İSLAM'DA VE

MESİH İNANCINDA

GÜNAH VE BAĞIŞ

İSKENDER CEDİD

ESENLİK YOLU • RIKON • İSVİÇRE

İÇİNDEKİLER

I. İSLAM'DA GÜNAH

II. MESJH İNANCINDA GÜNAH

1 -GÜNAHIN DÜNYAYA GİRİŞİ

2-GÜNAH İRSİDİR

3 - GÜNAHIN İNSANA TESİRİ

4-GÜNAHIN ÜCRETİ

III. İSLAM'DA KEFARET

1. -AMELLER VE BAĞIŞ

2. - İSLAM'DA AFFEDİLMEYEN GÜNAHLAR

IV. MESİH İNANCINDA KEFARET

1. - KURTULMALIĞIN GEREKLİLİĞİ

2. - İYİ İŞLER VE BAĞIŞ

3. - ÖZET

YARIŞMA

TITEL: SÜNDE UND SÜHNE IM ISLAM UND CHRISTENTUM

SIN AND ATONEMENT IN ISLAM AND CHRISTIANITY

TÜM HAKLARI MAHFUZDUR

ESENLİK YOLU - P. O. BOX 66 CH - 8486 RIKON İSVİÇRE

I

İSLAM'DA GÜNAH

Kuran'da günah anlamına gelen

kelimelerin geçtiği bir dizi ayet vardır.

1. Zenb (Günah) - Kuran bu sözcüğe 39

ayette yer verir, Feth suresi ikinci ayetinde geçen

şekliyle çok kullanlılır: "Ey Muhammedi doğrusu

sana açık bir zafer sağladık. Allah böylece, senin

geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlar,, (Feth

1-2).

2. Fahşa (kötülük, ahlaksızlık) - Genellikle

zina suçu hakkında kullanılır. Kuran bu suçu şu

ayetle yasaklar: "Gizli ve açık kötülüklere

yaklaşmayın!,, (Enam 151).

3. Vizr (Yük) - "Senin gönlünü açmadık

mı? Belini büken yükünü üzerinden almadık mı?,,

(İnşirah 1-3).

Fahru'r-razî bu ayetin tefsirinde şöyle der:

Melek Cebrail, Muhammed'e geldi: Göğsünü

yardı ve yüreğini çıkardı. Onu yıkayıp tüm

günahlardan arıttı, ilim imanla doldurdu.

İbnu Hişam, Muhammed b. İshak'tan

bildiriyor: Muhammed'in arkadaşlarından birkaç

kişi O'na sordular:

- "Ey Allah'ın elçisi bize kendinden söz et!,,

- "Sa'd Oğullarında emzirildim. Süt

kardeşimle birlikte evimizin bahçesinde hayvan

otlatırken bembeyaz giysilerin içersinde iki adam

yanıma geldi. Ellerinde içi kar dolu, altından bir tas

vardı. Beni alıp karnımı yardılar. Kalbimi çıkarıp

yardılar. İçinden siyah bir kan pıhtısı çıkarıp attılar.

Sonra, kalbimi ve karnımı kar ile yıkadılar.

Arkasından biri diğerine, "onu ümmetinden on kişi

ile tart,, dedi. Onlarla tarttı ve denk geldim. Daha

sonra, "bin kişi ile tart,, dedi. Beni onlarla da tarttı

gene denk geldim. Bunun üzerine, "bırak O'nu,

Allah'a yemin olsun ümmeti ile tartsan onlara da

denk gelecek,,, dedi.

4. Dalal (Şaşkınlık, sapıklık) - "Rabbin

şüphesiz sana verecek, sen de hoşnut olacaksın.

Seni öksüz bulup ta barındırmadı mı? Seni

şaşırmış bulup ta doğru yola eriştirmedi mi?,,

(Duha 5-8).

Kelbî bu ayetteki şaşkınlık kelimesini kufr

(kafirlik) ile tefsir eder.

5. Kufr (İnkarcılık) - "İnkarcılığı, yoldan

çıkmayı ve başkaldırmayı size iğrenç

göstermiştir,, (Hucurat 7).

Zemahşerî bu ayetin tefsirinde şöyle der:

"Küfür Allah'ı inkar etmek, yoldan çıkmak, baş

kaldırma, söz dinlememek ve inattır.

6. Zulm (Haksızlık) - "Rabb'in Musa'ya,

haksızlık eden millete, Firavun'un milletine git diye

seslenmişti,, (Şuara 10).

7. İsım (Günah) - "Günahın açığını da

gizlisini de bırakın. Günah kazananlar, bu

kazançlarına karşılık ceza göreceklerdir,, (Enam

120).

8. Fücur (Allah'ın buyruğundan çıkma,

ahlaksızlık) - "Allah'ın buyruğundan çıkanlar

cehennemdedirler. Ceza günü oraya girerler bir

daha ayrılmazlar,, (İnfitar 14-17).

9. Hatîe (Günah, yanılma) - "Kim yanılır

veya suç işler de sonra onu bir suçsuzun üzerine

atarsa şüphesiz iftira etmiş, apaçık bir günah

yüklenmiş olur,, (Nisa 112).

Bu ayette günah karşılığı üç sözcük

kullanılmıştır: Yanılma, günah ve iftira (bühtan).

İmam Razî bunları şöyle ayırır:

A - Yanılma küçük, günah ise büyük

suçtur.

B - Yanılma, yalnızca onu yapana dokunur

halbuki günahın zararları başkalarına da geçer.

Zulüm ve öldürmek gibi.

C - Yanılma, ister bilerek olsun ister

bilmeyerek, yapılmaması gereken bir fiildir. Oysa

günah kasıtlı olarak yapılmaz. İftira (bühtan) ise

hiç ilgisi omadığı halde kötü bir işi kardeşine

yüklemendir. Bil ki iftira sahibi, dünyada şiddetle

yerilmiş olup ahirette de o denli şiddetli bir cezaya

uğrayacaktır.

10. Şerr (Kötülük) - "Kim de zerre kadar

kötülük yapmışsa onu görür,, (Zilzal 8).

Ebu Cafer el-Taberî (Yunus b. Abd el-A'la,

İbnu vehb, Yahya b. Abdillah, Ebu Abdirrahman

el-Hablî ve Abdullah b. Amr b. el Äs kanalı ile)

bildiriyor: Bu ayet indirildiğinde, o sırada

Muhammed'in yanında oturan Ebu Bekir ağladı.

Allah elçisi, "seni ağlatan nedir?,, diye sordu. Ebu

Bekir, "beni bu sure ağlatıyor,,, dedi. Bunun

üzerine Allah elçisi, "Siz Allah'ın sizleri affetmesi

için suç ve günah işlemeseniz Allah suç ve günah

işleyen bir millet yaratır da onları affeder,,, dedi.

11. Seyyie (kötülük) - "Kötülük getirenler

yüzü koyun ateşe atılırlar,, (Nemi 90).

İbnu Abbas diyor ki: Bu ayet inince

müslümanlar çok sıkıldılar, Muhammed'e, "bizde

kötülük yapmamış kim var? Karşılık nasıl

olacak?,, dediler. Bunun üzerine Muhammed,

"Allah itaata on sevap, isyana da bir "kötülük,,

muamelesi yapacağım dedi. Buna göre kim bir

kötülükle cezalandırılırsa on dan bir azalacak

yeriye dokuz sevap kalacak,, dedi.

12. Sû (Fenalık, kötülük) - "Kim fenalık

yaparsa cezasını görür, Allah'tan başka ne dost

ne de yardımcı bulur,, (Nisa 123).

13. Fesäd (Bozgunculuk) - "Yeryüzünde

bozgunculuk yapmaya, ekin ve nesli yok etmeye

çabalayan insanlar vardır,, (Bakara 209).

14. Fısk (Yoldan çıkmak) - "Ey

Muhammed: sana apaçık ayetler indirdik; onları

yalnızca yoldan çıkmışlar inkar eder,, (Bakara 99).

Tefsirciler, "fısk,, insanın, kendisine Tanrı

tarafından çizilmiş sınırı aşmasıdır. Her fasık (fısk

yapan) kafirdir, derler.

15. Bühtan (iftira) - "Bu konuda

konuşmamız yakışık almaz; haşa bu büyük bir

iftiradır,, (Nur 16).

Burada yerimiz dar olduğu için

aktaramayacağımız, günah anlamına gelen daha

birçok kelime var. Ancak günah hakkında

sözümüzü bitirmeden önce Kuran'ın "aslî

günahı,,, bildirdiğini, bunun Adem, Havva ve

soylarının düşmesine neden olduğunu kabul

ettiğini de açıklamalıyız. Kuran bu konuya bir çok

ayette yer vermiştir. Kolayca anlaşılır olması

bakımından bu ayetlerin en açığını vermekle

yetiniyoruz: Ey Adem! eşin ve sen cennette kal,

orada olandan istediğiniz yerde bol bol yiyin,

yalnız şu ağaca yaklaşmayın! yoksa zalimlerden

olursunuz, dedik. "Şeytan oradan ikisinin de

ayağını kaydırttı, onları bulundukları yerden

çıkardı. Onlara, birbirinize düşman olarak inin,

yeryüzünde bir müddet yerleşip geçineceksiniz,

dedik. Adem Rabb'inden emirler aldı; onları yerine

getirdi. Rabb'i de bunun üzerine tevbesini kabul

etti. O tevbeleri daima kabul edendir, merhametli

olandır,, (Bakara 35-37).

