir ve onlara put-larının çokluğuna göre yanıt verir. Gadaralılar, Mesih’ten ayrılmasını istedikle-rinde, Mesih hemen onların yanından ayrılmıştı.9

VI. FISIH VE İLK DOĞAN ÇOCUKLARIN ÖLDÜRÜLMESİ (11:1 - 12:30)

11:1-10   Musa henüz firavunun huzurundan ayrılmamıştı. 4-8. ayetlerde halen firavunla konuşmaktadır. İlk üç ayet, ara cümle olarak düşünülmüş olabilir. Onuncu ve son bela karşısında, Tanrı Musa’ya, İsrailliler’e Mısırlılar’dan altın ve gümüş eşya istemelerini (ödünç almamalarını) söyledi. Musa, firavunu belirlenen günün gece yarısında, Mısır’daki tüm ilk doğanların öldürüleceği konusunda uyardı (bkz. 12:6). İsrailliler, bu ölümden zarar görmeyeceklerdi. Firavunun görevlileri, İbraniler’in önünde, bir an önce gitmeleri için onlara yalvararak eğileceklerdi. Musa bunları söyledikten sonra hükümdarı büyük öfke içinde bırakarak yanından ayrıldı. Ancak firavunun kulakları bu uyarı karşısında sağırlaşmış gibiydi ve Rab, firavunun yüreğini daha da sertleştirdi.

12:1-10   Rab, Musa ve Harun’a ilk fısıh hazırlıkları için ayrıntılı buyruklar verdi. Burada sözü edilen kuzu, hiç kuşkusuz Rab İsa Mesih’in örneğidir (1Ko.5:7). Kuzu kusursuz olmalıydı; bu Mesih’in günahsızlığını belirtir; erkek ve bir yaşında olmalıydı; bu özellik, Rabbimiz’in yaşamının en dinç ve güzel döneminde öleceğini ima ediyor olabilir. Ayın on dördüne kadar kuzuya bakılacaktı; bu ifade Kurtarıcı’nın Nasıra’daki otuz yılına işaret ediyor olabilir. Rab İsa, Tanrı tarafından sonraki üç yıl boyunca insanların dikkatli gözlemiyle denenmişti. Kuzu, İsrail topluluğu tarafından boğazlanacaktı; Mesih’in kötülerin eline teslim edilip öldürülmesi gibi (Elç.2:23); kuzu, akşam üstü, dokuz ve on birinci saatler arasında, İsa’nın dokuzuncu saatte öldürüldüğü gibi öldürülecekti (Mat.27:45-50). Kuzunun kanı kapı sövelerine sürülmeliydi; böylelikle ölümden kurtuluş sağlanacaktı (7. ayet); tıpkı Mesih’in kanının imanla kabul edilmesi durumunda, günah, benlik ve Şeytan’dan kurtuluşun sağlanması gibi. Kuzunun eti ateşte kızartılmalıydı. Bu koşul, Mesih’in Tanrı’nın günahlarımıza karşı duyduğu gazaba dayandığını resmetmektedir. Kuzunun eti mayasız ekmek ve acı otlarla yenmeliydi; bununla, Mesih, halkının yiyeceği olarak simgelenir. İçtenlik ve gerçekle dolu, kötülük mayasından arınmış, gerçek tövbe içeren yaşamlar sürmeli ve daima Mesih’in çektiği sıkıntının acılığını hatırlamalıyız. Kuzunun hiçbir kemiği kırılmayacaktı (46. ayet); bu koşul, Rabbi-miz’in ölümünde birebir yerine getirilmişti (Yu.19:36).

12:11-20   İlk fısıhta, kişilerin kuzunun etini yolculuğa hazır durumda yediklerini görürüz; bu koşul bize uzun bir yolculuk yapan kişilerin yanlarında fazla eşya olmaması gerektiğini hatırlatır. Rab, kapı sövelerine kan sürülen evlerin üzerinden geçtiği için buna, Fısıh adı verilmiştir. Fısıh kelimesinin anlamı “üzerinden geçmek”tir. “Üzerinden geçmek” ifadesinin anlamı, “yanından geçmek” değildir. Cole şöyle bir açıklama yapar:

Fısıh sözcüğü, etimolojik anlamıyla doğru ya da bir kelime oyunu olabilir. İsrail için pesah sözcüğünün anlamı, “üzerinden geçmek” ya da “üzerinden sıçramak” anlamına gelir ve Tanrı’nın, İsrail’i esirgeyen eylemi için kullanılmıştır.10

Fısıh, İsrail’in dini takvim yılının on dördüncü gününe rastlamaktaydı (2. ayet). Fısıh ile Mayasız Ekmek Bayramı arasında yakın ilişki bulunur. İlk fısıh gecesi, halk Mısır’dan öyle büyük bir telaş içinde ayrılmıştı ki, hamurun mayalanması için bekleyecekleri zamanları yoktu (24,39. ayetler). Bundan dolayı, fısıhı yedi gün kutlamakla Mısır’dan çıkıştaki çabukluğu hatırlayacaklardı. Ama maya, aynı zamanda günahın simgesi olduğundan, kan aracılığıyla kurtulanların günahtan ayrılmaları (Mısır) gerektiğini de hatırlatmalıydı. Mayalı ekmek yiyen kişi topluluktan atılacaktı. Bunun anlamı, kişinin konaklama yeri ve ayrıcalıklarının dışında bırakılacağıydı. “Atılmak” ifadesi bazı metinlerde ölüme mahkum edilmek anlamına gelir.

12:21-27   Musa, halkın ileri gelenlerine buyrukları bildirir. Kuzunun kanını kapı sövelerine nasıl süreceklerine ilişkin ayrıntıları açıklar. Mercan-köşküotu, Mesih’in kanını kişisel olarak uygulayan imana örnek olabilir. Fısıh, gelecek kuşak bu kutlamanın anlamını sorduğunda onlara öğretmek için bir başlangıç noktası oluşturacaktı.

12:28-30   Beklenen darbe gece yarısı indi. Mısır’da büyük feryat koptu, çünkü ölüsü olmayan ev yoktu. Sonunda İsrailliler’e gitme izni verildi.

VII. MISIR’DAN ÇIKIŞ (12:31 - 15:21)

1. Denize Doğru Kaçış (12:31 - 13:22)

12:31-37   31. ayet, Musa’nın firavunla yüz yüze görüştüğü ifadesine yer vermez (Bkz. 10:29). Bir hizmetkârın, söyledikleri ya da yaptıkları genellikle efendisine atfedilir. Musa, firavunun hizmetkârlarının İsrailliler’e gitmeleri için yalvaracaklarını önceden söylemişti (11:8).

İsrailliler, Mısır’daki Sukkot bölgesine yolculuk ettiler. Bu bölge, Filistin’deki kentin adı ile karıştırılmamalıdır (Yar.33:17). Mısırlılar, sonunda İsrailliler’den kurtuldukları için mal varlıklarını onlara vermekten sevinç duyuyorlardı. Mısırlılar’ın verdikleri İbraniler için, yalnızca firavuna sağladıkları hizmetin bir karşılığıydı. Bu mallar, İsrailliler’e yolculuk yapmaları ve Tanrı’ya hizmet etmeleri için gerekli malzemeyi sağlamıştı. Kadın ve çocukların yanı sıra, altı yüz bin kadar erkek Mısır’dan ayrıldı. Erkeklerin tam sayısı, 603.550 idi (38:26). Tüm İsrailliler’in sayısı, yaklaşık iki milyondu.

12:38,39   Çıkış Kitabı’nın tarihi hakkında dikkat çeken bir tartışma vardır. Genelde kabul edilen tarih, İ.Ö. 1440’tır. Diğer araştırmacılar, bu tarihi İ.Ö. 1290, hatta daha geç olarak düşünürler (Bkz. Giriş). İsrailliler, Mısır’dan ayrılırken yanlarında karma bir çoğunluk (yabancılar) bulunmaktaydı. Çölde Sayım 11:4 ayetinde, bu yabancılardan “düzensiz kalabalık” olarak söz edilir. Bu kişiler, Tanrı’nın kendilerine gösterdiği iyiliğe rağmen yine de şikayet etmişlerdir.

12:40-42   40. ayetteki kronoloji ile ilgili olarak, Yaratılış 15:13,14’deki yoruma bakınız. Burada sözü edilen dört yüz otuz yıl, İsrailliler’in Mısır’da geçirdikleri zamanla tam olarak uyuşur. Önemli olan, Rab’bin yüzlerce yıl önce verdiği sözü unutmadığını anlamaktır. Tanrı, halkını Mısır’dan çıkarmakla verdiği sözü yerine getirdi. Tanrı, kurtuluşumuz hakkındaki vaadi konusunda da

İsrailoğulları’nın Mısır’dan çıkışları ve yaptıkları yolculuklar

ağır davranmamaktadır (2Pe.3:9). Gelecekte bir gün, Musa’nın örneği olan Rab İsa, halkını bu dünyadan çıkartarak Vaat Edilen Topraklar’a götürecektir.

12:43-51   Kalıcı fısıh düzeninde, yalnızca sünnetli erkeklerin katılmalarına izin verileceği kesinlikle belirtilmişti. Sünnet edilmiş yabancılar, komşular ya da hizmetkârlar da katılabilirlerdi. Hiçbir yabancı konuk ve ücretli işçi fısıh etinden yemeyecekti.

13:1-15   Tanrı Mısır’da, İsrailliler’in ilk doğanlarını ölümden kurtarmıştı; bundan dolayı insan ve hayvanların ilk doğanları Tanrı’ya ait görülerek O’na adanmalıydılar. Levi oymağı kâhinlik hizmeti için atanıncaya kadar, ilk doğan çocuklar Tanrı kâhinleri oldular. Temiz kabul edilen hayvanların ilk doğanları bir yıl içinde Tanrı’ya kurban edilmeliydiler. Kirli sayılan hayvanların, örneğin bir sıpanın ilk doğanı Rab’be kurban edilemezdi. Bu nedenle sıpanın bedeli bir kuzuyla ödenmeliydi; sıpanın yerine bir kuzunun ölmesi gerekiyordu. Sıpanın bedeli ödenmediği takdirde, boynu kırılmalıydı. Bu durum, kurtuluş ve yıkım arasındaki seçimi belirtir. Daha sonra sıpanın para karşılığında kurtarılması sağlandı (Lev.27:27; Say.18:15). Günah içinde doğan ilk çocuk da kurtarılmalıydı. Kurtuluş bedeli için beş şekel ödenmeliydi (Say.18:16). Bu koşul, insanın Tanrı önündeki kirli ahlak durumuna ilişkin ciddi bir hatırlatmaydı.

İlk doğanın kutsanması, Tanrı’ya adandığını gösterir. Aynı şekilde, Mayasız Ekmek Bayramı da kurtarılmış halktan beklenen ahlak saflığını belirtmektedir. Yedi gün süreyle halk mayasız ekmek yiyecek ve evlerinde maya bulundurmayacaktı. Hem ilk doğanın kutsanması, hem de Mayasız Ekmek Bayramı, gelecek kuşaklara, Rab’bin halkını Mısır’dan nasıl kurtardığını açıklayan dersler olmalıydılar.

13:16   Yahudiler, daha sonra 9 ve 16. ayetleri izleyerek muskalar yazdılar ya da Kutsal Kitap’tan bölümlerin bulunduğu deri kutuları alınlarına ve bileklerine bağladılar. Ancak bu ayetlerin ruhsal anlamı, yaptığımız (ellerimizle) ve istediğimiz (gözler) her şeyin Tanrı’nın sözü ile uyum içinde olması gerektiğidir.

13:17-20   Mısır’dan Kenan’a giden en kestirme yol, Filistin ülkesinden geçiyordu ve sahil yolunda yapılacak yolculuk, yaklaşık iki hafta sürmekteydi. Ancak, bu yol Mısır ordusu tarafından sürekli gözaltında tutulmaktaydı. Tanrı, halkını saldırı ve hayal kırıklığından korumak için onları Sina Yarımadası’ndan geçen daha güneydeki bir yoldan götürdü. İsrailoğulları düzenli sıralar halinde yürüyorlardı. Aynı zamanda yanlarına Yusuf’un kemiklerini de almışlardı. Atalarının daha önce Yusuf’a içtikleri ant uyarınca, kemikleri Yusuf’un memleketi olan Kenan’a götürmekteydiler. C. F. Pfeiffer şöyle yazar:

İsrailliler’in önünde ikiye ayrılan denize ilişkin Kutsal Kitap’ın kullandığı ifade “Yam Suf”, birebir anlamıyla “Sazlık Denizi” idi (Çık.13:18). Günümüzde Acı Göller olarak bilinen bölgenin, o tarihlerde Kızıldeniz ile ilgisi olabilirdi; bu nedenle “Sazlık Denizi”nin geleneksel çevirisi “Kızıldeniz” olabilir. Denizin geçildiği noktanın tam olarak neresi olduğu konusunda sayısız varsayımlar bulunur, ancak bu varsayımların hiçbiri kesin kabul görmemiştir.11

13:21,22   Rab’bin, halkıyla olan beraberliğini gündüz bir bulut sütunu, gece ise bir ateş sütunu göstermekteydi. Matthew Henry, “Bu sütunlar, sürekli duran mucizelerdi” der.12 Bu görkem bulutu, İbrani dilinde “konut kurmak” sözcüğünden kaynaklanan Şekina olarak bilinir. Sütun, Tanrı’nın halkına rehberlik ettiğini ve düşmanlarından koruduğunu ifade etmekteydi (Çık.14:19,20). Sütun her iki yönden de Rab İsa Mesih’i simgeleyen iyi bir örnektir.

B. Kızıldeniz’i Geçiş (14. Bölüm)

14:1-9   Bu bölüm, Kutsal Kitap’ın en etkili bölümlerinden biridir. Rab, İsrailoğulları’nı Kızıldeniz’in batısındaki Pi-Hahirot’a doğru güneye yönlendirdi. Bu, kaçışı imkansızlaştırmış görünüyordu, ama durumun zorluğu, gelen mucizeyi daha da görkemli hale getirdi. Firavun, İsrail halkının tuzağa düştüğünü düşündü ve seçme altı yüz savaş arabasının yanı sıra, Mısır’ın tüm savaş arabalarını sorumlu sürücüleri ile birlikte yanına alarak peşlerine düştü. Firavun, deniz kenarında konaklamış çaresiz görünen iki milyon İsrailli’ye yetişti. İsrail halkı, firavunun ordusu ve deniz arasında sıkışıp kaldı.

14:10-14   İsrailoğulları gözlerini kaldırıp Mısır ordusunun arkalarından geldiğini gördüklerinde dehşetten donakaldılar, ama bilgece davranarak Rab’be feryat ettiler. Sonra yine de, Rab’bin önderi olan Musa’ya, daha önce yaptıkları gibi (5:21) yakındılar; çölde ölmektense, Mısır’da kalıp kölelik etmek kendileri için daha iyi olacaktı. Bu davranışları bütünüyle imansız yüreklerini ortaya koymaktaydı. Artık çekingen olmayan Musa onlara, “Sakin olmalarını ve Rab’bin onları nasıl kurtaracağını görmelerini” söyledi.

14:15-18   Tarihteki en büyük mucizelerden biri gerçekleşmek üzereydi:

Rab Musa’ya şöyle buyurdu: “İsrailliler’e söyle, ilerlesinler. Sen değneğini kaldır ve elini denizin üzerine uzat. Sular yarılacak ve İsrailliler kuru toprak üzerinde yürüyerek denizi geçecekler.”

Tanrı’nın Mısırlılar’ın yüreklerini sertleştirmesi, firavun ve tüm askeri gücünün üzerinde yücelik kazanması konusunda Matthew Henry şunları yazar:

Tanrı, lütfunun etkilerine uzun zamandır direnen kişilere gazabını göstermekle adil davrandı. İnatçı, küstah ve asi firavun üzerinde Tanrı’nın zaferi görünecekti.13

14:19-28   Tanrı’nın meleği (Mesih, bkz. Hak.6) bulut sütunu olarak İsrail ordusunun arkasına geçti; halkı Mısırlılar’dan korudu. Bulut sütunu, İsrailliler’in bulunduğu tarafı aydınlattı, Mısırlılar’ın tarafını ise kararttı. Musa, Kızıldeniz’e ikiye ayrılmasını buyurduğunda, denizin suları ikiye bölünerek sağ ve solda duvar oluşturdu. Ortada kuru, toprak bir yol belirdi. İsrailliler, güvenlik içinde kuru toprak üzerinde yürüyerek denizi geçtiler, ama firavunun ordusu onları izlemeye kalktığında, Rab onlara sıkıntı verdi; savaş arabalarının tekerleklerini yoldan çıkardı, arabalarını zorlukla sürüyorlardı. Kaçmaya çalıştılar, ama başaramadılar. Musa’nın buyruğu üzerine sular üzerlerine döndü, fira-

vunun tüm ordusunu yuttu. Bir kişi bile sağ kalmadı. Kızıldeniz’i ikiye ayıran iman, biz Tanrı’nın isteği yönünde ilerlediğimizde, imkansızı başarmamızı sağlayan imanla aynıdır.

14:29-31   Kızıldeniz’i geçmek, Tanrı’nın Eski Antlaşma’daki en büyük güç gösterisi olarak bilinir, ama tüm zamanların en büyük gücü, Mesih’i ölümden dirilten güçtür.

C. Musa’nın Kurtuluş Ezgisi (15:1-21)

Fısıh; kan aracılığıyla, Kızıldeniz ise güç aracılığıyla kurtuluştan söz eder. Musa’nın ezgisi, Tanrı’nın gücünü övmektedir. Dr. H. C. Woodring, bu ezgiyi ana hatlarıyla şöyle ayırmıştır:14

Giriş (1. ayet) – Yahve’nin zaferi

Şiirin 1. kıtası (2,3. ayetler) – Rab, Musa’nın gücü, ezgisi ve kurtuluşudur.

Şiirin 2. kıtası (4-13) – Tanrı’nın yaptıkları: Eski düşmanlar karşısında zafer kazanılmasını sağladı, halkını Mısır’dan kurtardı.

Şiirin 3. kıtası (14-18. ayetler) – Tanrı’nın ne yapacağı: Gelecekteki düşmanlar karşısında zafer kazanılmasını sağlamak; halkını miras aldıkları yere götürmek.

Ezginin sonu (19. ayet) – Mısır’ın yenilgisi ve İsrail’in kurtuluşu arasındaki zıtlık.

Miryam bu ezgiye, bir ezgiyle karşılık verdi. Tüm kadınlar oynayarak onu izledi (20, 21. ayetler).

Yaklaşık üç yüz yıl önce İngiliz yorumcu Matthew Henry, bu büyük ruhsal övgü ezgisine duyduğu takdiri ve yorumunu şöyle belirtir:

Bu ezgiyle ilgili gözlemlerimiz: (1) Bildiğimiz en eski ezgidir. (2) Hayranlık uyandıran bir kompozisyondur; üslup yüce ve görkemli, tasvirler canlı ve uygun, ezginin tamamı ise dokunaklıdır. (3) Tanrı’nın yüceliğine adanmış kutsal bir ezgidir. Herhangi bir insanı değil, O’nun adını yüceltme ve yalnızca O’nu övme amacıyla yazılmıştır. Ezgide Rab’bin kutsallığı işlenir ve bu kutsallığa şarkı söylenir. (4) Tipik bir ezgidir. Düşmanları yenildiğinde, müjdeci kilisenin kazandığı zaferler, Musa’nın ve Kuzu’nun ezgisinde bir arada ifade edilir. Mu-sa’nın ezgisi Kızıldeniz üzerinde söylenirken, Kuzu’nun ezgisi, camdan deniz üzerinde söylenmektedir (Va.15:2,3).15

VIII. SİNA’YA YOLCULUK (15:22 - 18:27)

A. Şur Çölü (15:22-27)

22. ayet, Kızıldeniz’den Sina Dağı’na yapılan yolculuğu içerir. Yolculuğun her adımı, her çağdaki imanlı için ruhsal derslerle doludur. “Acı” anlamına gelen Mara, yaşamın acı deneyimlerinden söz eder. Ağaç, yaşamın acılıklarını tatlıya dönüştüren Golgota çarmıhını ima eder. Rab, Mara’da kendisini, “Şifa Veren Rab” olarak açıklar. Mısırlılar’ın hastalıklarından İsrail’i kurtaracağına söz vermiştir. On iki kuyusu ve yetmiş hurma ağacıyla Elim, çarmıhtan sonra sahip olduğumuz huzur ve yenilenmeyi ifade eder.

B. Sin Çölü (16. Bölüm)

16:1-19   Güneydoğuya yolculuk eden halk, Sin Çölü’ne geldi.16 Sin Çölü’nde halk yiyecek bulamadığı için acı acı yakındı. Yiyeceklerinin bol olduğu, ama kendilerinin tutsak oldukları zamanı sanki unutmuş gibi, Mısır’daki yiyeceklere özlem duydular. Tanrı lütfederek halka akşam bıldırcın, sabah man göndererek karşılık verdi. Bıldırcınlar, burada ve Çölde Sayım 11:31’de görüldüğü gibi yalnızca iki kez sağlanmıştı. Man ise sürekli sağlandı. “Bu ne?” anlamına gelen man, Tanrı tarafından mucizevi biçimde sağlanan bir yiyecekti; manı, fiziksel bir temel üzerinde açıklama girişimleri başarısız olur. Man, küçük, yuvarlak, beyaz ve tatlıydı (31. ayet). Tanrı Ekmeği olan Mesih’in alçakgönüllülüğünü, mükemmelliğini, paklığını ve tatlılığını simgelemekteydi (Yu. 6:48-51). Manın verilişi (Canlarımıza Mesih’in hizmetini sağlayan Kutsal Ruh’u hatırlatan bir biçimde) sabah çiyi ile ilişkiliydi. İsrailliler, kişi başına bir omer toplayabilirlerdi. Topladıkları miktar ne olursa olsun, man her zaman herkesin yiyeceği kadar vardı ve asla gereğinden fazla değildi. Bu durum Mesih’in, halkının her ihtiyacını karşılamaya yeterli olduğunu gösterir ve Hıristiyanlar’ın ellerindeki fazlalık, diğerlerinin eksikliğini tamamlar (2Ko.8:15). Man, sabah erkenden, güneş tarafından eritilmeden önce toplanmalıydı. Aynı şekilde bizler de, her günün başlangıcında yaşamın baskıları üzerimize çökmeden, Mesih’ten beslenmeliyiz. Man, günlük olarak toplanmalıydı, aynı şekilde bizler de Rab-den her gün, o gün için beslenmeliyiz. Man, haftanın ilk altı günü toplanma-lıydı; yedinci gün man bulunmayacaktı.

16:20-31   Altıncı gün, iki günlük ekmek toplanması buyrulmuştu. Şabat Günü yenecek ekmek, altıncı gün toplanmalıydı. Eğer manı ertesi güne bırakırlarsa, man kurtlanıp kokardı. Man, beyaz kişniş tohumuna benziyordu ve tadı, ballı yufkayı andırıyordu. Fırında ya da ateş üzerinde pişirilebilirdi. Musa, Şabat Günü man toplamaya gidenleri payladı.

16:32-34   Manın bir kısmı altın bir tepsiye konarak, daha sonra Antlaşma Sandığı’na yerleştirilmek üzere anı olarak saklandı (İbr.9:4). Tanrı, yaratılışın yedinci gününde dinlenmişti (Yar.2:2), ancak o zaman insana yedinci gün dinlenmesini buyurmamıştı. Ama şimdi, İsrail ulusuna Şabat yasasını veriyordu. Bu buyruk, daha sonra On Buyruk’tan bir tanesi oldu (20:9-11). İsrail ile Sina Dağı’nda yapılan antlaşmanın bir belirtisiydi (31:13) ve halka her hafta Mısır tutsaklığından kurtarıldıklarını hatırlatıyordu (Yas.5:15). Diğer uluslardan olan-lara Şabat Günü’nü tutmaları buyrulmamıştı. On Buyruk’tan dokuzu, Yeni Ant-laşma’da kiliseye verilen buyruklar olarak tekrarlanır. Tekrarlanmayan tek buy-ruk Şabat yasasıdır. Yine de tüm insanlık için, yedi günden birinde dinlenmek bir ilkedir. Hıristiyan için dinlenme günü Rab’bin Günü olan haftanın ilk gü-nüdür. Bu gün yasal bir sorumluluk günü değildir; dünyasal işlerden uzak kalınan, lütfedilen bir ayrıcalık günüdür. Bu günde kendimizi tamamen Rab’be tapınmaya ve O’na hizmet etmeye adayabiliriz.

Antlaşma Sandığı’nı ifade eden “antlaşma levhalarından”, Antlaşma Sandığı var olmadan önce söz edilir. Bu, yasanın verilmeden önce belirtilişine bir örnektir. “Antlaşma levhaları”, aynı zamanda ifadenin geçtiği koşullara göre On Buyruk anlamına da gelebilir.

16:35-36   Kırk yıl süre ile man yemek, İsrailoğulları’nın çölde geçirecekleri zamana ilişkin bir kehanettir. Kenan diyarının sınırından girdiklerinde Gilgal’a ulaştılar ve man sağlanışı sona erdi (Yşu.5:12).

C. Refidim (17. Bölüm)

17:1-7   Refidim’de içecek su olmadığından, halk Musa’ya çıkıştı. Rab, Musa’ya Horev (ıssız yer) olarak bilinen bölgeye ilerlemesini ve değneği ile kayaya vurmasını buyurdu. Musa kayaya vurduğunda kayadan su fışkırdı. Bu, Mesih’in Golgota’da ‘vuruluşunun’ bir sonucu olarak Pentikost Günü’nde gönderilen Kutsal Ruh’a örnek oluşturmaktadır. Oraya Massa (deneme; halkın Tanrı’yı denediği) ve Meriva (çıkışma; Musa’yla çekiştikleri yer) adı verildi.

17:8-16   Yeşu (Yahve kurtuluştur) ilk kez burada sahneye çıkar. Musa’nın hizmetkârı olarak Refidim’de Amalekliler’e karşı savaştı. Musa, Tanrı’ya bağımlı olarak dua ettiğinde, ellerini kaldırdığı sürece İsrailliler zafer kazanıyorlardı. Ama Musa’nın elleri yorulup düştüğünde Amalek ordusu üstünlük kazanıyordu. Esav’ın soyu olan Amalek, benliği ve insanoğlunun kötü ve çürümüş Adem tabiatını simgeler. Benlik ve Amalek arasındaki benzerlikleri gözden geçirelim: (1) Tövbe edildiğinde verilen Kutsal Ruh’a karşı savaşmak için benlik harekete geçer; (2) Rab kuşaklar boyunca benlikle savaşacaktır; (3) Benlik imanlı ölünceye ya da kilise göğe alınıncaya kadar asla ortadan kalkmayacaktır; (4) Benlik üzerinde zafer kazanmak için dua ve Tanrı sözü önerilir.

Eski Yahudi tarihçisi Yosefus’a göre Hur, Musa’nın kız kardeşi Meryem’in kocasıydı. Daha sonra aynı Hur’u, Musa Sina Dağı’ndayken halkı denetlemek üzere Harun’la birlikte görevlendirildiğinde görüyoruz (24:14).

Rab sancağımdır (İbranice, Yahve nissi), Yahve’nin bileşik bir ismidir.

Ç. Musa ve Yitro (18. Bölüm)

18:1-12   18. bölüm, Mısır’dan Çıkış Kitabı’nda farklı bir bölüm oluşturur. Şimdiye kadar man, vurulan değnek ve fışkıran suyu, Mesih’in beden alışı, ölü-mü ve Kutsal Ruh’un verilişinin örnekleri olarak gördük. Burada ise Mesih’in gelecek yüceliğinin bir ön parıltısı olarak görüyoruz. Musa, yeryüzünde ege-menlik süren Mesih’in bir örneğidir. Musa’nın oğulları tarafından temsil edilen Yahudiler; Yitro tarafından simgelenen diğer uluslar ve Musa’nın Yahudi ol-mayan eşi Sippora kilisenin örneğidirler. Bin yıllık dönemde, Yahudiler’le birlikte diğer uluslardan olanlar da Krallığın bereketlerinden yararlanacaklardır. Kilise, Mesih’le birlikte yeryüzü üzerinde egemenlik sürecektir.

Olaylar kronolojik sıralamada verilmemiştir. 5. ayette Yitro’nun Sina Da-ğı’na, Musa’nın konakladığı çöle geldiğini okuruz, ama İsrailliler 19:2’deki ayette belirtilen yere kadar ulaşmamışlardı. Bir yorumcu, bu düzenlemenin, Yahve ile yapılan görüşmelerin ve yasanın verilişinin öyküsünü kesintisiz olarak aktarmak amacıyla yapıldığını ileri sürer. Musa büyük olasılıkla eşini ve iki oğlunu Midyan’da bırakmıştı. Şimdi Yitro, Sippora, Gerşom ve Eliezer (Tanrım yardımcıdır) buluşmak için sevinçle Musa’ya geliyorlardı. Bazı araştırmacılar Yitro’nun daha önce Yahve’ye tapınan biri olduğuna inanmalarına rağmen, onun tek gerçek Tanrı’ya burada inandığı anlaşılıyor.

18:13-27   Yitro, halkın davalarına bakması konusunda Musa’ya düşen ağır görevi gördüğünde, damadına düzgün karakterli, Tanrı’dan korkan, kıskançlıktan nefret eden, gerçeğe bağlı adamları kendisine yardım etmesi için seçmesini öğütledi. Musa, bu dürüst adamları biner, yüzer, ellişer ve onar kişilik toplulukların başına önder olarak atayacaktı, böylelikle Musa’nın yükü hafifleyecek ve işler daha çabuk yürüyecekti. Bazı kişiler Yitro’nun öğüdünün tanrısal olduğunu, halk üzerinde duyarlı bir temsilci heyetinin yetkisinin gerektiğini düşünürler. Bazıları ise Tanrı’nın görev verdiğinde, görevi yerine getirecek lütfu da verdiğini hatırlatırlar. O zamana kadar Tanrı, Musa ile bir dost gibi konuşmuş ve bir aracı kullanmamıştı. Bu nedenle Musa, Tanrı’nın kendisi, düzenlemeler yapıncaya kadar aynı şekilde devam etmeliydi.

IX. YASANIN VERİLİŞİ (19-24. Bölümler)

1. Açıklama İçin Hazırlık (19. Bölüm)

19:1-9   İsrailoğulları Sina Dağı’na vardılar. Mısır’dan Çıkış Kitabı’nın devamı, Levililer Kitabı’nın tamamı ve Çölde Sayım Kitabı’nın ilk dokuz bölümü burada gerçekleşen olayları kaydetmiştir.

Adem’den bu zamana kadar Tanrı doğrudan bir yasa vermemişti. Rab halkıyla lütuf aracılığıyla ilgilenmişti. Şimdi kendilerine koşullu bir yasa antlaşması sunuyordu: Sözümü dikkatle dinler, antlaşmama uyarsanız, bütün uluslar içinde öz halkım olursunuz... Siz benim için kâhinler krallığı, kutsal ulus olacaksınız. Halk itaat ederse Tanrı bereketleyecekti. Günahlılıklarını ve çaresizliklerini fark etmeyen halk, düşünmeden kabul etti. D. L. Moody şu yorumu yapar:

“Rab’bin söylediği her şeyi yapacağız.” Cesaret ve özgüven dolu bir ifade! Altın buzağı, kırılan yasa levhaları, ihmal edilen buyruklar, taşlanan haberciler, reddedilen ve çarmıha gerilen Mesih, insanoğlunun sözünü yerine getirmediğinin kesin kanıtlarıdırlar.17

TANRI’NIN YÖNETİM DÜZENLERİ ÜZERİNE ARASÖZ

Burada Tanrı’nın, insanoğluna, özellikle seçilmiş halkı olan İsrail’e karşı tutumunun öyküsünde önemli bir kesinti görülür. Tanrı’nın insanla olan ilişkisindeki değişim, yönetimindeki değişikliği de belirtir.

Augustine bir kez şöyle demişti: “Çağları ayırt edebilirseniz, Kutsal Yazılar arasındaki uyumu yakalarsınız.” Tanrı, insanlık tarihini çağlara ayırmıştır: “Aracılığıyla çağları yarattı” (İbr.1:2, İngilizce RV çevirisi). Bu çağlar uzun ya da kısa olabilir. Onları birbirinden ayıran, aralarındaki zaman değil, Tanrı’nın o çağlarda insanoğluyla olan ilişki düzenidir.

Tanrı’nın kendisi asla değişmez, ama yöntemleri değişir. Farklı zamanlarda, farklı biçimlerde çalışır. Tanrı’nın insanla olan ilişkilerini, özel bir dönem boyunca yönetme biçimini düzen olarak adlandırıyoruz. Teknik olarak, bir düzen bir çağ anlamına gelmez. Daha çok bir yönetim, kâhyalık, bir buyruk ya da ekonomidir. (“Ekonomi” sözcüğü, Yeni Antlaşma’da geçen ve “düzen” ya da “yönetim” anlamlarına gelen Grekçe oikonomia sözcüğünden türemiştir). Ama bir düzen üzerinde düşünürken, zamanı düşünmeden edemeyiz. Örneğin, bir ülkenin yönetim tarihi, yöneticilerinin adlarıyla anılır. Burada kastettiğimiz, elbette bu yöneticilerin görev yaptıkları yönetim biçimleridir. Önemli olan, yöneten kişilerin uyguladıkları politikadır, ancak bu politikalarla özel bir zaman dönemi arasında ilişki kurmamız gereklidir.

Bu nedenle, düzenden söz ederken söylemek istediğimiz, Tanrı’nın, tarihin herhangi bir döneminde insanlarla olan ilişkisinin biçimidir. Tanrı’nın insanlarla ilişkilerinde uyguladığı düzen, bir ailenin ilişkilerindeki düzenle karşılaştırılabilir. Eğer evde yalnızca bir karı koca varsa, belirli bir program izlenir. Ama küçük çocuklar varsa, bütünüyle yeni bir düzen uygulanır. Çocuklar olgunlaştıkça, aile ilişkileri yeniden düzenlenir. Aynı örneği, Tanrı’nın insan ırkıyla olan ilişkisinde görebiliriz (Gal.4:1-5).

Örneğin, Kayin kardeşi Habil’i öldürdüğünde, Tanrı onun üzerine, kimse bulup öldürmesin diye bir işaret koymuştu (Yar.4:15). Ancak, tufandan sonra Tanrı bu konuyla ilgili olarak bir ölüm cezası koydu: “Kim insan kanı dökerse, kendi kanı da insan tarafından dökülecektir” (Yar.9:6). Farklılığın nedeni, düzen değişikliğidir.

Konuyla ilgili bir diğer örnek, yazarın Babil üzerine gelecek olan ciddi yargıdan söz ettiği Mezmur 137:8,9’da bulunur: “Ey sen, yıkılası Babil kızı, bize yaptıklarını sana ödetecek olana ne mutlu! Ne mutlu senin yavrularını tutup, kayalarda parçalayacak insana!”

Ancak daha sonra Rab, halkına farklı bir şey öğretti: “Düşmanlarınızı sevin, size lanet edenler için bereket dileyin, sizden nefret edenlere iyilik edin ve size zulmedenler için dua edin” (Mat.5:44). Yasa altında yaşayan mezmur yazarı için geçerli olanın, lütuf altında yaşayan Hıristiyan için artık geçerli olmadığı açıkça görülmektedir.

Levililer 11. bölümde bazı yiyecekler murdar sayılmaktaydı. Ama Markos 7:19 ayetinde İsa Mesih bütün yiyeceklerin temiz olduğunu bildirdi.

Ezra 10:3’te Yahudiler’den yabancı eşlerini ve çocuklarını bırakmaları istendi. Yeni Antlaşma’da imanlılardan eşlerini bırakmaları istenmez (1Ko.7:12-16).

Yasa altında, yalnızca başkâhin Tanrı’nın huzuruna girebilirdi (İbr.9:7). Lütuf altında imanlıların tümü En Kutsal Yer’e girebilir (İbr.10:19-22).

Bu farklılıklar, bir düzen değişikliği olduğunu açıkça göstermektedirler.

Hıristiyanlar’ın tümü, düzenlerin sayıları ya da düzenlere verilmesi gereken adlar konusunda fikir birliğine sahip değildir. Aslında Hıristiyanlar’ın tümü düzen değişikliklerini kabul etmez.

Ama biz düzenlerin varlığını şöyle sıralayabiliriz: Her şeyden önce iki düzen bulunur: Yasa ve lütuf. “Yasa Musa aracılığıyla verildi, ama lütuf ve gerçek İsa Mesih aracılığıyla geldi” (Yu.1:17). Kutsal Kitaplarımız’ın Eski ve Yeni Antlaşma olarak ikiye ayrılmasındaki gerçek, iki farklı yönetimin oluştuğunu belirtir. Bu çağda imanlıların hayvan kurbanlar sunmalarının gerekmeyişi, gerçekle ilgili daha büyük bir kanıttır. Bu, Tanrı’nın yeni bir düzen hazırladığını gösterir. Hemen hemen hiçbir Hıristiyan, antlaşmalar arasındaki bu büyük farklılığı gör-mezden gelemez.