Müslüman bilginler Adem ile Havva'nın

düşmeden önce bulundukları yer konusunda

ihtilfafa düşmüşlerdir. Ebu Kasım el-Belhî ve Ebu

Muslim el-lsfahanî, cennet yeryüzündeydi, derler

8

ve "indirme,, yi de Kuran'da geçen "mısır'a inin,,

sözünde olduğu gibi bir bölgeden diğerine

geçmek biçiminde yorumlarlar. Cubbaî ise, bu

cennet yedinci göktedir, delil "oradan inin,,

sözüdür, der.

Görüldüğü gibi Kuran, Adem'in günahının,

cennetin ortasındaki ağaçtan yemesi olduğu

noktasında Doğuş kitabının metni ile

birleşmektedir. Fakat bilginler ağacın türü

üzerinde anlaşmazlığa düşmüşlerdir. Onların bu

konuda, tümü de isnadlarla (rivayet zincirleri)

desteklenmiş rivayetleri vardır.

- İshak Abdurrezzak'tan bildiriyor, bize

İbnu Uyeyne İbnu'l-Mubarek, Hasan b. Ammära,

Minhäl b. Amr, Saîd b. Cubeyr ve İbnu Abbas'tan

iletti - Allah'ın Adem ve eşine yasakladığı ağaç

"başak,, ti dedi.

İbnu Humeyd'den. Bize Seleme b. İshak,

bazı yemenliler, Vehb b. el Munebbih el-Yemanî

kanalı ile anlattı. Şöyle diyordu: "O buğdaydır.

Fakat cennetteki inek ciğeri gibi, yağdan daha

yumuşak, baldan daha tatlıdır,, dedi.

Rivayete göre Ebu Bekir Allah elçisine

ağaç hakkında sormuş o da, "mübarek buğday

başağıdır,, demiş.

- İbnu Vakî'den. Abdullah İsrail, Suddî ve

İbnu Abbas'tan bildiriyor - "O üzüm asmasıdır,,

dedi.

Mucähid veKatäde'den: "O incir ağacıdır.«

- Rabi b. Enes diyorki: Ağaçtan yiyen kişi

yediğini daha sonra dışkı yoluyla çıkarır. Cennette

ise böyle bir şey olmaz.

Kuran, Adem ve Havva'nın, ağaçtan

şeytanın sapıtması sonucu yemesi hususunda da

Doğuş kitabı ile birleşir. "Şeytan ikisinin de

ayağını kaydırdı,, (Bakara 35-37). İbnu Cureyc

İbnu Abbas'tan naklediyor: İbnu Abbas, "ikisinin

de ayağını kaydırdı,, ayetini onları doğru yoldan

döndürdü biçiminde tefsir etti.,,

Adem Kuran'a göre peygamberdir.

Peygamberler İslam öğretisinde hatadan masum

olunca Adem'in günaha düşmesi konusunda bir

karışıklık ortaya çıkıyor. İşte tefsirciler bu

karışıklıktan kurtulmaya çalışarak, Adem,

demişlerdir, bu hatayı yaptığında peygamber

değildi, daha sonra peygamber oldu. Ancak bu

görüş üzerinde tam bir birleşme sağlanamamıştır.

Tefsircilerden bir gurup Adem başlangıçtan beri

peygamberdi, bu hataya bilmeden; unutarak

10

düştü demişler buna örnek olarak ta kendisini,

orucunu unutturacak kadar meşgul eden bir işle

ilgilenip bu sırada kasıtsız olarak yiyen oruçluyu

göstermişlerdir. Rivayetlerden birinde Havva'nın

Adem'e şarap içirdiği bunun sonucu sarhoş olup

bu işi sarhoşluğu anında yaptığı anlatılır.

Bilmiyorum böyle bir tefsir nasıl kabul

edilebilir. Çünkü Kuran, "Adem Rabb'inden

emirler aldı, Rabb'i de tevbesini kabul etti. O

tevbeleri daima kabul edendir, merhametli

olandır,, (Bakara 37) diyor. Tövbe etmek anlamına

gelen "tabe,, fiili - Kutsal Kitab'ın da bildirdiği

üzere - suçu her ne kadar Adem'e atsa da

Adem'in bu günahı kendi iradesi ile işlediğini

gösterir.

Bir gurup bilginin görüşleri Adem'in bu

ağaçtan bile bile yediğini vurgular. Ebu Cafer el-

Taberî, "Adem Rabb'inden emirler aldı . . .„,

ayetini tefsir ederken Yunus b. Abd el-Ala, Vehb

ve İbnu Zeyd'den şu rivayeti bildiriyor: Onlara

verilen emir şu ayeti söylemeleriydi - Rabb'imiz,

kendimize yazık ettik; bizi bağışlamaz, merhamet

etmezsen kaybedenlerden oluruz,, (Araf 23).

"Musa b. Harun anlattı. Bize Amr b.

Hammad, Adem Rabb'inden emirler aldı, ayetinin

11

tefsirinde Asbät ve Suddî'den bildirerek anlattı -

Adem ile Rabb'i arasında şu konuşma geçti:

- Ey Rabbim beni elinle yaratmadın mı?

- Evet.

- Burnuma ruhundan üflemedin mi?

- Evet.

- Merhametin gazabını geçti, değil mi?

- Evet.

- Rabbim! sen bunu alnıma yazmış miydin?

- Evet.

- Rabbim! tövbe edip kendimi düzeltsem beni

cennete gönderir misin?

- Evet. Sonra Allah şöyle buyurdu: "Sonra Rabbi

onu seçti. Bağışladı ve doğru yola iletti.,,

Bir başka rivayet te şöyle: Muhammed b.

Beşşar ve Abdurrahman b. Mehdî'den. Sufyan

bize Abdulazizb. Rafi'yoluyla anlattı. BanaUbeyd

b. Umeyr'den işiten kişi anlattı - Adem ile Rabbi

arasında şu konuşma geçti:

- "Ey Rabbim; yaptığım günah, beni yaratmadan

önce alnıma yazdığın bir şey miydi yoksa onu

kendimden mi yarattın?

- Evat, seni yaratmadan önce takdir ettiğim bir

şeydir.

- Onu nasıl alnıma yazdısan şimdi de beni affet.

İşte, Adem Rabb'inden emirler aldı, ayetinin

söyleniş nedeni budur dedi.,,

12

Ancak tüm bu tefsirler mantığın kabul ettiği

gerçeği, Adem'in kendi seçimi ile günah işlediği

gerçeğini değiştiremez. Fahru'r-Razî'de bu

görüştedir ve şöyle der: "Fiiller konusunda

tutundukları ayetler çoktur. Bunların ilki Adem'in

hikâyesidir. Bu hikâyeye yedi yönden dayanırlar.

A - Adem asi idi. Asinin ise iki yönden

büyük günah sahibi olması gerekir:

a - "Allah'a ve elçisine isyan edene

cehennem ateşi var,, ayeti gereğince

cezanlandırılmış olması gerekir.

b - "Âsi,, (isyan eden) yergi ismi olup büyük

günah sahibi hakkında kullanılır.

B - Kuran'da geçen öyküsüne göre Adem

sapmıştır. Sapıklık ise doğruluğun karşıtıdır.

C - Adem tövbe etmiştir. Tövbe eden kişi

ise günahkâr olup günahından pişmandır.

Günahından pişmanlık duyan kişi ise, dolaylı

olarak günah işlediğini bildirmektedir. Eğer bu

bildirisinde yalancı ise bu kez yalan günahını

işlemiş demektir. Yok eğer doğru ise zaten istenen

du budur.,,

D-O, yasaklanan birşeyi yapmıştır: "Sizio

13

ağaçdan yasaklamamış mıydım?,, (Araf 22). "Bu

ağaca yaklaşmayın!,, (Bakara 37) ayetleri bunun

delilidir. Yasaklanmış bir şeyi yapmak ise günahın

ta kendisidir.

E - "... Yoksa zalimlerden olursunuz,,

(Bakara 35) ayeti gereği zalim olmuştur.

"Kendimize zulmettik,, (Araf 23) diyerek kendisini

tekrar bu sıfatla nitelemiştir. Zalim, "Allah'ın laneti

zalimleredir,,, ayeti gereği melundur. Laneti hak

eden ise büyük günah sahibidir.

F - Allah'ın bağışlaması olmasa,

Kaybedenlerden olacağını itiraf etmiştir: "Bizi

bağışlamaz, bize merhamet etmeszen

kaybedenlerden oluruz,, (Araf 23). Bu da büyük

günah sahibi olmasını gerektirir.

G - Adem, Şeytanın fısıldaması ve ayağını

kaydırması sonucu ona uyması nedeniyle

cennetten çıkarılmıştır. Bu da büyük günah sahibi

olduğunu gösterir.

Bilginler arasında Şeytanın cennete girişi

ve Adem'i suça nasıl azmettirdiği anlaşmazlık

konusudur.

Kassäs Vehb. b. Munebbih, Suddî ve İbnu

Abbas'tan bildiriyor: "Şeytan cennete girmek

14

istediğinde bekçiler buna engel oldular. Bunun

üzerine kendisini hayvanların tümüne sunan fakat

hiç biri tarafından kabul edilmeyen, hayvanların

en güzeli dört ayaklı yılan geldi. Yılan Şeytanı

yutarak onu cennete soktu. Yılan cennete girer

girmez şeytan çıkıp ortalığı ayartmaya başlaçjı. Bu

yüzden yılan lanetlendi, ayakları düştü, karnı

üzerinde yürümeye başladı, rızkı topraktan kılındı

ve Adem oğullarına düşman oldu.,,

Taberî'nin Cami al Beyan adlı tefsirinde

Hasan b. Yahya ve Abdurrazık'tan nakledilen

şöyle bir rivayet vardır: Allah, Adem ve soyunu

cennete yerleştirdiğinde ağacı ona yasakladı. O,

dalları iç içe girmiş bir ağaçtı. Meleklerin, sonsuz

yaşam için yedikleri bir meyvesi vardı. İşte Allah'ın

Adem ve eşine yemelerini yasakladığı meyve bu

idi. İblis onları ayartmak isteyince yılanın karnına

girdi. Yılan, dört ayaklı ve hayvanların en güzeli

idi. Allah' m Adem ve Havva'ya yasakladığı

ağaçtan bir meyve alıp Havva'ya getirdi ve O'na,

şu ağaca bak! ne tatlı kokusu, tadı, ne güzel rengi

var! dedi. Havva meyveden yedi sonra da Adem'e

götürüp şu ağaca bak! ne tatlı kokusu, tadı, ne

güzel rengi var!, dedi. Adem'de yedi ve hemen

arkasından ayıp yerleri göründü. Adem ağacın

içine girdi. Rabbi Adem'e, Adem! neredesin?,

dedi.

15

Adem, buradayım, cevabını, verdi. Rab,

çıkmayacak mısın?, dedi. Adem, senden

utanıyorum, dedi. Bunun üzerine Rab şöyle

buyurdu: "Yaratıldığın yeryüzü lanetli olsun,

meyvası dikene dönüşsün,,.

Ne cennette ne de yeryüzünde muz ve

hurmadan daha güzeli, daha tatlısı yoktu. Allah

devamla şöyle buyurdu: "Havva! kulumu sen

aldattın. Bu yüzden büyük zorluklarla hamile

kalacaksın. Karnındakini doğurmak istediğinde

defalarca ölümle burun buruna geleceksin. Yılana

seslenerek te, lanetlenmiş olan Şeytan senin içine

girip kulumu ayarttı. Öyle bir lanete uğradınki

ayakların karnına dönüştü. Topraktan başka

rızkın olmayacak. Sen Adem oğullarının

düşmanısın, onlar da senin. Onlardan birine

rastlarsan topuğunu yakalayacaksın onlar ise

senin başını ezecek, dedi.,,

Kelam bilginlerinden bazıları, Adem ve

Havva, diyorlar, cennetin kapısına giderlerdi.

İblis'te kapının yakınında olur, onları ayartırdı.

Yine de elimize, Adem'in günahlı oluşu

sorununa kesinlik getiren bir Kuran ayeti

bulunmaktadır -"Şeytan O'na vesvese verip, ey

Adem! Sana sonsuzluk ağacını ve çökmeyecek

16

bir saltanatı göstereyim mi?, dedi. Bunun üzerine

ikisi de o ağacın meyvesinden yediler. Birden ayıp

yerleri görünüverdi. Cennet yapraklarıyla

örtünmeye koyuldular. Adem Rabbine baş

kaldırdı ve saptı,, (Tähä 120-122).

Yolunu şaşırdı anlamına gelen GAWÄ

fiilinin ismi GAWAYE sözcüğünü tefsir ederken

Fahrur'-Razî, GAWAYE ve DALÂLET (Sapmak)

eş anlamlı kelimelerdir, sapmak, doğru yola

ermenin karşıtıdır ve günah ta buna benzer. Fısk

ile haşır neşir olandan başkasına bu ad verilmez,

der.

Ebu İmam el-Bahilî'de şöyle diyor:

"Adem'in başına gelenler gariptir. Şöyle ki; Allah,

sakın seni cennetten çıkarmasın, yoksa bedbaht

olursun . . . Orada ne susarsın ne de güneşin

sıcağında kalırsın, diyerek Adem'i sürekli, rahata

ve düzenli bir yaşama teşvik etmiş, İblis te, sana

sonsuzluk ağacını göstereyim mi?, diyerek aynı

ayartmada bulunmuştur. Bir farkla ki Allah'ın

teşviki ağaçtan sakınmaya, şeytanınki ise ondan

yemeyedir.

Sonra Adem, aklının olgunluğuna, Allah'ın

efendisi, Rabbi ve yardımcısı olduğunu bilmesine

rağmen gene de Rabbi tarafından kendisine

17

İblis'in düşman olduğu bildirilmiştir. Kendisine

karşı amansız düşmanlığını bildiği halde nasıl

İblis'in sözünü kabul edip Allah'ın sözünden yüz

çevirdi?

18

Tefsirciler, gerçekte Adem'in günahını

gizlemekten acizdirler; çünkü, "Adem Rabbine

başkaldırdı ve saptı,, diyen Kuran'dır. Tefsirciler

Kuran ayetlerine dayanarak İsyanın günah, asinin

yergi ismi olduğunu ve ancak büyük günah sahibi

kişiye verileceğinde, büyük günah sahibi kişinin

ise ceza göreceği bir fiili yapan kişi olduğunda

birleşmişlerdir.

MESİH İNANCINDA GÜNAH

Günah, kalbini araştıran, soydaşları

insanların geçmişine bakan her insanın kabul

ettiği bir gerçektir. Tanrısal duyuruların ışığından

mahrum olanlar bile günahlarını hissetmekte,

eksikliklerini, manevi olarak yüklendikleri görevleri

yerine getirmekten aciz olduklarını itiraf

etmektedirler.

Günah, insanların büyük bir bölümünün

sandığı gibi yalnızca açık bir kötülük değil, aynı

zamanda yaratıcımız ve tek hedefimiz Allah'tan

sapmaktır. Bu sapma yalnızca kötülüğe

yönelmekle değil, hayırdan ayrılmakla da

gerçekleşir.

Tecrübeyle öğrenilmiştir ki sıradan kişi

günahın gücünü, insanlardaki etkisini Kutsal

Yasa'nm yetiştirip Mesih'e götürdüğü inançlı gibi

ayıramaz. O inançlı ki Mesih'in uzattığı kayra

(nimet, lütuf) yi kabul etmiş böylece günahın

gerçek yüzünü, insanı kötülüğe çekmekteki

etkisini öğrenmiş buna bağlı olarak ta kutsal

kayranın yardımına, aklanması için gerekli

kurtulmalık kanına olan ihtiyacını hissetmiştir.

19

Günah genel anlamda "çiğnemek,, (I Yuh.

3:4) Allah'ın Yasasını çiğnemek, tanımamaktır.

Sahibinin özrü ne olursa olsun suç sayılır.

1 - GÜNAHIN DÜNYAYA GİRİŞİ

"Günah bir insan yoluyla, ölüm de günah

yoluyla dünyaya girdi. Böylece ölüm bütün

insanlara yayıldı. Çünkü hepsi günah işledi,,

(Romalılara 5:12). Elçinin sözü şu anlama geliyor:

Tüm insanların günahkar olmasının nedeni

insanlığın atası Adem'dir. Pavlos, "bir insan

yoluyla,, derken Doğuş 5:2' de bildirildiği gibi

Adem ve Havva'yı tek bir fert saydı. Elçi ne yılanın

denemesinden söz etti ne de önce isyan edenin

Havva olduğunu, anlattı. Amacı, Adem'in işlediği

bu suçla soyunun temsilcisi olduğunu

göstermekti.

Bazı düşünürler, insan, derler, temiz olarak

doğar; ancak bozuk bir çevrede yaşarsa bundan

etkilenir ve kötülük içine nüfuz eder. Bozuk çevre

günahın büyümesini sağlayabilir. İnsan, içinde bir

takım dürtüler olduğu halde doğmaktadır. Buna

karşın o kötü eğilimleri de beraberinde

taşımaktadır.

20

2 - GÜNAH İRSİDİR

Tecrübe göstermiştir ki canlı bir varlığın

kendisinden farklı bir şey dünyaya getirmesi

imkansızdır. Öküzün buzağı doğurması mümkün

değildir. Mesih, "dikenden üzüm toplamazlar,,,

diyor. Bu yasa insan için de geçerlidir. İnsan

soyunun kendisinden kaynaklandığı Adem, isyanı

ile doğruluk yaşamını yitirmiş, ceza olarak ta

paklık cennetinden, günahından ötürü yeryüzüne

kovulmuştur. Adem'in yeryüzündeki soyu da

doğal olarak kovulmuş, mirası olan cenneti

elinden yitirmişti. Kutsal Kitap - Davud'un

ağzından bu gerçeği kabul eder- "İşte, ben fesat

içinde doğdum. Anam günah içinde bana gebe

kaldı,, (51. Mezmur:5). Pavlos ta şöyle diyor:

"Anlayışlı kimse yok: Tanrıyı arayan bir kişi bile

yok! Hepsi yoldan saptılar, birlikte yararsız

oldular, iyilik eden yok, bir kişi bile yok!,,

(Romalılara 3:11-12).

Augustine, Kutsal Kitab'ın Adem'in düşüşü

ve günah'in irsi oluşu hakkındaki öğretisini şöyle

açıklar:

1. Allah, insanı aslında bilgi, doğruluk ve

kutsallık bakımından kendi biçiminde, özgür ve

ölümsüz olarak yarattı. O'na iyiliği ve kötülüğü

21

seçebilme, manevî doğasını ortaya koyma gücü

yanında tüm yaratıklar üzerinde de yetki verdi.

2. Adem, İblis tarafından denendiği sırada

kendi seçimi ile günah işleyince yaratıldığı

doğadan düşmüştür.