Ancak, eğer iki farklı düzen olduğunu kabul ediyorsak, düzenlerin iki değil, üç olduğuna inanmak zorunda kalırız. Çünkü yasa konusundaki düzen Yaratılış’tan yüzlerce yıl sonra, ilk kez burada Mısır’dan Çıkış 19. bölümde bildirilmiştir. Bu nedenle, yasadan önce en azından bir başka düzenin daha bulunması gerekir (bkz. Rom.5:14).

Aynı zamanda dördüncü bir düzen olduğu konusunda da anlaşabilmeliyiz, çünkü Kutsal Yazılar “gelecek olan çağ”dan söz eder (İbr.6:5). Bu, Rab İsa’nın bin yıllık dönem olarak bilinen egemenliğini sürdürmek için yeryüzüne geri döneceği zamandır.

Pavlus, aynı zamanda şimdiki ve gelecek çağ arasında da ayırım yapar. Önce, kendisine emanet edilen müjde ve kilise gerçeğiyle ilgili bir düzenden söz eder (1Ko.9:17; Ef.3:2; Kol.1:25). Sözü edilen şimdiki çağdır. Ama sonra gelecekteki bir çağa da işaret eder: “Zaman dolunca gerçekleşecek olan tasarı” (Ef.1:10).  Pavlus’un tanımlamasından anlaşıldığına göre, sözü edilen bu zaman henüz gelmemiştir. Bu nedenle, bizler dünya tarihinin son çağında yaşamadığımızı biliriz.

Dr. C. I. Scofield, aşağıdaki yedi düzeni şöyle belirtmiştir:

1. Masumiyet (Yar.1:28). Adem’in yaratılışından ilk günaha kadar.

2. Vicdan ya da ahlak sorumluluğu (Yar.3:7). İlk günahtan tufanın sonuna kadar.

3. İnsan yönetimi (Yar.8:15). Tufanın sonundan İbrahim’in çağrılmasına kadar.

4. Vaat (Yar.12:1). İbrahim’in çağrılışından yasanın verilişine kadar.

5. Yasa (Çık.19:1). Yasanın verilişinden Pentikost gününe kadar.

6. Kilise (Elç.2:1). Pentikost gününden göğe alınıncaya kadar.

7. Egemenlik (Va.20:4). Mesih’in bin yıllık egemenliği.18

Tam ayrıntılar konusunda fikir birliğine sahip olmak, önemli olmasa da, farklı düzenlerin bulunduğunu anlamamız açısından yararlıdır. Yasa ve lütuf arasındaki farklılık özellikle önemlidir. Aksi takdirde Kutsal Yazılar’dan bölümler alarak bunları diğer çağlara ve kendimize uygulayacaktık. Kutsal Yazılar’ın tümü bizim için yararlı olsa da (2Ti.3:16), hepsi de doğrudan bizim için yazılmamıştır. Diğer çağlarla ilgili bölümler bize uyarlanabilir, ama onların yorumu, öncelikle yazıldıkları çağ hakkında yapılmalıdır. Levililer 11. bölümün yiyeceklerle ilgili sınırlamalarına daha önce dikkat çekmiştik. Bu yasaklamalar, bugün Hıristiyanlar’ı ilgilendirmese de (Mar.7:18,19) önemli ilkeler kalıcıdır: ahlak kirliliğinden ve ruhsal kirlilikten sakınmamız gerektiği gibi...

Tanrı İsrail halkına, kendisine itaat ettikleri takdirde onları zengin kılacağına söz vermişti (Yas.28:1-6). Buradaki vurgulama, yeryüzündeki maddesel bereketlerle ilgiliydi. Ancak bu bugün için geçerli değildir. Tanrı, O’na olan itaatimizi ekonomik refah ile ödüllendireceğine ilişkin bir söz vermez. Aksine, bu düzenin bereketleri göksel yerlerdeki ruhsal bereketlerdir (Ef.1:3).

Çeşitli çağlar arasında farklılıklar bulunsa da, değişmeyen tek şey vardır: Müjde! Kurtuluş, dün, bugün ve yarın, yalnızca Rab’be iman aracılığıyla mümkündür. Kurtuluşun her çağdaki temeli, Mesih’in çarmıhta tamamladığı iştir.19 Eski Antlaşma halkı, Rab’bin kendilerine verdiği açıklamaya inanarak kurtulurlardı. Örneğin İbrahim, Tanrı kendisine soyunun yıldızlar kadar çok olacağını söylediğinde, bu söze inandığı için kurtulmuştu (Yar.15:5,6). Büyük olasılıkla İbrahim, yüzlerce yıl sonra Golgota’da neler olacağını bilmiyordu. Ama Rab biliyordu. İbrahim Rab’be inandığında, Rab Mesih’in Golgota’daki işinin tüm değerini İbrahim’in hesabına saydı.

Birinin söylemiş olduğu gibi, Eski Antlaşma kutsalları, “veresiye” kurtulurlardı. Bunun anlamı, kurtuluşlarının temelinin Rab İsa’nın birçok yıl sonra ödeyeceği bedel olmasıydı (bu, Romalılar 3:25. ayetin anlamıdır). Bizler, Mesih’in iki bin yıl önce tamamladığı işin sonucu kurtuluruz. Ama her iki durumda da Rab’be iman aracılığıyla kurtuluruz.

Yasa düzenindeki halkın, Yasa’yı yerine getirerek ya da hayvan kurbanlar sunarak kurtuldukları fikrine karşı dikkatli olmalıyız. Yasa yalnızca mahkum eder; kurtaramaz (Rom.3:20). Boğaların ve tekelerin kanı, tek bir günahı bile ortadan kaldıramaz (İbr.10:4). Tanrı’nın kurtuluş için tek yolu vardır; o da yalnızca iman aracılığıyladır (bkz. Rom.5:1)!

Hatırlamamız gereken diğer bir iyi nokta da şudur: Şimdiki Kilise Çağını, Lütuf Çağı olarak kabul edersek, Tanrı’nın daha önceki düzen dönemlerinde lütufkâr olmadığını ima etmiş olmayız. Söylemek istediğimiz, yalnızca Tanrı-nın insanı yasa yerine lütuf altında denediğidir.

Aynı zamanda, çağların kesin bir dakiklik içinde bitmediklerinin farkında olmamız da önemlidir. Genellikle çağlar arasında bir geçiş dönemi bulunur. Örneğin, bunu Elçilerin İşleri’nde görürüz. Yeni kilise için daha önceki düzenin tuzaklarından kurtulmak zaman almıştır. Göğe alınma ve Günah Adamı’nın görüneceği ve Yeruşalim’de tapınağı inşa edeceği sıkıntı dönemi arasında bir geçiş zamanı olacaktır.

Son bir söz daha ekleyelim. Her iyi şey gibi, düzenlerin incelenmesi de kötüye kullanılabilir. Bazı Hıristiyanlar, bu konuda öylesine aşırıya kaçarlar ki, günümüz kilisesi için yalnızca Pavlus’un hapishaneden yazdığı mektupları ka-

bul ederler! Bunun bir sonucu olarak vaftizi ya da Rab’bin Sofrası’nı kabul etmezler,20 çünkü bu konular hapishaneden yazılan mektuplarda yer almamaktadır. Aynı zamanda Petrus’un müjde mesajının, Pavlus’unkinden farklı olduğunu öğretirler (Bkz. Gal.1:8,9; bu konuyu çürüten bir kanıt olarak). Bu kişiler, aşırı düzen ya da Bullinger yanlıları olarak anılırlar (öğretmenlerinin adı E. W. Bullinger olduğu için). Düzenler konusundaki aşırı görüşleri reddedilmelidir.

19:10-20   Halka, Tanrı’nın bir açıklama yapacağı söylendi, bu nedenle elbiselerini yıkayarak cinsel ilişkiden uzak durmalıydılar. Tüm bunların amacı, onlara Tanrı’nın huzurunda pak olmaları gerektiğini öğretmekti. Sina Dağı yasaklanmış bir yerdi. Ne insanlar, ne de hayvanlar dağa dokunamazlardı; dokunana ölüm cezası verilirdi. Dağa dokunan kişi, insan eli değmeden ya taşla, ya da okla öldürülmeliydi. Yalnızca Musa ve Harun’a sınırı geçme izni verilmişti (24. ayet) ve yalnızca boru sesi yükseldiğinde sınırı geçebilirlerdi. Dağ kalın bir bulutla örtüldü; gök gürledi ve şimşekler çaktı; dağın her yanından ateş ve duman çıkıyordu; bütün dağ, şiddetle sarsılıyordu. Tüm bunlar, özellikle yasayı yerine getirerek Tanrı’ya yaklaşmanın dehşetlerini ifade etmekteydi.

19:21-25   Rab Musa’ya, insanların dağa dokunmaması konusundaki uyarısını tekrarladı. Musa önce, halka bunu hatırlatmanın gereksiz olduğunu düşünmüştü, ama sonra itaat etti. 22 ve 24. ayetlerdeki kâhinler, büyük olasılıkla ilk doğan oğullardı.

Sina Dağı. Sina Dağı’nın doruğuna giden bir patikadan görünüşü. Yebel Musa’nın (sağda) Kutsal Kitap’taki Horev ya da Sina Dağı olduğu düşünülür. Kızıldeniz ve Akabe Körfezi arasındaki Sina Yarımadası’nın güney bölgesindedir.

B. On Buyruk (20. Bölüm)

Rab İsa, On Buyruk’u iki bölüme ayırmıştı: Tanrı’ya ve komşuya olan sevgi (Mat.22:37-40). Bazı kişiler, ilk dört buyruğun Tanrı’yı sevmeyi öğrettiğini düşünürken, bazıları buna beşinci buyruğu da dahil ederler. “Tanrın RAB benim” ifadesi ilk beş buyrukta yer alır.

I.

20:1-3   Benden başka Tanrın olmayacak. Bu buyruk, putperest tapınma ya da Yahve dışında herhangi bir tanrıya tapınmayı yasaklıyordu.

II.

20:4-6   Herhangi bir canlıya benzer put yapmayacaksın. Putlara tapınmanın yanı sıra, onları üretmek de yasaktı. Resimler, şekiller ve tapınmada kullanılan heykeller gibi birçok şey bu yasağa dahildi. Yine de bu yasaklama, tüm resim ya da heykelleri içermiyordu, çünkü tapınakta oyma Keruvlar bulunmaktaydı. Tanrı, aynı zamanda Musa’ya tunç bir yılan yapmasını da söylemişti (Say.21:8). Buyruk hiç kuşkusuz, tanrılık ile ilişkilendirilen resim ya da şekillerle ilgilidir.

Tanrı, kıskanç bir Tanrı’dır: Halkının tapınma ve sevgisini kıskanır. Babalarının işlediği suçun hesabını, çocuklarından, üçüncü, dördüncü kuşaklardan; kalıtım yoluyla geçen zayıflıklar, yoksulluklar, hastalıklar ve kısa ömür aracılığıyla sorar. Ama Tanrı’nın merhameti, kendisini seven ve buyruklarını tutanların kuşaklarına geçer.

III.

20:7   Tanrın Rab’bin adını boş yere ağzına almayacaksın. Bu buyruğun anlamı, Tanrı’nın adını kullanarak yanlış bir ifadenin gerçek olduğuna dair yemin etmektir. Küfür, lanet okuma, içilen antları küçümseme ya da yemin ederek söz verme ve yerine getirmeme gibi davranışlar da, Tanrı’nın adını boş yere kullanma kapsamına girerler.

IV.

20:8-11   Şabat Günü’nü anımsa. Şabat Günü’nden ilk kez Yaratılış 2:1-3’te ve man toplanırken söz edilir (Çık.16). Şabat, İsrail ulusuna titizlikle anımsaması için şimdi resmen buyrulmaktaydı. Şabat, hem imanlıların şimdi Mesih’teki, hem de kurtarılmış bir yaratılışın bin yıllık egemenlik dönemindeki dinlenme simgesidir. Şabat Günü haftanın yedinci günüdür, cuma akşamı gün batımıyla başlar ve cumartesi gün batımıyla sona erer. Yeni Antlaşma’nın hiçbir yerinde Şabat Günü’nün tutulması buyrulmamıştır.

V.

20:12   Anne ve babana saygı göster. Burada saygı göstermenin anlamı, itaat etmektir. Ayet, anne babasına itaat eden kişinin yaşamının uzun olacağını bildirir. İtaatsizlik ve günahla dolu bir yaşam, genellikle zamanından önce ölümle sonuçlanır. Bu buyruk, ekinde vaat içeren ilk buyruktur (Ef.6:2). Yetkiye saygıyı öğretir.

VI.

20:13   Adam öldürmeyeceksin. Bu buyruk cinayet işlememekle ilgilidir, ölüm cezası ya da önceden tasarlamadan adam öldürmeyi kastetmez. Buyruk, insan yaşamına saygı duyulması gerektiğini öğretir.

VII.

20:14   Zina etmeyeceksin. Bu yasaklama, evliliğe saygı gösterme ve bir başka kişinin bedenini kötüye kullanmama konusunda bir uyarıdır. Yasa dışı her tür cinsel davranışla ilgilidir.

VIII.

20:15   Çalmayacaksın. Bu buyruk, bir başka kişinin malına zarar verecek her türlü davranışı içermektedir. Kişilerin mülklerine saygı duymayı öğretir.

IX.

20:16   Yalan yere tanıklık etmeyeceksin. Bu buyruk, bir başka kişi hakkında gerçek olmayan şeyler söyleyerek onun karakterine zarar vermeyi yasaklar. Hakkında yalan yere tanıklık yapılan kişinin cezalandırılmasına ya da öldürülmesine neden olan kötü davranışları içerir. Kişinin karakterine saygı duymayı öğretir.

X.

20:17   Göz dikmeyeceksin. Onuncu buyruk, eylemlerden düşüncelere geçer ve başkalarının sahip olduklarına göz dikmenin günah olduğunu gösterir. Pavlus bu buyruğun, yaşamında var olan günah konusunda kendisinin ikna olması için büyük rol oynadığını söyler (Rom.7:7).

20:18-21   On Buyruk verildikten sonra halk, Tanrı’nın huzurunun görünmesiyle dehşete düşmüştü. Tanrı kendileriyle konuştuğu takdirde öleceklerinden korkuyorlardı, bu nedenle Musa aracıları oldu.

20:22-26   Musa’nın yasasının amacı, halka günahlı olduklarını göstermekti. Daha sonra Tanrı lütfederek, günahkârların Tanrı’ya yalnızca dökülen kan aracılığıyla yaklaşabileceklerini hatırlatan sunağın dikilmesi için buyruklar verdi. Buradaki sunak, insanın Tanrı’ya yaklaşacağı yol olan Mesih’i ifade eder. İnsan Mesih’in mükemmelliğine hiçbir katkıda bulunamaz. Kişisel çaba ya da insan başarıları anlamsızdır. Uzun, uçuşan giysileri içindeki kâhinlerin sunağa tırmanan adımları, kazara çıplaklıklarının görülmesine neden olabilirdi ve bu durum sunağın kutsallığına uymazdı.

C. Çeşitli Yasalar (21-24. Bölümler)

1. Kölelere İlişkin Yasalar (21:1-11)

21:1-6   On Buyruk’un verilmesinden sonra Tanrı, İsrailoğulları’nın davranışlarını belirleyecek olan birçok başka yasa verdi.

Bir İbrani, borç ödemek, çalınan bir şeyi iade etmek ya da İbrani bir köle ailesinde doğmakla köle olabiliyordu. İbrani bir kölenin altı yıl kölelik etmesi beklenirdi, ama yedinci yılda karşılık beklemeden özgür bırakılmalıydı. Köle olduğunda evliyse, karısı da özgür olurdu. Eğer bekarken köle olduysa, ama köleliği sırasında evlendiyse, o zaman karısı ve çocukları da efendisine ait olurlardı. Ama köle, yaşam boyu efendisine bir köle olarak hizmet etmeyi seçerse, kulağı kapıya yaklaştırılır ve bizle delinirdi. Bunun anlamı, kölenin yaşam boyu kendi isteğiyle efendisine hizmet edeceğiydi. Kulağı “delinirdi”. Bu olay, mükemmel Hizmetkâr olan ve vazgeçmek yerine çarmıha giden, uğrumuzda ölecek kadar bizi çok seven Mesih’in güzel bir örneğidir. Kurtarıcımız’ın bizim için yaptıklarını düşündüğümüzde, O’nun istekli köleleri olmalıyız. Piskopos Moule’nin sözlerine şöyle bir göz atalım:

Efendim, beni kapıya götür;

İstekli bu kulağı, bir kez daha del.

Senin bağların özgürlüktür;

Bırak zahmet çekmek,

Dayanmak ve itaat etmek için seninle kalayım.21

21:7-11   Söz konusu olan, eğer dişi bir köle ya da cariye ise, eğer efendisi kendisini eş ya da cariye olarak aldıysa ve ona karşı olan sorumluluklarını yerine getirmeye istekliyse, cariye yedinci yılda özgür bırakılmazdı. Eğer efendisi sorumluluklarını yerine getirmeye istekli değilse, cariye kurtarılmalı, ama diğer uluslara satılmamalıydı. Eğer efendisi cariyeyi oğluna gelin olarak almak isterse, o zaman cariyeye gelini gibi davranmak zorundaydı. Eğer efendisi başka bir eşle evlenirse, köle kızın ihtiyaçlarını sağlamak ve onu karılık haklarından yoksun bırakmamakla sorumluydu. Karılık haklarıyla kastedilen, büyük olasılıkla yalnızca rahatını sağlayan koşulları temin etmek anlamına gelmektedir. Aksi takdirde, cariye karşılıksız özgür bırakılmalıydı. Tanrı’nın, köleliğe ilişkin yasalar verdiği gerçeği, köleliği onayladığı anlamına gelmez. Yalnızca, kölelerin haklarını korumaktadır.

2. Kişisel İlişkilerde Zarara Yol Açanlar Hakkında Yasalar (21:12-36)

21:12-14   12. ayet, birini vurup öldüren kişinin de kesinlikle öldürüleceğini bildirir. Yalnızca kasıtlı olmayan adam öldürme durumları için istisna söz konusudur. Eğer olayda kasıt yoksa, adam öldüren kişi Tanrı’nın sunağına ya da daha sonra özel sığınak kentlere kaçabilirdi. Ancak, kasıtlı adam öldürme halinde, Tanrı’nın sunağı katil için bir sığınak değildi.

21: 15-17   Anne ya da babasını döven kişinin kesinlikle öldürülmesi gerektiğini bildiren yasa, anne babalığı korumaktaydı. Adam kaçırma ya da anne babaya lanet okuma gibi suçlar da ölüm cezasını gerektirmekteydi.