3. Bunun sonucu kutsal biçimini yitirmiş,

tüm doğası bozulmuş, ruhsal iyiliğe ilgisiz ve karşı,

bedensel ölüme mahkum, hem bu yaşamın hem

de sonsuz ölümün tüm kötülüklerine maruz ruhsal

bir ölüye dönüşmüştür.

4. Adem'in, isyanı sonucu karşılaştığı

durumun aynısı olan bugün insanlığın başına

gelenler tek bir yolla açıklanabilir: Adem ve soyu

arasındaki temsilî birlik. İnsanoğlu manevî

yönden bozuk. Allah'ın özünden yoksun olup

yargı içinde doğmaktadır.

5. Bu, irsî öz bozukluğu gerçekte günahın

doğasındandır. Ancak fiilî günah değildir.

6. Adem'in günaha düşüşü sonucu

gerçekleşen insan doğasındaki bozulma ve öz

doğruluğun yitirilmesi Adem'in ilk günahının

cezasıdır.

22

7. 'Yeniden doğum "için yapılan çağrı

Kutsal Ruh'un olağanüstü işidir. İnsan burada

yapıcı (aktif) değil edilgendir. İş kesinlikle Allah'ın

iradesine bağlıdır. O halde kurtuluş yalnızca

tanrısal kayra (lütuf) nın eseridir.

3 - GÜNAHIN İNSANA TESİRİ

İngiliz bilgini Huxley şöyle der:

"Bilmiyorum, acaba hangi çalışma, insanlığın

gelişimi üzerinde yapılmış incelemeden daha

karamsar bir sonuç taşıyabilir? Tarihin

karanlığından görünen şu ki, insan, içindeki

korkunç bir güçle kendisine egemen olmuş bir

unsura boyun eğmektedir... O, kendisini

yokluğa götüren dürtülerin elinde, kör ve zayıf bir

av, aklî yapısını çekilmez bir tasa haline getiren

bitmez tükenmez vehimlerin kurbanıdır. Binlerce

yıldan beri o yine o, hiç değişmedi. Savaşır,

işkence eder, ama bir yandan da kurbanlarına

ağlayıp kabirlerini yapar.,,

Bu gerçeği görmek için tarih boyunca

uzanan bu açık tanıklıklara gerek var mı? İnsanın,

günah yasasının içinde oturduğunu bilmesi için

nefsinin derinliklerine bakması, eğilimlerini kontrol

etmesi gerekmez mi?

Her insanda aynı gerçeği görmek için insan

23

yığınlarına şöyle bir bakmamız kafidir.

"Bozuldular, iğrenç işler ettiler,, (14. Mezmur:1).

Düşüşünden önce Adem'de bulunan Allah'ın öz

benzerliğini herkes yitirdi - "Hepimiz koyunlar gibi

yolu şaşırdık; her birimiz kendi yoluna döndü,,

(İsaya 53:6).

Evet, günahın her kişinin yaşamında

bulunduğunu bilmeyen yoktur. Çünkü insan

doğasının bozukluğu hissedilecek kadar açıktır.

İnsan tövbe etmekle bile manevi yasayı

kendiliğinden koruyamıyor. Kutsal Ruhun yardımı

olmaksızın, bu tövbe bozguna uğramakla yüz

yüzedir. Bu da düşmeden önce Adem'de var olan

öz doğruluğun kişide bulunmadığını gösterir.

İnsanın, doğruluk doğasını yitirip bozukluk

(fesat) doğasını aldığına ilişkin kesin kanıtı

bulmak için nesiller boyunca günahın tarihine

şöyle bir göz atmak yetecektir. İrsî bozukluk

doğası ilk defa, Kayin'in, kardeşi Habil'i

öldürmesiyle ortaya çıktı. O'nu neden öldürdü?

Kötü olduğundan dolayı değil mi? Birbirimize niçin

düşman oluruz? Kötülük doğası içimizde kök

saldığından değil mi? Ulusların savaşması gene

bireylerin kötülüğünden değil mi?

24

4 - GÜNAHIN ÜCRETİ

Allah, Adem'e şöyle dedi: "Fakat iyilik ve

kötülüğü bilme ağacından yemeyeceksin; çünkü

ondan yediğin gün kesinlikle ölürsün,, (Doğuş

2:17). "Şuç işleyen can; ölecek olan odur,,

(Hezekiel 18:20). "Çünkü günahın ücreti ölümdür,,

(Romalılara 6:23). "Adem ve Havva Allah'tan

koptukları an, ruhsal olarak öldüler. Rab Allah ile

aralarında bulunan kutsal ortaklığı yitirdiler.

Günün serinliğinde Allah'ın huzuruna çıkma

arzusunu kaybettiler. Bahçenin ağaçları arasına

gizlendiler,, (Doğuş 3:8).

Kişinin, isyanının cezasını gözünün

önünde görmesi gerçekten ürkütücüdür. Ama bu

ilk aile acaba tüm ayrıcalıklarını yitirdi mi? İnsanın

günah nedeniyle yitirdiği cennete dönme ümidi

yok mu oldu? Sonsuza dek paklıktan yoksun mu

kalacak? Asla! Çünkü Allah sevgidir, sevgi O'nun

özüdür. Onun katında sınırsız bağış vardır.

Yüreğindeki sevgi, insanın bu bedbahtlığı

karşısında hareketlendi, suçlunun sonsuz

yokluğa gitmesine dayanamadı ve Rab ilah

baştan beri kendi katında olan Söz İsa Mesih'in

şahsında kurtarıcı görevini aldı. Tanrısal sevginin

yaptığı ilk iş Adem ve Havva'nın çıplaklıklarını

örtmek oldu. "Rab Allah, Adem ve karısı için

25

deriden kaftan yaptı ve onlara giydirdi,, (Doğuş

3:21). Tanrı böylece kurtulmalık andlaşmasını

gerçekleştirdi.

BIR ADAMIN

TÜM DÜNYAYI

KAZANIP DA

KENDİ CANINI

= YİTİRMESİ

NEYEYARAR?

(Matta 16: 26)

26

Ill

İSLAMDA KEFARET

Kefaret konusunda Kuran'da - surelerin

tertibine göre - 14 ayet vardır. Bunların ilki:

"Sadakaları açıkça verirseniz ne güzel! Eğer

onları, yoksullara gizlice verirseniz bu sizin için

daha iyidir. Allah onları kötülüklerinden bir

kısmına karşı tutar,, (Bakara 271).

Bilginler yok etmek anlamına gelen "tekfîr,,

fiilini kapatmak, örtmek şeklinde tefsir

etmektedirler. Bu tefsir Tevrat düşüncesine de

yakındır. Gerçekten de kişisel ameller İslam'da

Yahudilikte olduğu gibi günahları silmede önemli

rol oynar. "Ameller,, in başı olan namaz hakkında

şöyle denir: "Gündüzün iki ucunda ve gecenin

gündüze yakın zamanlarında namaz kıl,, (Hüd

114).

Tirmizî, Ebu'l-Yeser'den naklediyor: Bana,

hurma satın almak isteyen bir kadın geldi. Eğildim

ve onu öptüm. Sonra gidip Muhammed'e bunu

haber verdim. "Gündüzün iki ucunda ve gecenin

gündüze yakın zamanlarında namaz kıl. Doğrusu

iyilikler kötülükleri giderir,, dedi. Bunun üzerine

27

ashabı (arkadaşları), ey Allah'ın elçisi - bu

söylediğin - yalnız bu adam için mi yoksa tüm

insanlar için mi, dediler. Muhammed, bütün

insanlar için, dedi. Muslim, Abdullah'tan rivayet

ediyor: Bir adam peygambere gelip, ey Allah'ın

elçisi ben, şehrin en uzak kesiminde bir kadınla

oynaştım. Onunla cinsel ilişkiye girmedim ama

menim aktı. İşte karşındayım, hakkımda dilediğin

hükmü ver, dedi. Ömer, kendini örtmüş (günahtan

korumuş) olsan, Allahta seni örterdi, dedi. Allah

elçisi hiçbir karşılık vermedi. Adam kalkıp gitti.

Peygamber onu yanına çağırdı ve bu ayeti okudu:

Gündüzün iki ucunda . . .

Muslim, Ebu Bekr'den rivayet ediyor- Her

kim bir günah işler sonra kalkar güzelce

temizlenir, namaz kılar ardından da af dilerse

Allah onu mutlaka affeder dedi ve şu ayeti okudu:

Günahları Allah'tan başka bağışlayan kim vardır?

Onlar yaptıklarında, bile bile direnmezler,, (Âlu

İ m ran 135).

Amellerin kefarete olan etkisini göster-

mede şu ayetten daha açığı yoktur: "Gerçek tartı

kıyamet günündedir. Tartıları ağır gelenler; işte

onlar kurtulanlardır. Tartıları hafif gelenler,

ayetlerimize yaptıkları haksızlıklardan ötürü

kendilerini mahvetmiş olanlardır,, (Araf 8, 9).

28

İmam Räzi "amellerin tartımı,,nı

açıklarken, bu konuda iki görüş vardır, diyor.

A - Hadiste, Allah'ın kıyamet günü kulların

- iyi yada kötü - amellerinin tartılacağı bir dili, iki

kefesi olan bir terazi koyacağı bildirilir. İbnu

Abbas'tan nakledilen hadis, mümine gelince;

ameli en güzel biçimde getirilir ve terazinin

kefesine konur. İyilikleri kötülüklerinden ağır gelir

diyor. Amellerin nasıl tartılacağında değişik

görüşler vardır. Bunlardan birine göre müminin

amelleri, güzel bir biçimde, kafirin amelleri de

çirkin bir biçimde resmedilir. Tartım buna göre

yapılır. Bir diğer görüşe göre tartı işlemi kulların

amellerinin yazılı olduğu sahifelere göre yapılır.

B - Mucahid, Dahhäk ve A'maş'tan rivayet

edilmiştir: Teraziden kasıt adalet ve hükümdür.

Muhammed'e soruldu: Tartılacak olan nedir?

"Sahifeler,, dedi. Terazinin dil uzunluğu,

kefelerinin genişliği hakkında elimizde şaşırtıcı bir

rivayet var: Abdullah b. Selam, yer ve gök, diyor,

onun kefelerinden birine konsa alırdı. Cebrail

onun diline bakarak amudunu tutmaktadır.

Tartı işleminin nasıl olacağı konusunda bir

başka rivayet te Abdullah b. Ömer'den geliyor -

Allah elçisi şöyle dedi: Bir kişi kıyamet günü

29

teraziye getirilir. O'na doksan dokuz sicil verilir. Bu

sicillerde onun günahları ve suçları vardır. Bunlar

terazinin kefesine konulur. Sonra ona karınca

büyüklüğünde bir kağıt parçası verilir. Bu kağıt

parçasında, Allah'tan başka ilah yoktur,

Muhammed O'nun elçisidir, yazılıdır. Bu kağıt

parçası da terazinin diğer kefesine konulur ve

kötülüklerinden ağır basar.

Tek değil, birden fazla teraziye işaret eden

Kuran ayeti de vardır: "Kıyamet günü doğru

teraziler kurarız; hiç bir kimse hiçbir haksızlığa

uğratılmaz. Hardal tanesi kadar bile olsa yapılanı

ortaya koyarız. Hesap gören olarak biz yeteriz,,

(Enbiya 47).

Tefsirciler, kalplerin amelleri için ayrı,

organların (cevärih) amelleri için de ayrı terazi

olması ihtimali uzak değildir, derler. Fahru'r-razî,

yaygın bir rivayet nakleder - Davud, Rabbinden

kendisine teraziyi götermesini ister. Gördüğü

zaman bayılır. Ayıldığında, Ey Allahım! onun

kefesini kim iyilikle doldurabilir, der. Allah ta, Ey

Davud! Ben kulum dan hoşnut olursam, onu ürün

(semere) ile doldururum, der.

Bilal b. Yahya ve Huzeyfe'den rivayet

edilmiştir: Kıyamet günü terazilere bakacak olan,

30

Cebrail'dir. Allah, ey Cebrail! onları tart, der.

Bunun üzerine mazluma geri verilir. Eğer

(mazlumun) iyiliği yoksa başkasının kötülükleri de

ona yüklenir. Böylece adam üzerinde dağ gibi

yükle çıkar. Ebu Cafer'in Muhammet'ten

bildirdiğine göre, terazide güzel ahlaktan daha

ağır gelen hiç bir şey yoktur.

Son olarak Muhammed b. Sa'd'ın İbnu

Abbas'tan naklettiği şu haberle, tefsiri özet-

leyebiliriz: İyilikleri kötülüklerini kuşatanın terazisi

ağır, kötülükleri iyiliklerini kuşatanın terazisi hafif

gelir. Onun varacağı yer cehennemdir.

- Tanrı Korkusu Günahları Siler

"Ey inanlar! Allah'tan sakınırsanız, o size

iyiyi kötüden ayırdedecek bir anlayış verir,

kötülüklerinizi örter, sizi bağışlar. Allah, bol nimet

sahibidir,, (Enfal 29).

Görüldüğü üzere tanrı korkusuna mükafat

olarak üç ayrıcalık verilmektedir.

A - Size iyiyi kötüden ayırdetme anlayışı

verecek.

B - Kötülüklerinizi, yaptığınız bütün kötü-

lükleri silecek.

C - Sizi affedecek.

31

IV

İSLAM'DA BAĞIŞ

Kuran ayetlerini incelediğimiz zaman

kefaret ile bağış (gufran) arasında fark buluruz.

Tefsirciler aynı şeyi tekrar söylememek için,

kefaret, kötülüklerin dünyada silinmesi, bağış ise

kıyamet günü yok edilmesidir, demişlerdir.

Ameller Ve Bağış

İslam, günahların affının iyi amellere

dayandığını bildirir: "... İyilik yaparak kötülüğü

ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın iyi

sonucu, girecekleri Adn cennetleri vardır,, (Ra'd

23).

Hz. Muhammed'den naklediliyor: Muaz b.

Cebel'e "kötülük yaptığın zaman onu silecek bir

iyilik yap,, dedi.

Hasan kanalıyla bildiriliyor: "Onlar mah-

rum edildikleri zaman verirler, zulme

uğradıklarında affederler.,,

Zeccäc diyor ki: Allah eğer, yanı sıra iyi

ameller olmazsa soy sopun fayda vermeyeceğini

bildirmiştir.

32

Vahidî, Buharî ve İbnu Abbas'tan

naklediyor: Allah, itaat eden kişiye sevap olarak

cennette ailesinin varoluşuyla sevinmesini

sağladı. Bu da gösteriyor ki onlar (ana baba)

cennete, itaat eden kişi onurlandırılsın diye

girerler. Cennete iyi amelleri ile girmiş olsalar, itaat

eden kişi için ortada bir üstünlük olmazdı. Çünkü

iyi iş yapan herkes cennete girer.

Oruç Ve Bağış

"... Oruç, tutan erkekler ve kadınlar. . .

Allah onlara büyük ecir hazırlamıştır,, (Ahzab 35).

Kuran'da, iki ay süreyle oruç tutmanın öldürme

günahının bağışlanmasını sağlayacağı bildirilir: "

Bir mümini yanlışlıkla öldürenin bir mümin köleyi

azat etmesi, öldürenin ailesi bağışlamadıkça ona

diyet ödemesi gerekir. Eğer o mümin, size

düşman bir topluluktan ise mümin bir köleyi azat

etmek gerekir. Bulamayana, Allah tarafından

tevbesinin kabulü için ard arda iki ay oruç tutmak

gerekir. Allah bilendir, hakimdir,, (Nisa 92).

Bu ayetin iniş nedeniyle ilgili olarak şu

rivayeti anlatırlar: Urve b. Zubeyr'den. Huzeyfe b.

el-Yeman Uhud günü Allah elçisi ile birlikteydi.

Müslümanlar yanlışlıkla babası Yeman'ı da

kafirlerden sanıp öldürdüler. Huzeyfe, "o benim

33

babam,,, diyordu ama, sözünü ancak adamı

öldürdükten sonra anladılar. Huzeyfe bunun

üzerine, Allah sizi affetsin. O en merhametli

olandır, dedi. Allah elçisi bunu duyunca

Huzeyfe'nin yanındaki değeri arttı ve bu ayet indi.

Bir başka rivayete göre ise ayet, Ebu'd-

Derda hakkında indi. Bir birliğin başındaydı.

İhtiyacından dolayı bir topluluğun yanına saptı.

İçlerinde, koyunları olan bir adam buldu. Kılıcıyla

adamın üzerine saldırdı. Adam "lä ilähe illa'l-läh„

dedi. Buna rağmen onu öldürdü ve koyunlarını da

yanına kattı. Sonra içinde bir sıkıntı hisetti ve

başından geçeni Allah elçisine anlattı. Allah elçisi,

şehadet getirmesine rağmen adamı neden

öldürdüğünü sordu. Ebu'd-Derdä, diliyle şehadet

etti ama kalben inanmıyordu, cevabını verdi.

Bunun üzerine Allah elçisi, kalbini mi yardın, dedi.

Kuran'da üç günlük orucun da yalan yemin

günahının bağışlanmasını sağladığı bildirilir.

"Allah size rastgele yeminlerinizden dolayı değil,

bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü hesap sorar.

Yeminin keffareti, ailenize yedirdiğinizin

ortalamasından, on düşkünü yedirmek yahut

giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Bulamayan,

üç gün oruç tutmalıdır; yeminlerinizin kefareti

budur.

34

Yemin ettiğinizde yeminlerinizi tutun.

Şükredesiniz diye Allah size böylece ayetlerini

açıklıyor,, (Maide 89).

Fahru'r-razî bu ayetin iniş nedeni ile ilgili

olarak şunları söyler: Sahabeden bir topluluk

yiyecekleri giyecekleri haram edip ruhbanlığı

tercih ettiler ve buna and içtiler. Allah onları bunu

yapmaktan yasaklayınca, "ey Allah'ın elçisi bu

yeminlerimizi ne yapalım,,, dediler. Arkasından bu

ayet indi.

Hac Ve Bağış

"Safa ve Merve Allah'ın nişanelerindendir.

Kim kabeyi hacceder veya umre yaparsa bu ikisini

de tavaf etmesinde bir sakınca yoktur. Kim

gönülden iyilik yaparsa karşılığını görür. Allah,

şükrün karşılığını verendir ve bilendir,, (Bakara

158). İbnu Abbas diyor ki: Safa ve Merve'nin

üstünde birer put vardı. Cahiliye Arapları bu ikisini

tavaf eder onlara ellerini yüzlerini sürerlerdi. İslam

gelince müslümanlar bu iki put nedeniyle Safa ve

Merve'yi tavaf etmek istemediler. Sonra bu ayet

indi.