21:18,19   Bir tartışma anında adam yaralayan kişi, yaralının kaybettiği zamanın karşılığını ödeyecek ve tümüyle iyileşmesi için gerekli ödemeyi sağlayacaktı.

21:20,21   Köle sahibi kölesini cezalandırabilirdi, ama onu öldürmeye hakkı yoktu. Eğer bir köle, dövüldükten hemen sonra ölürse, efendisi bu ölümden sorumlu tutulurdu; ama eğer köle, dövüldükten sonra bir ya da iki gün yaşarsa, efendisi ceza görmezdi, çünkü para ödeyerek satın aldığı malı sayılan köleyi öldürmeyi amaçlamadığı açıktı.

21:22   Kavga eden iki kişi gebe bir kadına çarpar, kadın erken doğum yapar, ama başka bir zarar görmezse, kadının kocasının istediği ve yargıçların onayladığı miktarda para cezası ödenmeliydi.

21:23-25   Kişisel yaralanmalardaki genel kural, cana karşılık can, göze karşılık göz, dişe karşılık dişti. Ceza suçla uyumlu olmalıydı; gereksiz yumuşaklık ya da katılıktan kaçınılmalıydı. Cinayet dışındaki tüm durumlarda, para cezası ödenmesi yeterliydi (bkz. Say.35:31).

21:26-36   Eğer bir adam kölesinin gözüne vurarak onu yaralarsa, köleyi özgür bırakmalıydı. Eğer bir boğa, bir insanı boynuzuyla vurup öldürürse, boğa kesinlikle taşlanmalıydı, eti yenmemeliydi. Ama boğa sahibi hayvanın saldırganlığını bildiği halde boğasına sahip çıkmadıysa, o zaman sahibi de öldürülmeliydi. Ancak para cezası istenirse, boğa sahibi istenen miktarı ödeyerek canını kurtarabilirdi. Boğa, ister bir erkek, ister bir kız çocuğunu öldürsün aynı kural uygulanırdı. Eğer boğa bir köleyi öldürürse, kölenin efendisine otuz şekel gümüş verilmeli ve boğa taşlanmalıydı. Not: Yahuda, boğa tarafından öldürülen bir köle için istenen bedelin aynısı uğruna İsa’yı ele vermişti. Böylece İsa’nın değerini, ölü bir kölenin değeri olarak biçmişti. Eğer bir adam, bir çukur açar ve üzerini örtmezse, içine düşen hayvanların bedelini ödemeliydi. Eğer bir adamın boğası, komşusunun boğasını yaralarsa ve yaralı boğa ölürse, sağ boğayı satıp parasını paylaşmaları, ölü hayvanı da eşit olarak bölüşmeleri gerekirdi. Eğer sahibi boğanın saldırgan olduğunu bildiği halde ona sahip çıkmadıysa, boğaya karşılık boğa verecek ve ölü hayvan kendisinde kalacaktı.

3. Hırsızlık ve Mala Verilen Hasarlara İlişkin Yasalar (22:1-6)

Bir hırsız çalmış olduğu şeyi iade etmeliydi ya da hırsızlığının karşılığı olan bedeli ödemeliydi. Eğer bir hırsız, gece eve girerken öldürülürse, onu öldüren kişi suçlu sayılmazdı; kişinin hırsızlık mı, yoksa cinayet amacıyla mı geldiğini bilmesi mümkün değildi. Ancak hırsızlık olayı güneş doğduktan sonra olmuşsa, öldüren kişi kan dökmekten sorumlu sayılırdı. 1. ayetteki hırsız, çaldığının karşılığını ödemediği takdirde, köle olarak satılmalıydı. Çaldığı hayvan sağ olarak elinde yakalandığı takdirde, hırsız iki katını ödemek zorundaydı. Eğer bir çiftçi hayvanlarının başkasının tarlasında otlamasına izin verirse, zararı kendi tarlasının ya da bağının en iyi ürünleriyle ödemeliydi. Eğer biri, dikkatsizce bir ateş yakarsa ve yaktığı ateş sonucunda tarla yanarsa, yangını çıkaran kişi zararı ödemeliydi.

4. Emanete İhanet Edilen Konulara İlişkin Yasalar (22:7-15)

22:7-13   7-9. ayetler, biri diğerine saklasın diye para ya da eşyasını emanet ettiği durumlarda ortaya çıkan hırsızlıkla ilgilidir. Hırsızlık yapan kişi komşusuna iki kat ödemeliydi. Hırsız bulunmadığı takdirde, paranın emanet edildiği kişi, hırsız olup olmadığı anlaşılması için yargıç önüne çıkarılırdı. Karşılıklı güvenin ihlal edilmesi durumunda, yargıçlar kimin suçlu olduğuna karar verirler ve suçlu kişi iki katını öderdi. Eğer bir hayvan emanet edildiği kişideyken ölür, yaralanır ya da kaçırılırsa ve emanet edilen kişi Rab’bin önünde hayvanın başına gelenleri engelleyecek gücü olmadığına dair ant içerse, hayvanı geri ödemesi gerekmezdi. Eğer hayvan, emanet edilen kişinin dikkatsizliği sonucunda çalındıysa, o zaman geri ödemesi gerekirdi. Emanet hayvan parçalanmışsa, adam parçalarını kanıt olarak göstermeliydi. Ama parçalanan hayvan için bir şey ödemesi gerekmezdi.

22:14,15   Eğer ödünç alınan bir hayvan yaralanır ya da öldürülürse, ödünç alan kişi karşılığını ödemeliydi. Ama olay gerçekleştiğinde sahibi oradaysa, kendi hayvanını koruyabilecek durumda olması nedeniyle karşılığını ödemesi gerekmiyordu. Hayvan kiralandıysa, kayıp, ödenen kiraya sayılmalıydı.

5. Namusa Leke Sürülen Konulara İlişkin Yasalar (22:16,17)

Eğer biri nişanlı olmayan bir kızı aldatıp onunla yatarsa, başlık parasını ödemeli ve onunla evlenmeliydi. Eğer kızın babası evlenmesine izin vermez-se, adam yine de normal başlık parasını ödemeliydi. Çünkü adamın kızının ev-lenme olasılığı kalmamış olurdu.

6. Sosyal ve Dini Sorumluluklar Konusunda Yasalar (22:18 - 23:19)

22:18-20   Cinayetin dışında ölüm cezası gerektiren diğer suçlar; büyücülük, bir hayvanla cinsel ilişki kurma ve putperestlikti.

22:21-24   Yahudiler, ülkelerindeki yabancıya haksızlık ve baskı yapmamalılardı, çünkü kendileri de yabancı bir ülkede yabancı olarak yaşamışlardı. Dul ve öksüzlere de merhametle davranmaları gerekiyordu. Rab, bu buyruğun önemini vurgulamak için dul ve öksüzlerden yana olduğunu belirtti. Yasaların ihlal edildiği diğer durumlarda cezayı insanlar verirken, dul ve öksüzün hakkını Tan-rı’nın kendisinin koruyacağı bildirilir. Tanrı, savunmasız kişilere karşı olan tu-tumunu değiştirmemiştir. Dul ve öksüzlerle yakından ilgilenir ve imanlılar ola-rak biz de aynısını yapmalıyız.

22:25-27   Diğer uluslardan olan birine ödünç para verildiğinde, üzerine faiz eklenebilirdi (Yas.23:20), ama bir İsrailli’ye ödünç para verildiğinde, ondan faiz alınmamalıydı. Komşunun abası rehin alındığında gün batmadan geri verilmeliydi, çünkü komşunun tek örtüsü abasıydı.

22:28-31   Tanrı’ya sövmek ya da halkın önderine lanet etmek yasaktı (Elç.23:5). Rab, ürünlerden, ilk doğan oğullardan, hayvanlardan payını alacaktı. İlk doğan hayvanlar, Rab’be sekizinci gün sunulmalıydılar. Kırda hayvanlar tarafından parçalanmış hayvanların etini yemek yasaktı. Böyle bir du-

rumda, hayvanın kanı hemen akıtılmayacağından, kan yemek Tanrı’nın yasasına karşı gelmekti (Lev.17). Aynı zamanda hayvanlar aracılığıyla yayılan çeşitli hastalıkların bulaşma tehlikesi de söz konusuydu (kuduz hastalığı gibi). Tanrı halkını korumak istiyordu.

23:1-12   Yalan haber taşımak, haksız yere tanıklık ederek kötü kişinin tarafını tutmak, kötülük yapan kalabalığı izlemek ya da duruşmada yoksulu kayırmak yasaktı. Düşmana ait bir hayvana kötülük edilmeyecekti. Eğer hayvan kaybolduysa, sahibine geri götürülmeliydi; eğer hayvan ağır yük altında yere çöktüyse, kalkmasına yardımcı olunacaktı. Yoksula ve masuma adil davranılacak, yasal gibi görülen kötü hilelerle, doğrular mahkum edilmeyecekti. Rüşvet almak ya da yabancılara baskı yapmak yasaktı. Yedinci yıl Şabat sayıldığından, toprak nadasa bırakılacaktı. Öyle ki, halk arasındaki yoksullar kendiliğinden yetişeni yiyebilsinler. Yedinci günde hem efendi, hem köle, hem de hayvanlar dinlenecekti. Günümüzde Tanrı’nın aleyhine yapılan eleştirilere rağmen, Eski Antlaşma Tanrısı’nın merhametli ve adil olduğuna dikkat ediniz.

23:13-17   Yahudiler’in başka ilahların adını anmaları yasaklanmıştı. Bu ilahların adları, ancak peygamberlerin yaptığı gibi, onları yargılamak için anılabilirdi. Yahve’ye yılda üç kez bayram yapılacaktı: (1) Mayasız Ekmek Bayramı. Bu bayram, hemen fısıh kutlamasının ardından yılın başlangıcında kutlanırdı. Yaşamlarımızı kötülükten temizlemenin önemini vurgulardı. (2) Hasat Bayramı. Pentikost ya da Haftalar Bayramı olarak da bilinir. Pentikost Günü’nde Kutsal Ruh’un gelişini ve kiliseyi oluşturmasını ima eder. (3) Ürün Devşirme Bayramı. Çadır Bayramı olarak da bilinir. Bin yıllık egemenlik döneminde İs-rail’in ülkede güvenlik içinde oturmasını simgeler. Yetişkin erkeklerden bu bayramlara katılmaları beklenirdi; diğerleri için bir zorunluluk yoktu. Yeni Ant-laşma’da yalnızca Yusuf’un değil, Meryem ve oğlu İsa’nın da her yıl Fısıh Bay-ramı için Yeruşalim’e gittiklerini okuruz (Luk.2:41).

23:18,19   Evde mayalı ekmek (maya günahı simgeler) kullanıldığı sürece Rab’be kurban kesilmeyecekti. Bayramda Rab’be kurban edilen hayvanın yağı Rab’be aitti, çünkü hayvanın en iyi parçasıydı; hayvanın yağı sabaha bırakılmamalı, belki de yakılmalıydı. Toprağın seçme ilk ürünleri Rab’bin evine getirilmeliydi. Bir hayvan annesinin sütünde pişirilmemeliydi. Bu yasa, putperest bir uygulama olan, bereketlilik törenlerine karşı konulmuş olabilirdi. Tutucu Yahudiler, bu gün bile, et ve süt yemeklerini aynı kapta bir arada pişirmezler. Aynı zamanda, krema soslu etler yemekten sakınırlar.22

7. Düşmanlara Karşı Zafer Konusunda Yasalar (23:20-33)

Tanrı, İsrailliler’i vaat edilen ülkeye götürmek ve oradaki düşmanlarını dışarı atmak için önlerinden bir melek (Rab’bin kendisi) göndereceğine söz verdi. Yahudiler, putperestlikten uzak durur ve Rab’be itaat ederlerse, Rab onlar için büyük işler yapacaktı. İtaatsizliğe karşı uyarı konusunda Henry şöyle yazar:

Koruyucumuzu ve bize iyilik eden kişiyi tahrik etmezsek, doğru davranmış oluruz, çünkü eğer savunmanımız bizi terk ederse ve O’nun iyiliğinin kaynakları bizden alınırsa, perişan oluruz.23

Rab, ülkenin sınırlarını Kızıldeniz’den, Filist Denizi’ne (Akdeniz); çölden (Kenan’ın güneyindeki Negev) Fırat ırmağına kadar genişletecekti.

Vaat edilen topraklarda oturan ülke halkını “önünüzden kovun” buyruğuna dikkat ediniz. Onlarla ya da ilahlarıyla antlaşma yapılmayacak ve onlar ülkede barındırılmayacaktı. Tanrı, kötü Kenanlılar’ı yok edeceğine ilişkin daha önceden vaatte bulunmuştu, ancak İsrail Tanrı ile işbirliği yapmalıydı. Bu durum önemli bir ruhsal ilkeyi açıklar: Tanrı bize düşmanlarımız (dünya, benlik ve Şeytan) karşısında zafer verecektir, ama bizden imanın iyi savaşı ile savaşmamızı bekler.

33. ayetin karşılığı, 2.Korintliler 6:14-18 ayetlerinde görülür. Tanrı, halkının daima dünyadan ayrılmasını istemiştir. İsrail, bu buyruğu yerine getirmediği için düşmüştü. “Kötü arkadaşlıklar iyi huyu bozar” ifadesi bugün için de geçerlidir.

8. Antlaşmanın Onaylanması (24:1-8)

24:1,2   Tanrı kendisine Mısır’dan Çıkış 20-23 bölümlerindeki yasa ve düzenlemeleri verdiğinde, Musa Sina Dağı’ndaydı. Musa, dağın tepesinden ayrılmadan önce, Tanrı ona Harun ve iki oğlu, Nadav, Avihu ve İsrail ileri gelenlerinden yetmiş kişi ile birlikte kendisine gelmesini söyledi. Ancak, yalnızca Musa Tanrı’ya yaklaşabilirdi; diğerleri uzakta durmalıydılar. Yasa altındayken, günahlı insan ve Tanrı arasındaki mesafe korunmalıdır. Lütuf altında, “İsa’nın kanı aracılığıyla en kutsal yere girme cesaretine sahibiz” (İbr.10:19). Yasa şöyle der: “Bana yaklaşmamalılar.” Lütuf ise şöyle der: “Bana yaklaşın” (İbr.10:22).

24:3-8   Musa gidip Rab’bin yasasını halka anlattı. Halk bunu yapacak gücü olmadığının farkına varmayarak, yasayı tutmayı hemen kabul etti. Musa, Tanrı ve İsrail arasındaki bu koşullu antlaşmayı onaylamak için dağın eteğinde bir sunak kurdu ve İsrail’in on iki oymağını simgeleyen, on iki taş sütun dikti. Sonra, sunuların kanını aldı ve yarısını sunağın üzerine döktü (Tanrı’nın antlaşmada taraflardan biri olduğunu temsil etmek için) ve kanın diğer yarısını halkın üzerine serpti (antlaşmanın kendilerine düşen bölümünü yerine getirme konusundaki kararlılıklarını göstermek için).

9. Tanrı Yüceliğinin Açıklanması (24:9-18)

24:9-11   Musa ve diğerleri bundan sonra bir ve ikinci ayetlerde belirtildiği gibi, Sina Dağı’na çıktılar. Normalde Tanrı’yı görmek bir kişinin ölmesi için yeterliydi, ancak bu sefer öyle olmadı. Mahvolmadılar; Tanrı’yı gördüler ve yiyip içtiler. Başka bir deyişle, Tanrı’yı gördüler ve esenlik sunusunu yemek için yaşadılar.

Kutsal Kitap’ta Tanrı’yı görme konusuyla ilgili bir paradoks var gibi görünür. Tanrı’yı görmenin imkansız olduğunu bildiren ayetler vardır (Çık.33:20;

Yu.1:18; 1Yu.4:12). Öte yandan Tanrı’yı gören insanlardan söz eden bölümler bulunur (Yar.32:30; Çık.24:10; 33:23). Tanrı, örtülü görkemiyle kendisine bakan herkesi yakıp tüketecek bir ateş iken, aynı zamanda kendisini bir insan, bir melek ya da bir görkem bulutu biçiminde açıklayabilir (Yas.5:24). İnsan, görkem bulutundaki Tanrı’yı görebilir ve yine de yaşayabilir.

24:12-18   Burada, Sina Dağı’na giden farklı bir çıkış yolu tanımlanmaktadır. Bu kez Yeşu, Musa’ya uzaktan eşlik etmektedir. Musa, kendisi yokken halkın sorunları olduğunda başvurmaları için, Harun ve Hur’u atadı. Görkem bu-lutu dağın tepesini kaplarken, Musa dağın kenarında altı gün bekledi. Sonra Tanrı’nın çağrısı üzerine tepeye tırmandı, kırk gün ve kırk gece içinde kalacağı bulutun içine girdi. Kırk rakamı deneme rakamıdır. Buradaki deneme Musa-dan çok, halk içindi. Günaha düşerek denemede başarısız olmuşlardı. Böylece Rab, yasa aracılığıyla insanın yüreğindeki günahı açıkladı.

Musa’nın bu süre içinde aldığı buyruklar, 31:18. ayete kadar kaydedilmiştir.

X. TAPINMA ÇADIRI VE KÂHİNLİK (25-40. Bölümler)

Bundan sonraki yedi bölüm, Tapınma Çadırı’nın kurulması, kâhinlik düzeni ve bununla ilgili yasaları içerir. Tanrı’nın gözündeki önemini göstermek için Kutsal Kitap’ta tam olarak elli bölüm Tapınma Çadırı’na ayrılmıştır.

Çadır, Tanrı’nın halkı arasında konut kurduğu bir yapıydı. Çadırın her bölümü bize Mesih’in kişiliği, işi ve Tanrı’ya nasıl yaklaşacağımız konusunda ruhsal dersler verir. Kâhinlik halka, günahın Tanrı ve kendileri arasında bir mesafe yarattığını hatırlatıyordu. Halk, Tanrı’ya yalnızca atanan bu temsilciler kanalıyla yaklaşabilirdi.

A. Tapınma Çadırı’nın Nasıl Yapılacağını Bildiren Buyruklar (25-27. Bölümler)

1. Eşyaların Toplanması (25:1-9)

Musa’ya, halktan Tanrı için armağan toplanması söylendi; bu malzemeler kutsal yerin yapımı için kullanılacaktı. Değerli madenler, kaliteli kumaşlar, hayvan derileri, zeytinyağı, baharatlar ve değerli taşlar, Mısır’dan ayrılan İsrailliler’e verilmişti. İsrailliler, bu mal varlıkları için çalışmışlar, hatta kölelik etmişlerdi. Şimdi bu malları isteyerek veriyorlardı. Tanrı çadırın, vereceği örneğe tıpa tıp uygun yapılmasında ısrarlıydı. Eğer fiziksel bir çadırın yapımı için bu kadar titizlik gösteriliyorsa, Mesih’in halkının, tanrısal Yeni Antlaşma örneğiyle uyumlu olarak bina edilmesi daha da önemlidir!