'Bir sakınca yoktur, anlamına gelen "La

Cunäha,, günah yoktur "la isme,, anlamına gelir.

Kim isteyerek haccederse Allah onu bağış ile

destekler.

35

Zekat Ve Bağış

"Namazı dosdoğru kılıp zekatı verenlere

Rableri katında ecir vardır. Onlara korku yoktur.

Üzülmezler de,, (Bakara 277).

İbnu Abbas "korku yoktur. . „ ifadesini

açıklarken - "yani kıyamet günü kendilerini

karşılayacak olan şeylerden korkmazlar. Diğer

mutlu kişilerin sahip olduğu nimetlere de

üzülmezler.,, diyor.

Asam şöyle diyor: O günün azabından

korkmazlar, diğer mutlu kişilerin sahip olduğu

üstün nimetlere de üzülmezler çünkü ahirette

rekabet yoktur.

Allah Yolunda Cihad Ve Bağış

"... Hicret edenler ve Allah yolunda cihad

edenler Allah'ın rahmetini umarlar. Allah bağışlar

ve merhamet eder,, (Bakara 218).

Rivayet edildiğine göre Abdullah b. Cahş

Muhammed'e, ey Allanın elçisi, farzet ki

yaptıklarımıza ceza yok; acaba ecir veya sevap ta

umabilir miyiz, diye sordu.

36

Kuran Ve Bağış

"Kuran olunduğu zaman ona kulak verin,

dinleyin ki, merhamet olunasınız,, (Araf 204).

Tefsirciler, bu ayet inmeden önce Kuran'ın

rahmet olduğunu Allah bildirmişti, diyorlar.

Bir hadiste, Muhammed ile Ebu Zerri'l-

Gıfarî arasında geçen şöyle bir konuşmadan söz

edilir:

— Ey Allah'ın elçisi ben Kuran'ı öğrenememekten,

onunla amel edememekten korkuyorum.

- Korkma, Ebu Zerr! zira, Allah Kuran'ın yerleştiği

kalbe azap çektirmez.

Enes b. Malik'ten bildiriliyor - Allah elçisi

bana şöyle dedi: Kuran, onu dinleyenden dünya

belasını, okuyanından ise ahiret belasını

savuşturur.

İbnu Mesud'dan - Allah elçisi, "kim,,, dedi,

"belleyip ezberleyene kadar Kuran okursa, Allah

onu cennete sokar, ailesi fertlerinden cehenneme

girmeleri väcib (gerekli) olmuş on kişi hakkında da

şefaatçi kılar.

37

Kelime-i Şehadet Ve Barış

Ebu Hureyre diyor ki: Ebu Zerri'l-Gıfarî,

Mu hammed'e sordu.

- Ey Allah'ın elçisi. Müslüman nasıl

kurtulur? Muhammed cevap olarak şöyle dedi.

- "Allah'tan başka ilah olmadığına,

Muhammed'in de O'nun elçisi olduğuna tanıklık

ediyorum,, diyerek.

Allah in İradesi Ve Bağış

"Göklerde olanlar da, yerde olanlar da

Allah'ındır. O dilediğini bağışlar, dilediğine azab

eder,, (Alu imran 129).

Fahru'r-razî, bu ayetin tefsirinde şunları

söyler: Yandaşlarımız, Allah'ın ilahlığı gereği tüm

kafirleri, sapıkları cennete, tüm doğruları ve

kendisine yakınları da cehenneme

sokabileceğine, böyle yaptığı için de kendisine

karşı çıkılamayacağına dair bu ayeti delil

gösterirler.

Razi bu düşünceye itiraz etmiyor, hatta

destekliyor: Ayetin bu anlamı verdiği açıktır. Akıl

da bunu destekler. Çünkü kulun işi iradeye

38

bağlıdır. Bu irade Allah tarafından yaratılmıştır.

Allah'ın yarattığı böyle bir irade itaat eder, ama

başka türden bir irade yaratırsa isyan eder. O

halde kulun itaati da, isyanı da Allah'tandır.

Allah'ın fiili ise ona hiçbir şey dayatmaz. Ne itaat,

sevap ne de isyan, ceza gerektirir. Her şey ilahlığı

ve gücü gereği Allah'tandır.

Bu düşünce, bağış için kefaret kurbanını

gerekli kılan Kutsal Kitap öğretisiyle çelişmektedir.

Bu gereklilik baştan beri biliniyordu. Kutsal Kitab'ı

bir uçtan bir uca geçen, kan damlayan kırmızı bir

çizgi daha ilk anda farkedilir: "Kan dökmeksizin

bağış olmaz,, (İbranilere 9:22).

Gerçek şu ki, adaleti ve hakkı pahasına bir

insanın suçunu bağışlamak "Adil,, olan Allah'ın

iradesine yakışmaz. Çünkü O, suç işleyen can;

ölecek olan odur, diyor. Suçlu bir insanı

bağışlayacağı zaman, bağış için bir neden,

adaletini doyuracak bir çare, oğlaklar, buzağılar

ve koyunlar kurban edilirdi. Allah bu kurbanları,

Mesih'in kurbanını gösterdiği için kabul ediyordu.

Mesih bu kurbanı kayra (lütuf) çağında sunmuş,

böylece Kutsal Adalet sonsuza dek sağlanmıştır:

"Kayra ve Gerçek buluştu. Doğruluk Esenlikle

öpüştü,, (85. Mezmur:10).

39

İslam'da Affedilmeyen Günahlar

1. Allah'a ortak koşmak - "Allah kendisine

ortak koşulmasını affetmez. Bunun dışındaki

günahları affeder,, (Nisa 116).

Bu ayetin tefsirinde, Allah'a ortak koşan kişi

Allah'ın merhametinden kesinlikle mahrumdur.

Çünkü şirk, çok büyük bir sapıklıktır, derler.

Bazılarına göre, meleklere tapınıp onlara, Allah'ın

kızları, diyenler hakkında inmiştir. Razî, Allah'a

inanmayanlar, meleklere "dişi,, derler, diyor.

Başka tefsirciler, ayetin putlara tapan bir

millet hakkında indiğini, bu putların her birinde

kendileriyle konuşan şeytanlar olduğunu,

söylüyorlar.

2. İmanlıyı Öldürmek - "Kim bir mümini

kasden öldürürse cezası, içinde temelli kalacağı

cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, lanetlemiş

ve büyük azap hazırlamıştır,, (Nisa 93).

Ebu Hanîfe, kasıt (amden öldürme) için

kefaret olmaz, İbnu Abbas, kasten adam öldürme

suçu işleyenin tevbesi kabul edilmez diyor.

3. Dinden Dönme (İrtidat) - "İnandıktan

40

sonra inkar edip inkarda aşırı gidenler var ya,

onların tevbeleri kabul edilmeyecektir,, (Alu İmran

90).

Ayetin tefsirinde şunları söylüyorlar:

Mürted (dinden dönen kişi) inkarda aşırı giden

yada ısrar eden kişidir. Bazen küfrüne küfür

ekleyerek bu aşırılıkta bulunur.

41

Kaffal ve İbnu'l-Enbarî, kim bu tevbesinden

sonra tekrar inkar ederse birinci tevbesi sanki hiç

yapılmamış gibi makbul olmaz, diyorlar.

BİR ALLAH

ALLAH İLE İNSANLAR ARASINDA

BİR ARACI VARDIR

İNSAN MESİH İSA

I Timeteos'a 2:5

V

MESİH İNANCINDA KEFARET

Kefaret, örtmek, kapatmak anlamına gelen

bir sözcük olup Mesih inancında, Mesih'in

insanlığı, Şeriatın lanetinden kurtarıp Allah ile

arasında barışı sağlamak için gerçekleştirdiği işi

anlatır. Elçi bu konuda şöyle diyor: "... Çünkü

bizi Allah'a götürmek için, doğru olan Mesih doğru

olmayanlar uğruna günahlar için bir defa öldü

(I. Petrus 3:18).

Mesih'in kefaretinin değeri, Allah'ın sonsuz

Oğlu olmasından kaynaklanmaktadır. Bu kefarete

değişik yönlerden bakabiliriz:

A - Allah'a olan bağıntısı yönünden.

B - Allah'ın sevgi, adalet, kutsallık ve

adaletine olan bağıntısı yönünden.

C - Uğrunda gerçekleştirimiş olması

açısından insanla olan bağıntısı yönünden.

Bu yüzden, Mesih'in kefareti insanın

günahının silinmesidir, Mesih'in kurbanı,

suçlunun lanetten kurtulması ve yargının

üzerinden kaldırılması üzerindeki etkisinin açık bir

göstergesidir, denilmiştir. Bu, Allah'ın gazabının

43

kaldırılıp suçlunun tanrısal barışı elde etmesinde

kurban Mesih'in rolünü açıklar.

Kefaret, suçlunun Mesih'in kanı ile

örtülmesidir. Böylece suçludan kısas istenmez.

Çünkü kısas kendisi için kurban edilen Mesih'e

yüklenmiştir. "Sevgi şudur: Biz Allah'ı sevmedik

ama, O bizi sevdi ve günahlarımıza kefaret olarak

oğlunu gönderdi,, (I. Yuhanna 4:10).

Kefaret, Allah'ın Kutsal Şeriatı

zedelenmeden Allah ile insan arasında barış

yolunu açmıştır. "Kendisiyle dünyayı barıştırarak,

suçlarını onlara saymayarak ve bize barışma

sözünü vermiş olarak Allah, Mesih'te idi,,

(II Korintoslulara 5:19).