2. Antlaşma Sandığı (25:10-16)

Sandık akasya ağacından yapılmıştı, içi ve dışı saf altınla kaplıydı. Her iki yanında sandığın taşınması için yerleştirilmiş altın halkalar bulunmaktaydı. Sandık, antlaşmanın taş levhalarını korumak için yapılmıştı. İçinde, iki yasa levhası (16. ayet) ve daha sonra Harun’un değneği ve man testisi (İbr.9:4) bulunuyordu.

3. Bağışlanma Kapağı (25:17-22)

Sandığın kapağı, bağışlanma kapağı olarak adlandırılırdı. Meleğe benzer iki figürü destekleyen altından yapılmış, sağlam bir platformdu. Bu keruv-ların^24 yüzleri birbirine dönüktü ve yukarı doğru açık kanatlarıyla kapağı örtüyorlardı. Tanrı, kendisini, iki keruv ve bağışlanma kapağının arasındaki görkem bulutunda açıkladı. Keruvlardan, Kutsal Kitap’ın en az on üç kitabında söz edilir. Yahve’nin kutsallık ve doğruluğunu temsil ederler ve kendilerinden Tanrı’nın tahtı ile birlikte söz edilir. Hezekiel 1 ve 10. bölümlerde tanımlanmış-lardır.

4. Üzerinde Ekmek Sunulan Masa (25:23-30)

Üzerinde ekmek sunulan masa, saf altınla kaplı tahta bir masaydı. Çevresinde altın bir pervaz bulunmaktaydı. Pervazın çevresine dört parmak eninde bir kenarlık yapılmış ve altın pervazla çevrilmişti. Antlaşma Sandığı gibi, masa da, halkalar içinden geçen altınla kaplı sırıklarla taşınırdı. Dört altın halka, dört ayak üzerindeki dört köşeye yerleştirilmişti. Masanın dört altın halkası, dört ayak üzerindeki dört köşesine konmuştu. Masanın üstüne on iki ekmek yerleştirilmişti (30. ayet); her biri İsrail’in on iki oymağını temsil etmekteydi. Aynı zamanda, masa için saf altından tabaklar, sahanlar, dökmelik sunu testileri ve taslar yapılmıştı.

5. Altın Kandillik ve Aksesuarları (25:31-40)

25:31-39   Kandillik, saf altından yapılmıştı. Üç kolu bir yanda, üç kolu öteki yanda olmak üzere altı kolu vardı. Kandilliğin kollarının her biri için yedi kandil yapılacak, kandiller karşısını aydınlatacak biçimde yerleştirilecekti. Kandillerin her birinin içinde bir fitil ve yağ vardı. Fitil maşaları ve tablaları da saf altından olacaktı (38,39. ayetler).

25:40   Bu eşyalar yapılırken istenen tek önemli şey, Tanrı’nın dağda verdiği örneğe tıpa tıp uygun yapılmalarıydı. İnsan uydurmasına yer yoktu. Aynı şey, tüm ruhsal konular için de geçerlidir: Tanrı’nın buyruklarını izlemeli, bilgeliğiyle verdiği örnekten ayrılmamalıyız.

Tapınma Çadırı’ndaki tüm eşyalar Mesih’in yüceliğini ima etmekteydi: Ant-laşma Sandığı, Mesih’in Tanrılığı’nı (altın) ve insanlığını (tahta) simgelemek-teydi. Bağışlanma kapağı, yerimize kefaret eden Mesih’in örneğidir (Rom. 3:25). Üzerinde ekmek sunulan masa, Mesih’i Yaşam Ekmeği olarak temsil eder. Kandillik, Mesih’in dünyanın Işığı olduğunu belirtir. Tunç sunak (27. bölüm), Mesih’in Yakmalık Sunu olduğuna örnektir; Kendisini Tanrı uğruna tamamen tüketmişti. Buhur sunağı ya da altın sunak (30. bölüm) Mesih’in Tanrı’ya giden güzel kokusunu resmeder. Yıkanma kazanı, Mesih’in Söz aracılığıyla halkını suyla yıkayıp temizlemesini simgeler (Tit.3:5; Yu.13:10; Ef.5:26).

Tanrı’nın konutunun planı

6. Tanrı’nın Konutu (26. Bölüm)

26:1-6   26. bölüm, Tanrı’nın konutunu tanımlar. Tanrı’nın konutu on perdeden yapılacaktı. Perde yaklaşık 12.6 metre uzunluğundaydı. Eni ve yüksekliği ise, 1.8 metreydi. Perdeler lacivert, mor, kırmızı iplikle özenle dokunmuş ince ketenden yapılacak, üzeri keruvlar ile ustaca süslenecekti. Perdeler beşer beşer birbirine eklenerek iki takım perde yapılacaktı. Birinci takımın ve öbür takımın kenarına birbirine karşı ilmekler açılacaktı. Elli altın kopça yapılacak ve perdeler kopçalanarak çadır birleştirilecekti.

26:7-13   Konutun üstünü kaplayacak çadır için keçi kılından on bir perde yapılacaktı. On bir perde aynı ölçüde olmalıydı. Beş perde birbirine, diğer altı perde birbirine birleştirilecekti. Altıncı perde, çadırın önünde katlanacaktı. Her iki perde takımlarının kenarına ellişer ilmek açılacak, elli tunç kopça yapılarak kopçalar ilmeklere geçirilecek ve böylece çadır tek parça haline gelecekti.

26:14   Çadır için kırmızı boyalı koç derilerinden bir örtü ve onun üstüne de deriden başka bir örtü yapılacaktı (burada sözü edilen deri, fok ya da yunus balığı derisi olarak da çevrilmiştir).25 Ölçü verilmemiştir; bu örtüler büyük olasılıkla keçi kılından yapılan örtülerin ölçüsündedirler.

26:15-30   15-25. ayetlerde, konutun üç yanını oluşturan dikine çerçeveler tanımlanmıştır. Her çerçevenin boyu dört buçuk metre, eni yaklaşık yetmiş santim olacaktı. Çerçeveler akasya ağacından yapılmış ve altınla kaplanmıştı. Çerçevelerin birbirine uyan iki paralel çıkıntısı olacaktı. Her yan için yirmi ve arka tarafı için altı çerçeve vardı. Arkada bulunan köşeler için iki özel çerçeve yapılacaktı. Çerçevelerin ortasına konan kiriş, çadırın bir ucundan öbür ucuna geçecekti. Çerçeve ve kirişleri altınla kaplanacak, kirişlerin geçeceği halkalar da altından yapılacaktı. Bazı kişiler, çerçevelerin kafesli olduklarını düşünürler.

26:31-37   Tanrı’nın konutu iki bölüme ayrılmıştı. Kutsal Yer ve En Kutsal Yer. Bu iki oda lacivert, mor, kırmızı iplikle özenle dokunmuş, ince ketenden bir perde ile birbirinden ayrılıyordu; perdelerin üzeri keruvlarla süslenmişti. Perde, dört gümüş taban üstünde duran akasya ağacından, altın kaplı dört direk üzerine asılmıştı. Antlaşma Sandığı ve Bağışlanma Kapağı, En Kutsal Yer’e, üzerine ekmek konan masa ve altın kandillik ise Kutsal Yer’e konulmalıydı. Buhur sunağı (30. bölüm) kutsal yerdeki diğer tek eşyaydı; buhur sunağı perdenin önüne yerleştirilmişti. Kandillik, kutsal yerin güneyinde, üzerine ekmek konan masa ise kuzeyindeydi. Çadırın giriş bölümünde, Kutsal Yer ve En Kutsal Yer’i birbirinden ayıran perdeye benzeyen, nakışlı bir perde yapılacaktı. Perde, akasya ağacından yapılmış, altınla kaplı, tunçtan tabanları olan beş direk üzerine asılacaktı.

7. Tunç Yakmalık Sunu Sunağı (27:1-8)

Tunç sunak olarak da bilinen yakmalık sunu sunağı, akasya ağacından yapılmış ve tunç ile kaplanmıştı. Eni ve boyu yaklaşık 2.3 metre, yüksekliği ise yaklaşık 1.4 metreydi. Dört üst köşesine kendinden boynuzlar yapılarak hepsi tunçla kaplanacaktı. Sunak için akasya ağacından sırıklar yapılacak, tunçla kaplanacaktı. Sırıklar halkalara geçirilecek ve sunak taşınırken iki yanında olacaktı.

8. Dış Avlu, Sütunlar ve Perde (27:9-19)

Tanrı’nın konutunun çevresindeki geniş bölge avlu olarak bilinirdi. Avluyu, tunç tabanlı sütunlar arasına asılmış ince ketenden dokunmuş perde çevrelerdi. Avlunun boyu 45 metre, eni 22.5 metre ve çevresindeki perdelerin yüksekliği 2.3 metreydi. Doğuya bakan tarafta avlunun eni, yaklaşık 22.5 metre genişliğindeydi. Tanrı’nın konutunun perdelerine benzeyen ince ketenden nakışlı bir perdesi vardı. Aksi söylenmediği takdirde, konutun ve avlunun tüm kazıkları tunçtan yapılacaktı.

9. Kandillik İçin Zeytinyağı (27:20,21)

Kandilliğe konacak yağ, saf zeytinyağı olmalıydı; zeytinyağı Kutsal Ruh’un bir simgesidir. Sürekli yanacaktı: “Akşamdan sabaha kadar.” “Buluşma Çadırı” ifadesi burada, Tanrı’nın konutu olacak çadır için kullanılmıştır. Ama 33:7’de buluşma çadırı ifadesi, Musa tarafından geçici bir çadır için kullanılmıştır.

B. Kâhinlik (28,29. Bölümler)

1. Kâhin Giysileri (28. Bölüm)

28:1,2   28. bölümde, başkâhin ve oğullarının giysileri belirtilmiştir. Bu giysilerdeki renkler ve değerli taşlar, Başkâhinimiz olan Mesih’in değişik görkemlerini ima ederler. Harun’un ailesi kâhin soyundandı.

28:3-29   Başkâhinin iki tür giysisi vardı: (1) Görkem ve güzellik giysisi; çok renkli ve ustaca nakışlarla süslüydü; (2) İnce beyaz keten giysi. Burada tanımlanan ilk giysidir (2-4. ayetler).

Efod (6,7. ayetler) bir önlüğe benziyordu; omuzlarda birleşen, yanları açık bir giysiydi. Efodun üzerindeki ustaca dokunmuş şerit (8. ayet), efodun eteğinin üzerinde, belin etrafına takılan bir kemerdi. Altın sırmaların yuvaları (13. ayet) değerli taşların yerleştirilmesi için konmuştu. Her iki omuzun üzerinde İsrail’in altı oymağının adlarının oyulduğu birer oniks taşı bulunmaktaydı (9-12. ayetler). Efodun önüne bir göğüslük konmuştu. Göğüslüğün üzerinde her biri bir oymağın adını taşıyan on iki değerli taş bulunmaktaydı. Göğüslük efoda saf altından zincirlerle tutturulmuştu (13-28. ayetler). Böylece başkâhin, İsrail oymaklarını Rab’bin önünde, omuzlarında (12. ayet; güç yeri) ve yüreğinin üzerinde (29. ayet; sevgi yeri) taşımış oluyordu.

Başkâhinin göğüslüğünün bir örneği: Üzerin-deki on iki taş İsrail’in on iki oymağını simge-liyor.

28:30   Göğüslüğe, karar göğüslüğü (15,29,30. ayetler), belki de Urim ve Tummim göğüslüğün içinde olduklarından ve Rab’bin yargılarını anlamak üzere kullanıldığından bu ad verilmiş olabilir (Say.27:21). “Urim ve Tummim” ifadeleri, ışıklar ve kusursuzluklar anlamına gelir. Bu ikisinin ne olduğunu tam olarak bilmiyoruz, ama (yukarda açıklandığı gibi) karar göğüslüğüyle ilişkileri olduğunu ve Rab’bin rehberliğine danışmak için kullanıldıklarını biliyoruz (1Sa.28:6).

28:31-35   Efodun altına giyilen kaftan salt lacivert ipliktendi. Boyu dizlerin altına kadar uzanıyordu. Ete-ğin ucu küçük çıngıraklar ve nar motifleriyle kaplanmıştı; çıngırak ve narlar, tanıklık ve ürünü simgelemek-teydi. Çıngırakların sesi, Harun Kut-sal Yer’e girdiğinde ya da çıktığında işitilmeliydi.

28:36-38   Başkâhin, başına koy-duğu sarığın üzerinde “Rab’be adanmıştır” sözlerinin bulunduğu altın bir levha taşırdı; bu levha sü-rekli alnında bulunmalıydı. En kut-sal işlerimizin bile, günahla lekeli olduğunu hatırlatan bir işlevi vardı. Başpiskopos Beveridge bir keresinde şöyle demişti: “Dua edemem, ama günah işlerim... Pişmanlığımın tövbeye ihtiyacı var ve göz yaşlarım Kurtarıcım’ın kanıyla yıkanmalı.”26

28:39-43   Başkâhinin mavi kaftanın altına giydiği işlemeli mintan, dokunmuş ince ketendendi. Nakışlı bir kuşağı vardı. Harun’un oğulları ince sade beyaz tunikler giyer, kuşaklar sarınır, görkem ve saygıyı simgeleyen başlıklar takarlardı (40. ayet). Altına keten pantolonlar giyerlerdi. Giydikleri keten iç çamaşırının boyu, belden uyluğa kadar uzanırdı. Başlarından ayak bileklerine kadar giysilerle örtülürlerdi, ancak ayakları çıplaktı. Bunun nedeni Rab’be hizmet ettiklerinde kutsal toprak üzerinde durmalarıydı (3:5). “Kutsal kıl” sözcüğünün anlamı, eli sunular ile doldurmaktı (41. ayet).

2. Kâhinlerin Atanması (29. Bölüm)

29:1-9   Tanrı, Harun ve oğullarını ilk kâhinler olarak atadı. Kâhin olmak için kâhin soyundan ya da ailesinden gelmek gerekiyordu. Kilisede ise kâhin olmanın tek yolu yeniden doğmakla mümkündür (Va.1:5,6).

Burada tanımlanan tören, Levililer 8. bölümde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Kâhinlerin atanması, bir açıdan cüzamlıların temizlenmesine benzer (Lev.14). Her iki durumda da kurban kanı, günahlı insanın Tanrı’ya yaklaşmadan önce kefaretin gerektiğini öğretmek için kişinin kendisine uygulanmalıydı.

Sunularla ilgili malzemeler 1-3. ayetlerde bildirilir; kullanımlarıyla ilgili ayrıntılı talimatlar ise daha sonra verilmiştir. Kâhinlerin atanması törenindeki ilk adım, Harun ve oğullarının Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne gelip suyla yıkanmalarıydı (4. ayet). İkinci adım ise, Harun’un bir önceki bölümde tanımlanan giysileri giymesiydi (5,6. ayetler). Sonra başlarına mesh yağı dökülerek meshedilirlerdi (7. ayet). Daha sonra ise Harun’un oğulları kâhinlik mintanlarını giyerlerdi (8,9. ayetler).

29:10-21   Üç sunu getirilirdi: Günah sunusu için bir boğa (10-14. ayetler); yakmalık sunu için bir koç, atanma için bir başka koç (19-21. ayetler). Kurban edilecek hayvanın başının üzerine el koymak, hayvanın, hayvanı sunan kişinin yerine ölecek olduğunu belirtirdi (10. ayet). Kan elbette Mesih’in günahların bağışlanması için dökülen kanının örneğiydi. Hayvanın yağı, hayvanın en iyi yeri kabul edildiğinden Rab’be sunulmalıydı (13. ayet). İlk koç, sunak üzerinde tamamen yakılırdı (15-18. ayetler). Bu eylem, Mesih’in Tanrı’ya olan tam adanmışlığını ve varlığını bütünüyle Tanrı’ya sunmuş olduğunu ifade eder. İkinci koçun kanı (atanma için kesilen koç) Harun’un ve oğullarının sağ kulak memelerine, sağ el ve ayaklarının baş parmaklarına sürülmeli (20. ayet) ve giysilerine serpilmeliydi (21. ayet). Bu eylem, günahın insan yaşamının her alanından temizlenmesi gerektiğini ima ederdi. Tanrı’nın sözüne itaat etmek için kulağın, Tanrı’ya hizmet etmek için elin ve yürüyen ya da hareket halinde olan ayağın Tanrı’ya adanması gibi... Kâhinlerin güzel giysilerine kan serpilmesi gerektiği garip görünebilir; insanın gözünde kefaret için kanın gerekli olması çekici olmayabilir, ama Tanrı’nın gözünde bu kesinlikle gereklidir.

29:22-34   Bundan sonra Musa kâhinlere, kurban için gerekli malzemeleri

ellerinde taşımalarını ve böylece kurban için yetki kazanmalarını buyurdu (22-28. ayetler).

İlk sunu (22-25. ayetler), önce Rab’bin huzurunda sallamalık sunu olarak sallanmalı ve sonra, yakmalık sunu sunağı üzerinde yakılmalıydı. Koçun döşü, Rab’bin önünde, belki de yatay bir şekilde sallanacak ve omuzları ya da butları hiç kuşkusuz dikey olarak Rab’bin önüne kaldırılacaktı. Daha sonra bu iki pay, kâhinlere yiyecek payı olarak ayrılacaktı (26-28. ayetler). Sallanan koç döşü, Tanrı’nın bizlere duyduğu şefkati ve kaldırılan koç omuzları, bizim adımıza hareket eden gücünü simgeler. Harun’un giysileri kendisinden sonra oğullarının malı olacaktı; kâhinlik babadan oğla geçerdi (29,30. ayetler). Kâhinlerin yiyecekleri ve nasıl hazırlandıkları 31-34. ayetlerde tanımlanmıştır.

29:35-46   Atama kutlamaları, her gün tekrarlanan kurbanların kesilmesi, sunağın kurban kanıyla temizlenmesi ve yağla meshedilmesi şeklinde yedi gün sürerdi (35-37. ayetler). Bundan sonra kâhinlerin her birinin, bir yaşında olan iki kuzuyu yakmalık sunu olarak sunağın üzerine getirmeleri gerekirdi. Kuzulardan biri sabah, diğeri her gün akşam üstü sunulmalıydı (38-42. ayetler). Tanrı bu yapılanlardan sonra halkının arasında yaşamak ve onların Tanrıları olmak üzere çadırda buluşacağını vaat etti (43-46. ayetler).

C. Buluşma Çadırı’na İlişkin Ayrıntılı Buyruklar (30,31. bölümler)

1. Buhur Sunağı (30:1-10)

Buhur sunağı, Kutsal Yer’de duran, akasya ağacından yapılmış, saf altınla kaplı bir sunaktı. Kare biçimindeydi; boyu ve eni yaklaşık 45 santim, yüksekliği ise 90 santimdi. Aynı zamanda altın sunak olarak da bilinirdi. Bu sunak üzerinde sabah ve akşam, Mesih’in bizim adımıza yaptığı aracılık işini simgeleyen buhur yakılırdı. Altın sunak, Kutsal Yer’de durmasına rağmen, En Kutsal Yer ile öylesine yakından ilişkiliydi ki, İbraniler Mektubu’nun yazarı bu sunağın, ikinci perdenin arkasında bulunduğundan söz etmiştir (İbr.9:4). Aslında, buhur sunağı sözcüğü İbranice’de buhurdan olarak da çevrilir.27 Sunağın çevresine altın pervaz yapılmıştı. İki yandaki pervazın altına yapılan iki halka, sunağın taşınması için kullanılan sırıkların geçmesine yarıyordu.

2. Bağışlanma Bedeli (30:11-16)

Tanrı, yirmi yaş ve üzerindeki her İsrail erkeğinin kendisi için bağışlanma bedeli olarak, yarım şekel ödemesini buyurdu. Hem zengin, hem de yoksul, aynı bedeli ödeyecekti ve bu armağan Rab’be nüfus sayımı yapıldığında verilecek ve Buluşma Çadırı’nın hizmetinde kullanılacaktı. Böylece sayım yapılırken başlarına bela gelmeyecekti (12. ayet).

Toplanan para, başlangıçta tapınağın tahtalarını destekleyen gümüş delikler yapmak için kullanıldı. Gümüş, imanımızın temeli olan kurtuluşumuzun simgesidir. Kefaretle kurtuluşa herkesin ihtiyacı vardır ve herkes bunu aynı koşullarda elde edebilir.

3. Yıkanma Kazanı (30:17-21)

Tunç yıkanma kazanı, Buluşma Çadırı ile sunağın arasında dururdu. Kâ-hinlerin ellerini ve ayaklarını yıkayabilecekleri bir kazandı. Hizmet eden ka-dınların bağışladıkları tunç aynalardan yapılmıştı (38:8). Boyutları bildirilme-miştir. Yıkanmadan önce kutsal eşyalara dokunan her kâhin hakkında ölüm cezası verilirdi. Bu durum bize, Rab için herhangi bir hizmete başlamadan önce, ruhsal ve ahlaksal açıdan temiz olmamız gerektiğini hatırlatan ciddi bir uyarıdır (Bkz. İbr.10:22).

4. Mesh Yağı (30:22-33)

Buluşma Çadırı’nı, eşyalarını ve kâhinleri meshetmek için, kutsal bir mesh yağı kullanılırdı. Bu yağ başka herhangi bir amaçla kullanılamazdı. Zeytinyağı, Kutsal Kitap’ta genellikle Kutsal Ruh’u simgeler. Tanrısal tüm hizmetler için Kutsal Ruh’un donanımının gerekli olduğunu kâhinlerin meshedilmesinde görürüz.

5. Buhur (30:34-38)

Buhur, sabah ve akşamları altın buhur sunağı üzerinde yakılan çeşitli baharatlardan yapılan bir kokuydu. Zeytinyağı gibi buhur da taklit edilemez ya da başka bir amaçla kullanılamazdı.

6. Usta Sanatçılar (31:1-11)

Tanrı, Buluşma Çadırı’nı ve çadırın bütün takımlarını yapmaları için Besalel^28 ve Oholiav adlarında iki yetenekli usta atadı. Bu kişiler, diğer çalışanları kutsal görev için yönettiler (6. ayet). Rab işçilerini atar, onları yetenek ve ustalıkla donatır ve kendi yüceliği için yapacakları bir görev verir (6. ayet). İş bütünüyle Rab’bin işidir, ama Rab, işini insanlar aracılığıyla gerçekleştirir, sonra da aracılarını ödüllendirir.

7. Şabat Belirtisi (31:12-18)

31:12-17   Şabat’ın yerine getirilmesi Tanrı ve İsrail arasında bir belirtiydi. Yedinci gün çalışılmayacaktı, hatta Buluşma Çadırı’nın yapımına bile ara verilecekti. İtaatsizlik ölüm ile cezalandırılacaktı.

31:18  Tanrı, üzerine eliyle antlaşma koşullarını yazdığı iki taş levhadan oluşan Tanrı yasasını Musa’ya verdi: On Buyruk (Yas.10:4).

BULUŞMA ÇADIRI: TANRI’NIN MESİH’E İLİŞKİN VERDİĞİ ÖRNEK

ÜZERİNE ARASÖZ

Buluşma Çadırı, beden alarak aramızda “yaşayan” Söz olan Mesih’ten söz eder (Yu.1:14, Grekçe).29

Buluşma Çadırı, aynı zamana Tanrı’nın kurtuluş yolunu ve imanlının daha sonraki yaşamını ve hizmetini resmeder.

Kurtuluş yolunu resmetmesine rağmen, Tanrı’yla antlaşma ilişkisi bulunan bir halka verilmişti. Bir kurtuluş yolu sağlamaktan çok, Buluşma Çadırı, halkın, tapınma ile Tanrı’ya yaklaşmasını mümkün kılmak için kirlilikten dışsal temizlik sağlayan araçlar sunardı.

Buluşma Çadırı ve çadırla ilgili hizmetler, göktekinin bir örneğiydi (İbr.8:5; 9:23,24). Bu ifade, Buluşma Çadırı’nın göktekiyle yapısal bir benzerlik taşıdığı anlamına gelmez. Buluşma Çadırı, gökteki ruhsal gerçekleri resmetmektedir. Bu ruhsal gerçeklerin birbirleriyle nasıl örtüştüklerine dikkat edin:

Dünyasal tapınak (İbr.9:1-5) Göksel tapınak (İbr.8:2; 9:11-15)

En Kutsal Yer Tanrı’nın bulunduğu En Kutsal Yer

(İbr.9:3) (İbr.10:19)

Perde (İbr.9:3) Perde, Mesih’in bedeni (İbr.10:20)

Hayvanların kanı (İbr.9:13) Mesih’in kanı (İbr.9:14)

Sunak (İbr.7:13; Çık.27:1-8) Sunağımız Mesih (İbr.13:10)

Başkâhin Büyük Başkâhinimiz Mesih

(İbr.5:1-4) (İbr.4:14,15; 5:5-10; 7:20-28; 8:1; 10:21)

Kurbanlar (İbr.10:1-4,11) Kurbanımız Mesih (İbr.9:23-28; 10:12)

Antlaşma Sandığı (İbr.9:4) Lütuf tahtı (İbr.4:16)

Buhur sunağı (İbr.9:4) Göklerdeki buhur sunağı (Va.8:3)

Dış Avluyu Oluşturan Keten Perdeler (46 m. x 23 m.)

Perdeler, Tanrı’nın mükemmel doğruluğunu simgeleyen, beyaz ince dokunmuş ketenden yapılmıştı. Yaklaşık 2 metre yüksekliğinde olup insanların uzanıp görmelerini engellemek için bir engel oluşturmaktaydılar. Bu, insanın Tanrı’nın doğruluk ölçüsüne asla ulaşamayacağını gösterir (Rom.3:23). Aynı zamanda, günahkârın Tanrı’yla ilgili konuları anlamaktaki yetersizliğini de belirtir (1Ko. 2:14). Perdelerin dik durabilmesi için tunç oyuklar üzerine geçirilmiş gümüş çengelleri ve bantları olan elli altı sütun bulunmaktaydı.

Kapı

Avluya girebilmek için bir kapıdan geçilmesi gerekiyordu. Yalnızca bir giriş kapısı vardı; aynı Mesih’in Tanrı’ya giden tek yol olması gibi (Yu.14:6; Elç. 4:12). Kapı, 7,5 metre yüksekliğindeydi; Mesih’in tüm insanlık için yeterli ol-duğunu gösteriyordu (Yu.6:37; İbr.7:25).

Kapıyı oluşturan perdeler beyaz ketenden yapılmış ve üzerleri mavi, kırmızı ve mor renkli ipliklerle işlenmişti. Bunlar, İncil’in ilk dört bölümünde sunulan Mesih’in simgeleridir:

Mor Matta - Kral (Mat.2:2)

Kırmızı Markos - Alçakgönüllü Hizmetkâr; günahlar için acı çekti; Yeşaya 1:18’de

günahlarımızın bizi kana (kırmızı) boyamış olduğundan söz edilir.

Beyaz Luka - Mükemmel, Kusursuz İnsan (Luk.3:22)

Mavi Yuhanna - Göksel Olan (Yu.3:13)

Yakmalık Sunu İçin Tunç Sunak (eni ve boyu yaklaşık 2 m. yüksekliği 1,4 m.)

İç avludaki ilk eşya sunaktı. Sunak, üzerinde kurban kesilen yerdi. Golgota Tepesi’ndeki Mesih’in çarmıhını simgeler (İbr.9:14,22). Sunak, günahkârın Tanrı’ya yaklaşmaya başlayacağı yerdi. Sunak, tunç ve akasya ağacından yapılmıştı; akasya ağacı çölün çürümez tahtasıydı. Tunç, yargıyı; tahta, Mesih’in çürümez ve günahsız insanlığını simgeler. Günah nedir bilmeyen Mesih, günahlarımıza karşılık Tanrı’nın yargısını üstlendi (2Ko.5:21).

Sunağın üzerinde bir oyuk vardı; aşağı doğru sunağın yarısına yetişen tunç bir ızgaranın üzerine hayvan yerleştirilirdi. Sunağın dört köşesinde birer tunç halka bulunmaktaydı (Çık.27:2). Kurban büyük olasılıkla bu halkalara bağlanırdı (Mez.118:27).

Kurtarıcımız’ı çarmıha bağlayan ipler ya da çiviler değil, bize duyduğu sonsuz sevgisiydi.

Bir İsrailli, yakmalık bir sunu getirdiğinde elini kurbanının başına koyar ve kendisini onunla özdeşleştirirdi; bu şekilde hayvanın kendisinin yerine öleceğini belirtirdi. Başkasının yerine geçerek ölen, bir kurban olurdu. Hayvan kesilir ve kanı akıtılırdı. Akan kan, Mesih’in günahların bağışlanmasını sağlayan kanına işaret etmekteydi (İbr.9:22).

Derinin dışında hayvanın tamamı sunakta yakılırdı. Burada örnek, Mesih’le uyuşmamaktadır. Çünkü Mesih Golgota’da Babası’nın isteğine kendisini tam olarak adamıştı.

Güzel kokan yakmalık sunu bize, Tanrı’nın Mesih’in işiyle sonsuza kadar tamamlanan kurtarışını hatırlatır. Kurban, kendisini sunan kişiye kefaret ederdi.

Yıkanma Kazanı

Yıkanma kazanı, kadınların bağışladığı tunç aynalardan yapılmıştı (Çık.38:8). J. H. Brown görüşünü şöyle belirtir: “Bir ölçüde benliğin haz almasına hizmet eden bu aynaları, kendilerini görüp bundan zevk almak için kullanırlardı, ama kendi ‘zevklerini’ Rab’be sundular.” Kendimizi yargılamak, tapınmadan önce gelmelidir (1Ko.11:31).

Yıkanma kazanı kâhinlerin kullanımı içindi. Hizmet edebilmek için temizlenmenin gerekliliğini gösterirdi (Yşa.52:11). Kâhinler, görevlerine başlamadan önce bir kez yıkanırlardı (Lev.8:6). Bu yıkanmadan sonra, düzenli olarak ellerini ve ayaklarını yıkamaları gerekliydi. Bugün tüm imanlılar kâhindirler (1Pe. 2:5,9). Yeniden doğuş yıkamasına bir kez ihtiyaç duyarız (Yu.3:5; 13:10; Tit.3:5). Ancak ellerimizi (hizmet için) ve ayaklarımızı (Tanrı yolunda yürümek için) sü-rekli yıkamamız gerekir (Yu.13:10). Bu yıkanmayı Tanrı’nın Söz’ü ile yaparız (Mez.119:9-11; Yu.15:3; Ef.5:26).

Yıkanma kazanının, üst kısımda elleri ve aşağıda ayakları yıkamak için birer leğeni olabileceğini düşünüyoruz. Kutsal Kitap, yıkanma kazanının büyüklüğü-nü tam olarak tanımlamaz.

Buluşma Çadırı (4,5 m. x 13,5 m.)

Yapının dışı sade, içi ise süslüydü. İçerideki her şey altınla kaplanmıştı ve nakışla işlenmişti. Bu, aramızda yaşayan Mesih’i simgeler (Yu.1:14); gönlümüzü çeken bir dış güzelliği yoktu (Yşa.53:2), ama içi çekiciydi.

İçeriden dışarıya doğru dört örtü bulunmaktaydı:

Özenle dokunmuş ince ketenler Mesih’in doğruluğu ve güzelliği.

Keçi kılı Bizim günah keçimiz olan Mesih’in kefareti (Lev.16).

Kırmızı boyalı koç derileri Mesih’in atanması (biri göreve atanırken kesilen koç, Çık.29:19-22).

Porsuk derileri Porsuk derileri, aynı zamanda Yunus balığı ve fok derileri olarak da çevrilir. Bu deriler çadırı kötü hava koşullarından korurlardı; Mesih’in, halkını dışardan gelecek kötülüklere karşı koruması gibi.

Çerçeveler

Bazıları, bu çerçevelerin düz değil, kafesli olduklarını düşünür. Çerçeveler her durumda, imanlıların Kutsal Ruh aracılığıyla Tanrı’nın konutunu oluşturduklarına örnektir (Ef.2:22). Çerçeveler, akasya ağacından yapılmış ve saf altınla kaplanmıştı; insanlığımızı ve Mesih’teki konumumuzu temsil ederlerdi. Tanrı bizleri Mesih’te görür. Çerçeveler 4,5 metre yüksekliğindeydi ve altınla kaplı beş dikey kirişle birleştirilmişlerdi (Çık.26:26-28). Ortadaki kiriş, belki de Kutsal Ruh’un bir örneği olarak çerçevelerin içinden geçmekteydi. Her çerçeve, iki gümüş oyuk içindeki geçme parçalarla birbirine tutturulmuştu. Gümüşün anlamı, kefarettir (Çık.30:15; gümüş şekel kefaret bedeliydi). İmanlının temeli, Mesih’in kefareti ile kurtulmasıdır (1Pe.1:18,19).

Kutsal Yer

Kutsal Yer’in önündeki perde, Mesih’i aracılığıyla Tanrı’nın huzuruna çıkabileceğimizi ifade eder (Ef.2:18; 3:12). Kutsal Yer’de sandalye yoktu, çünkü kâhinlerin işi asla tamamlanmazdı. Bu durum Mesih’in ilk ve son kez kurban olarak tamamladığı iş ile zıtlık oluşturmaktadır (İbr.10:12).

Üzerine Ekmek Konulan Masa (90 cm. uzunluğunda, 45 cm. geniş-liğinde, 68 cm. yükseklikte; Kutsal Yer’in kuzeyinde)

Masa, akasya ağacından yapılmış ve saf altınla kaplanmıştı; Rabbimiz’in insanlığını ve Tanrılığını resmetmekteydi. Masanın üzerinde on iki tane mayasız ekmek bulunurdu. Bu, Mesih’le birleşmiş Tanrı halkının, Tanrı’nın huzurunda olduğunu simgelerdi. Ekmeği iki altın taç çevrelerdi; tıpkı biz imanlıların taç giymiş, yüceltilmiş, Mesih aracılığıyla güvenlikte korunduğumuz gibi.

Kandillik (boyutları verilmemiştir; Kutsal Yer’in güneyinde)

Kandilliğin gövdesi dövme altındı. Üç kolu bir yanda, üç kolu öteki yanda olmak üzere altı kolu vardı. Her bir kolun üzerinde bir yağ lambası bulunurdu. Kandillik, Buluşma Çadırı’ndaki tek ışık kaynağıydı. Kutsal Ruh’un Mesih’i yüceltme görevine örnek olabilir (Yu.16:14) ya da gökyüzünün ışığı olan Mesih’i belirtiyor olabilir (Va.21:23) ve tüm ruhsal ışığın kaynağıdır (Yu.8:12). Saf altın tanrısallığı ifade eder. Lambalar akşamdan sabaha kadar yanardı (Çık. 27:21; 1Sa.3:3).

Buhur Sunağı (eni ve boyu 45’er cm. ve yüksekliği 90 cm.; ortadaki perdenin önünde)

Buhur sunağı, Mesih’in insanlığını ve Tanrılığını göstermesi için akasya tahtasından ve altından yapılmıştı. Yüceltilmiş Mesih’in halkı için aracılık ettiğini ifade eder (İbr.7:24-26; Va.8:3,4). Buhur ise O’nun kişiliğinin kokusunu ve işini simgeler. Yakmalık sununun sunağından ateş çıkmalıydı. Bu, Mesih’in kendisini lekesiz olarak Tanrı’ya sunmakla verdiği güzel kokudur.

Buhur, kasnı ve günnük gibi çeşitli otların birleşiminden yapılan bir kokuy-du; Mesih’in güzel kokusudur (Ef.5:2).

En Kutsal Yer

En Kutsal Yer’in önündeki perde, Mesih’in bedenini ve kanını simgeler (İbr. 10:19-22). Mesih çarmıhta öldüğü anda perde yırtılmıştır (Luk.23:45). Nasıl yalnızca kâhinler Kutsal Yer’e girebiliyorsa, yalnızca başkâhin yılda bir gün En Kutsal Yer’e girebilirdi. İmanlılar bugün ne zaman isterlerse Tanrı’ya yaklaşa-bilirler (İbr.10:19-22).

Antlaşma Sandığı (uzunluğu 1,1 m., eni ve yüksekliği 70’er cm.)

Bu, akasya ağacından yapılmış ve altınla kaplanmış bir sandıktı. Tanrı’nın tahtını ifade ederdi. Sandığın içindekileri iki şekilde düşünmek mümkündür; birincisi, insan merkezli ve olumsuz olarak; ikincisi, Mesih merkezli ve tamamen olumlu olarak.

Sandığa, başkaldırıyı ifade eden üç hatıra konmuştu (man, Çık.16:2,3; yasa, Çık.32:19; Harun’un değneği, Say.17:1-13). Mesih’i isyanımız nedeniyle bizim almamız gereken laneti üstlenen kişi olarak resmederdi.