İnsanlar, Allah'ın doğası, günahkar

yaratıklarıyla arasındaki ilişki üzerine felsefî

düşüncelere girişmişler, yine de tatmin edici bir

sonuca ulaşamamışlardır. Ancak dünya

felsefelerinin açıklayamadığını Kutsal Kitap

açıkladı. O, "Allah,,, diyor "adildir ve adaleti

suçlunun kısas edilmesini ister. Bu yüzden, günah

silinmeksizin barış gerçekleşemez İşte bu

gerçekten hareketle günahın örtülmesi amacıyla

Kurban dönemi başladı.

44

Yüce Kitap'tan öğreniyoruz ki Allah'ın

kabul edip hoşnut kaldığı Habil'in kurbanı aslında

gelecek "asıl,, kurbanı gösteriyordu (Doğuş

22:1-14).

Allah'ın, halkına Mısır'da sunmalarını

emrettiği Fısh Kuzusu da (Çıkış 12:1-42). Tanrı

Kuzusunun kurban edildiği Yeni Antlaşma'nın

açık bir sembolü idi. "... Çünkü bizim Fıshımız

olan Mesih te kurban edilmiştir; bunun için artık ne

eski maya ile, ne de kötülük ve iğrençlik mayası ile

fakat içtenlik ve gerçeğin mayasız ekmeği ile

bayram edelim,, (I. Korintoslulara 5:7-8).

Kefaret Yeni Antlaşma'da, İsa'nın

günahlıyı kurtarma uğrunda şeriatın gereklerini

yerine getirmek için çarmıhta gerçekleştirdiği

kurtarmalık ile karşımıza çıkar. Bizim yerimize

acı çekip ölerek biz insanlara uygulanacak olan

kısası tam anlamıyla yüklendi. O Tanrısal adaletin

hakkını vermiş, kurtulmalığa inanıp tevbe eden

günahlıyı aklamıştır.

Kutsal Kitap dilinde İsa'nın kurtulmalığı

"lütuf,, sözcüğü ile anlatılır. Bu sözcük karşılıksız,

haketmeksizin verilmiş bağış anlamına gelir.

Göksel Baba günahlıların yerine kurban sunmak

zorunda değildi. Aynı şekilde Oğul'da bedene girip

45

kurtarıcılık görevini yerine getirmeye mecbur

değildi. Ancak merhametinde eşsiz, yetkin

Tanrılık taşkın sevgisi nedeniyle Şeriatın cezasını

durdurdu. Ve bedene girmiş olan Söz'ün

günahkarın yerine çektiği acıları kabul etti.

Kurtarıcı Rab, "ben koyunların uğruna

canımı veririm,, (Yuhanna 10:15), derken bu

gerçeği duyurmuştur. Bunu yine O'nun, "hiç

kimsede, bir kimsenin dostları uğruna canını

vermesinden daha büyük sevgi yoktur,, sözüyle

karşılaştıracak olursak, Kutsal Gerçeğin niçin

kendisinden geçip beden olduğunu, acılar

çektiğini, çarmıhta günahlarımızı yüklendiğini

anlarız. Haberci Pavlos bu niyabî açıların

gerekliliğini şöyle açıklar: Doğal insan benliğinden

ötürü güçsüz olan Kutsal Yasa'nın yapamadığını

Tanrı yaptı. Öz oğlunu, günahlı insan

benzerliğinde günaha kurban olarak gönderip

günahlı insan benliğinde yargıladı. Öyle ki

Yasa'nın gereği doğal benliğe göre değil, Ruh'a

göre yaşayan bizlerde yerine gelsin,, (Romalılara

8:3-4). Yani günahın ücreti olarak başımıza

çökecek olan sonsuz ölümü İsa bizim yerimize

aldı. Böylece şu ön bildiri yerine geldi: Esenliğimiz

için olan ceza O'nun üzerine indi; O'nun

bereleriyle şifa bulduk,, (İşaya 53:5).

46

Kurtulmalık, iki nedenden ötürü af ve affı

izleyen bereketlerin bağışını şüpheye yer

vermeyecek biçimde vurgular.

1. Bir kere Allah, Mesih'in itaatine ve

acılarına karşılık olarak imanlılara bunu

vaadetmiştir: "İşte, tek bir suç bütün insanları

mahkumiyete sürüklediği gibi, bir doğruluk eylemi

de bütün insanlara yaşam veren aklanmayı

sağladı. Bir adamın (Adem) söz dinlemezliği

yüzünden birçokları günahkar kılındığı gibi, yine

bir adam (İsa Mesih) in söz dinlemesiyle birçokları

doğru kılınacaktır,, (Romalılara 5:18-19).

2. Kurtulmalık, Tanrısal Adaletin

gereklerini hakkıyla yerine getirmiştir. Çünkü o,

insanın kurtarılması için Baba ile Oğul arasında

bulunan Öncesiz Antlaşmanın temeli üzerine

kurulmuştur. Akla gelebilecek her türlü şüpheyi

yok etmek amacıyla Tanrısal Vahiy bunu

kaydetmiştir: Kurban ve sunu istemedin. Fakat

bana beden hazırladın. Yakılan sunular, suç

kurbanlarından hoşnut olmadın; o zaman dedim -

kitapta hakkımda yazılmıştır - senin iradeni

yapmak için ey Rab işte geldim. (40. Mezmur: 6-8)

İsa, yapılan antlaşmayı uygulamak için-suçlunun

yerine yargıyı yüklenmek üzere - beden oldu.

"Tanrı İse bize olan sevgisini sununla kanıtlıyor:

47

Biz daha günahkârken Mesih bizim için öldü.

Böylece, şimdi O'nun kanı ile aklandığımıza göre

O'nun aracılığıyla Tanrı'nın öfkesinden

kurtulacağımız daha kesindir,, (Rom. 5:8-9).

1. Kurtuluş Gereksinimi: Kurtulmalık

yalnızca toplumsal değil, ayrı ayrı her insan için

ihmal edilmez bir gereksinimdir. Çünkü insan yok

olacaktır. Mesih soruyor: "Bir insan kendi canına

karşılık ne ödeyebilir?,, (Matta 16:26). Canına

karşılık ödeyebileceği hiçbir şey yoktur. Aynı

şekilde, kardeşini de kurtaramaz, Allah'a onun

kefaretini veremez (49. Mezmur:7).

Tevbeye gelince, her insan, geçmiş

günahlarını ortadan kaldıramayacağını

kendiliğinden hisseder. Bağışı kazanmak için bir

başka yol gereklidir. İşte bu yol kurtulmalıktır. Aksi

takdirde, ta eski zamanlardan beri dünya

dinlerinin çoğunda var olan kurbanların varlığını

nasıl açıklayabiliriz? Bunun nedeni suçlunun

hissettiği kurtulmalık gereksinimi değil midir?

Gerçekten de manevî doğamız, bizi

kutsallığın isteğine saygı göstermeye

zorlamaktadır. Her birimiz kurtulmalık aracılığı ile

aklanma dışında, vicdanının geçmiş günahlardan

huzura kavuşamayacağını hisseder.

48

2. Aklî Delil: Allah, Kutsal; İnsan İse

suçludur. İnsanın suçu (günahı) Tanrısal

Kutsallığın karşısındadır ve bu yüzden

yargılanması gerekir. Ancak kendisinden suçu

kaldırılmakla yargısı silindiği takdirde affedilebilir.

Çünkü, günahlı tevbe ile "doğru,, olsa bile onun bu

doğruluğu geçmiş günahlarının hükmünü

geçersiz kılamaz. Allah onu kurtulmalıksız affetse,

bu kez ne şeriatının değeri, ne de kutsallığının

önemi kalır. Bu nedenle Kurtulmalık, suça verilen

yargının kaldırılması ve buna bağlı olarak ta

Tanrısal sıfatların mutlak yetkinliği içinde ortaya

çıkması için vazgeçilmez yol olmuştur.

3. İnsanın Manevî İhtiyacına Uyması:

İnsanın manevî bir doğası vardır. Vicdanı ona

adaletin yüceliğini ve kutsallığını bildirir. Günahını

bilir de kefaretini bilmezse vicdanı rahatsız olur.

Kurtulmalık aracılığı ile bağış ise insan vicdanına

uyar, onun manevi ihtiyaçlarını karşılar.

4. Şeriatın İstemine Uyması: Şeriat

suçlunun kısasını ister. Kısassız Şeriat bir şeye

yaramaz. Şeriatın Yüce istekleri göz önüne

getirildiğinde kısasın zorunluluğu açıkça görülür.

Şurası açıktır ki, kurtulmalıksız bağış

şeriat'ın yok edilmesi, yozlaştırılmasıdır. Bu ise

49

Mesih'in öğretisine ters düşer: "Gerçekten sizlere

belirtirim: Gök ve yer geçinceye dek, Ruhsai

Yasa'dan küçücük bir nokta yada bir çizgi bile

kaldırılmayacaktır - Bildirilen her şey yerine

gelinceye dek,, (Matta 5:18).

Burada söylenmesi gereken bir gerçek

daha var: Kurtulmalıksız bağış, günahın ceza hak

etmediğini söylemek gibidir. Halbuki o Tanrısal

Kutsallık ve Adaletin zedelenmesidir.

5. Kutsal Dinde Bildirilmesi: Kurtulmalığa

gerek olmasaydı, Allah Kutsal sözünde ona yer

vermezdi. Oysa Mesih şöyle der: "Musa'nın çölde

yılanı yukarı kaldırdığı gibi, insanoğlunun da

yukarı kaldırılması gerekir. Böylelikle O'na iman

eden herkesin sonsuz yaşamı olsun,, (Yuhanna

3:14).