Man, Mesih’i Tanrı Ekmeği olarak; yasa, Rab’bin yücelttiği Tanrı kutsallığının ifadesi olarak simgeleyebilir. Harun’un değneği de aynı şekilde, Tanrı’nın seçtiği Kâhin olan dirilmiş Mesih’i simgeleyebilir.

Bağışlanma Kapağı

Bağışlanma Kapağı sandığın kapağıydı. Üstünde dövme altından yapılmış, Tanrı’nın tahtını koruyan ve O’nun doğruluğunu savunan iki Keruv bulunmaktaydı. Keruvlar, sandığın önüne ve Bağışlanma Kapağı’nın üstüne serpilen kana yukarıdan bakarlardı. Mesih’in kanı, Tanrı’nın adaletini sağlar ve tüm günahlarımızı Tanrı’nın gözünden gizler. Böylece yargı kapağı, merhamet kapağı haline gelir. Mesih bizim Bağışlanma Kapağımız’dır (kefaret sözcüğü ile aynı, 1Yu. 2:2). Tanrı, Mesih’te günahkârla buluşur.

Görkem Bulutu

Buluşma Çadırı tamamlandığında, Rab bir görkem bulutu içinde Bağışlanma Kapağı üzerinde belirdi. Görkem bulutu aynı zamanda Şekina olarak da bilinir; köken İbranice “konut kurmak” sözcüğünden gelmektedir. Görkem bulutu, Tan-rı yüceliğinin görünür bir simgesiydi.

Ç. Putperestlikle İsyan (32,33. Bölümler)

1. Altın Buzağı (32:1-10)

Musa’nın dönüşünün gecikmesi üzerine sabırsızlanan halk, Harun’dan kendilerine öncülük edecek bir ilah yapmasını istedi. Harun, uysal davranarak istediklerini yerine getirdi; altın küpelerini alarak topladı ve eriterek buzağı biçiminde dökme bir put yaptı; bu davranışı kesinlikle yasaklanmış bir eylemdi (Çık.20:4). Halk daha sonra yiyip içmeye oturdu, puta tapındı ve kalkıp çılgınca eğlendi. Rab’be tapındıklarını söylüyorlardı (5. ayet), ama tapınmaları bir buzağı aracılığıylaydı. Tanrı, halkını Mısır’dan ayrıldıklarında altınla bereketle-mişti (12:35,36), ama şimdi bu bereket halkının günahkâr yüreği nedeniyle bir lanete dönüştürülmüştü. Tanrı, Musa’ya dağın dibinde neler olduğu konusunda bilgi verdi ve halkı yok etmekle tehdit etti (9,10. ayetler).

2. Musa’nın Aracılığı ve Öfkesi (32:11-35)

32:11-13   Musa verdiği yanıtla Kutsal Kitap’ın en büyük aracılarından biri olarak öne çıkar. Kullandığı güçlü kanıtlara dikkat edin: Halk, Rab’bin halkıydı (11,12. ayetler). Tanrı onları Mısır’dan kurtarmakla ilgilendiğini göstermişti (11. ayet). Rab, halkını silerse, bu, hain Mısırlılar’ın çok hoşuna gidecekti; Mısırlılar’ın yapamadığını, Tanrı kendi halkına yapmış olacaktı (12. ayet). Tanrı, atalarıyla yaptığı antlaşmalara sadık kalmalıydı (13. ayet).

32:14   “Böylece Rab, halkına yapacağını söylediği kötülükten vazgeçti...” (14. ayet).

Burada kötülük sözcüğü ceza anlamına gelmektedir. Musa’nın yaptığı aracılığa karşılık olarak halkına vereceği cezadan vazgeçti.

32:15-20   Musa elinde antlaşma koşulları yazılı iki taş levha ile dağdan indi, yolda Yeşu’ya rastladı ve ordugaha yaklaştığında buzağıyı ve oynayan insanları gördü. Haklı olarak öfkelendi, elindeki taş levhaları fırlatıp parçaladı. Yaptıkları buzağıyı aldı, yaktı ve toz haline getirdi ve suya serperek halka içirdi (20. ayet). Bu ifade, belki de günahlarımızın bize acı bir zehir olarak geri döndüğüne ilişkin bir uyarıdır.

32:21-24   Musa Harun’a, halkı bu korkunç günaha neden sürüklediğini sordu. Harun Musa’ya olanları açıkladı, altınları ateşe atınca, buzağının ortaya çıktığını söyledi (24. ayet).

Rab’bin Harun’u öldürmeyişinin nedeni, Musa’nın aracılık etmesidir (Yas. 9:19,20).

32:25-29   Halk, dizginlenmediği için başıboş hale gelmişti. Musa sadık izleyicileri çağırdığında, Levi oymağı Musa’nın yanına geldi ve “denetimden çıkmış” olanları kılıç ile öldürdü. Yakın akrabalar bile esirgenmedi (25-29. ayetler). Yasanın ihlali üç bin kişinin ölümüne neden olmuştu. Pentikost Gü-nü’nde ise, lütuf müjdesi üç bin kişiye kurtuluş getirmiştir. Levililer’in kâhin oymağı olarak seçilmelerinin nedeni, onların göstermiş oldukları sadakat olabilir (29. ayet).

32:30-35   Musa, halkın günahı için kefaret edebileceğini düşünerek Rab’le buluşmak üzere dağa geri döndü (30-32. ayetler). Rab, Musa’yı iki şekilde ya-nıtladı: Buzağı yapan halkı cezalandıracaktı (bir bela göndererek cezalandırdı, 35. ayet); ayrıca halkı vaat edilen topraklara götürürken meleğinin Musa’nın önünde yürümesini sağlayacaktı. 32. ayette Musa’nın karakterini görürüz; halkı için ölmeye hazırdır. “Yazdığın kitaptan adımı sil” sözleri, “Yaşamıma son ver” sözlerinin simgesel ifadesidir.30 Tanrı, Musa’yı esirgedi, ama biricik Oğ-lu’nu esirgemedi. Adil Olan, günahkârların yerine geçerek öldü!

3. Halkın Tövbesi (33:1-6)

Rab, Kenan’a yapacakları yolculukta günahlı İsrailliler’e eşlik etmeyi reddetti; belki onları yolda yok edebilirdi. Bunu yerine, temsilcisi olarak meleğini gönderecekti. Halk bu kötü haberi duyduğunda yasa büründü ve kimse takı takmadı. Daha önce, altın buzağıyı yapmak için üzerlerindeki takıları kullanmışlardı, ama Horev Dağı’ndan sonra İsrailliler takılarını çıkardılar.

4. Musa’nın Buluşma Çadırı (33:7-11)

7. ayette söz edilen çadır, tapınak değildi; tapınak henüz yapılmamıştı. Sözü edilen çadır Musa’nın ordugahın dışında kurduğu, “Buluşma Çadırı” olarak adlandırılan geçici bir çadırdı. Rab’bi aramayı arzulayan kişiler ordugahın dışındaki bu çadıra giderlerdi. Ordugah, halkın günahı nedeniyle kirlenmiş olduğundan, çadır ordugahın dışına kurulmuştu. Musa çadıra girince, Tanrı’nın huzurunu belirten bulut sütunu aşağıya inerdi. 11. ayet, Musa’nın Tanrı’yı olduğu gibi gördüğü anlamına gelmez. Yalnızca Tanrı’yla doğrudan, yüz yüze, engelsiz yaşadığı paydaşlığı belirtir. Yeşu adlı genç adamın çadırdan çıkmadığını fark etmemiz önemlidir. Belki de Yeşu’nun daha sonraki ruhsal başarısının sırrı budur.

5. Musa’nın Duası (33:12-23)

33:12-17   Musa, halkını Kenan’a götürmesi için Tanrı’nın kendileriyle birlikte gelmesini istedi. Sonra Rab lütfetti ve Varlığının onlara eşlik edeceğine dair söz verdi. Musa, bundan azıyla yetinmeyeceği konusunda ısrar etti. Nuh gibi, Musa da Rab’bin gözünde lütuf bulmuştu ve ricası kabul edildi. “Güvenlik, tehlikenin yokluğunda değil, Tanrı’nın Varlığındadır.”

33:18-23   Musa sonra Tanrı’nın yüceliğini görmek istedi. Tanrı ona, kendisini lütuf ve merhamet Tanrısı olarak açıklayacağına söz vererek karşılık verdi (Çık.34:6,7).

Musa Tanrı’nın yüzünü görüp yaşayamazdı, ama Tanrı’nın yüceliği geçerken bir kayanın üzerinde durmasına izin verildi. Tanrı’nın sırtını görecekti. Bu, elbette mecazi bir dildir; Tanrı’nın bir bedeni yoktur (Yu.4:24). Hywel Jones bu konuda şöyle demiştir: “Musa, Rab’bin tüm görkemini ima eden bir parlaklık görecekti.”31

Tanrı’nın yüzünü gören hiç kimse yaşayamaz (20. ayet). Bu ifade, hiç kimsenin Tanrı’nın yüceliğine peçesiz olarak bakamayacağı anlamına gelir. Tanrı, “Hiç kimsenin göremeyeceği yaklaşılmaz ışıkta oturur” (1Ti.6:16). Bu anlamda, hiç kimse hiçbir zaman Tanrı’yı görmemiştir (1Yu.4:12). Bu durumda, Kutsal Kitap’ta Tanrı’yı gören ve ölmeyen kişilerden söz eden bölümleri nasıl açıklayabiliriz? Örneğin, Hacer (Yar.16:13); Yakup (Yar.32:30); Musa, Harun, Na-dav, Avihu ve İsrail’in yetmiş ileri geleni (Çık.24:9-11); Gideon (Hak.6:22,23); Manoah ve karısı (Hak.13:22); Yeşaya (Yşa.6:1); Hezekiel (Hez.1:26, 10:20); Yuhanna (Va.1:17).

Adı geçen tüm bu kişiler, Rab İsa Mesih tarafından temsil edilen Tanrı’yı görmüşlerdi. İsa Mesih bazen Rab’bin meleği olarak (bu öğretiş konusunda bkz. Hakimler 6. bölüm), bazen bir insan olarak görünmüş ve bir kez de kendisini bir ‘Ses’le göstermiştir (Çık.24:9-11; Yas.4:12). Baba’nın bağrında bulunan biricik Oğul, Tanrı’yı tanıttı (Yu.1:18). Mesih, Tanrı yüceliğinin parıltısı, O’nun varlığının öz görünümüdür (İbr.1:3). Bu nedenle Rab İsa şöyle demiştir: “Beni gören Baba’yı görmüştür” (Yu.14:9).

D. Yenilenen Antlaşma (34:1 - 35:3)

34:1-9   Musa tekrar tek başına Sina Dağı’na çağrıldı. Yanında keserek hazırladığı iki taş levha vardı. Rab kendisini orada merhametli ve lütfeden, tez öfkelenmeyen, sevgisi engin ve sadık olan Tanrı olarak açıkladı (6,7. ayetler). 7. ayette, kötülük konusunda üç farklı sözcük kullanılmıştır. Suç sözcüğü, Rab’bin yollarını saptırmakla ilgilidir. İsyan, Tanrı’ya karşı isyan anlamına gelir. Günah sözcüğünün birebir anlamı ise, “Tanrı’nın koyduğu hedefi şaşırmak, kusur” anlamına gelir. Sözcüklerin tümü Tanrı yüceliğinden yoksun kalma düşüncesini içerir (Rom.3:23). İsrailliler’in hepsi Tanrı’nın yasasını ihlal ettikleri için ölmeliydiler, ama Tanrı merhameti nedeniyle onları esirgedi. Musa Rab’be tapındı ve halkın inatçılığı karşısında lütfetmesini ve Varlığıyla kendisine eşlik etmesini rica etti (8,9. ayetler).

34:10-17   Tanrı antlaşmayı yeniledi, Kenan halkını İsrail’in önünden kovarak harikalar yapacağına söz verdi. Halkı, putperest halkla evlenmemeleri ve onların putperest uygulamalarını benimsememeleri konusunda uyardı. Aşera, erkeklik organıyla simgelenen iğrenç görünümlü bir verimlilik tanrısıydı. Tanrı, halkıyla bir antlaşma yapmış olduğundan, İsrailliler Kenan ülkesindeki halkla antlaşma yapamazlardı. Aynı anda hem Tanrı’ya, hem de putlara bağlanmak imkansızdır (Bkz. 1Ko.10:21).

34:18-27   Tanrı, Mayasız Ekmek Bayramı’na ilişkin buyrukları tekrarladı (18. ayet): İlk doğanın adanması (19,20. ayetler); Şabat Günü (21. ayet); Haf-

talar Bayramı ve Ürün Devşirme Bayramı (22. ayet). Tüm erkekler, 23:14-17’de sözü edilen bayramlarda yılda üç kez Rab’bin huzuruna çıkmalıydılar (23,24. ayetler). 24. ayette, Tanrı’nın, Yahudi erkekleri yılda üç kez Yeruşa-lim’e gittiklerinde onların mallarına göz dikmemeleri için Kenanlılar’ın irade-lerini kontrol edeceğine söz verdiğine dikkat edin. Rab diğer kuralları tekrar-ladıktan sonra (25,26. ayetler), Musa’ya 11-26 ayetlerinde söylediklerini yaz-masını buyurdu (27. ayet). Sonra Rab’bin kendisi taş levhaların üzerine on buyruğu yazdı (28. ayet; 1. ayet ve Yasa’nın Tekrarı 10:1-4).

34:28-35   Musa dağda geçirdiği kırk gün ve geceden sonra elinde iki antlaşma levhasıyla dağdan indi (28,29. ayetler). Rab’le konuştuğu için yüzünün parladığının farkında değildi (29,30. ayetler). Halk ona yaklaşmaya korkuyordu. İsrail’e Rab’bin buyruklarını bildirdikten sonra yüzüne peçe taktı (31-33. ayetler). Pavlus, 2.Korintliler 3:13’te, halkın kendi yüzünde sönen parlaklığı görmemesi için Musa’nın yüzüne peçe taktığını açıklar.

35:1-3   Sonra Musa tüm topluluğu bir araya çağırdı... ve onlara Şabat yasasını tekrarladı.

E. Çadıra Ait Eşyaların Hazırlığı (35:4 - 38:31)

1. Halkın Armağanları ve Yetenekli Ustalar (35:4 - 36:7)

35:4-20   Musa, Buluşma Çadırı’nın yapılması için gerekli malzemelerin Rab’be gönüllü sunular olarak verilmesi konusunda düzenler koydu (4-9. ayetler). Aynı zamanda, çadırın çeşitli bölümlerini yapmaları için becerikli işçiler çağırdı (10-19. ayetler). Tapınma için iki yapı vardı: Çadır ve konut. Her ikisi için de gerekenler önceden sağlanmıştı. Tanrı, gerekli olan şeyleri sağlamaları için halkının yüreklerini yönlendirdi (5,21,22,26,29. ayetler). Rab’be verdiğimiz sunularımız ve hizmetimiz, aynı şekilde gönüllü ve söylenmeden olmalıdır.

35:21-36   Halkın çoğu, Mısır’dan getirdikleri takıları cömertçe Rab’be sundular (21-29. ayetler). Altın buzağı için takılarını verenlerin takıları kalmamıştı. Çadıra katkıda bulunanlar, zenginliklerinin Yahve’nin yüceliği için kullanıldığını görerek seviniyorlardı.

Musa, halkın önünde her türlü sanat dalında yapılacak çalışmalar için Be-salel ve Oholiav’ı atadı. Bu iki kişinin aynı zamanda öğretme yetenekleri de vardı (35:30 - 36:1).

36:2-7   Becerikli işçiler, kutsal yerin yapımı için görevlerine başladılar, ama halk her sabah öyle çok armağan getiriyordu ki, Musa sonunda daha fazla armağan getirmelerine engel olmak zorunda kaldı. 36. bölümün 8. ayetinden, 39. bölümün sonuna kadar çadırın ve çadıra ait eşyaların yapımına ilişkin ayrıntılı bilgi buluruz. Böylesine çok ayrıntının tekrarlanışı, bize Tanrı’nın biricik Oğlu hakkında bilgi vermekten bıkmadığını hatırlatır.

2. Konutu Örten Perdeler (36:8-19)

İnce ketenden yapılan iç perdeler, “konut” olarak adlandırılırdı (8. ayet). Konutun üstünü kaplayacak “çadırın” keçi kılından perdeleri vardı (14. ayet). Koç ve porsuk (ya da fok, ayı balığı) derilerinden yapılmış perdelere “örtü” adı verilmişti (19. ayet).

3. Konutun Üç Yanı İçin Çerçeveler (36:20-30)

Bu çerçeveler, konutta kullanılan tek tahtaydı ve akasya ağacından yapılmıştı. Akasya ağaçları kurak yerlerde yetişen çok güzel ağaçlardır; bunlardan çok dayanıklı tahtalar üretilir. Aynı şekilde Rab İsa da kurak yerde büyüyen bir kök gibiydi (Yşa.53:2), ahlakı güzeldi ve Sonsuz Olan’dı.

4. Çerçeveleri Tutan Kirişler (36:31-34)

Kirişlerin dördü görünüyor, biri görünmüyordu; çünkü çerçevelerin ortasından geçiyordu. Görünmeyen kiriş, Kutsal Ruh’a ilişkin uygun bir örnektir; imanlıları “Rab’de kutsal bir tapınak” olarak birbirlerine bağlar (Ef.2:21,22). Diğer dört kiriş, tüm Tanrı halkının bildiği yaşam, sevgi, konum ve itirafı ima ediyor olabilir.

5. En Kutsal Yer’i Örten Perde (36:35,36)

Bu perde, Rab İsa’nın bedenini ve kanını temsil eder (İbr.10:20). Tanrı’ya yaklaşabilmemiz için bir yol açmak üzere bedeni Golgota’da yırtılmıştı. Perdenin üstündeki Keruv, Tanrı’nın adil tahtının bekçilerini temsil etmek için konmuştu.

6. Kutsal Yer’in Girişindeki Perde (36:37,38)

Bu perde, avlunun ve yukarıda sözü edilen perdenin malzemesiyle aynı mal-zemeden yapılmıştı ve Tanrı’ya götüren Yol olarak Mesih’i resmetmekteydi.