6. Manevî Gerek: Manevî Egemen olması

bakımından Allah'ın, kendi yönetim düzenine

uyması, egemen olduğu bu dünyada başkaldırıya,

anarşiye izin vermemesi, buyruklarını çiğneyen

mütecavizleri cezasız bırakmaması gerekir. İşte

bundan ötürü Allah, Kurtulmalık gereğini koydu.

Allah bununla, günahtan iğrendiğini, suça

kızdığını gösteriyor. Ama bir yandan da şeriatını

onurlandırmak için suçlulara bağış kapısını açtı.

50

7. Birçok Dinde Bulunması: Bu da herinsan

vicdanının kurtulmalığı istediğini, yalnızca tevbe

ile yetinmediğini ama, kefareti; suçuna karşılık

kurban kanını istediğini gösterir. Bütün bunlar

kurtulmalığın gerekliliğinin kanıtıdır.

İyi İşler Ve Bağış

1. İyi işler (Salih Ameller) yapılması

gereken zorunlu ödevler olmasına karşın geçmiş

günahlarımızı karşılama hakkını bize veremez.

Başka bir deyişle geçmiş günahlarımızın affına

vesile olamaz. Mesih, bu gerçeğe değinmiştir:

"Tanrı'nın buyruklarını yerine getirdiğiniz zaman,

biz bir işe yaramayan uşaklarız, yalnızca

yapmamız gerekeni yaptık, deyin,, (Luka 17:10)

"Kimse övünmesin diye, iyi işlerin sonucu da

değildir. Çünkü biz, Tanrı'nın önceden hazırladığı

iyi işlerin yolunda yürüyelim diye Mesih İsa'da

yaratılmış olarak Tanrı'nın eseriyiz,, (Efeslilere

2:9-10).

2. Elimizdeki mal ve sağlığımız Allah'a ait

olunca biz bunların başında yalnızca vekil

sayılırız. Sadaka verdiğimizde yada bir hizmeti

yerine getirdiğimizde ne kendimize ait bir şeyi

veriyoruz ne de mükâfata layık bir iyilik yapıyoruz.

Tapınağın inşası için büyük miktarda mal

51

sunan Davud, bu gerçeği dile getirmişti: "Ama ben

kimim, halkım nedir ki, böyle gönüllü takdimeler

verebilelim? Çünkü her şey sendendir, ve senin

elinden sana verdik. Ey Rab, Allahımız! Kutsal

adına ev yapmak için sana hazırladığımız bütün

bu hazine senin elindendir ve hepsi senindir,,

(I. Tarihler 29:14-16).

3. Biz günahlıların yaptığı iyi işler kutsallık

ve iyiliğinin sınırı olmayan Allah'a yüklediğimiz

hakareti silemez. Bu nedenle O'ndan, bize bağış

getirmesini bekleyemeyiz.

4. Allah'ın huzuruna çıkmak kutsallık

gerektirir. Bu kutsallık olmaksızın kimse Rabbi

göremez. Yalnızca iyi işler bizi kutsal yapamaz

çünkü kutsallık Ruh'tan doğan imanlıya verlir: "Bir

kimse sudan ve Ruh'tan doğmadıkça Tanrı'nın

egemenliğine giremez. Bedenden doğan, beden;

ruhtan, doğan, ruhtur,, (Yuhanna 3:5-6).

Dua Ve Bağış

Bilindiği gibi dua, Allah ile bağlanış,

O'nunla söyleşi, O'nun kişiliğini düşünmedir.

Suçlu, Allah'tan kopuk olduğu için duasının da

Allah tarafından kabul görmesi, O'ndan bir karşılık

bulması imkansızdır. Allah, İşaya'nın ağzından bu

gerçeği dile getirmiştir: "Fakat, kötülükleriniz

52

sizinle Allah'ınız arasına ayrılık koydu, suçlarınız

O'nun yüzünü sizden gizledi de sizi işitmiyor.

Çünkü elleriniz kanla, parmaklarınız kötülükle

kirlendi; dudaklarınız yalan söyledi, diliniz kötülük

homurduyor,, (İşaya 59:2-3). Davud'ta bu gerçeği

anlamış ve peygamberlik ruhuyla, "kalbimde,

haksızlığa uyarsam Rab beni dinlemez,,, demiştir.

Oruç Ve Bağış

Dua, İbadetin birinci, oruç ikinci kanatıdır.

Dua, Rab önünde alçaklık ve çaresizliği gösterir.

Ama düşüşünden önceki doğruluğa, paklığa

insanı dönderemez. Oruç ta dua gibi günahın

Tanrısal Yüceliğe karşı işlediği suçu

karşılayamaz. Bu yüzden bağış vesilesi olamaz.

53

"Oruç tuttuğunuz ve dövündüğünüz zaman

bana mı, benim için mi oruç tuttunuz? Yeyip

içtiğiniz zaman kendiniz için yeyip, kendiniz için

içmiyor musunuz?,, (Zekarya 7:5-6).

Özet

İnsanın kurtuluşu "kurtulmalığa,, dayanır.

Kurtulmalık teorik bir felsefeden ibaret değildir. O

düşmüş, günahlı insandan bir borç olan günahın

kaldırılması için gerekli fiilî bir gerçektir.

Hepimizin kabul ettiği gibi Adem günah

işlemiş, günahı tüm insanlığa bulaşmıştır. Adem

Tanrısal sınavda insanlığı temsil ediyordu. Bu

nedenle Tanrı sevgisi, kendi benzeyişine göre

yarattığı insanın günahını gene onun temsilcisi

aracılığıyla kaldırmayı planladı. Ama bu kez

temsilcinin - insan soyunun kurtuluşu için -

Tanrısal sevgi ve gücü ifade etmesi zorunluydu.

Bu ise ancak Allah'tan olabilirdi. Bundan dolayı,

Allah - insanlığa olan eşsiz sevgisinden ötürü -

insan soyunun gerçek anlamda temsilcisi olması

için Mesih'i kanıyla etiyle insan doğasına ortak

kıldı. Mesih, habercinin de dediği gibi ikinci Adem

oldu. Nasıl birinci Adem insan soyunun günahta

temsilcisi olduysa, ikinci Adem'de Kurtulmalık ve

kefarette birincinin temsilcisi oldu.

Yalnızca insandan günahı kaldırmakla

yetinmeyip aynı zamanda onu bu manevî

hastalıktan kurtarması, Kurban Mesih'in

özelliklerinden birisidir. Çünkü çarmıha gerilen

54

Mesih'i her kabul edenin yaşamı yenilenir, içinde

günaha karşı tiksinme duygusu oluşur. Çarmıh,

günahın korkunç işini, ürkütücü cezasını

görebilmesi için ruhsal körlüğümüze son vermiştir.

55

"Kendisi ışıkta olduğu gibi, ışıkta yürürsek

birbirimizle ruhsal ortaklığımız olur ve O'nun Oğlu

İsa Mesih'in kanı biz her günahtan arıtır,,

(I. Yuhanna 1:7).

YARIŞMA

Değerli kardeşim, bu kitapçığı okuduktan

sonra lütfen aşağıdaki soruları yanıtla.

Yanıtlarından on beşi doğru çıkarsa bir başka

kitabımızı yollayacağız.

1. Günahın Kuran'da kaç ismi vardır?

2. Kuran Adem ve Havva'nın günahlı olduğunu

kabul ediyor mu?

3. İlk ana babamızın suçlarına ilişkin kuran

kanıtlarından birini belirt.

4. Şu Kuran ayetini nasıl yorumluyorsun?

"Adem Rabbine isyan etti ve saptı.,,

5. Günahın Mesih inancındaki tanımı nedir?

6. Günah dünyaya nasıl girdi?

7. Günahın soydan soya geçtiği gerçek midir?

Görüşünü nasıl kanıtlarsın?

8. Günahın insana olan etkisi nedir?

9. Günahın ücreti nedir?

10. Kaç Kuran ayeti kefarete değiniyor?

11. Kefaretin İslam'daki anlamı nedir?

12. Günahların silinmesi İslam'da nasıl

gerçekleşiyor?

13. Kuran'da bağış ve kefaret arasında ne gibi bir

fark bulunur?

56

14. İslam'da bağış (af) vesileleri nelerdir, kaç

tanedir?

15. Kefaretin Mesih inancındaki anlamı nedir?

16. Kefaret Yeni Antlaşma'da nasıl gerçekleşti?

17. Kurtulmalığa gerek var mı? Kutsal Kitap'tan

bir kanıt belirt.

18. İnsanın neden kurtuluşa ihtiyacı vardır?

19. İnsanın kurtuluşa olan ihtiyacına ilişkin aklî,

şer'î ve manevî deliller nelerdir?

20. Bu kitapçığın içeriğini bir İncil ayetiyle özetle.

Yanıtlarını açık adresinle birlikte şu adrese

postala:

P. O. BOX 66 CH-8486 RIKON İSVİÇRE

ESENLİK YOLU

ÇUNKU

SENİ FİDYE İLE

KURTARDIM.

SENİ ADINLA

ÇAĞIRDIM.

SEN BENİMSIN.

Işaya 43:1

Table of Contents

Islam'da Ve Mesih Inancinda Günah Ve Bagis - (German Edition: Sünde und Sühne im Islam und im Christentum) - (English Title: Sin and Atonement in Islam and Christianity)