7. Antlaşma Sandığı (37:1-5)

Sandık, saf altınla kaplı akasya ağacından yapılmış bir kutuydu. Rab’bin insan yönüne ve Tanrılığı’na işaret etmekteydi. Yasanın taş levhaları, altın man testisi ve Harun’un filizlenmiş değneği sandığın içindeydi. Bu eşyalar, Mesih’e uyarlandığında, O’nu şu sözleri söyleyen Kişi olarak tanımlarlar: “Yasan, yüreğimin derinliğindedir” (Mez.40:8); gökten inen Tanrı Ekmeği (Yu.6:33); Tanrı-nın amacı uyarınca Kâhin ve “ölümden dirilmiş olan” (İbr.7:24-26). Bu, İsrail halkına uyarlanacak olduğunda, akılda kalanlar halkın başarısızlığı ve isyanıdır.

8. Bağışlanma Kapağı (37:6-9)

Bağışlanma Kapağı, Tanrı’nın yeryüzündeki konutunun yeri olan Tanrı tahtıydı. Altın Keruvlar, aşağı Bağışlanma Kapağı’na doğru baktıklarından, yasayı (İsrail’in ihlal ettiği), man testisini ya da Harun’un değneğini görmezlerdi. Tüm bunlar, İsrail’in isyanlarıyla ilişkiliydi. Keruvlar’ın gördüğü, isyankar günahlar karşısında Tanrı’nın merhametli olmasını sağlayan serpilmiş kandı. Ba-

Tapınma Çadırı’ndaki Eşyalar

ğışlanma Kapağı, “Tanrı’nın gazabını yatıştıran kurban” olan Mesih’i simgeler (Rom.3:25).32 Bağışlanma Kapağı (kefaret örtüsü) sandığın kapağıydı.

9. Üzerinde Ekmek Sunulan Masa (37:10-16)

Üzerinde ekmek sunulan masada, “gerçek Harun” olarak İsrail’i daha şimdiden Tanrı’nın önünde onaylayan Mesih’te kabul edilen İsrail’in, Tanrı’nın huzurundaki yerine örnek oluşturan on iki ekmek somunu dururdu.33 Somunlar, aynı zamanda on iki oymağın her biri için Tanrı’nın sağlayışını ima ediyor olabilir.

10. Altın Kandillik ve Aksesuarları (37:17-24)

Bazı kişiler, saf altından yapılmış kandilliği, dünyanın gerçek ışığı olan Mesih’in örneği olarak görürler (Yu.8:12). Bazıları ise kandilliği, görevi Mesih’i yüceltmek olan Kutsal Ruh’un örneği olarak görmeyi tercih ederler. Bunun nedeni, kandilliğin Kutsal Yer’de Mesih’e ilişkin her şeyi aydınlatması olabilir. Kandilliği, imanlılarla birleşen Mesih’in örneği olarak görenler de vardır. Kandilliğin ortasındaki sütun gövdesi eşsizdir, çünkü kandilliğin altı kolu bu gövdeden çıkar. Kandilliğin her bir yanında üç kol bulunur; ancak yine de kolların tümü tek parça altından yapılmıştır.

11. Buhur Sunağı (37:25-28)

Buhur sunağı, Tanrı’nın tatlı kokusunu yayan Mesih’i simgeler. Aynı zamanda, şu anda göklerde bizim için aracılık eden Rab İsa’nın görevini de ima etmektedir.

12. Mesh Yağı ve Buhur (37:29)

Zeytinyağı, Kutsal Ruh’un simgesidir; buhur, Babası’nı hoşnut eden Rabbi-miz’in her zaman güzel koktuğunu ima eder.

13. Yakmalık Sunu Sunağı (38:1-7)

Yakmalık sunu sunağı, Rab İsa’nın eksiksiz bir kurban olarak kendisini Tanrı’ya sunduğu çarmıhı temsil eder. Kurbanımız Mesih olmadan Tanrı’nın huzuruna yaklaşamayız.

14. Yıkanma Kazanı (38:8)

Yıkanma kazanı, Mesih’in, halkını Söz ile yıkayarak temizleme hizmetini belirtir (Ef.5:26). Kâhinlerden, bir hizmete başlamadan önce ellerini ve ayaklarını yıkamaları istenirdi. Aynı şekilde, Rab’be etkin bir hizmet sunmadan önce eylemlerimizin ve yürüyüşümüzün temiz olması gerekir. Yıkanma kazanı, hizmet eden kadınların bağışladığı tunç aynalardan yapılmıştı. Kendilerine hizmet eden aynaların Rab’be hizmet etmesine izin vermişlerdi.

15. Dış Avlu, Sütunlar ve Perde (38:9-31)

38:9-20   Konutun etrafındaki dış avlunun ince keten perdeleri, elli altı direk tabanı ile tunç, gümüş çengelleri ve avlunun girişinde nakışlı bir perdesi vardı. Beyaz keten, günahkarın Tanrı’ya yaklaşmasına engel olan Tanrı doğruluğunu simgeler. Ama aynı zamanda içerideki imanlıyı Tanrı için ayırır ve korur. Avluya tek giriş, lacivert, mor, kırmızı iplikle dokunmuş nakışlı perdeleri olan kapıydı. Kapı, Tanrı’ya yaklaşmak için tek Yol olan Mesih’i ima eder (“Kapı Benim,” Yu.10:9). İnce keten, Mesih’in lekesiz saflığının örneğidir; lacivert renk, Mesih’in gökselliğini; mor, kraliyet görkemini; kırmızı ise günahlar için eziyet çekmesinin örnekleridir.

38:21-23   Usta işçilerin adları tekrarlanır. Tanrı ne zaman bir görevin yerine getirilmesini istese, bu görev için insanları da sağlar. Konutun yapımı için Besalel ve Oholiav’ı çağırarak onları gerekli olan yeteneklerle donatmıştı. Tapınak binası için malzemeler toplamak üzere Hiram’ı, kilisenin bina edilmesi için ise usta işçileri, Petrus ve Pavlus’u kullanmıştı.

38:24-31   Konutun yapımı için kullanılan malzemeler özenle listelendi. Malzemelerin bugünün parasıyla değerleri milyonlarca dolar olarak ifade edilebilirdi. Bizler de sahip olduklarımızı Rab’bin işi için adayabiliriz: “Gümüş ve altınımı al, hiçbir şey esirgemem.”34

F. Kâhin Giysilerinin Hazırlanması (39. Bölüm)

39:1-7   Kâhin giysilerinin hazırlandığı bölüme gelmiş bulunuyoruz. Başlangıçta dört rengin tekrar edilmesinden etkileniriz. Bazıları dört rengi, Mesih’in dört müjdede görülen değişik görkemlerini temsil ettiğini düşünürler: Mor: Matta - Kral; kırmızı: Markos - Acı Çeken Hizmetkâr; beyaz: Luka - Günahsız İnsan; lacivert: Yuhanna - Gökten İnen Tanrı Oğlu. Efodun üstündeki altın iplikle işlenmiş şeritler, Mesih’in Tanrılığı’nı belirtir (3. ayet). Efo-dun her iki omuzdaki şeritlerinin üstünde İsrail’in altı oymağının adlarının mü-hür gibi oyulduğu oniks taşı bulunurdu.

39:8-21   Göğüslüğün üzerinde on iki oymağın her biri için konmuş on iki değerli taş vardı (10-14. ayetler). Aynı şey Büyük Başkâhinimiz için de geçerlidir. Müjdeci Peter Pell bunu şöyle ifade etmişti: “Omuzlarının gücü ve yüreğinin sevgisi, Tanrı’nın huzurunda, Tanrı halkının adlarını taşır.”

39:22-26   Efodun altına giyilen kaftan, salt lacivert ipliktendi. Etek ucun-da saf altından çıngıraklar, lacivert, mor ve kırmızı renkte narlar bulun-maktaydı. Tüm bunlar, Büyük Başkâhinimiz’de bulunan ruhsal meyve ve tanık-lığa örnektirler ve Kutsal Ruh tarafından bizde de üretileceklerdir.

39:27-29   Keten mintanlar, kâhinlerin ilk giydikleri giysilerdi (Lev.8:7). Mintanların üzerine yücelik giysilerini giyerlerdi. Tanrı, tövbe eden günahkârı önce kendi doğruluğuyla giydirir (2Ko.5:21). Rab İsa döndüğünde, halkını yücelik giysileriyle donatacaktır (Flp.3:20,21). Doğruluk, yücelikten önce gelmelidir.

39:30,31   Başkâhinin türbanının üzerindeki altın levhaya, mühür oyar gibi “Rab’be adanmıştır” yazılmıştı. Öyle ki başkâhin, halk kutsal bağışlarını getirirken suç işlediyse, halkın günahını taşıyabilsin (Çık.28:38). Yaptığımız her şey günahla lekelenmiştir, ama tapınmamız ve hizmetimiz, Baba’nın önüne ulaşmadan önce Büyük Başkâhinimiz aracılığıyla tüm kusurlardan arıtılmıştır.

39:32-43   Halk konutun işlerini tamamladığında, yapılan her şeyi getirip Musa’ya gösterdi. Musa işlere bakarak kontrol etti ve tüm işlerin Rab’bin buyurmuş olduğu gibi yapılmış olduğunu görünce halkı kutsadı.

G. Buluşma Çadırı’nın Kurulması (40. Bölüm)

40:1-8   Tanrı, Buluşma Çadırı’nın yılın ilk gününde kurulmasını buyurdu (1,2. ayetler). Bu tarih, yaklaşık Mısır’dan çıkıştan bir yıl ve İsrail’in Sina’ya ulaşmasından sekiz buçuk ay sonraydı. Tanrı, her eşyanın yerleştirileceği yeri de tam olarak tanımlamıştı (Çık.26’daki şekle bakınız, sf.130).

40:9-17   9-15. ayetlerde, konut ve eşyaların, başkâhin ve oğullarının meshedilmesine ilişkin buyruklar tekrarlanmıştır. Buyruklar, birinci ayın birinci gününde, İsrailliler’in Mısır’dan ayrılmalarından yaklaşık bir yıl sonra yerine getirildi (16,17. ayetler).

40:18-33   Musa konutu kurdu... Bu paragraf bize, aracılığıyla yasanın verildiği Musa’nın, hem konutu, hem de eşyalarını Rab’bin verdiği ayrıntılı buyruklara uyarak nasıl yaptığını anlatır.

Musa son olarak, konutla sunağı avluyla çevirdi. Sonra yerine getirilmiş önemli bir görevin başarıyla tamamlandığını belirten şu sözler yer alır: Musa işi tamamladı.

40:34-38   Görkem bulutu, konutu öylesine doldurdu ki, Musa içeri giremedi. Bu bulut, yolculuk eden halka eşlik edecekti. Yalnızca bulut hareket ettiğinde hareket etmeliydiler. Bulut durduğunda, halk da durmalıydı (34-38. ayetler). Levi oymağının bir üyesi olarak Musa, Harun ve oğulları, bu sorumluluğu yükleninceye dek, kâhinlik görevi için yeterliydi (Lev.8).

Mısır’dan Çıkış, Tanrı halkının Mısır’dan kurtarılışı ve konutun Sina Da-ğı’nda kurulması arasında geçen yılın öyküsüdür. Kitap, Mesih ve yetkin özel-liklerine ilişkin güzel örneklerle doludur. Bize düşen sorumluluk, bu yüce Me-sih’e tapınmak ve O’nun kutsallığının ışığında yaşamaktır.

DİPNOTLAR

1 (2:9,10) İbranice’deki māshāh sözcüğü (“çıkarmak”), sözcükler üzerinde,  iki dilde oynanan bir kelime oyunu olabilir. İbraniler, çocuklarına ad koyma gibi ciddi durumlarda bile kelime oyunları kullanırlardı (örnek için bkz. Yaratılış 29:30’da Yakup’un oğullarına ad konması).

2 (2:9,10) C. H. Mackintosh, Genesis to Deuteronomy, s.144.

3 (3:1-4) İskoçyalı Eski Antlaşma araştırmacıları, “yanan çalı”yı, uygun bir şekilde amblemleri olarak uyarlamışlardı. Amblemin altında Latince şu  vecize yazılıydı: “Nec consummaretur” (“yine de tükenmiyor”).

4 (3:6) R. Alan Cole, Exodus: An Introduction and Commentary, s.66.

5 (3:7-12) J. Oswald Sanders, On to Maturity, s.56.

6 (3:13,14) Moffatt çevirisi gibi bazı Kutsal Kitap çevirileri adı, “Sonsuz” olarak çevirmişlerdir. (Louis Segond’un Fransızca “L’eternel” çevirisi gibi.)

7 (5:2-14) Cole, Exodus, s.82. Yazar, angaryacıların kibirli davranışını, İngilizce’de “kökünden sökülmüş anıza döndüler” (a.12) ifadesiyle çevirerek yeniden oluşturmaya teşebbüs etmiştir.

8 (8:20-24) Eski Antlaşma’nın Mısır’da yapılan Grekçe çevirisi, yerel bilgi ve Yahudi geleneğini yansıtıyor olabilir. Bu çeviride, ısırdığında can yakan bir atsineği (kynomuia) ifadesi yer alır. Daha fazla ayrıntı için Cole’un Mısır’dan Çıkış yorumuna (s.93,94) bakınız.

9 (10:29) Matthew Henry, “Exodus,” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible, I:314.

10 (12:11-20) Cole, Exodus, s.108.

11 (13:17-20) C. F. Pfeiffer, Baker’s Bible Atlas, s.73,74.

12 (13:21,22) Henry, “Exodus,” I:328.

13 (14:15-18) Henry, “Exodus,” I:332

14 (15:1-21) Dr. H. C. Woodring, yayınlanmamış notlar, Emmaus Kutsal Kitap Okulu.

15 (15:1-21) Henry, “Exodus”, I:335,336.

16 (16:1-19) Adın, İngilizce’deki ‘günah’ sözcüğüyle ilgisi yoktur.

17 (19:1-9) D. L. Moody, Notes From My Bible, s.33,34.

18 (Arasöz) The New Scofield Study Bible, New King James Çevirisi, s.4.

19 (Arasöz) İstisna yanlılarının, “kurtulmak için yedi farklı yol” düşüncesine inandıklarına ilişkin eski itham, bütünüyle yanlıştır.

20 (Arasöz) Yine de bazıları kurallardan birini kabul eder.

21 (21:1-6) Bu, piskopos Handley C. G. Moule’ün, “Görkemli Galibim, İlahi Prens” adlı ilahisinin ikinci kıtasıdır. “Hymns of Truth and Praise” 535.

22 (23:18,19) Tutucu Yahudiler iki çeşit porselen yemek takımı kullanırlar; biri et, diğeri ise süt ürünleri için. İsrailliler’in aynı yemekte, hem et, hem de süt ürünleri yemelerini zorlaştırmak amacıyla İsrail’deki bazı kafeteryalar, et ve süt ürünleri satın alan müşterileri, iki ayrı sıraya girmeleri için zorlarlar. Bu kitabın editörünün Kudüs’te gittiği bir kafeteryada ise, et ve süt ürünleri ayrı katlarda satılmaktaydı!

23 (23:20-33) Henry, “Exodus” I:376

24 (25:17-22) Keruv sözcüğü, “kutsamak”, “övmek”, ya da “tapmak” anlamına gelen Sami dilinden alınmış olabilir, ancak İbranice’deki karav, ‘yaklaşmak’ sözcüğünden alınmış olabileceği görüşü daha yaygındır. Böylelikle Keruvlar, “örten” ya da korumak için “yaklaşanlardır.”

25 (26:14) Çevirilerin çeşitliliğinin nedeni, İbranice sözcüğün hangi hayvan derisini belirttiğini kesin olarak bilmeyişimizden kaynaklanmaktadır.

26 (28:36-38) Başpiskopos Beveridge, bundan fazla belge mevcut değildir.

27 (30:1-10) Grekçe’deki “thumiaterion” sözcüğünün birebir anlamı, “Buhur yeri”dir. Bundan dolayı, Kefaret Günü’nde, sunaktan alınmış, perdenin ötesine götürülen buhurla doldurulmuş buhurdana ya da buhur sunağına işaret ediyor olabilir.

28 (31:1-11) Günümüz İsrail’indeki Ulusal Sanat Akademisi’nin Besalel adını taşıması dikkat çekicidir.

29 (Arasöz) Konutun tüm ayrıntıları konusunda tam bir fikir birliği olmadığı kesindir, ancak İncilci imanlılar konutun tipolojisi konusunda anlaşırlar.    Bazı Hıristiyanlar, yalnızca özellikle Yeni Antlaşma’da geçen örnekleri –öncelikle İbraniler’de– kabul ederler. Tipoloji konusunda kısa bir tartışma için Yaratılış 42’ye bakınız.

30 (32:30-35) Bazı kişiler, Musa’dan on beş yüzyıl sonra Pavlus’un yaptığı gibi, Musa’nın da, İsrailli kardeşlerini kurtarmak uğruna lanetlenmeye ve kurtuluşu kaybetmeye istekli olduğuna inanırlar.

31 (33:18-23) Hywel R. Jones, daha fazla belge mevcut değildir.

32 (37:6-9) Aynı Grekçe sözcük, “hilasterion”, hem öfke yatıştırma (kurban yoluyla gazabı yatıştırma), hem de öfkeyi yatıştırma yeri (bağışlanma kapağı) anlamına gelir.

33 (37:10-16) G. Morrish, New and Concise Bible Dictionary, s.754

34 (38:24-31) Bu satırı, Frances Ridley Havergal’in ünlü ruhsal ilahisi olan, “Yaşamımı al, senin olsun” adlı ilahisinde söylemek, uygulamaktan daha kolaydır!

BİBLİYOGRAFYA

Borland, James A. “Exodus.” Liberty Bible Commentary. Lynchburg, V A: The Old-Time Gospel Hour, 1982.

Cole, R. Alan. Exodus: An Introduction and Commentary. The Tyndale Old Testament Commentataries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1973.

Dennett, Edward. Typical Teachings of Exodus. Yeniden basım. Denver: Wilson Foundation, n.d.

Henry, Matthew. “Exodus.” Matthew Henry’s Commentary on the Whole Bible. 1. Cilt. Genesis to Deuteronomy. McLean, VA: MacDonald Publishing Company, n.d.

Keil, C.F. ve Delitzsch, F. “Exodus.” In Biblical Commentary on the Old Testament. 1, 2. Ciltler. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.1971.

Lange, John Peter. “Exodus.” Commentary on the Holy Scriptures, Critical, Doctrinal and Homiletical. 2. Cilt. Yeniden basım. Grand Rapids: Zondervan Publishing House, 1980.

Pell, Peter, Jr. The Tabernacle (Mektuplaşma Kursu). Oak Park, IL: Emmaus Bible School, 1957.

Ridout, Samuel. Lectures on the Tabernacle. New York: Loizeaux Brothers, Inc., 1973.

Rosen, Moishe ve Ceil. Christ in the Passover. Chicago: Moody Press, n.d.

Sanders, J. Oswald. On to Maturity. Chicago: Moody Press, 1962.

Table of Contents

Start